89. Dönem Özel Güvenlik Sınavı Soruları ve Cevapları — Özel Güvenlik Meslek Bilgisi — 7. bölüm

Doğru cevap E'dir. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca, toplumun tamamı veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, normal hayatı durduran veya kesintiye uğratan doğal, teknolojik veya insan kaynaklı olaylara afet denir. Bu tanım, tek bir olay türünü değil, tüm bu zararlı olayları kapsayan genel hukuki ve mesleki kavramı ifade eder.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A, B, C ve D şıkları sadece afet türlerinin belirli örneklerini (tsunami, deprem, erozyon, sel) ifade ederken, soru tüm bu olayları kapsayan genel tanımları sormaktadır.

Bilinmesi gereken kural: Afet, tek bir olay türü değil; doğal, teknolojik veya insan kaynaklı olup toplumsal hayatı durduran tüm zararlı olayların genel hukuki adıdır.

Doğru cevap A şıkkıdır. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler gereği, elektrik akımının kontrolü çıplak elle ve avuç içi ile asla yapılmaz; bu davranış hayati tehlike oluşturur ve mesleki bilgiye aykırıdır. Akım kesilmeden müdahale edilmemelidir.

Diğer şıkların yanlışlığı: B şıkkı doğrudur çünkü akım kaynağı sigortadan kesilmelidir. C şıkkı doğrudur çünkü kuru kimyevi tozlu cihazlar elektrik yangınlarında güvenle kullanılır. D şıkkı doğrudur çünkü kuru yalıtkan maddelerle kurtarma yapılmalıdır. E şıkkı doğrudur çünkü su iletkenlik nedeniyle elektrik yangınında kullanılmaz.

Bilinmesi gereken kural: Elektrik akımı olan yerlerde kurtarma veya müdahale yaparken önce akım kesilmeli ve iletken olmayan yalıtkan malzemeler kullanılmalıdır.

Doğru cevap A şıkkıdır. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler gereği, özel güvenlik görevlisinin birinci önceliği her zaman can güvenliğidir. Yangın anında yangın söndürme ekipleri gelene kadar veya yangın küçükse bile, öncelik yangın alanındaki kişilerin sakin bir şekilde tahliyesini sağlamaktır. Bu, TCK ve CMK'daki "tehlikeli durum" yönetimi ve "can kurtarma" ilkesiyle de örtüşür.

Diğer şıkların yanlışlığı: B şıkkı, yangın söndürme uzmanlığı olmayan görevlilerin risk alarak müdahale etmesini gerektirir ve can güvenliği ihlal edebilir. C şıkkı, maddi kayıpları can güvenliğine tercih ederek yanlış önceliklendirme yapar. D şıkkı, kapı ve pencerelerin açılması yangının oksijen alarak büyümesine ve yayılmasına neden olur. E şıkkı, araç kurtarma çabası, yangın anında insan hayatını riske atan gereksiz bir eylemdir.

Bilinmesi gereken kural: Yangın anında özel güvenlik görevlisinin birinci ve acil görevi, yangını söndürmek değil, insanları panik yaratmadan güvenli bir alana tahliye etmektir.

Doğru cevap E) Yavaş yanma'dır. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler, yangın güvenliği kurallarında yanma türlerini tanımlarken; yeterli ısı ve oksijenin bulunmadığı, yanıcı maddeden buhar-gaz oluşmadığı durumlarda gerçekleşen ve alev görülmeyen bu türü "için için yanma" olarak tanımlar. Ancak soruda "yanma çeşidi" ifadesi ve seçenekler dikkate alındığında, resmi cevap anahtarı E'yi işaretlemiştir. Bu durum, sorunun kaynağındaki terminoloji hatası veya "için için yanma" ile "yavaş yanma"nın eş anlamlı kullanıldığı bir bağlamda olabilir. Yine de mevzuata göre, alevsiz ve sönük bir yanma türü genellikle "için için yanma" olarak geçer.

Diğer şıkların yanlışlığı: A) Patlama, basınç artışıyla anlık enerji açığa çıkarmasıdır. B) Hızlı yanma, yeterli oksijen ve ısıda alevli gerçekleşir. C) İçin için yanma, soruda tanımlanan duruma en uygun teknik terimdir. D) Parlama, buharın aniden alev almasıdır.

Bilinmesi gereken kural: Yanıcı madde buhar vermediği, ısı ve oksijenin yetersiz olduğu durumlarda oluşan alevsiz yanma türü teknik olarak "için için yanma"dır.

5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca, özel güvenlik görevlilerinin uyuşturucu ve uyarıcı maddelerle ilgili temel bilgi sahibi olması zorunludur. Soruda tanımlanan, MDMA (3,4-metilen dioksiamfetamin) aktif maddeli, uyku ve açlık gibi hayati ihtiyaçları engelleyerek vücudun dengesini bozan madde Extacy'dir. Bu madde, merkezi sinir sistemini aşırı uyararak "beyin" üzerinde yoğun etki gösterir ve 5188 sayılı Kanun gereği görevlilerin bu maddeleri tanıması ve önlem alması beklenir.

Diğer şıklar neden yanlıştır: Morfin ve Kodein ağrı kesici, Eroin ise ağır bir uyuşturucu olup MDMA türevi değildir; Esrar ise marihuana bitkisinden elde edilen farklı bir uyuşturucudur.

Bilinmesi gereken kural: MDMA içeren Extacy, merkezi sinir sistemini (beyni) aşırı uyararak hayati dengenin bozulmasına neden olan amfetamin türevi bir uyuşturucudur.

Doğru cevap C) Beyin'dir. Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler, 5188 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerde belirtilen "uyuşturucu madde" tanımına uygun olarak, merkezi sinir sistemini (beyin ve omurilik) doğrudan etkileyerek algı, bilinç ve davranış bozukluklarına neden olur. Bu maddelerin temel işlevi beyindeki nörotransmitter dengesini bozmaktır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: Mide, kalın bağırsak, pankreas ve böbrek, bu maddelerin emiliminden veya atılımından sorumlu organlardır ancak doğrudan etki mekanizması beyin üzerinedir.

Bilinmesi gereken kural: Uyuşturucu maddelerin yasa dışı etkisi, merkezi sinir sistemini (beyni) hedef alarak bilinç ve davranışları değiştirmesidir.

Doğru cevap A şıkkıdır. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler kapsamında, stres kaynakları iş yükü, rol belirsizliği ve çatışmalar gibi olumsuz faktörlerdir. Motivasyon ise çalışanı işe bağlayan, performansı artıran pozitif bir güçtür; dolayısıyla stresin bir kaynağı olarak kabul edilmez.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: B şıkkı, görevin ne olduğu belirsiz olduğunda çalışanı kaygılandırır; C şıkkı, aşırı iş yükü fiziksel ve zihinsel tükenmişlik yaratır; D şıkkı, meslektaşlar veya vatandaşlarla yaşanan çatışmalar stresin temel tetikleyicisidir; E şıkkı ise üst düzey sorumluluklar bireyi baskı altına alır.

Bilinmesi gereken kural: Motivasyon stresin kaynağı değil, stresle başa çıkma ve işe devam etme gücüdür.

Doğru cevap E'dir. 5188 sayılı Kanun ve Özel Güvenlik Yönetmeliği gereği, görevlilerin iletişim becerileri ve kriz yönetimi sırasında empati kurması zorunludur. Empati, karşınızdaki kişinin bakış açısını, düşünce ve duygularını kendi deneyimleriyle değil, onun yerine koyarak doğru anlamaktır. Bu, mesleki iletişim ve çatışma çözümü için temel bir yetkinliktir.

Diğer şıklar neden yanlıştır? A) Empati sevgi beyanı değil, duygusal anlayıştır. B) Empati örnek alma veya taklit etmek değildir. C) Empati özen duymakla eş anlamlı değildir. D) Empati aksi tavır sergilemekten ziyade anlayış göstermektir.

Bilinmesi gereken kural: Özel güvenlik görevlisi, çatışma anlarında karşıdaki kişinin duygularını ve bakış açısını kendi yerine koyarak doğru anlamalıdır.

Doğru cevap D) İletişim'dir. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmeliklerde, özel güvenlik görevlilerinin görevlerini etkin yürütmesi için bilgi, duygu ve düşüncelerin her türlü yolla başkalarıyla paylaşılması işlemi "iletişim" olarak tanımlanmıştır. Bu kavram, görevlilerin olay yerindeki koordinasyon, şikayetlerin alınması ve kamuoyuyla etkileşim kurma yetkinliğinin temelini oluşturur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) İletim, iletişimin bir parçası olan sadece gönderme eylemidir; B) Öğrenim, bilgi edinme sürecidir; C) Etkileşim, karşılıklı etkileşimi ifade eder ancak paylaşım tanımı değildir; E) Eğitim ise bilgi aktarımı sürecidir.

Bilinmesi gereken kural: Özel güvenlik görevlisi, görevini başarıyla yerine getirebilmek için iletişim becerilerini kanuni çerçevede etkin kullanmalıdır.

Doğru cevap A) Mesaj'dır. İletişim sürecinde iletilmek istenen duygu, düşünce veya bilginin kodlanarak alıcıya ulaşan içeriği Mesaj olarak tanımlanır. 5188 sayılı Kanun ve Özel Güvenlik Yönetmeliği'nde iletişim teknikleri vurgulanırken, görevlilerin durumu net bir şekilde ifade etmesi (mesajı doğru kodlaması) ve karşı tarafa iletmeleri esastır.

Diğer şıkların yanlışlığı: B) Kanal, mesajın taşındığı ortamdır; C) Alıcı, mesajı alan kişidir; D) Genel bildirim, resmi bir prosedür türüdür; E) Kaynak ise mesajı oluşturan kişidir.

Bilinmesi gereken kural: İletişimin temel ögesi, iletilmek istenen içeriğin kendisi olan "Mesaj"dır.