2017/2 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Sorunun mantığını anlamak için önce dönemin hedefine bakalım.

Neden Doğru Cevap E?

Soruda "Batı dünyası ile uyum sağlanması" amacıyla yapılan düzenlemeler soruluyor. Bu ifade, Türkiye'nin uluslararası ticaret, iletişim ve zaman yönetimi konularında Batı standartlarına geçişini ifade eder.

• E Şıkkı (Türk Dil Kurumunun açılması): Bu kurumun temel amacı, Türkçenin yabancı dillerin etkisinden arındırılması, zenginleştirilmesi ve ulusal bir kültür birliği oluşturulmasıdır. Yani bu düzenleme "milli kültürü güçlendirme" ve "dil devrimi" ile ilgilidir. Batı ile uyum sağlamak için değil, Türk milletinin kendi kimliğini güçlendirmek için yapılmıştır. Bu nedenle, sorunun "Batı ile uyum" şartına uymayan tek seçenek budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi, Türkiye'nin ticari ve idari hayatını Batı dünyasının standartlarıyla eşleştirmek için yapılmıştır:

• A) Hafta tatilinin Cumadan Pazara alınması: Türkiye, o dönemde ticari ve idari işlemlerini Batı ülkelerindeki gibi Cumartesi-Pazar günlerine denk getirmek istiyordu. Bu bir zaman ve iş organizasyonu uyumudur.
• B) Ağırlık ve ölçü birimlerinin değiştirilmesi: Metrik sistem (kilogram, metre vb.) kabul edilerek, uluslararası ticarette karışıklık olmaması ve Batı ile ölçü birimlerinin eşleşmesi amaçlanmıştır.
• C) Milletlerarası saat sisteminin kabul edilmesi: Yerel saat yerine, uluslararası saat dilimi sistemi kabul edilerek, dünya ile zaman uyumu sağlanmıştır.
• D) Miladi takvimin kabul edilmesi: Hicri takvim yerine, uluslararası ticaret ve diplomasi için kullanılan Miladi takvim kabul edilmiştir.

Gördüğün gibi A, B, C ve D şıkları hepsi "Uluslararasılaşma" ve "Batı ile uyum" hedefine hizmet ederken, E şığı "Millileşme" hedefine hizmet etmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Atatürk İnkılapları" konusundaki "Uluslararasılaşma" ve "Millileşme" ayrımını iyi bilmelisin.

• Uluslararasılaşma: Batı ile uyum, ticaret, zaman ve ölçü birimleri (Takvim, Saat, Hafta tatili, Metrik sistem).
• Millileşme: Türk milletinin kendi kültürünü ve kimliğini güçlendirmesi (Harf devrimi, Dil devrimi, Türk Tarih Tezi, Türk Dil Kurumu).

Özetle; soru "Batı ile uyum" dediği için, "Türkçeyi özleştirme" amacı taşıyan Türk Dil Kurumu bu listede yer almaz. Cevap E şıkkıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine dikkat et: "İkinci TBMM". Türkiye Cumhuriyeti tarihinde TBMM'ler dönemlere ayrılır. İkinci TBMM, 1923-1927 yılları arasında görev yapmıştır. Bu dönemde Türkiye, cumhuriyetin ilk yıllarını yaşıyor, istikrarsızlık dönemleri (İstiklal Mahkemeleri) ve savaş sonrası toparlanma süreci yaşanıyordu.

Neden Doğru Cevap B (Takrir-i Sükûn Kanunu)?

Takrir-i Sükûn Kanunu, 1925 yılında çıkarılmıştır. Bu tarih, İkinci TBMM'nin (1923-1927) tam ortasına denk gelir.

• Neden çıkarıldı? Dersim İsyanı ve Şeyh Said İsyanı gibi iç karışıklıkların yaşandığı bir dönemde, devletin istikrarını sağlamak ve isyanları bastırmak için Meclis, hükümete olağanüstü yetkiler vermiştir.
• Kural: Bu kanun, İkinci TBMM döneminin en önemli ve en çok tartışılan kanunlarından biridir. Dolayısıyla, "İkinci TBMM tarafından çıkarılan kanun" sorusunun en net ve doğru cevabı budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden eliyoruz, hadi bakalım:

• A) Petrol Kanunu: Bu kanun 1926 yılında çıkarılmıştır. Evet, tarih aralığı İkinci TBMM'ye uymuş gibi görünebilir. Ancak, soru genellikle "en belirgin" veya "dönemin en kritik" kanununu sormaktadır. Daha önemlisi, Petrol Kanunu'nun çıkış süreci ve içeriği, İkinci TBMM'nin siyasi gündemini (İstiklal Mahkemeleri ve Takrir-i Sükûn gibi) kadar baskın bir "dönem kanunu" olarak tanımlanmaz. Ancak en büyük hata, bu sorunun kaynak kitaplarında ve sınav mantığında Takrir-i Sükûn'un İkinci TBMM'nin simge kanunu olarak kabul edilmesidir. (Not: Bazı kaynaklar Petrol Kanunu'nu da İkinci TBMM'ye atfeder, ancak sınav mantığında "Takrir-i Sükûn" bu dönemin en temel kanunu olarak sorulur).
• C) Hıyanet-i Vataniye Kanunu: Bu kanun 1915 yılında çıkarılmıştır. Bu tarih Birinci TBMM döneminde (1920-1923) yaşanmıştır. Dolayısıyla İkinci TBMM ile ilgisi yoktur.
• D) Başkomutanlık Kanunu: Bu kanun 1920 yılında çıkarılmıştır. Bu da Birinci TBMM döneminin en başında, Kurtuluş Savaşı'nın ilk günlerinde verilmiştir. İkinci TBMM'ye ait değildir.
• E) Varlık Vergisi Kanunu: Bu kanun 1942 yılında çıkarılmıştır. Bu tarih Dördüncü TBMM döneminde (1939-1943) gerçekleşmiştir. Çok daha sonra, dolayısıyla bu şık da yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Türk İnkılap Tarihi ve İnkılap Hukuku" konusundaki TBMM Dönemleri ve Çıkarılan Kanunlar bilgisine sahip olman gerekir.

Özetle şunu ezberlemelisin:

• Birinci TBMM (1920-1923): Kurtuluş Savaşı, Başkomutanlık Kanunu, Hıyanet-i Vataniye Kanunu.
• İkinci TBMM (1923-1927): Cumhuriyetin ilanı, Takrir-i Sükûn Kanunu, Şapka Kanunu, Medeni Kanun.
• Üçüncü TBMM (1927-1931): İktisat Kongresi, Tevhid-i Tedrisat Kanunu.
• Dördüncü TBMM (1931-1935): Harf Devrimi, Köy Enstitüleri, Varlık Vergisi.

Sonuç: Tarihleri ve kanunları eşleştirdiğinde, Takrir-i Sükûn Kanunu'nun 1925'te çıkarıldığını ve İkinci TBMM'ye ait olduğunu görürsün. Doğru cevap B'dir.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi değil, tarih ve ekonomi ilişkisini anlamak için bir "vaka analizi" gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı E) Brest-Litowsk'tir.

Gelin, neden bu cevabın doğru olduğunu adım adım inceleyelim:

Neden Doğru Cevap E (Brest-Litowsk)?

1917'de Rusya'da Bolşevik Devrimi gerçekleşti ve yeni kurulan Sovyet hükümeti, I. Dünya Savaşı'ndan çıkma kararı aldı. Savaşta kayıplar çok büyüktü ve ekonomi çökmüştü. Lenin yönetimi, savaştan çekilmek için Almanya ile masaya oturdu.

Brest-Litovsk Antlaşması (1918), tam olarak bu amaçla imzalandı. Bu antlaşma ile:

• Rusya, I. Dünya Savaşı'ndan resmen çekildi.
• Karşılığında Rusya, topraklarının çok büyük bir kısmını (bugünkü Ukrayna, Beyaz Rusya, Baltık ülkeleri vb.) kaybetmek zorunda kaldı.
• Bu antlaşma, Çarlık Rusyası'nın yıkılıp Sovyet Rusya'nın kurulduğu dönemde, savaştan çekilmesini sağlayan tek ve doğrudan antlaşmadır.

Yani soruda geçen "Sovyet Rusya'nın savaştan çekilmesini sağlayan antlaşma" ifadesi, doğrudan Brest-Litovsk'u işaret eder.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu soruya uymadığını kısaca açıklayalım:

• A) Moskova: Bu antlaşma genellikle 1921 yılında Türkiye ile Sovyet Rusya arasında imzalanan ve Türkiye'nin bağımsızlığını tanıyan antlaşmadır. I. Dünya Savaşı'ndan çekilme antlaşması değildir.
• B) Trianon: Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı'ndan sonra Macaristan ile İtilaf Devletleri arasında imzalandı. Macaristan'ın topraklarını küçülttü. Rusya ile bir ilgisi yoktur.
• C) Saint Germain: Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı'ndan sonra Avusturya ile imzalandı. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun dağılmasını resmileştirdi.
• D) Sykes-Picot: Bu bir antlaşma değil, I. Dünya Savaşı sırasında İngiltere ve Fransa arasında gizlice imzalanan bir sözleşmedir. Ortadoğu'nun paylaşılmasını planlar. Savaştan çekilme ile doğrudan bir ilgisi yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "I. Dünya Savaşı Sonuçları" ve "Rusya Tarihi" konularını iyi bilmelisin. Özellikle:

• Bolşevik Devrimi'nin savaştan çekilme isteği.
• Bu çekilme için imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması'nın şartları ve tarihi.
• Savaş sonrası imzalanan diğer barış antlaşmalarının (Trianon, Saint Germain vb.) hangi ülkeye ait olduğunu ayırt edebilmek gerekir.

Özetle: Soru, "Rusya savaştan nasıl çıktı?" diye soruyor. Cevap, Rusya ile Almanya arasında imzalanan Brest-Litovsk antlaşmasıdır.

SMMM stajı sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, Türk İnkılap Tarihi ve Millî Mücadele döneminin en kritik olaylarından biri olan Erzurum Kongresi'ni sorguluyor.

Gelin, doğru cevabı neden C şıkkı olduğunu adım adım açıklayalım ve diğer şıkların neden elendiğini görelim.

Neden Doğru Cevap C Şıkkıdır?

Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919), Milli Mücadele'nin ilk büyük kongresidir ve buradan çıkan kararlar "Millî Sınırlar İçinde Vatan Bütündür" ilkesine dayanır.

• C Şıkkı (İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını kabul etmelidir): Bu ifade Erzurum Kongresi'nde alınmamıştır. Hatta tam tersi bir durum söz konusudur. Erzurum Kongresi'nde alınan kararlar, İstanbul Hükümeti'ne karşı bağımsız bir duruş sergilemeyi ve Temsil Heyeti'nin (Millî Mücadele'nin temsilcisi) yetkisini doğrudan kabul ettirmeyi hedefler.
• Kritik Nokta: İstanbul Hükümeti, o dönemde işgal altındaki bir hükümettir ve Temsil Heyeti'ni resmen tanımamıştır. Kongre, İstanbul Hükümeti'ne "varlığınızı kabul edin" diye yalvarmamış, aksine "Millî Mücadele'yi başlatma ve yönetme yetkisi bizdedir" diyerek İstanbul Hükümeti'ni (ve işgal güçlerini) görmezden gelmiştir. Bu madde, daha sonraki süreçlerde veya farklı bir bağlamda (örneğin Sivas Kongresi'nde bile doğrudan bir "kabul etme" emri değil, işbirliği talebi) tartışılmış olsa da, Erzurum Kongresi'nin temel ilkesi bağımsızlık ve hükümeti denetleme yönündedir. Dolayısıyla "İstanbul Hükümeti'nin kabul etmesi" bir karar maddesi olarak yer almaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Kararlar)?

Diğer şıkların hepsi Erzurum Kongresi'nde alınmış olan kararlardır. Soru "hangisi yer almaz" diye sorduğu için bunlar elenir:

• A) Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür parçalanamaz: Bu, Erzurum Kongresi'nin en temel ilkesidir. Anadolu ve Trakya'nın bütünlüğü vurgulanmıştır.
• B) Mebuslar Meclisi derhâl toplanmalı ve hükümet denetlenmelidir: Kongre, Mebuslar Meclisi'nin derhal toplanmasını ve hükümetin denetlenmesini talep etmiştir. Bu bir karardır.
• D) Manda ve himaye yönetimi kabul olunamaz: Kongre, herhangi bir ülkenin mandası veya himayesini kesinlikle reddetmiştir. Bu da alınan bir karardır.
• E) Millî kuvvetleri etkili, millî iradeyi egemen kılmak esastır: Kongre, millî iradenin egemen olmasını ve millî kuvvetlerin (teşkilatlanma) güçlenmesini kararlaştırmıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Erzurum Kongresi Kararlarını ezberlemeniz ve Millî Mücadele'nin ilkelerini (Millî Sınırlar İçinde Vatan Bütündür, Manda ve Himaye Reddi, Meclisin Toplanması vb.) iyi bilmeniz gerekir.

Özetle: Sınavda "hangisi yer almaz" sorusunu gördüğünüzde, elinizdeki şıklardan hangisi Millî Mücadele'nin bağımsızlık ilkesine aykırı veya o kongrede resmi olarak kararlaştırılmamış bir "İstanbul Hükümeti'ne bağlılık/kabul etme" durumu varsa, o şık doğru cevaptır. Erzurum Kongresi, İstanbul Hükümeti'ni tanımak için değil, onun yerine geçmek ve bağımsız bir direniş kurmak için toplanmıştır.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru Cevap (Yani "Söylenemez" olan)?

Soruda "söylenemez" ifadesi geçtiği için, yanlış olan bilgiyi bulmamız gerekiyor. D şıkkı "Boğazlar üzerinde Türk egemenliği sağlanmıştır" diyor. Bu ifade yanlıştır, bu yüzden doğru cevap D'dir.

Neden? Lozan Antlaşması'nda (1923) Boğazlar konusunda Türkiye'ye tam bir egemenlik verilmemiştir. Antlaşma gereği, Boğazlar (İstanbul ve Çanakkale Boğazları) uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmış ve savaş halinde olsa bile tüm ülkelerin gemileri serbestçe geçebilmiştir. Yani Boğazlar üzerinde tam Türk egemenliği kurulmamış, uluslararası bir statü getirilmiştir.

Not: Boğazlar üzerinde tam Türk egemenliği ancak 1936 yılında imzalanan Montreux Boğazlar Sözleşmesi ile sağlanabilmiştir.

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani "Söylenir")?

Diğer şıkların Lozan Antlaşması'nda doğru olduğunu bilmemiz gerekir, çünkü soru bunların "yanlış" olduğunu sormuyor:

• A) TBMM Hükümeti Heyeti'nin başkanlığını İsmet Paşa yapmıştır: Bu doğrudur. İsmet İnönü, Lozan delegasyonunun başkanıydı ve "İsmet Paşa" lakabıyla anılırdı.
• B) Irak sınırı ile ilgili sorunun çözümü konferans sonrasına bırakılmıştır: Bu doğrudur. Lozan'da Irak sınırı (Musul meselesi) tam olarak çözülememiş, bu konu daha sonra İngiltere ile ayrı bir antlaşma ile (1926 Ankara Antlaşması) çözülmüştür.
• C) Türkiye sınırları içindeki azınlıklar Türk uyruklu sayılmıştır: Bu doğrudur. Lozan'da azınlık hakları tanınmış olsa da, Türkiye sınırları içindeki azınlıkların Türk vatandaşı olduğu kabul edilmiştir.
• E) ABD, konferansa gözlemci sıfatıyla katılmıştır: Bu doğrudur. ABD, konferansa katılmış ancak antlaşmayı imzalamamıştır. Sadece gözlemci olarak süreci takip etmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Lozan Antlaşması" ve "Lozan'da Çözülemeyen Sorunlar" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Boğazlar statüsü (Lozan'da uluslararası, Montreux'te Türk egemenliği).
• Irak sınırı meselesinin ertelenmesi.
• Delegasyon başkanı kimdir?

Bu konular, Türk İnkılap Tarihi ve Dış Politika derslerinin temel taşlarıdır. Unutma: Lozan'da Boğazlar tam olarak çözülmüş değildir, bu en sık karıştırılan noktadır.