2016/3 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine dikkat et: "II. Dünya Savaşı'na giden süreçte" ve "Türkiye'nin güvenlik arayışları". Yani 1930'ların sonu ve 1940'ların başı arasındaki o kritik dönemde, Türkiye'nin savaştan korunmak için attığı adımlar hangileri?

Neden Doğru Cevap A (Birleşmiş Milletler)?

Birleşmiş Milletler (BM), II. Dünya Savaşı bittikten sonra kurulmuştur. Savaş 1945'te sona ermiş ve BM de o yıl kurulmuştur. Soruda ise "savaşa giden süreçte" (savaş başlamadan önceki hazırlık dönemi) ifadesi geçiyor.

Türkiye, BM'nin kurucu üyesi olmuştur ancak bu durum, savaşın bitmesiyle gerçekleşen bir kazanımdır. Savaşın öncesinde Türkiye'nin güvenlik arayışı sonucu elde ettiği bir şey değildir. Bu nedenle, sorunun "elde etmiş olduğu dış politik kazanımlardan biri değildir" sorusuna en uygun cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Değil)?

Diğer şıkların hepsi, II. Dünya Savaşı öncesi ve sırasında Türkiye'nin güvenliğini sağlamak için attığı somut adımlardır:

• B) Hatay'ın Türkiye'ye katılması: 1939 yılında gerçekleşmiştir. Savaşın hemen öncesinde, Türkiye'nin güney sınırlarını güçlendirmek ve güvenlik kaygısıyla yapılan diplomatik bir başarıdır.
• C) Balkan Antantı: 1934 yılında imzalanmıştır. Balkanlarda istikrarsızlığı önlemek ve Kuzey'den gelebilecek bir tehdide karşı bir güvenlik şemsiyesi oluşturmak amacıyla yapılmıştır.
• D) Sadabat Paktı: 1937 yılında imzalanmıştır. Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında kurulmuş, Doğu'dan gelebilecek tehditlere karşı bir güvenlik paktıdır.
• E) Montrö Boğazlar Sözleşmesi: 1936 yılında imzalanmıştır. Boğazların kontrolünü yeniden düzenleyerek, savaş durumunda Türkiye'ye yetkiler kazandıran ve ülkenin güvenliğini sağlayan en önemli dış politika başarısıdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Cumhuriyet Dönemi Dış Politikası konusunu, özellikle II. Dünya Savaşı Öncesi ve Sırasında Türkiye'nin "Eşit Mesafe" politikası ile Güvenlik Anlaşmalarını (Balkan Antantı, Sadabat Paktı, Montrö) iyi bilmelisin.

Ayrıca, Birleşmiş Milletler'in kuruluş tarihini (1945) ve II. Dünya Savaşı'nın bitiş tarihini ayırt edebilmek çok önemlidir. Savaşın "öncesi" ile "sonrası" arasındaki zaman çizelgesini hatırlarsan, bu soruyu kolayca çözersin.

Özetle: Savaş bitmeden önce yapılanlar (Hatay, Balkan, Sadabat, Montrö) güvenlik kazanımıdır; savaş bitip kurulan BM ise savaş sonrası bir durumdur. Soru "savaşa giden süreçte" dediği için BM bu listede yer almaz.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir tarih dersi veriyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap B (I ve II)?

Mustafa Kemal Paşa'nın I. Dünya Savaşı'ndaki görevlerini hatırlamak için en önemli kural şudur: O, savaşa katıldığı en önemli ve en bilinen cepheler Çanakkale ve Suriye-Filistin cepheleridir.

• Çanakkale Cephesi (I): Mustafa Kemal Paşa, Çanakkale Savaşı'nda 19. Tümen Komutanı olarak görev yapmıştır. Anafartalar Kahramanı olarak bilinen bu cephe, onun askeri dehasını dünyaya tanıtan ilk sahnedir. Bu yüzden I. şık doğrudur.
• Suriye-Filistin Cephesi (II): Çanakkale'den sonra Mısır'a, oradan da Suriye ve Filistin cephesine (Yıldırım Ordular Grubu'na bağlı olarak) gönderilmiştir. Burada Filistin'de düşmanı durdurmaya çalışmıştır. Bu yüzden II. şık da doğrudur.

Diğer cepheler (Kanal ve Irak) ise onun doğrudan komuta ettiği veya görev yaptığı ana cepheler değildir. Dolayısıyla, hem Çanakkale hem de Suriye-Filistin'i kapsayan B şıkkı doğru cevaptır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, C ve D Şıkları: Bu şıklar, Mustafa Kemal Paşa'nın Kanal Cephesi (III) veya Irak Cephesi (IV)'nde görev aldığını iddia eder. Oysa o dönemde Kanal Cephesi'nde (Mısır'da) ve Irak Cephesi'nde farklı komutanlar (örneğin Alman generaller veya diğer Türk komutanlar) görev yapmıştır. Mustafa Kemal Paşa bu cephelerde bulunmamıştır. Bu yüzden bu şıklar tarihsel gerçeklerle uyuşmaz.
• E Şığı: Bu şık, yanlış olan Kanal ve Irak cephelerini de doğruymuş gibi gösterdiği için elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Mustafa Kemal Paşa'nın I. Dünya Savaşı'ndaki Savaş Hayatı" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şunu ezberlemelisin:

• Çanakkale (Evet, 19. Tümen)
• Suriye-Filistin (Evet, Yıldırım Orduları)
• Kanal ve Irak (Hayır, görev yapmamıştır).

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru Cevap?

Soruda "Milli Mücadele döneminde Anadolu'da işgallere karşı gerçekleşen direniş hareketlerini örgütlemeye yönelik" olanları soruyor. Yani, işgalcilere karşı direnmek ve birleşmek için yapılan ilk ve temel adımları arıyoruz.

Takrir-i Sükun Kanunu (D şıkkı), Milli Mücadele'nin başlangıcında veya örgütlenme aşamasında çıkarılmamıştır. Bu kanun, 1925 yılında çıkarılmıştır. O dönemde Milli Mücadele zaferle sonuçlanmış, Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümeti kurulmuş ve cumhuriyetin ilanı yaklaşmıştır.

Bu kanunun amacı, işgallere karşı direnmek değil, İzmir Suikastı gibi iç karışıklıklar çıkaran olayları bastırmak ve hükümetin otoritesini sağlamak içindir. Yani bu kanun, "dış düşmanla savaşma ve örgütlenme" döneminin değil, "iç istikrarı sağlama" döneminin bir ürünüdür. Bu yüzden sorunun "örgütlenmeye yönelik gelişmelerden biri değildir" sorusuna en uygun cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi, Milli Mücadele'nin başlangıcında ve örgütlenme aşamasında yapılan kritik adımlardır:

• A) Heyet-i Temsiliye: Milli Mücadele'nin ilk resmi örgütlenmesidir. Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışından sonra, direnişi yönetmek için kurulmuştur.
• B) Sivas Kongresi: Anadolu'daki tüm direniş gruplarını bir çatı altında toplamak ve ulusal iradeyi temsil etmek için toplanmıştır.
• C) TBMM'nin açılması: Milli Mücadele'nin en önemli siyasi ve askeri örgütlenmesidir. Meclis, işgallere karşı yasal ve askeri direnişin merkezi olmuştur.
• E) Amasya Genelgesi: Milli Mücadele'nin ilk ve temel belgesidir. "Milletin bağımsızlığı, yine milletin azim ve kararı ile kurtulacaktır" diyerek direnişin başlangıcını ilan etmiştir.

Gördüğün gibi A, B, C ve E şıkları, işgallere karşı direnmek için atılan ilk adımlardır. Sadece D şıkkı, süreç çoktan ilerledikten sonra çıkarılmış bir kanundur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi dersinde "Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve Gelişimi" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şu tarihleri ve olayların sırasını ezberlemen gerekir:

• Amasya Genelgesi (1919)
• Erzurum ve Sivas Kongreleri (1919)
• TBMM'nin Açılması (1920)
• Takrir-i Sükun Kanunu (1925) -> Bu tarihin diğerlerinden çok sonra olduğunu fark etmen yeterli.

Özetle: Soru sana "Hangisi direnişin başlangıcında yapılmamıştır?" diye soruyor. Takrir-i Sükun Kanunu, direnişin en yoğun olduğu ilk yıllarda değil, daha sonra iç karışıklıkları önlemek için çıkarıldığı için doğru cevap D'dir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap B (Devletçilik Uygulamasına Geçilmesi)?

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı (Büyük Buhran), dünyayı ve Türkiye'yi derinden sarsan bir krizdi. Bu krizden önce Türkiye, "Kalkınma Planı" ve "İktisat Kongresi" ile daha çok serbest piyasa ve özel teşebbüs (bireylerin iş kurması) üzerine kurulu bir ekonomiye sahipti.

Ancak 1929 kriziyle birlikte özel sektörün iflas etmesi, yatırımların durması ve işsizliğin artmasıyla Türkiye ekonomisi çöktü. Devlet, özel sektörün bu krizden çıkamaması üzerine "Ben işi yaparım" diyerek ekonomiye doğrudan müdahale etmek zorunda kaldı.

Bu durum, Devletçilik ilkesinin (5. Kalkınma Planı'nda değil, 1931'de kabul edilen 4. Kalkınma Planı'nda) resmi bir ilke haline gelmesine ve Devletçilik Uygulamasına geçilmesine neden oldu. Yani, 1929 krizi, Türkiye'nin ekonomi modelini "serbest piyasa"dan "devletçiliğe" geçiren en büyük tetikleyici faktördür.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden 1929 kriziyle doğrudan bir bağlantısı olmadığını kısaca inceleyelim:

• A) Türkiye İş Bankasının Kurulması: İş Bankası 1924 yılında kuruldu. Bu tarih, 1929 krizinden önceye denk gelir. Dolayısıyla kriz bu bankanın kurulmasına neden olamaz.
• C) Kabotaj Yasası'nın Çıkarılması: Bu yasa 1926 yılında çıkarılmıştır ve deniz ticaretinin millileştirilmesi içindir. Yine krizden önce gerçekleşmiştir.
• D) Misak-ı İktisadi'nin Kabulü: Bu, 1923 yılında kabul edilen ve "Türkiye ekonomisi millidir" diyen ilk ekonomik manifestodur. Krizden çok önce, Cumhuriyet'in ilk yıllarında yapılmıştır.
• E) Aşar Vergisi'nin Kaldırılması: Aşar vergisi 1925 yılında kaldırılmıştır. Bu da krizden önceki bir reformdur.

Gördüğün gibi, A, C, D ve E şıklarında yer alan olayların hepsi 1929 krizinden önce gerçekleşmiştir. Sadece Devletçilik ilkesi, krizden sonra (1931) ekonomi modelini değiştirmek için benimsenmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için şunları bilmelisin:

• Türk İktisat Tarihi: Özellikle 1923-1930 arası "Milli İktisat" dönemi ile 1930 sonrası "Devletçilik" dönemi arasındaki geçiş.
• 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın Etkileri: Bu krizin Türkiye'de özel teşebbüsün çökmesine neden olduğunu ve devletin ekonomiye doğrudan müdahale etmesini (Devletçilik) zorunlu kıldığını bilmek.
• Tarih Sıralaması: İş Bankası, Kabotaj Yasası ve Aşar Vergisi gibi önemli olayların 1929 öncesinde gerçekleştiğini ezberlemek.

Özetle: Soru sana "Hangi olay 1929 krizinin bir sonucu olarak ortaya çıktı?" diye soruyor. Cevap, krizden sonra devletin ekonomiye el atması olan Devletçilik ilkesidir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders anlatıyormuşuz gibi açıklayalım. Sorunun konusu Türk Dış Politikası ve Lozan Barış Antlaşması'dır.

Neden Doğru Cevap A (ABD) Şıkkıdır?

Lozan Barış Antlaşması, 1923 yılında Türkiye ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan ve Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alandaki sınırlarını belirleyen en önemli antlaşmadır. Bu antlaşmayı imzalayan devletler şunlardır:

• İngiltere
• Fransa
• İtalya
• Yunanistan
• Romanya
• Yugoslavya
• Japonya
• Türkiye

Gördüğün gibi, Amerika Birleşik Devletleri (ABD), I. Dünya Savaşı'na katılmamış ve Lozan Konferansı'na davet edilmemiştir. ABD, o dönemde Türkiye ile diplomatik ilişkiler kurmamış ve bu antlaşmaya taraf olmamıştır. Bu nedenle ABD, imzalayan devletler arasında yoktur. Soru "hangisi değildir" diye sorduğu için doğru cevap A seçeneğidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar (B, C, D, E) neden doğru cevap olamaz? Çünkü bunlar Lozan Barış Antlaşması'nı imzalayan devletlerdir:

• B) İtalya: İtilaf Devletleri'nden biridir ve antlaşmayı imzalamıştır.
• C) Yunanistan: Türkiye ile savaş halinde olan ve antlaşmayı imzalayan başlıca devletlerden biridir.
• D) İngiltere: İtilaf Devletleri'nin en büyük gücüdür ve antlaşmayı imzalamıştır.
• E) Fransa: Yine İtilaf Devletleri'nden biridir ve antlaşmayı imzalamıştır.

Bu şıkların hepsi antlaşmanın tarafları olduğu için "imzalamayan" sorusuna cevap olamazlar.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk Dış Politikası ve Lozan Barış Antlaşması'nın taraflarını ezberlemen gerekir. Özellikle ABD'nin o dönemde Türkiye ile ilişkilerinin olmaması ve antlaşmaya katılmaması, Türk tarih ve dış politika derslerinde sıkça vurgulanan önemli bir detaydır.

Özetle: Lozan'ı imzalayanlar İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya ve Japonya'dır. ABD bu listede yoktur. Cevap A'dır.