2018/1 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B şıkkıdır çünkü Sened-i İttifak, II. Mahmut döneminde 1808 yılında imzalanmış ve padişah ile ayanlar arasındaki yetki paylaşımını düzenlemiştir. Abdülaziz ise 1861-1876 yılları arasında hüküm sürmüş olup, bu belge onun zamanından çok önce hazırlanmıştır.

A şıkkı doğrudur çünkü II. Abdülhamit, Kanun-i Esasi'nin 1876'da yürürlüğe girmesini sağlamış ve ilk meclis toplanmıştır. C şıkkı doğrudur çünkü II. Mahmut, 1826'da Yeniçerileri kaldırıp yerine Harbiye-i Nefise Mektebini açmıştır. D şıkkı doğrudur çünkü Abdülmecit, 1839 yılında Tanzimat Fermanı'nı ilan ederek devleti modernize etme yoluna girmiştir. E şıkkı doğrudur çünkü III. Selim, 1789'da Avrupa tarzı ordu kurmak amacıyla Nizam-ı Cedit'i kurmuştur.

Bilinmesi gereken kural: Sened-i İttifak, II. Mahmut döneminde ayanlarla yapılan anlaşma olup Abdülaziz ile hiçbir ilgisi yoktur.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi değil, tarih ve ekonomi ilişkisini anlamak için bir "vaka analizi" gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı A) Fransa'dır.

Gelin, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım:

Neden Doğru Cevap Fransa? (A Şıkkı)

Sakarya Zaferi (1921), Türk Kurtuluş Savaşı'nda dönüm noktasıdır. Bu zaferden sonra Türk ordusu karşı taarruza geçmiştir. Bu durum, işgal altındaki bölgelerdeki diğer devletleri (özellikle Fransa'yı) endişelendirmiş ve onları masaya oturtmuştur.

• Olayın Özü: Fransa, Anadolu'daki işgal bölgesi olan Güneydoğu Anadolu'yu (Adana, Urfa, Maraş vb.) işgal etmişti. Ancak Türk ordusunun gücünü gördükten sonra, işgal maliyetlerinin çok yüksek olduğunu ve siyasi olarak da zorlandığını fark ettiler.
• Anlaşmanın Amacı: Fransa, işgal bölgelerinden çekilmek ve Türkiye ile normal diplomatik ilişkiler kurmak istiyordu. Bu amaçla 20 Ekim 1921 tarihinde Ankara'da Ankara Antlaşmasını imzalamıştır.
• Sonuç: Bu antlaşma ile Fransa, işgal bölgelerinden çekilme taahhüdünde bulundu ve Türkiye'yi fiilen tanıdı. Dolayısıyla, Sakarya Zaferi'nden hemen sonra Türkiye ile antlaşma imzalayan devlet Fransa'dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu antlaşmanın tarafı olmadığını kısaca inceleyelim:

• B) Sovyet Rusya: Sovyet Rusya ile antlaşma imzalanmıştır (Moskova Antlaşması), ancak bu 16 Mart 1921 tarihinde imzalanmıştır. Yani Sakarya Zaferi'nden önce yapılmıştır. Soruda belirtilen tarih (20 Ekim 1921) ile uyuşmaz.
• C) İtalya: İtalya ile antlaşma 1928 yılında (Roma Antlaşması) imzalanmıştır. Sakarya Zaferi'nden çok sonra ve farklı bir tarihtir.
• D) Yunanistan: Yunanistan ile antlaşma 1923 yılında (Lozan Antlaşması) imzalanmıştır. Sakarya Zaferi'nden sonra da olsa, Ankara Antlaşması Yunanistan ile değil, Fransa ile yapılmıştır. Yunanistan ile doğrudan bir "Ankara Antlaşması" yoktur.
• E) İngiltere: İngiltere ile doğrudan bir antlaşma imzalanmamıştır. İngiltere, Lozan Konferansı'na katılmıştır ancak Ankara Antlaşması'nın taraflarından biri değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Kurtuluş Savaşı Dönemi Dış Politika ve Antlaşmalar" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu tarihleri ve antlaşmaları birbirine bağlayarak ezberlemek yerine mantıksal bir akışla hatırlaman gerekir:

• Moskova Antlaşması: Sovyet Rusya ile, Mart 1921 (Sakarya'dan önce).
• Ankara Antlaşması: Fransa ile, Ekim 1921 (Sakarya'dan hemen sonra).
• Lozan Antlaşması: Yunanistan ve diğer devletlerle, 1923 (Savaşın bitimi).

Özetle: Sakarya Zaferi'nden sonra Fransa'nın işgal bölgesinden çekilip antlaşma imzalaması, bu dönemin en kritik dış politika başarısıdır. Bu bilgiyi akılda tutarsan, benzer tarih sorularını rahatça çözebilirsin.

Bu soru, Türk İnkılap Tarihi ve Atatürk İlkeleri dersinin en önemli konularından biri olan "Kadın Hakları ve Siyasal Katılım" ile "Milli Egemenlik" arasındaki ilişkiyi sorguluyor. Bir SMMM (Serbest Muhasebeci Mali Müşavir) adayı olarak, sadece muhasebe değil, ülkenin hukuki ve siyasi yapısını da iyi anlaman gerekir.

Gelin soruyu adım adım çözelim:

1. Neden Doğru Cevap C Şıkkıdır?

Soruda, 1930, 1933 ve 1934 yıllarında kadınlara verilen seçme ve seçilme hakları (siyasal haklar) üzerinden bir amaç sorgulanıyor.

• Analiz: Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş felsefesi, "Haklar ve Özgürlükler" ile "Milli Egemenlik" ilkesine dayanır. Millet, egemenliğini doğrudan kendi temsilcileri aracılığıyla kullanır. Kadınlara siyasi haklar verildiğinde, nüfusun yarısı olan kadınlar da siyasetin içine dahil edilerek "Milli Egemenlik" ilkesi tam anlamıyla hayata geçirilmeye çalışılmıştır.
• Bağımsızlık Faktörü: Türkiye, 1923'te kurulan Cumhuriyet ile tam ve kesin bağımsızlığına zaten ulaşmıştır. Bağımsızlık, 1930'lu yıllarda kadınlara oy hakkı verilerek elde edilen bir sonuç değil, zaten kazanılmış olan bir durumdur. Kadınlara oy hakkı verilmesinin amacı, bağımsızlığı tekrar kazanmak veya tamamlamak değildir; bağımsız bir devlette egemenliğin tüm halka yayılmasıdır.

Bu nedenle, "Tam ve kesin bağımsızlığa ulaşmak" ifadesi, bu hakların tanınmasıyla ulaşılmak istenen amaçlar arasında yer almaz. Çünkü bağımsızlık, siyasi hakların verilmesinden önce (1923'te) kazanılmıştır.

2. Diğer Şıklar Neden Doğru Amaçtır ve Neden Yanlış Değerlendirilir?

Diğer şıklar (A, B, D ve E), kadınlara siyasi haklar verilmesinin doğrudan amaçlarıdır:

• A) Kadının toplumsal hayatta rolünü geliştirmek: Doğru. Siyasete girmek, kadının toplumdaki statüsünü ve etkisini artırır.
• B) Ulusal egemenlik ilkesini güçlendirmek: Doğru. Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Milleti oluşturan kadınlar da oy kullanabildiğinde, egemenlik ilkesi tam olarak işler.
• D) Siyasal yaşamda kadın-erkek eşitliğini sağlamak: Doğru. Bu hak, siyasette cinsiyet ayrımını kaldırarak eşitliği hedefler.
• E) Siyasete katılımı artırmak: Doğru. Kadınların oy kullanması, siyasete katılım oranını doğrudan artırır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmen gerekir:

• Cumhuriyetin Kuruluşu ve Bağımsızlık: Türkiye'nin bağımsızlığının ne zaman ve nasıl kazanıldığını (1923) bilmelisin. Siyasal hakların verilmesi (1930-1934) bağımsızlık için bir araç değil, bağımsızlık içindeki bir gelişmedir.
• Milli Egemenlik ve Kadın Hakları İlişkisi: Atatürk'ün kadınlara siyasi haklar vermesindeki temel motivasyonun, "Milletin egemenliğini tam olarak hayata geçirmek" olduğunu bilmelisin.

Özetle: Soru, "Bağımsızlık kazanıldıktan sonra, kadınlara oy vererek neyi amaçladık?" diye sorar. Cevap "Bağımsızlığı tekrar kazanmak" olamaz, çünkü o zaten vardır. Doğru cevap, bağımsızlık değil, egemenliğin tamamlanması ile ilgilidir.

Doğru Cevap: C

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım.

🎯 Doğru Cevap Neden A (Ahali Mübadelesi)?

Sorunun anahtarı "1924-1930" tarih aralığı ve "Türk-Yunan anlaşmazlığı" ifadesidir.

Lozan Antlaşması (1923) imzalandıktan sonra, iki ülke arasında en büyük ve en can yakıcı sorun Nüfus Mübadelesi (Ahali Mübadelesi) idi.

• Ne oldu? Lozan'da, Yunanistan'daki Müslümanlar ile Türkiye'deki Hristiyanların yer değiştirmesi kararlaştırıldı.
• Neden sorun çıktı? Bu mübadele süreci 1924'te başladı ve 1930'a kadar sürdü. Ancak süreçte çok büyük bir maliyet ve mülk tazminatı sorunu doğdu.
• Türkiye, Yunanistan'dan ayrılan Hristiyanların bıraktığı mülklerin bedelini istedi.
• Yunanistan ise Türkiye'den ayrılan Müslümanların bıraktığı mülklerin bedelini istedi.
• Bu iki taraf, birbirine ödenmesi gereken paralar konusunda anlaşamaz ve 1924-1930 yılları arasında bu "mülk ve mülksüzleşme" sorunu yüzünden sürekli tartıştılar.

Bu nedenle, bu tarih aralığındaki temel sorun Ahali Mübadelesi (ve bunun getirdiği mülk/tazminat anlaşmazlığı) olduğu için A şıkkı doğrudur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu sorunun cevabı olmadığını kısaca şöyle açıklayabiliriz:

• B) Osmanlı Borçları: Bu sorun Lozan'da çözülmüştür. Osmanlı borçlarının nasıl paylaşılacağı Lozan'da kararlaştırılmış ve 1923'te ödenmeye başlanmıştır. 1924-1930 yıllarında bu konu ana sorun olmamıştır.
• C) Savaş Tazminatı: Lozan Antlaşması'nda Türkiye'den savaş tazminatı istemiştir. Yani Türkiye tazminat ödememiştir, bu konu Lozan'da kapalıdır. Dolayısıyla 1924-1930 arasında bu bir sorun değildir.
• D) Ege Adaları: Lozan'da Ege'deki adaların durumu (Yunanistan'a bırakılması veya Türkiye'de kalması) net bir şekilde kararlaştırılmıştır. Bu konu 1924-1930 yıllarında sürekli bir anlaşmazlık konusu olmamıştır.
• E) Batı Trakya: Batı Trakya'nın statüsü de Lozan Antlaşması ile belirlenmiş ve Yunanistan'a bırakılmıştır. Bu konu da 1924-1930 döneminde ana sorun değildir.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi dersinde "Lozan Antlaşması Sonrası Dönem" ve "Türk-Yunan İlişkileri" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Lozan'da neyin kararlaştırıldığı (Borçlar, tazminat, adalar, Batı Trakya).
• Lozan'dan sonra (1923 sonrası) hangi konuların süreç halinde devam ettiği (Mübadelenin uygulanması ve mülk sorunları).
• "Ahali Mübadelesi"nin sadece bir yer değiştirme değil, aynı zamanda mülk ve para sorunlarını da beraberinde getirdiğini bilmek.

Özetle: Soru, Lozan'da çözülen konuları değil, Lozan'dan sonra süreç içinde kalan ve en çok tartışılan "Mübadelenin getirdiği mülk sorununu" sormaktadır. Cevap A'dır.

Birinci TBMM, Kurtuluş Savaşı'nın ilk yıllarında hem iç karışıklıkları önlemek hem de vatan hainleriyle mücadele etmek amacıyla "Hıyanet-i Vataniye Kanunu"nu çıkararak, bu dönemde çıkarılan önemli yasal düzenlemelerden birini yapmıştır; bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır.

Diğer şıkları incelediğimizde, A şıkkındaki Takrir-i Sükûn Kanunu ve B şıkkındaki Millî Korunma Kanunu da Birinci TBMM döneminde çıkarılmış olsa da, sorunun hazırlanış biçimi ve yaygın kaynaklardaki vurgusu genellikle Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun "varlığını ve otoritesini kabul ettirme" bağlamındaki en belirgin örneği olarak işaretlenmesiyle ilgilidir (Not: Aslında A, B ve C şıkları da Birinci TBMM döneminde çıkarılmıştır, ancak sınav sorularında genellikle en temel veya spesifik olarak aranan cevap C şıkkı olarak kabul edilir; D ve E şıkları ise kesinlikle yanlıştır çünkü Varlık Vergisi İkinci TBMM döneminde, Kabotaj Kanunu ise İkinci TBMM döneminde çıkarılmıştır). Bu soruyu çözebilmek için Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ilk yıllarında çıkarılan kanunların tarihlerini ve hangi dönemde yürürlüğe girdiklerini bilmek gerekir.

Özetle, Birinci TBMM'nin otoritesini pekiştirmek için çıkardığı en temel kanunlardan biri Hıyanet-i Vataniye Kanunu'dur.