2016/2 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Tarih soruları genellikle "kim ne zaman ne yaptı?" mantığıyla sorulur ve bu soruda da en kritik görev dağılımı sorulmuş.

Gelin soruyu adım adım çözelim:

Neden Doğru Cevap B (Heyet-i Temsiliye)?

Sivas Kongresi (1919), Milli Mücadele'nin en önemli dönüm noktalarından biridir. Bu kongrede, Anadolu'daki direnişin tek bir merkezden yönetilmesi ve kararların hayata geçirilmesi için bir yürütme organı kurulması gerekiyordu.

İşte o karar şudur: Heyet-i Temsiliye (Temsil Heyeti) kurulmuştur.

• Görevi: Sivas Kongresi'nde alınan kararları uygulamak, direnişi örgütlemek ve Milli Mücadele'nin siyasi ve askeri liderliğini üstlenmek.
• Kimlerdi? Mustafa Kemal Paşa'nın başında bulunduğu, Ali Fuat Paşa, Rauf Orbay gibi önde gelen isimlerden oluşan bu heyet, o dönemde Anadolu'daki tek yetkili merci haline gelmiştir.

Yani soru "Kararları uygulama görevi kime verildi?" diye sorduğu için, doğrudan Heyet-i Temsiliye'yi işaretlememiz gerekir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden eliyoruz, kısaca bakalım:

• A) Felah-ı Vatan Grubu: Bu grup, Sivas Kongresi'nde kararların alınmasını sağlayan bir siyasi grup olmuştur. Ancak kararları uygulama ve yürütme görevi onlara değil, kurulan Heyet-i Temsiliye'ye verilmiştir. Yani "karar verenler" ile "uygulayanlar" farklıdır.
• C) Mebusan Meclisi & D) Ayan Meclisi: Bu iki meclis, İstanbul'da bulunan Osmanlı Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan'ın birleşmesiyle oluşturulan İkinci Meclis'in parçalarıdır. Sivas Kongresi'nde alınan kararları uygulamakla görevli değillerdir; aksine, Milli Mücadele hareketi İstanbul hükümetiyle çatışma halinde olduğu için bu meclisler o dönemde milli direnişin yürütülmesinde rol almamıştır.
• E) Saltanat Şurası: Bu, padişahın davet ettiği ve devlet işlerini görüşmek için kurulan geçici bir meclis olup, Sivas Kongresi kararlarını uygulamakla hiçbir ilgisi yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Milli Mücadele Dönemi Kurumları ve Görev Dağılımları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Sivas Kongresi'nin amacı: Kararların alınması.
• Heyet-i Temsiliye'nin görevi: Bu kararların uygulanması ve direnişin yönetilmesi.
• Farklı meclislerin (Ayan, Mebusan) o dönemki statüsü.

Özetle: Sivas Kongresi'nde kararları alanlar "Felah-ı Vatan Grubu" olsa da, bu kararları uygulama ve yürütme görevi Heyet-i Temsiliye'ye verilmiştir.

Doğru cevap: B) Heyet-i Temsiliye

Doğru cevap A şıkkıdır çünkü 1937 yılında yapılan değişiklikte, 1924 Anayasası'nın 2. maddesine "Halkın kurtuluşu için Atatürk'ün ilke ve devrimlerini" ifadesi eklenerek Mustafa Kemal Atatürk'ün ilkeleri resmî devlet politikası olarak anayasaya bağlanmıştır. Bu işlem, cumhuriyetin ideolojik temelini güçlendirmeyi amaçlamıştır.

B şıkkı yanlıştır çünkü Devlet Planlama Teşkilatı 1960'lı yıllarda kurulmuş ve 1937 değişikliği ile hiçbir ilgisi yoktur. C şıkkı yanlıştır çünkü anayasanın Türkçeleştirilmesi 1928 yılında gerçekleşmiş, 1937 değişikliği ise içerik eklemesidir. D şıkkı yanlıştır çünkü milletvekillerinin yemin usulü 1937 yılında değiştirilmemiş, bu konu daha sonraki dönemlerde ele alınmıştır. E şıkkı yanlıştır çünkü kadınlara seçme ve seçilme hakkı 1934 yılında verilmiş, 1937 değişikliği ile anayasaya ilkeler eklenmiştir.

Bilinmesi gereken kural: 1937 Anayasa değişikliği, Atatürk ilkelerini devletin temel hedefleri arasında anayasaya resmen dahil etmiştir.

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmemiz gerekiyor. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır. Gelin, nedenini ve diğer şıkların neden elendiğini adım adım inceleyelim.

Neden Doğru Cevap "A" (Saltanatın Kaldırılması)?

Sorunun anahtarı "I. TBMM Dönemi" ifadesidir. Bu ifade, 1920'de TBMM'nin açılması ile 1923'te Cumhuriyet'in ilan edilmesine kadar geçen süreyi kapsar. Bu dönemde Osmanlı Devleti'nin son hükümdarı olan VI. Mehmed Vahideddin, saltanatı (hükümdarlık makamını) elinden almıştır.

• Tarih: Saltanat, 1 Kasım 1922 tarihinde TBMM tarafından kaldırılmıştır.
• Dönem: Bu tarih, Cumhuriyet'in kurulduğu 1923 yılından önce gelmektedir. Dolayısıyla bu olay, I. TBMM Dönemi'nde gerçekleşmiştir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini anlamak için tarihleri ve dönemleri karşılaştırmamız gerekir:

• B) Cumhuriyet'in İlanı (29 Ekim 1923): Bu olay, I. TBMM Dönemi'nin bittiği ve II. TBMM Dönemi'nin başladığı tarihtir. Soru "I. Dönem"i sorduğu için bu şık dışlanır.
• C) Lozan Antlaşması'nın Onaylanması (6 Ağustos 1923): Lozan'ın onaylanması da 1923 yılındadır ve Cumhuriyet'in ilanı öncesinde gerçekleşse de, I. TBMM Dönemi'nin resmen kapanış tarihi olan 1923 sonrasına denk gelen süreçler genellikle II. Dönemle ilişkilendirilir. Ancak en belirgin fark, saltanatın kaldırılmasının (1922) bu dönemin en temel ve ilk büyük reformu olmasıdır.
• D) Ankara'nın Başkent Olması (13 Ekim 1923): Ankara'nın başkent olması da 1923 yılında gerçekleşmiştir. Bu tarih, I. TBMM Dönemi'nin bittiği ve II. Dönem'in başladığı döneme denk gelir.
• E) Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924): Bu olay, Cumhuriyet'in ilanından sonra, yani II. TBMM Dönemi'nde gerçekleşmiştir. Bu nedenle en kesin yanlış şıktır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Türk İnkılap Tarihi" konusundaki Tarih ve Dönem Bilgisine sahip olman gerekir. Özellikle:

• I. TBMM Dönemi ile II. TBMM Dönemi'nin tarih aralıklarını (1920-1923 ve 1923-1927) ezberlemelisin.
• Saltanatın kaldırılması (1922), Cumhuriyet'in ilanı (1923) ve Halifeliğin kaldırılması (1924) olaylarının kronolojik sırasını ve hangi meclis döneminde gerçekleştiğini net bir şekilde ayırt etmelisin.

Özetle: Soru "I. TBMM Dönemi"ni sorduğu için, 1923'ten önce gerçekleşen tek olay olan Saltanatın Kaldırılması doğru cevaptır.

SMMM stajı giriş sınavına hazırlık yapıyorsun ve bu soru senin için bir "tarih ve hukuk" karışımı bir soru. Soruyu senin için parçalara ayıralım, böylece hem konuyu öğrenirsin hem de benzer soruları çözmeyi kavrarsın.

Neden Doğru Cevap E?

Doğru cevap E şıkkıdır: "Türk ve Rum nüfusta ilgili mübadele kararının alınması."

Lozan Barış Antlaşması (1923), Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alandaki en önemli belgelerinden biridir. Bu antlaşmanın en önemli ve en somut sonuçlarından biri, Mübadele (Nüfus Değişimi) konusudur.

• Ne oldu? Antlaşma gereği, Türkiye'deki Ortodoks Rumlar ile Yunanistan'daki Müslümanlar (Türkler) zorunlu olarak yer değiştirdiler. Bu, "dini ve etnik kökene dayalı" bir nüfus değişimiydi.
• Neden Lozan? Bu karar, Lozan Konferansı'nda uzun tartışmalar sonucunda imzalanan antlaşmanın bir maddesi olarak kesinleşmiştir. Dolayısıyla, "Türk ve Rum nüfusla ilgili mübadele kararının alınması" doğrudan Lozan'ın bir sonucudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıklara bakalım ve neden bunların Lozan'ın doğrudan sonucu olmadığını görelim:

• A) Boğazlarda Türk egemenliğinin kurulması: Bu şık yanlış çünkü Lozan'da boğazlar sorunu tam olarak çözülmüş ve Türk egemenliği tam olarak tesis edilmemiştir. Boğazlar rejimi, Lozan'da uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmıştı. Boğazlarda tam Türk egemenliği ve kontrolü, daha sonra 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile sağlanmıştır.
• B) Türk-Sovyet sınırının kesin olarak belirlenmesi: Bu şık da yanlış çünkü Türkiye ile Sovyetler Birliği arasındaki sınır sorunu, Lozan'da değil, 1921 yılında imzalanan Moskova Antlaşması ile çözülmüştür. Lozan'da bu konu zaten halledilmiş bir durum olarak kabul edilmişti.
• C) Hatay'ın Türkiye'ye katılması: Bu şık yanlış çünkü Hatay'ın (İskenderun) Türkiye'ye katılması, Lozan'da değil, 1939 yılında gerçekleşen bir siyasi gelişmedir. Lozan'da Hatay, Fransa mandasındaki Suriye'ye bırakılmıştı.
• D) Musul'un Irak egemenliğine bırakılması: Bu şık yanlış çünkü Musul sorunu Lozan'da çözülememiştir. Lozan'da Musul'un durumu belirsiz bırakılmış ve bu sorun daha sonra 1926 yılında Ankara Antlaşması ile İngiltere ve Türkiye arasında çözülmüş, Musul İngiltere'ye (ve dolayısıyla Irak'a) bırakılmıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Türk Dış Politikası ve Lozan Barış Antlaşması" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Lozan'ın temel sonuçları: (Bağımsızlık, kapitülasyonların kaldırılması, mübadele, sınırların genel hatları).
• Diğer antlaşmaların tarihleri ve içerikleri: Özellikle Moskova (1921), Ankara (1926) ve Montrö (1936) antlaşmalarının neyi çözdüğünü karıştırmaman gerekir. Sınavlarda en sık yapılan hata, Lozan'ın tüm sorunları tek seferde çözdüğü varsayımıdır.

Özetle: Lozan'da "Mübadele" yapıldı, "Boğazlar" ve "Musul" sorunları ertelendi veya başka antlaşmalara bırakıldı. Bu yüzden doğru cevap E seçeneğidir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru?

Mustafa Kemal Atatürk'ün Milli Mücadele dönemindeki görev akışını hatırlayalım. Soruda verilen üç görevi tek tek inceleyelim:

• Harbiye Nazırlığı (I): Mustafa Kemal, I. Dünya Savaşı sırasında ve hemen sonrasında Harbiye Nazırlığı (Savunma Bakanlığı) yapmıştır. Ancak Milli Mücadele döneminde, yani işgalcilere karşı direniş başlatıldığı sırada bu görevi üstlenmemiştir. O dönemde Harbiye Nazırı olan isimler farklı kişilerdi. Atatürk, bu görevi bırakıp Sivas Kongresi'ne ve daha sonra TBMM'ye geçmiştir.
• TBMM Başkanlığı (II): Evet, Mustafa Kemal, 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi açıldığında TBMM Başkanı olarak seçilmiştir. Bu görevi Milli Mücadele ve Cumhuriyet'in ilanı boyunca üstlenmiştir.
• Temsil Heyeti Başkanlığı (III): Evet, Mustafa Kemal, Sivas Kongresi'nden sonra Anadolu'yu temsil etmek ve direnişi yönetmek için Temsil Heyeti Başkanı olarak atanmıştır. Bu görev, TBMM açılışına kadar ve hemen sonrasında da yürüttüğü en kritik görevlerden biridir.

Sonuç: Mustafa Kemal, TBMM Başkanlığı (II) ve Temsil Heyeti Başkanlığı (III) görevlerini üstlenmiştir. Harbiye Nazırlığı (I) görevi ise Milli Mücadele döneminde onun elinde değildir. Bu nedenle doğru kombinasyon II ve III'tür.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, B ve C Şıkları: Bu şıkların hepsi I. Harbiye Nazırlığı'nı doğru kabul etmektedir. Oysa Atatürk, Milli Mücadele sürecinde bu bakanlık görevini yapmamıştır. Bu yüzden bu şıklar elenir.
• E Şıkkı: Bu şık, Atatürk'ün üç görevi de yaptığını iddia eder. Harbiye Nazırlığı'nın bu dönemde Atatürk'te olmadığı için bu şık da yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi ve Cumhuriyet Dönemi Siyasi Hayatı konusundaki bilgiye ihtiyacın var.

Özellikle şunları bilmelisin:

• Mustafa Kemal'in Sivas Kongresi'nden sonra Anadolu'ya geçiş süreci.
• Temsil Heyeti'nin kurulması ve işlevi.
• TBMM'nin açılışı ve Atatürk'ün buradaki ilk görevi.
• I. Dünya Savaşı'ndaki Harbiye Nazırlığı ile Milli Mücadele dönemi arasındaki zaman farkı ve görev dağılımı.

Özetle: Atatürk'ün Milli Mücadele'deki en önemli iki rolü Temsil Heyeti Başkanı ve TBMM Başkanı'dır. Harbiye Nazırlığı ise o dönemin görevi değildir. Doğru cevap D'dir.