SMMM Yeterlilik Finansal Muhasebe: Amortisman Soruları ve Çözümleri — 9. bölüm

Azalan bakiyeler yönteminde oran, normal amortisman oranının iki katıdır (VUK'a göre %50'yi geçemez) ve her yıl kalan net defter değerine uygulanır.

Normal oran = 100 ÷ 5 = %20 → Azalan bakiyeler oranı = %40

| Yıl | Matrah (net defter değeri) | Amortisman | |---|---|---| | 1 | 2.000.000 | 800.000 | | 2 | 1.200.000 | 480.000 | | 3 | 720.000 | 288.000 |

2. yıl = (2.000.000 − 800.000) × %40 = 480.000 TL

Yöntemin iki kuralı:

• Matrah maliyet değil, her yıl azalan net defter değeridir. Maliyete oran

uygulamak (her yıl 800.000 bulmak) en sık yapılan hatadır.

• Son yıl kalan bakiyenin tamamı amortize edilir; aksi halde varlık hiç

tükenmez (geometrik seri sıfıra ulaşmaz).

Bu yöntem ilk yıllarda daha yüksek gider yazdığı için vergiyi erteler; toplam amortisman tutarı normal yöntemle aynıdır, yalnızca zamanlaması farklıdır.

Kıst amortisman kuralı (VUK md. 320): Binek otomobillerde amortisman, aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılarak kalan ay süresi kadar ayrılır. Bu kural yalnızca binek otomobillere özgüdür; diğer duran varlıklarda yıl içinde alınsa dahi tam yıl amortismanı ayrılır.

Yıllık amortisman = 900.000 ÷ 8 = 112.500 TL Kalan ay sayısı = 7. ay dahil yıl sonuna kadar = 6 ay İlk yıl amortismanı = 112.500 × 6/12 = 56.250 TL

Ayrılmayan 56.250 TL kaybolmaz: itfa süresinin son yılına eklenir, yani varlık 8 yıl değil 8 + kısmi bir yıl boyunca amortize edilir.

Bir de KKEG boyutu vardır: binek otomobillerde amortismanın gider yazılabilecek kısmı, her yıl açıklanan tutarla sınırlıdır; aşan kısım kanunen kabul edilmeyen giderdir.

Amortisman, duran varlığın maliyetinin yararlanma süresine dağıtılmasıdır.

Yıllık amortisman (normal yöntem) = Maliyet ÷ Faydalı ömür = 800.000 ÷ 4 yıl = 200.000 TL (amortisman oranı = %25)

• Gider hesabı borçlanır (200.000 TL). Varlık nerede kullanılıyorsa gider oraya

yazılır: üretimde 730 GENEL ÜRETİM MALİYETLERİ, pazarlamada 760, yönetimde 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ.

• 257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR alacaklanır — bu bir aktifi düzenleyici (−)

hesaptır; bilançoda duran varlığın altında eksi olarak gösterilir.

Neden doğrudan 253 (Tesis, Makine ve Cihazlar) alacaklandırılmaz? Çünkü varlığın maliyet bedeli bilançoda görünür kalmalıdır; birikmiş amortisman ayrı izlenerek net defter değeri (Maliyet − Birikmiş amortisman) hesaplanır. Bu yıl sonunda net defter değeri = 800.000 − 200.000 = 600.000 TL'dir.

Amortisman nakit çıkışı gerektirmeyen bir giderdir; bu nedenle nakit akış tablosunda net kâra geri eklenir.

Azalan bakiyeler yönteminde oran, normal amortisman oranının iki katıdır (VUK'a göre %50'yi geçemez) ve her yıl kalan net defter değerine uygulanır.

Normal oran = 100 ÷ 4 = %25 → Azalan bakiyeler oranı = %50

| Yıl | Matrah (net defter değeri) | Amortisman | |---|---|---| | 1 | 800.000 | 400.000 | | 2 | 400.000 | 200.000 | | 3 | 200.000 | 100.000 |

2. yıl = (800.000 − 400.000) × %50 = 200.000 TL

Yöntemin iki kuralı:

• Matrah maliyet değil, her yıl azalan net defter değeridir. Maliyete oran

uygulamak (her yıl 400.000 bulmak) en sık yapılan hatadır.

• Son yıl kalan bakiyenin tamamı amortize edilir; aksi halde varlık hiç

tükenmez (geometrik seri sıfıra ulaşmaz).

Bu yöntem ilk yıllarda daha yüksek gider yazdığı için vergiyi erteler; toplam amortisman tutarı normal yöntemle aynıdır, yalnızca zamanlaması farklıdır.

Kıst amortisman kuralı (VUK md. 320): Binek otomobillerde amortisman, aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılarak kalan ay süresi kadar ayrılır. Bu kural yalnızca binek otomobillere özgüdür; diğer duran varlıklarda yıl içinde alınsa dahi tam yıl amortismanı ayrılır.

Yıllık amortisman = 600.000 ÷ 5 = 120.000 TL Kalan ay sayısı = 4. ay dahil yıl sonuna kadar = 9 ay İlk yıl amortismanı = 120.000 × 9/12 = 90.000 TL

Ayrılmayan 30.000 TL kaybolmaz: itfa süresinin son yılına eklenir, yani varlık 5 yıl değil 5 + kısmi bir yıl boyunca amortize edilir.

Bir de KKEG boyutu vardır: binek otomobillerde amortismanın gider yazılabilecek kısmı, her yıl açıklanan tutarla sınırlıdır; aşan kısım kanunen kabul edilmeyen giderdir.