2017/1 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Neden A Şıkkı Doğru Cevap? (Yani Neden Yanlış Bir İfadeden Bahsediyoruz?)

Soruda "yanlış olan" ifadeyi bulmamız isteniyor. A şıkkında "Çırağan Vakası: Yeniçeri Ocağının kaldırılması" yazıyor. Bu ifade yanlıştır ve bu yüzden doğru cevabımızdır.

Neden mi? Çünkü Osmanlı tarihinde Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması olayına "Vaka-i Hayriye" denir. Bu olay II. Mahmut döneminde (1826) gerçekleşmiştir.

Peki Çırağan Vakası neydi? Olay, 1876 yılında gerçekleşmiştir. Bu olayda, III. Murad'ın oğlu olan Sultan Abdülaziz'in tahttan indirilmesi ve yerine II. Murad'ın yerine geçmesi sürecinde yaşanan bir isyan ve siyasi krizdir. Yani Çırağan Vakası ile Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması arasında hiçbir ilişki yoktur; bunlar farklı zamanlarda ve farklı sebeplerle olan iki farklı olaydır.

Diğer Şıklar Neden Doğru? (Yani Neden Cevap Değiller?)

Diğer şıklardaki bilgiler tarihsel olarak doğrudur, bu yüzden onları işaretleyemeyiz:

• B Şıkkı (Sened-i İttifak): Bu, II. Mahmut ile yerel yöneticiler olan "ayanlar" arasında imzalanan, merkezi otoriteyi güçlendirmeyi amaçlayan ilk anayasal nitelikli belgedir. Doğru bir tanımdır.
• C Şıkkı (Balta Limanı Antlaşması): 1838 yılında Osmanlı ile İngiltere arasında imzalanan, Osmanlı'nın ticari bağımsızlığını zayıflatan ve İngiltere lehine olan bir ticaret antlaşmasıdır. Doğru bir tanımdır.
• D Şıkkı (Takvim-i Vekayi): II. Mahmut döneminde çıkarılan, Osmanlı Devleti'nin ilk resmi gazetesi olan Takvim-i Vekayi doğru tanımlanmıştır.
• E Şıkkı (Kabakçı Mustafa İsyanı): III. Selim'in reformlarına karşı çıkan ve onu tahttan indiren isyandır. Doğru bir tanımdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için 19. Yüzyıl Osmanlı Tarihi konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Vaka-i Hayriye (Yeniçerilerin kaldırılması) ile Çırağan Vakası'nın (1876 olayı) birbirine karıştırılmaması gerekir.
• Olayların hangi padişah döneminde gerçekleştiğini ve olayların isimlerini ezberlemek gerekir.

Özetle: Soru, "Yeniçerilerin kaldırılması" olayının adının Çırağan Vakası olduğunu söylüyor, bu yalandır. Doğru ad Vaka-i Hayriye'dir. Bu yüzden A şıkkı yanlıştır ve doğru cevaptır.

Bu soru, Milli Mücadele döneminin en kritik kurumsal yapısını sorguluyor. Sana bu konuyu bir öğrenci gibi adım adım açıklayayım.

Neden Doğru Cevap A (Heyet-i Temsiliye)?

Sivas Kongresi'nde (1919) Anadolu'daki direnişin başını çekmek için Heyet-i Temsiliye (Temsil Heyeti) kuruldu. Bu heyet, Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğinde, Sivas Kongresi'nden sonra I. TBMM açılana kadar (yani 1920 Nisan'ına kadar) Anadolu'daki Milli Mücadele'yi siyasi ve askeri olarak yöneten tek yetkili organ oldu.

Kısacası; TBMM açılmadan önce, Anadolu'da "devlet" işlerini yürüten, emir veren ve organize eden güç Heyet-i Temsiliye'dir. Bu yüzden doğru cevap A şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B) Millî Kongre: Kongreler (Sivas, Erzurum vb.) geçici toplantılardır. Kongre bittiğinde işlevi sona erer, kalıcı bir yönetim kurulu değildir. Yönetimi, kongre tarafından seçilen Heyet-i Temsiliye üstlenir.
• C) Saltanat Şurası: Bu, İstanbul Hükümeti'ne bağlı bir kuruldur. Milli Mücadele'yi yönetenler, saltanatı kaldırmayı hedefleyenlerdir; yani bu şık tam tersi bir yapıdır.
• D) I. Müdafaa-i Hukuk Grubu: Bu grup, TBMM açıldıktan sonra meclis içinde kurulan bir siyasi gruptur. TBMM açılmadan önceki dönemi yönetmez.
• E) Harbiye Nezareti: Bu, Osmanlı İmparatorluğu'nun İstanbul'daki Savunma Bakanlığı'dır. Milli Mücadele'yi yönetenler, İstanbul hükümetiyle işbirliği yapmamış, aksine ona karşı durmuşlardır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Milli Mücadele Dönemi Siyasi Yapıları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu sıralamayı ezberlemelisin:

• Erzurum ve Sivas Kongreleri (Toplantılar)
• Heyet-i Temsiliye (TBMM açılana kadar yöneten organ)
• I. TBMM (Resmi hükümetin kurulması)

Özetle; TBMM açılmadan önce Anadolu'da kim yönetiyordu? Heyet-i Temsiliye. Cevap A.

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü anayasalı ve parlamentolu dönem Cumhuriyet'in ilanıyla değil, Osmanlı Devleti'nde 1876'da Kanun-i Esasi'nin ilanı ve Meclis-i Mebusan'ın açılmasıyla başlamıştır. 29 Ekim 1923'teki anayasa değişikliği bu dönemi başlatmamış, devlet biçimini belirlemiştir.

A şıkkı yanlıştır çünkü Cumhuriyet'in ilanıyla devletin rejiminin adı resmen "Cumhuriyet" olarak konmuştur. B şıkkı yanlıştır çünkü Meclis Hükümeti sisteminden, başbakanın bakanları seçtiği kabine sistemine geçilmiştir. D şıkkı yanlıştır çünkü Cumhurbaşkanlığı makamı oluşturularak devlet başkanlığı sorunu çözülmüştür. E şıkkı yanlıştır çünkü bakanların tek tek Meclis'çe seçilmesinden doğan hükümet bunalımı kabine sistemiyle aşılmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Cumhuriyet'in ilanının sonuçları rejimin adı, devlet başkanlığı ve kabine sistemiyle ilgilidir; anayasal ve parlamenter hayat 1876'ya dayanır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap E?

Sorunun anahtarı "Atatürk Dönemi" ifadesidir. Atatürk'ün vefatı 1938 yılında olmuştur. Özelleştirme ise Türkiye'de 1980'li yılların sonu ve 1990'lı yılların başında, özellikle 1994 yılında çıkarılan 4046 sayılı Kanun ile resmen yasal zemine oturtulmuş bir uygulamadır.

Atatürk döneminde ekonomi politikaları devletçilik ilkesi çerçevesinde, devletin sanayileşme ve kalkınma için doğrudan yatırım yapması ve planlama yapması üzerine kuruluydu. Yani o dönemde "devletin elindeki varlıkları satma" yani özelleştirme gibi bir düşünce veya yasal düzenleme hiç yoktu. Bu uygulama, Cumhuriyetin kurucusu vefat ettikten çok yıllar sonra, farklı bir ekonomik modelle (neoliberal ekonomi) birlikte gelmiştir. Bu yüzden "Atatürk döneminde özelleştirme için yasal zemin oluşturulmamıştır" ifadesi doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların (A, B, C ve D) neden Atatürk döneminde yapıldığını kısaca hatırlayalım:

• A) Sanayide planlamaya gidilmesi: Doğrudur. Atatürk döneminde "Devletçilik" ilkesi benimsenmiş, Beş Yıllık Sanayi Planları hazırlanmış ve devlet sanayi tesisleri kurmuştur.
• B) Dış borçların ödenmesi: Doğrudur. Cumhuriyetin ilk yıllarında, Osmanlı'dan kalan ağır dış borçların (Düyun-u Umumiye borçları) ödenmesi ve ekonomik bağımsızlığın sağlanması için büyük çabalar sarf edilmiştir.
• C) Tarımsal kalkınmanın gerçekleştirilmesi: Doğrudur. "Köy Enstitüleri", "Aşar vergisinin kaldırılması" ve tarımda modernleşme çabaları bu dönemin en önemli adımlarıdır.
• D) Millî ekonomi ilkesinin hayata geçirilmesi: Doğrudur. Ekonomik bağımsızlık ve "Millî Ekonomi" ilkesi, o dönemin temel hedefi olmuştur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi ve Ekonomi Tarihi konularını iyi bilmelisin. Özellikle:

• Atatürk Dönemi Ekonomi Politikaları (Devletçilik, Millî Ekonomi, Tarım ve Sanayi yatırımları).
• Özelleştirme kavramının Türkiye'de ne zaman ve hangi tarihsel süreçte başladığını (1990'lar) bilmek gerekir.

Özetle: Atatürk dönemi "Devletçilik ve Planlama" dönemiyken, "Özelleştirme" dönemi çok daha sonra gelmiştir. Bu zaman farkı sorunun anahtarıdır.

Doğru cevap D şıkkıdır çünkü Türkiye Milletler Cemiyeti'ne 1932 yılında üye olmuştur ve Hatay Sorunu 1936'dan itibaren Milletler Cemiyeti'ne taşınarak üyelik döneminde görüşülmüş, 1939'da Hatay'ın Türkiye'ye katılmasıyla çözülmüştür.

A şıkkı yanlıştır çünkü Yabancı Okullar Sorunu Lozan sonrasında 1920'lerde iç düzenlemelerle çözülmüş, Türkiye o sırada Cemiyet üyesi değildi.

B şıkkı yanlıştır çünkü Etabli Sorunu 1930'da Türkiye ile Yunanistan arasında imzalanan antlaşmayla, yani üyelikten önce çözülmüştür.

C şıkkı yanlıştır çünkü Musul Sorunu 1926 Ankara Antlaşması ile kapanmıştır ve Türkiye bu sırada Cemiyet üyesi değildi.

E şıkkı yanlıştır çünkü Bozkurt-Lotus Davası 1927'de Lahey'deki Daimi Adalet Divanı'nda Türkiye lehine sonuçlanmış, bu da üyelikten önceye denk gelir.

Bilinmesi gereken kural: Türkiye'nin Milletler Cemiyeti üyeliği 1932'de başladığından, bu tarihten sonra gündeme gelip çözülen dış sorunlar (Hatay, Boğazlar) üyelik dönemine aittir.