89. Dönem Özel Güvenlik Sınavı Soruları ve Cevapları — Özel Güvenlik Meslek Bilgisi — 1. bölüm

Doğru cevap A) Not alma'dır. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca, özel güvenlik görevlisi görevi sırasında beş duyu organıyla edindiği gözlem ve bilgileri, resmi bir tutanak veya rapor haline getirmeden önce kendi not defterine veya kâğıda geçirmesine "not alma" denir. Bu işlem, olayın anlık kaydıdır ve hukuki bir delil niteliği taşımaz; sadece hatırlatma ve hazırlık aşamasıdır.

Diğer şıklar neden yanlıştır: B şıkkı "Tutanak", resmi bir makam önünde veya yetkili kişi tarafından imzalı, hukuki sonuç doğuran resmi bir belgedir; C şıkkı "Rapor", olayın detaylı incelenmesiyle hazırlanan ve yetkili makamlara sunulan yazılı belgedir; D şıkkı "İfade alma", şüpheli veya tanıktan sözlü beyan alınması işlemidir; E şıkkı "Günlük" ise görevin genel akışını değil, sadece günlük kayıtları ifade eder.

Bilinmesi gereken kural: Not alma, resmi belgelere dönüşmemiş, sadece görevlinin kendi hafızasını ve gözlemlerini kâğıda döktüğü hazırlık aşamasıdır.

Doğru cevap B) Kişi içi iletişim'dir. 5188 sayılı Kanun ve özel güvenlik meslek bilgisi kapsamında, bireyin kendi düşüncelerini işleme, duygularını yönetme ve ihtiyaçlarını fark etme süreci, dış dünyaya yönelik değil, bireyin kendi zihinsel ve duygusal dünyası içinde gerçekleşen kişi içi iletişim olarak tanımlanır. Bu, özel güvenlik görevlisinin stres yönetimi ve karar verme mekanizmalarının temelidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A şıkkı iki veya daha fazla kişi arasındaki etkileşimi, C şıkkı örgüt sınırları içindeki iletişimi, D şıkkı büyük kitlelere mesaj iletme sürecini, E şıkkı ise grup dinamiklerini ifade eder; hepsi dışa dönüktür.

Bilinmesi gereken kural: Kişi içi iletişim, bireyin kendi zihinsel ve duygusal dünyasıyla kurduğu içsel iletişim sürecidir.

Doğru cevap C'dir. 5188 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca göz yaşartıcı gazların temel işlevi, solunum yollarında tahriş, gözlerde ağrı ve geçici körlük ile nefes darlığı yaratmaktır. Bu maddeler, işitme sistemine zarar vererek kalıcı veya geçici işitme kaybına neden olmaz; bu etki fizyolojik olarak bu gazların mekanizmasıyla bağdaşmaz.

Diğer şıkların yanlışlığı: A şıkkı, gazın diyaframı uyararak nefes darlığı ve kasılma yarattığı için doğrudur. B şıkkı, göz kapaklarının istemsiz kapanması ve geçici görme kaybı temel fizyolojik etkilerdendir. D şıkkı, solunum yollarının tahrişine bağlı öksürme ve aksırma ihtiyacı doğrudur. E şıkkı ise aşırı gözyaşı dökülmesi ve yanma hissi gazın en belirgin etkisidir.

Bilinmesi gereken kural: Göz yaşartıcı gazlar solunum ve görme sistemini geçici olarak felç eder ancak işitme fonksiyonlarını etkilemez.

Doğru cevap C'dir. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmeliklere göre, koruma şekli ve yöntemleri öncelikle tehdit seviyesine göre belirlenir. Tehdit analizi, risk değerlendirmesi ve güvenlik planı hazırlanırken en temel dayanak noktası, korunacak kişiye yönelik mevcut ve potansiyel tehlikelerin derecesidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A, B ve D şıkları yaş, medeni durum veya çocuk sayısı gibi kişisel veriler, doğrudan koruma taktiğini belirleyen yasal kriterler değildir; E şıkkı ise sadece lojistik bir mesafe olup tehdit analizinin tek belirleyicisi olamaz.

Bilinmesi gereken kural: Koruma planı hazırlanırken öncelik, korunacak kişinin yaşına veya ailevi durumuna değil, ona yönelik tehdit seviyesinin analiz edilmesine ve buna uygun önlemlerin alınmasına aittir.

Doğru cevap C) Mütekabiliyet ilkesidir. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca, yabancı kişilerin Türkiye'de özel güvenlik şirketi kurabilmesi için, kendi ülkelerinin Türk vatandaşlarına aynı imtiyazı tanıması şarttır. Bu ilke, uluslararası ilişkilerde "karşılıklılık" ilkesinin yansımasıdır; yani Türkiye'de yabancıya izin verilmesi, o ülkenin de Türkiye'ye aynı hakkı vermesine bağlıdır.

Diğer şıkların yanlışlığı: A) Mülkilik, mal mülk sahibi olma durumunu ifade eder ve bu bağlamda hukuki bir temel ilke değildir. B) Şahsilik, kişinin kendine ait olma durumunu anlatır ve şirket kurma hakkının temel şartı değildir. D) Evrensellik, tüm dünyada geçerli olan ilkelerdir ve özel güvenlik şirket kurma hakkı için özel bir kısıtlama getirmez. E) Koruma ise mesleğin amacıdır, şirket kurma şartı değildir.

Bilinmesi gereken kural: Yabancıların Türkiye'de özel güvenlik şirketi kurabilmesi için, kendi ülkelerinin Türk vatandaşlarına aynı imtiyazı tanıması şartı olan "Mütekabiliyet" ilkesi uygulanır.

5188 sayılı Kanun ve yangın söndürme yönetmeliklerine göre suyun avantajları incelendiğinde, C şıkkı suyun bir dezavantajını (yanlışlığını) ifade ettiği için doğru cevaptır. Soru "avantajlardan biri değildir" diye sorduğu için, suyun bazı kimyasallarla (alkali metaller) temas ettiğinde hidrojen gazı çıkarıp patlama riski yaratması, suyun güvenli bir avantajı değil, bir tehlikesidir.

Diğer şıkların yanlışlığı: A şıkkı ahşap yangınlarında suyun etkili olduğunu doğru belirtir; B şıkkı suyun zehirleyici olmadığını doğru ifade eder; D şıkkı suyun en ucuz söndürücü olduğunu doğru söyler; E şıkkı ise suyun kolay temin edilebilirliğini doğru anlatır.

Bilinmesi gereken kural: Su, alkali metallerle temas ettiğinde patlama riski yarattığı için bu kimyasallara karşı kullanılmamalıdır.

Anayasanın 13. maddesi gereği, temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması mutlaka kanunla yapılmalıdır. Özel Güvenlik Görevlileri Kanunu (5188 sayılı Kanun) ve ilgili yönetmelikler, görevlilerin yetkilerini belirlerken Anayasa'ya aykırı olamaz; dolayısıyla bir kişinin haklarını kısıtlayan işlem için tek geçerli dayanak Kanun'dur. Yönetmelik, genelge veya amir emri, kanunla düzenlenmemiş bir konuda temel hakları kısıtlayamaz.

Diğer şıkların yanlışlığı: Yönetmelik ve genelge kanunla düzenlenmemiş hakları kısıtlayamaz; amirin sözlü veya yazılı emri ise kanun dışı bir işlemi meşrulaştıramaz.

Bilinmesi gereken kural: Özel güvenlik görevlileri, temel hakları kısıtlayan bir işlem yapabilmek için sadece kanunla yetkili kılınmış olmalıdır.

Doğru cevap A'dır. Bu düzenleme, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun'da açıkça yer alır. Kanun, özel güvenlik kimlik kartını başkasına kullandıran yönetici ve görevlilere üç bin TL idari para cezası uygulanacağını ve kartların valilikçe iptal edileceğini belirtir. Ayrıca, bu suç işleyenlerin bir daha özel güvenlik alanında çalışamayacağı hükme bağlanmıştır.

Diğer şıklar neden yanlıştır? B) Genelgeler kanun hükmü taşımadığı için bu kadar ağır yaptırımları doğrudan düzenleyemez. C) Yönetmelikler kanunlarda belirtilen cezaları detaylandırabilir ancak temel yaptırım ve yasaklama yetkisi kanundadır. D) Anayasa, özel güvenlik kimlik kartı gibi somut idari yaptırımları düzenlemez. E) PVSK, sadece polislerin görev ve yetkilerini düzenler, özel güvenlik çalışanlarına uygulanmaz.

Bilinmesi gereken kural: Kimlik kartını başkasına kullandıran özel güvenlik personeli, 5188 sayılı Kanun uyarınca ağır para cezası alır ve meslekten men edilir.

5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre, silahsız özel güvenlik görevlisi olabilmek için özel güvenlik eğitim kurumlarından en az 100 saat teorik ve pratik eğitim almak zorunludur. Bu süre, adayın mesleki yeterliliğini kazanmasını sağlayan yasal asgari süredir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: 60, 80, 120 ve 150 saatlik süreler, kanunda belirtilen 100 saatlik zorunlu eğitim süresi ile uyuşmamaktadır.

Bilinmesi gereken kural: Silahsız özel güvenlik görevlisi olmak için yasal olarak en az 100 saatlik eğitim almak zorunludur.

Doğru cevap D şıkkıdır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesi, iş sözleşmesinin kurulması ve ifası sırasında cinsiyet, dil, ırk, siyasi düşünce vb. nedenlerle ayrımcılık yapılamayacağını ve aynı iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret ödenemeyeceğini açıkça hükme bağlar. Bu madde, özel güvenlik görevlilerinin de işçi statüsünde çalışması nedeniyle doğrudan uygulanır.

Diğer şıklar neden yanlıştır: A) Türk Medeni Kanunu aile ve şahıs hukukunu düzenler, ücret eşitliğini değil. B) Türk Ceza Kanunu suç ve cezaları kapsar, işçi haklarını doğrudan düzenlemez. C) 5188 sayılı Kanun özel güvenlik hizmetlerini düzenler ancak ücret eşitliği ilkesini İş Kanunu'na atıf yapar. E) Kabahatler Kanunu idari yaptırımları içerir, ücret eşitliği ilkesini düzenlemez.

Bilinmesi gereken kural: İş hukukunda cinsiyet ayrımcılığı yasaktır ve aynı iş için eşit ücret, 4857 sayılı İş Kanunu'nun temel ilkesidir.