2017/3 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soru, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş tarihindeki en kritik dönemeçlerden birini, yani Lozan Antlaşmasını sorguluyor. SMMM stajı ve genel kültür açısından bu konu, devletin hukuki temellerini anlamak için çok önemlidir.

Gelin şıkkı şıkkı inceleyelim:

Neden Doğru Cevap A (Lozan Antlaşması)?

Lozan Antlaşması, 1923 yılında imzalanan ve Yeni Türk Devleti'nin sınırlarını kesin olarak belirleyen antlaşmadır. Bu antlaşma ile şunlar gerçekleşmiştir:

• Sınırlar: Bugünkü Türkiye sınırları (Batı Trakya hariç) resmen kabul edilmiştir.
• Bağımsızlık: Dış dünyaya, Türkiye'nin tam bağımsız bir devlet olduğu ve egemenlik haklarının tamamına sahip olduğu kabul ettirilmiştir.
• Hukuki Temel: Sevr Antlaşması'nın reddedilmesi ve Lozan'ın onaylanması, Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası hukukta tanınmasını sağlamıştır.

Kısacası; "Devletimizin bugünkü sınırlarını ve bağımsızlığını dünyaya kabul ettiren antlaşma hangisidir?" sorusunun cevabı doğrudan Lozan Antlaşması'dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer antlaşmalar da tarihimizde önemli yer tutar, ancak sorudaki tanıma uymazlar:

• B) Gümrü Antlaşması: Sadece Ermenistan ile yapılan ve Doğu Anadolu'daki sınırları düzenleyen bir antlaşmadır. Tüm Türkiye sınırlarını belirlemez.
• C) Moskova Antlaşması: Sadece Sovyet Rusya ile yapılan ve Doğu sınırlarını düzenleyen bir antlaşmadır.
• D) Sevr Antlaşması: Bu antlaşma, Türk Kurtuluş Savaşı'na karşı hazırlanan ve Türkiye'yi parçalayan bir taslaktı. Hiçbir zaman yürürlüğe girmemiştir ve Türkiye tarafından imzalanmamıştır. Dolayısıyla sınırları belirleyen bir antlaşma olamaz.
• E) Ankara Antlaşması: Sadece Fransa ile yapılan ve Güneydoğu Anadolu sınırlarını (Hatay meselesi) düzenleyen antlaşmadır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Türk Dış Politikası" ve "Kurtuluş Savaşı Dönemi Antlaşmaları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Hangi antlaşmanın hangi ülke ile yapıldığını,
• Hangi antlaşmanın sınırları kesinleştirdiğini,
• Hangi antlaşmanın hiç yürürlüğe girmediğini (Sevr) ayırt edebilmelisin.

Özetle: Soru "sınırları belirleyen" ve "bağımsızlığı kabul ettiren" dediği için cevap A) Lozan Antlaşması'dır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünürsek, aslında tarih bilgisi kadar siyasi ve iktisadi yapıların nasıl değiştiğini anlamamız gerekiyor. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır. Gelin bunu adım adım açıklayalım.

Neden Doğru Cevap D (İkinci Meşrutiyet Dönemi)?

İttihat ve Terakki Cemiyeti, başlangıçta gizli bir örgüt olarak kurulmuştu. Ancak bu cemiyet, 1908 yılında II. Abdülhamit'in meşrutiyeti yeniden ilan etmesiyle (yani İkinci Meşrutiyet dönemiyle) yasal bir siyasi partiye dönüşerek iktidarı ele geçirdi.

• Olayın Özü: Cemiyet, İkinci Meşrutiyet'in ilanı sırasında ve sonrasında siyasi iktidarı tamamen kendi eline aldı. Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu'nda en etkili siyasi güç onlar oldu.
• Sonuç: Dolayısıyla, cemiyetin bir siyasi partiye dönüşüp etkili olduğu ve iktidarı yönettiği dönem İkinci Meşrutiyet Dönemidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elenmesi gerektiğini kısaca inceleyelim:

• A) Tanzimat Dönemi: Bu dönem (1839-1876), imparatorluğun modernleşme çabalarının başladığı, ancak İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin henüz kurulmadığı veya çok küçük bir grup olduğu bir zamandır.
• B) Nizam-ı Cedit Dönemi: Bu dönem çok daha eskidir (1789-1807). İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin kurulmasından yüzyıllar önce gerçekleşmiştir.
• C) II. Abdülhamit Dönemi: Bu şık kafa karıştırıcı olabilir. Evet, cemiyet bu dönemde var oluyordu, ancak II. Abdülhamit, cemiyeti yasaklamış ve üyelerini sürgüne göndermişti. Cemiyet bu dönemde "etkili bir siyasi parti" olarak iktidarda değildi, aksine gizli bir muhalefet grubuydu. Etkili olduğu dönem, onun meşrutiyeti yeniden ilan edip iktidarı ele geçirdiği İkinci Meşrutiyet dönemidir.
• E) Lale Devri: Bu dönem (1718-1730) çok daha eskidir ve tamamen farklı bir siyasi yapıyı temsil eder.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Osmanlı Tarihi'nde "İkinci Meşrutiyet" ve İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin siyasi yükseliş süreci konusunu iyi bilmek gerekir.

Özetle; cemiyet II. Abdülhamit döneminde baskı altında ve gizliyken, 1908 İkinci Meşrutiyet ile birlikte siyasi iktidarı ele geçirip etkili bir partiye dönüşmüştür. Bu tarih bilgisi, SMMM sınavlarında da siyasi ve iktisadi yapıların tarihsel arka planını anlamak için önemlidir.

Bu soru, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş tarihindeki en kritik dönemeçlerden biri olan Millî Mücadele sürecini ve TBMM Hükümeti ile Osmanlı Hükümeti arasındaki ilişkiyi sorguluyor. Doğru cevap D) Londra Konferansı'dır.

Gelin bu durumu bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim:

Neden Doğru Cevap "Londra Konferansı"?

Bu sorunun anahtarı, "TBMM Hükümeti ile Osmanlı Hükümeti'nin ayrı ayrı organlar olarak birlikte katılması" ifadesidir.

• Dönem: Londra Konferansı, 1921-1922 yıllarında yapıldı. Bu tarih, Osmanlı İmparatorluğu henüz resmen yıkılmamış, ancak TBMM Hükümeti (Ankara Hükümeti) de bağımsız bir güç olarak varlığını sürdürdüğü bir dönemdir.
• Durum: Bu konferansta, TBMM Hükümeti'nden bir heyet ve Osmanlı Hükümeti'nden (İstanbul Hükümeti) ayrı bir heyet katıldı. Yani, iki farklı hükümet aynı masada, kendi temsilcileriyle yer aldı.
• Sonuç: Bu durum, o dönemde Türkiye'de "iki hükümet" sisteminin (Ankara ve İstanbul) fiilen var olduğunu ve uluslararası arenada da bu iki gücün ayrı ayrı tanındığını gösterir. Londra Konferansı, bu iki hükümetin birlikte katıldığı tek büyük uluslararası konferanstır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden eliyoruz, kısaca bakalım:

• A) Lozan Barış Konferansı: Bu konferans 1922-1923 yıllarında yapıldı. Bu tarihte Osmanlı Hükümeti (İstanbul) artık tamamen çökmüş ve TBMM Hükümeti tek yetkili güç haline gelmişti. Sadece TBMM Hükümeti temsilcileri katıldı. Osmanlı hükümeti buraya katılmadı.
• B) Paris Barış Konferansı: Bu konferans 1919 yılında yapıldı. O dönemde TBMM henüz açılmamıştı (1920'de açıldı). Sadece Osmanlı Hükümeti katıldı. TBMM buraya katılamadı.
• C) San Remo Konferansı: Bu konferans 1920 yılında yapıldı. TBMM henüz açılmamıştı. Sadece Osmanlı Hükümeti temsilcileri vardı.
• E) Mudanya Konferansı: Bu konferans 1922 sonu yapıldı. Bu konferans, Lozan'ın ön hazırlığı niteliğindedir ve sadece TBMM Hükümeti temsilcileri katılmıştır. Osmanlı hükümeti artık bu aşamada yoktu.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Millî Mücadele Dönemi Dış Politika ve Konferanslar" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu tarihleri ve olayları ezberlemen gerekir:

• TBMM'nin açılış tarihi: 23 Nisan 1920.
• Osmanlı Hükümeti'nin (İstanbul) ne zaman tamamen tasfiye edildiği: Lozan'dan önceki süreçte iki hükümetin var olduğu dönem.
• Hangi konferansın hangi tarihte yapıldığı:
• Paris (1919) -> Sadece İstanbul.
• San Remo (1920) -> Sadece İstanbul.
• Londra (1921-1922) -> Hem Ankara hem İstanbul (Doğru Cevap).
• Lozan (1922-1923) -> Sadece Ankara.
• Mudanya (1922) -> Sadece Ankara.

Özetle: Soruda "iki hükümetin birlikte katılması" deniyorsa, cevap mutlaka Londra Konferansı'dır. Çünkü Lozan ve Mudanya'da sadece Ankara hükümeti vardı, Paris ve San Remo'da ise henüz Ankara hükümeti yoktu.

Mustafa Kemal Atatürk'ün Dokuzuncu Ordu Müfettişliği görevine, o dönemdeki padişah ve hükümetin bir üst makamı olan Vekalet-i Harbiye (Savaş Bakanlığı) tarafından doğrudan atanmasıyla gelmiştir; bu görev, Kurtuluş Savaşı'nın başlatılması sürecinde Anadolu'ya geçişini sağlayan ve resmi bir devlet ataması olan tek seçenektir. Diğer şıkları incelediğimizde, Başkomutanlık, Heyet-i Temsiliye Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı ve TBMM Başkanlığı gibi görevlerin tamamı doğrudan Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilerek veya meclis kararıyla belirlendiği için bir "üst makamın ataması" değil, meclisin iradesiyle gerçekleşmiştir. Bu soruyu çözebilmek için Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki atama usulleri ile Kurtuluş Savaşı sırasında TBMM'nin yetki ve işleyiş mekanizması arasındaki farkı bilmek gerekir. Doğru cevap, Atatürk'ün resmi bir devlet memuru olarak atandığı tek görev olan B seçeneğidir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi açıklayalım. Sorunun mantığını kavramak, sadece bu soruyu değil, benzer tarih ve mevzuat sorularını da çözmeni sağlar.

Neden Doğru Cevap B (Köy Enstitüleri)?

Sorunun anahtarı "Atatürk dönemi (1923-1938)" ifadesidir. Bu tarih aralığı, Cumhuriyet'in ilanı ile Atatürk'ün vefatı arasındaki süreyi kapsar.

• Köy Enstitüleri, Türkiye'de köylerin kalkınması ve eğitimi için kurulmuş çok önemli bir kurumdur. Ancak bu enstitüler 1940 yılında (Atatürk'ün vefatından 2 yıl sonra) açılmıştır.
• Dolayısıyla, Köy Enstitüleri Atatürk'ün hayattayken ve yönetimde olduğu 1923-1938 döneminde açılmamıştır. Bu yüzden "Atatürk döneminde açılanlar arasında değildir" sorusuna en doğru cevap B şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Değil)?

Diğer şıkların hepsi, belirtilen 1923-1938 tarih aralığı içinde açılmıştır ve Atatürk döneminin eğitim reformlarının birer parçasıdır:

• A) Gazi Musiki Muallim Mektebi: 1924 yılında açılmıştır.
• C) Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi: 1931 yılında açılmıştır.
• D) İstanbul Üniversitesi: 1933 yılında açılmıştır (Türkiye'nin ilk modern üniversitesi).
• E) Millet Mektepleri: 1928 yılında açılmıştır (Harf Devrimi sonrası okuma-yazma seferberliği için).

Gördüğün gibi, A, C, D ve E şıkları tarihsel olarak Atatürk döneminin bir parçasıdır. Sadece B şıkkı tarihsel olarak bu dönemin dışına taşar.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Türk İnkılap Tarihi" ve özellikle "Atatürk Döneminde Eğitim Reformları" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şu tarihleri ezberlemek veya hatırlamak işini kolaylaştırır:

• 1924: Gazi Musiki Muallim Mektebi, Millet Mektepleri.
• 1931: Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi.
• 1933: İstanbul Üniversitesi.
• 1940: Köy Enstitüleri (Bu tarih, sorunun kilit noktasıdır).

Özetle: Soru sana "Hangisi Atatürk döneminde açılmamıştır?" diye soruyor. Cevap, Atatürk hayattayken açılmayan Köy Enstitüleri'dir.