2018/2 SGS Muhasebe Denetimi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturmuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap E?

Soruda "finansal tablo düzeyinde önemli yanlışlık riski" (yani tüm bilanço veya gelir tablosunu etkileyen genel bir risk) varsa, denetçinin ne yapması gerektiği soruluyor.

Eğer risk yüksekse, denetçi "geçmişe güvenemez". Çünkü risk yüksekse, önceki yıllarda yaptığımız işlemler veya bulduğumuz kanıtlar, bu yılki durumu garanti etmez. Bu yüzden denetim standartları gereği, riskin yüksek olduğu durumlarda denetçi önceki denetimlerden elde edilen kanıtları tek başına kullanamaz; yeni ve güncel kanıtlar toplamak zorundadır.

Bu nedenle, "Önceki denetimlerden elde edilen denetim kanıtlarının kullanılması" işlemi, riskin yüksek olduğu durumlarda yapılamayacak bir işlemdir. Bu yüzden bu şık, "yapılmayan işlemler" listesine girer ve doğru cevap olur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Yapılması Gerekenler)?

Diğer şıklar (A, B, C ve D), riskin yüksek olduğu durumlarda denetçinin yapması gereken önlemlerdir:

• A) Yer ve birim sayısını artırmak: Risk yüksekse, sadece birkaç yerden örnek alıp geçiştiremeyiz. Daha fazla şubeyi, birimi veya işlemleri denetim kapsamına almalıyız. Bu doğru bir önlemdir.
• B) Prosedürleri değiştirmek: Risk yüksekse, "normal" denetim yöntemleri yetmez. Denetim işlemlerinin nasıl (nitelik), ne zaman ve ne kadar (kapsam) yapılacağını tamamen yeniden planlamalıyız. Bu doğru bir önlemdir.
• C) Daha deneyimli personel görevlendirmek: Riskli bir işi yeni bir stajyere yaptıramazsınız. Daha tecrübeli denetçiler veya konuya uzman kişiler (uzmanlar) ekibe dahil edilmelidir. Bu doğru bir önlemdir.
• D) İşlemleri ara döneme almak: Bu şık biraz kafa karıştırıcı olabilir. Ancak soru "yapılmayan" işlemleri soruyor. Risk yüksekse genellikle işlemleri dönem sonuna yaklaştırmak gerekir ki en güncel veriye ulaşalım. Ancak burada önemli olan nokta şudur: E şıkkı kesinlikle yasaktırken, D şıkkı bazen (dikkatli bir şekilde) ara dönemde yapılarak riskin erken tespit edilmesi için kullanılabilir bir yöntemdir. Fakat en belirgin ve kesin olarak "yapılmaması gereken" şey, riskin yüksek olduğu yerde geçmişe güvenmektir (E şıkkı).

(Not: D şıkkı genellikle riskin yüksek olduğu durumlarda "dönem sonu"na yakın yapılması gereken işlemlerdir, ara döneme almak riski artırabilir. Ancak denetim standartlarında en net yasak, riskin yüksek olduğu durumlarda önceki kanıtlara güvenmektir.)

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Denetim Standartları'nın "Önemli Yanlışlık Riski ve Denetim Cevapları" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şu kuralı ezberlemelisin: > Risk Yüksekse: Denetçi daha dikkatli olmalı, daha fazla iş yapmalı, daha iyi personel kullanmalı ve önceki yıllara güvenmemelidir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun mantığını kavramak, sadece doğru cevabı bilmekten çok daha önemlidir.

🎯 Doğru Cevap Neden C?

Soruda denetçinin (SMMM'nin) bir uzmandan (örneğin bir değerleme uzmanı, mühendis veya hukukçu) nasıl faydalandığı ve bu uzmanın yetkinlik, kabiliyet ve tarafsızlığını nasıl kontrol edeceği soruluyor.

C şıkkı ("Uzmanın çalışmalarını muhafaza şekli") neden yanlış bir yöntemdir? Çünkü bir uzmanın çalışmalarını nasıl sakladığı (basılı mı, elektronik mi, başka bir yerde mi?) onun uzmanlık derecesiyle veya tarafsızlığıyla doğrudan bir ilgisi yoktur.

• Örnek: Bir mühendis raporunu kağıda mı yoksa bilgisayara mı yazmış? Bu onun mühendislik bilgisini veya dürüstlüğünü değiştirmez. Denetçi, uzmanın "nasıl çalıştığını" değil, "ne kadar iyi çalıştığını" ve "tarafsız olup olmadığını" merak eder. Çalışmanın saklanma şekli, sadece bir teknik detaydır, yetkinlik veya tarafsızlık kanıtı değildir. Bu yüzden denetçi bu bilgiyi elde etmek için bu şıkkına başvurmaz.

❌ Diğer Şıklar Neden Doğru Yöntemlerdir?

Diğer şıkların hepsi, denetçinin uzmanın kalitesini ve tarafsızlığını ölçmek için doğru ve gerekli yöntemlerdir:

• A) Meslek örgütü üyeliği: Bir uzmanın bir meslek odasına veya kuruluşa üye olması, onun mesleki standartlara uyduğunu ve denetim altında olduğunu gösterir. Bu, yetkinlik için önemli bir ipucudur.
• B) Uzmana yapılan müzakereler: Uzmanla yüz yüze konuşmak, onun konuya ne kadar hakim olduğunu ve tarafsızlığını sorgulamak için en temel yoldur.
• D) Üçüncü kişilerle yapılan müzakereler: Uzmanın daha önce çalıştığı başka şirketler veya kişilerle konuşmak, onun geçmiş performansını ve tarafsızlığını doğrulamak için harika bir kaynaktır.
• E) Önceki çalışmaların deneyimi: Uzmanın daha önce benzer işleri nasıl yaptığını bilmek, onun kabiliyetini anlamak için en kritik veridir.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Denetim Standartları içindeki "Uzmanların Kullanılması" (SMMK 620) konusunu iyi bilmelisin.

Özetle kural şudur: Bir denetçi, bir uzmandan faydalanırken şunları kontrol eder:

• Uzmanın mesleki yeterliliği (Üyelikler, deneyimler).
• Uzmanın tarafsızlığı (Müzakereler, üçüncü şahıs görüşleri).
• Uzmanın çalışma kalitesi.

Ancak denetçi, uzmanın çalışmalarını fiziksel olarak nasıl sakladığına (C şıkkı) bakarak yetkinlik veya tarafsızlık hakkında bir yargıya varmaz. Bu, denetim standartlarında bir gereklilik değildir.

Başarılar dilerim, bu mantıkla diğer soruları da rahatça çözebilirsin!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, Denetim Kanıtları konusundaki en temel ve hayati kuralı sorguluyor.

Hadi gel, soruyu adım adım çözelim.

1. Neden Doğru Cevap D Şıkkıdır?

Soruda "yanlış olan" ifadeyi bulmamız isteniyor. D şıkkı şunu diyor: "Müşteri işletme tarafından oluşturulan bir bilginin kullanılması durumunda bunun doğru ve tam olduğu kabul edilir."

Bu ifade yanlıştır ve bu yüzden doğru cevaptır. Neden mi?

• Denetçinin Mesleki Şüpheciliği: Denetim yaparken denetçi, hiçbir bilgiyi (işletmenin kendisi tarafından hazırlanmış olsa bile) olduğu gibi kabul etmez. Denetçinin temel görevi, bu bilgilerin doğru ve tam olup olmadığını doğrulamaktır.
• Kanıtın Kaynağı: İşletmenin hazırladığı bilgiler (örneğin faturalar, envanter listeleri, muhasebe kayıtları) denetçi için "birinci elden" kanıt değildir. Denetçi, bu bilgilerin arkasındaki belgeleri kontrol etmeli, sayım yapmalı ve dış kaynaklardan teyit almalıdır.
• Kural: "İşletme tarafından hazırlanan bilgi, denetçi tarafından doğrulanana kadar sadece bir varsayım olarak kabul edilir." Eğer denetçi bunu doğrulamadan kabul ederse, denetim yapmamış olur ve riski üstlenmiş olur.

Özetle: Denetçi, işletmenin verdiği bilgiyi "doğru" kabul edip işi bitirmez; onu test eder ve kanıtlar. Bu yüzden D şıkkındaki "kabul edilir" ifadesi yanlıştır.

2. Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Yanlış Cevap Değil)?

Diğer şıkların neden doğru olduğunu kısaca açıklayalım ki kafan karışmasın:

• A Şıkkı (Doğru): Eğer bir işi bir uzmana (örneğin bir mühendise veya hukukçuya) yaptıracaksan, o uzmanın tarafsız olması gerekir. Tarafsız olmayan bir uzmanın çalışmasına dayanmak denetimi zayıflatır. Bu ifade doğrudur.
• B Şıkkı (Doğru): Yönetim bir uzmana (örneğin değerleme uzmanına) başvurmuşsa, denetçi bu uzmanın çalışmasının önemini ve kalitesini dikkate almalıdır. Bu, denetim standardına uygundur.
• C Şıkkı (Doğru): Denetçi, içinde bulunduğu koşullara (zaman, bütçe, risk) göre en uygun denetim prosedürlerini seçer. Esneklik ve duruma uygunluk bu maddedeki temel fikirdir. Doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru): Denetçi ne kadar kanıt toplayacağına karar verirken iki şeye bakar: Risk (yanlışlık olma ihtimali) ve Kalite (bulunan kanıtın ne kadar güvenilir olduğu). Risk yüksekse daha fazla kanıt gerekir. Bu ifade doğrudur.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Denetim Standartları'nın Denetim Kanıtları (Türkçe karşılığı: Denetim Kanıtlarının Elde Edilmesi ve Değerlendirilmesi) konusunu iyi bilmelisin.

Hatırlaman gereken temel kural şudur: > Denetçi, işletmenin hazırladığı bilgileri doğrulamadan kabul edemez. Denetim kanıtı, denetçinin kendi yaptığı testlerle veya dış kaynaklardan teyitlerle doğrulanmış olmalıdır. İşletmenin verdiği bilgi, denetçi tarafından doğrulanana kadar "varsayılan" değil, "doğrulanması gereken" bir veridir.

Başarılar dilerim! Bu mantığı oturtursan benzer soruları rahatça çözersin.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hocanın sana derste anlatıyor gibi sade bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Neden C Şıkkı Doğru Cevap?

Soruda "denetim çalışma kâğıtlarının biçimi, içeriği ve kapsamını etkileyen unsurlardan biri değildir" diye soruluyor. Yani, hangisi çalışma kâğıtlarını oluşturmaz veya şekillendirmez onu bulmamız gerekiyor.

C şıkkı: "Denetim ekibi üyeleriyle müzakere edilen denetim kanıtları" ifadesi, çalışma kâğıtlarının nasıl hazırlanacağını belirleyen bir kural değil, kâğıtların içeriğinde yer alan bir sonucudur.

Düşün ki bir mimar (denetçi) bir bina projesi (denetim) yapıyor. Mimarın projesinin kağıt üzerindeki çizimlerinin (çalışma kâğıtlarının) nasıl görüneceği, hangi malzemelerle (metodoloji), binanın büyüklüğüne (işletmenin büyüklüğü) ve hangi kurallara göre (prosedürler) çizileceği bellidir. Ancak, mimarın ekibiyle yaptığı "müzakere" (görüşme), projenin kağıt üzerindeki çiziminin biçimini veya kapsamını belirleyen bir dış faktör değildir. Müzakere edilen kanıtlar, zaten hazırlanan kâğıtların içinde yer alan sonuçtur. Yani, kâğıtların "nasıl" hazırlanacağını belirleyen bir unsur değil, kâğıtların "ne" içerdiğini belirleyen bir durumdur. Bu nedenle bu madde, çalışma kâğıtlarının biçim ve kapsamını belirleyen temel unsurlar arasında sayılmaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Yani Neden Doğru Unsurlar)?

Diğer şıkların hepsi, çalışma kâğıtlarının nasıl hazırlanacağını doğrudan belirleyen faktörlerdir:

• A) Kullanılan denetim metodolojisi ve araçları: Hangi yazılımı veya yöntemi kullanırsan, çalışma kâğıtlarının formatı ve içeriği ona göre şekillenir. (Örneğin, Excel kullanmak ile özel bir denetim yazılımı kullanmak kâğıt yapısını değiştirir.)
• B) Uygulanacak denetim prosedürlerinin niteliği: Eğer denetimde "sayım" yapacaksan kâğıtların içeriği sayım listesi olur, "görüşme" yapacaksak görüşme tutanağı olur. Prosedür, kâğıdın içeriğini belirler.
• D) İşletmenin büyüklüğü ve karmaşıklığı: Büyük ve karmaşık bir şirketin denetiminde, kâğıtların sayısı, detayı ve kapsamlılığı çok daha fazla olur. Küçük bir işletmede ise kâğıtlar daha basit olur. Bu, kapsamı belirler.
• E) Elde edilen denetim kanıtlarının önemi: Eğer bulduğun kanıt çok önemliyse (örneğin büyük bir risk varsa), bu kanıtı desteklemek için kâğıtların içeriği daha detaylı ve kapsamlı olur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Denetim Standartları'nın özellikle "Denetim Çalışma Kâğıtları" (TDS 230) konusunu iyi bilmelisin.

Bu konudaki temel kural şudur: Denetim çalışma kâğıtlarının biçimi, içeriği ve kapsamı; denetçinin uyguladığı yöntem, prosedürler, işletmenin büyüklüğü/karmaşıklığı ve risklerin derecesi gibi faktörlere göre değişir. Ancak, denetim ekibiyle yapılan müzakereler veya görüşmeler, kâğıtların hazırlanma şeklini belirleyen bir dış etken değil, kâğıtların sonucunda ortaya çıkan bir durumdur.

Özetle: Çalışma kâğıtlarının "nasıl" çizileceğini belirleyenler A, B, D ve E'dir. C ise kâğıtların içinde yer alan bir "sonuç"tur, bu yüzden sorunun doğru cevabı C'dir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hocanın sana anlatıyor gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap B?

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine dikkat et: "Tamamlanma aşaması". Denetim süreci, planlama, uygulama ve en son raporlama/tamamlama aşamalarından oluşur.

B şıkkı ("Finansal tabloların uygulanabilir finansal raporlama çerçevesi ile uyumlu hazırlanıp hazırlanmadığının değerlendirilmesi") aslında denetimin tamamlanma aşamasında yapılan bir iş değil, denetimin kendisinin temel amacıdır.

Daha net ifade etmek gerekirse:

• Denetçi, denetim süreci boyunca (planlama ve uygulama aşamalarında) finansal tabloların doğru olup olmadığını kontrol eder.
• Denetim tamamlanma aşamasına geldiğinde, denetçi artık tabloların uyumlu olup olmadığını "değerlendirmeye" başlamaz; çünkü bu değerlendirme sürecin tamamında yapılmıştır.
• Tamamlanma aşamasında yapılan iş, yapılan bu değerlendirmenin sonucunu raporlamak ve denetim raporunu hazırlamaktır. Yani, "Tablolar uyumlu mı?" sorusuna cevap vermek denetimin kendisidir, "Tamamlanma aşamasında yapılacak iş" ise bu cevabı rapor etmektir.

Dolayısıyla, B şıkkı denetimin amacını tanımlar, denetimin tamamlanma aşamasında yapılacak spesifik bir işlemi değil. Bu yüzden "yapılmayan iş" sorusuna en uygun cevap budur.

(Not: Bazı kaynaklarda bu durum, denetimin "sonuçlandırma" aşamasında yapılan işlerin listesine girmemesiyle açıklanır. Çünkü tabloların uyumlu olup olmadığına karar vermek, denetimin tüm süreci boyunca yapılan işlerin sonucudur, tek bir aşamada yapılan bir "işlem" değildir.)

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Yani Neden Yapılır)?

Diğer şıklar (A, C, D ve E), denetim tamamlanma aşamasında mutlaka yapılması gereken standart işlemlerdir:

• A) Gerçekleştirilen denetimin gözden geçirilmesi: Denetim bitmeden önce, ekip lideri ve ortaklar denetim dosyasını ve yapılan çalışmaları gözden geçirir. Atlanan bir yer var mı diye kontrol ederler. Bu, tamamlanma aşamasının en önemli adımlarından biridir.
• C) Bilanço tarihinden sonraki önemli olayların gözden geçirilmesi: Bilanço tarihinden sonra (örneğin denetim raporu tarihine kadar) şirketin başına gelen önemli olaylar (büyük bir yangın, dava açılması vb.) denetim raporuna yansıtılmalı mıdır? Bu kontrol, denetim bitmeden önce mutlaka yapılır.
• D) Yönetim teyit/beyan mektubu alınması: Denetim bitmeden önce, yönetimden "Bize verdiğiniz bilgiler doğrudur, gizli bir borcumuz yok" şeklinde yazılı bir beyan (teyit mektubu) alınması zorunludur. Bu, denetimin resmi olarak kapanması için gereklidir.
• E) Gelecekteki olası belirsizliklerin değerlendirilmesi: Denetim raporunun hazırlanması aşamasında, gelecekte şirketin batma riski veya belirsizlikler olup olmadığı değerlendirilir. Bu da tamamlanma aşamasının bir parçasıdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Denetim Süreci ve Aşamaları" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle Denetim Raporlama ve Tamamlama Aşamasında denetçinin yapması gereken işlerin listesini ezberlemen gerekir. Bu aşamada şunlar yapılır:

• Denetim dosyasının gözden geçirilmesi.
• Bilanço tarihinden sonraki olayların incelenmesi.
• Yönetimden teyit mektubu alınması.
• Olası belirsizliklerin değerlendirilmesi.
• Denetim raporunun hazırlanması.

Özetle: "Finansal tabloların uyumlu olup olmadığına karar vermek" denetimin amacıdır, "tamamlanma aşamasında yapılacak iş" ise yukarıdaki listedeki işlemlerdir. Bu ayrımı yapmak soruyu çözmeni sağlar.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, Kilit Denetim Konuları (KDK) ile ilgili temel bir kavram hatasını sorguluyor. Doğru cevap C şıkkıdır.

Gelin, neden C şıkkının yanlış olduğunu ve diğer şıkların neden doğru olduğunu adım adım inceleyelim.

Neden C Şıkkı Yanlış? (Doğru Cevap)

C şıkkı: "Denetçi kilit denetim konuları hakkında ayrı bir görüş verir."

Bu ifade yanlıştır ve sınavda aradığımız cevap budur. Çünkü denetim standartlarına göre:

• Kilit Denetim Konuları, denetçinin finansal tablolara verdiği görüşün (olumlu, olumsuz, şüpheli veya görüş verilememiş) bir parçasıdır.
• Denetçi, KDK'lar için ayrı bir görüş (örneğin "KDK'lar konusunda olumlu görüş veriyorum" gibi) vermez.
• KDK'lar, denetim raporunun "Kilit Denetim Konuları" başlığı altında açıklanır, ancak bu bir "görüş" değil, açıklamadır. Denetçinin asıl görüşü, finansal tabloların bütününe verilir. Eğer denetçi KDK'lar için ayrı görüş verseydi, bu denetim raporunun yapısını bozar ve standartlara aykırı olurdu.

Diğer Şıklar Neden Doğru?

Soruda "hangisi yanlıştır" diye sorulduğu için, diğer şıkların doğru ifadeler olması gerekir:

• A Şıkkı (Doğru): İstisnai durumlar (örneğin finansal tabloların tamamı hakkında olumsuz görüş verilmesi veya görüş verilememesi gibi) hariç, denetçi raporunda KDK'ları mutlaka açıklamalıdır. Bu kural doğrudur.
• B Şıkkı (Doğru): KDK'lar, denetçinin mesleki yargısına dayanarak, denetim sırasında en çok dikkat edilmesi gereken, en karmaşık veya en yüksek risk taşıyan alanlardır. Bu tanım doğrudur.
• D Şıkkı (Doğru): KDK'ların raporlarda belirtilmesinin temel amacı, raporun kullanıcılarına (yatırımcılara, yöneticilere) denetim sürecinin nereden geçtiğini anlatarak iletişim değerini artırmaktır. Bu doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru): KDK'lar, sadece cari dönem (geçen yıl) finansal tablolarının denatimi ile ilgilidir. Gelecek dönemler veya geçmiş dönemler için ayrı KDK belirlenmez. Bu da doğrudur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Bağımsız Denetim Standartları (BDS) içindeki "Kilit Denetim Konuları" (BDS 701) konusunu iyi bilmelisin.

Özetle ezberlemen gereken kural şudur: > Denetçi Kilit Denetim Konuları hakkında ayrı bir görüş vermez; sadece bu konuları raporunda açıklar. Görüş, sadece finansal tabloların bütününe verilir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun mantığını ve neden doğru cevabın E şıkkı olduğunu adım adım açıklayalım.

🎯 Neden Doğru Cevap "E) Fiziki İnceleme"?

Sorunun en kritik ipucu şudur: "Henüz bankaya yatırılmamış tahsilat".

Burada durum şudur: İşletme, müşterilerden para almış ama bu parayı henüz bankaya yatırmamış. Yani bu para, işletmenin kasasında veya kasadan çıkıp henüz banka hesabına geçmemiş olan nakit olarak duruyor.

• İç Kontrolün Zayıf Olması: İç kontrol zayıf olduğunda, çalışanların parayı çalma veya kaydırma riski yüksektir.
• Dönem Sonu Nakit Tutarının Önemli Olması: Dönem sonunda nakit miktarı çok yüksekse, bu tutarın gerçekten var olup olmadığı en önemli risktir.

Bu durumda denetçinin yapması gereken en kesin ve güvenilir yöntem, o parayı görmek ve saymaktır.

• Fiziki İnceleme (E): Nakit parayı fiziksel olarak saymak, kasayı kontrol etmek ve parayı el ile tutmaktır. Nakit varlıkların varlığını kanıtlamanın en kesin yolu budur. Banka ekstresi henüz gelmediği için, parayı sadece kağıt üzerinde (defterde) görmek yetmez; parayı fiziksel olarak görmek gerekir.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu senaryoda işe yaramadığını kısaca inceleyelim:

• A) Yeniden Hesaplama: Bu yöntem, matematiksel işlemlerin (örneğin amortisman hesabı veya faiz hesabı) doğru yapıldığını kontrol etmek içindir. Nakit parayı saymakla veya varlığını kanıtlamakla ilgisi yoktur.
• B) Doğrulama (Confirmation): Bu yöntem genellikle banka bakiyelerini veya müşteri alacaklarını bankaya veya müşteriye yazılı olarak sormak için kullanılır. Ancak soruda parayı henüz bankaya yatırmamış deniyor. Yani parayı bankadan doğrulatamazsınız, çünkü para henüz bankada yok.
• C) Analitik İnceleme: Bu yöntem, rakamlar arasındaki mantıksal ilişkileri (örneğin geçen yılki tahsilat ile bu yılki tahsilatı kıyaslamak) inceler. Bu yöntem parayı saymaz, sadece tahmin yürütür. İç kontrol zayıfken ve nakit önemliyken sadece tahmin yetmez, somut kanıt gerekir.
• D) Soruşturma: Bu yöntem, çalışanlardan veya yöneticiden sözlü veya yazılı beyan almaktır. "Parayı gördün mü?" diye sormak, parayı gerçekten saymaktan çok daha zayıf bir kanıttır. İç kontrol zayıfken çalışanların yalan söyleme ihtimali yüksektir, bu yüzden sadece soruşturma yeterli değildir.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Denetim Prosedürleri ve özellikle Nakit Varlıklarının Denetimi konusunu iyi bilmelisin.

Özet Kural: > Nakit parayı (kasadaki veya henüz bankaya yatırılmamış olan) denetlerken, en güvenilir ve kesin kanıt Fiziki İnceleme (saymak ve görmek) yöntemidir. İç kontrol zayıf olduğunda bu yöntem daha da önem kazanır.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır. Hadi bunu adım adım, sanki bir hocanın sana anlatması gibi açıklayalım.

Neden D Şıkkı Doğru?

Bu sorunun temelinde "Alınan Çekler" hesabının doğası yatar. Alınan çekler, müşteriden aldığımız ve vadesi gelince bankaya gidip tahsil edeceğimiz bir alacak senedidir.

Bir denetçi olarak en büyük riskimiz şudur: "Bu müşteriden çek alırken, bu müşteri gerçekten borcunu ödeyebilecek mi?" Eğer müşterinin kredisi yoksa ve ona çek alırsak, vade geldiğinde çek iade edilir ve şirketimiz zarar eder.

Bu yüzden denetimde uygulanan en önemli kontrol testi, şirketin "Müşteriler için kredilendirme ölçütleri belirleyip belirlemediği" sorusudur.

• Şirket, müşteriye çek almadan önce onun kredi durumunu inceliyor mu?
• Belirli bir limitin üzerinde çek almamaları için bir kural koyuyor mu?
• Bu kurallara uyulup uyulmadığı kontrol ediliyor mu?

Eğer şirketin böyle bir kredilendirme politikası yoksa, alacakların tahsil edilememesi riski çok yüksektir. Bu nedenle denetçi, önce bu politikanın varlığını ve uygulanıp uygulanmadığını sorgular. Bu, D şıkkının neden doğru olduğunu açıklar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden doğru cevap olamayacağını kısaca inceleyelim:

• A) Çeklerin fiziki incelemesi: Bu bir "varlık varlığı" kontrolüdür. Çekin fiziksel olarak elinde olup olmadığını kontrol ederiz. Ancak bu, çekin tahsil edilebilirliği (yani müşterinin borcunu ödeyip ödeyemeyeceği) riskini çözmez. Sadece kağıdın varlığını doğrular.
• B) Tüm çeklerin kaydedilip kaydedilmediği: Bu, "Tamlık" ilkesiyle ilgilidir. Eksik kayıt olup olmadığını kontrol eder. Ancak kayıtlı olan çekin, müşterinin ödeyemeyeceği bir müşteriye ait olup olmadığını kontrol etmez.
• C) Satışı yapılan malların sevk edilip edilmediği: Bu, Satış döngüsünün denetimidir. Alınan çekler, satışın bir sonucudur ama bu madde doğrudan çekin kendisini veya tahsilat riskini denetlemez.
• E) Çeklerle ilgili bakiyenin doğruluğu: Bu, hesabın matematiksel olarak doğru olup olmadığını kontrol eder. Ancak hesabın doğru olması, o parayı tahsil edememe riskini ortadan kaldırmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Satış ve Tahsilat Döngüsü" konusundaki "Kredilendirme Politikaları" ve "Alacak Tahsilat Riski" konularını iyi bilmelisin.

Özetle: Bir denetçi, sadece paranın hesabında olup olmadığına (E şıkkı) veya kağıdın elinde olup olmadığına (A şıkkı) bakmaz; o parayı tahsil edebilecek müşteriyi seçip seçmediğine (D şıkkı) bakar. Bu, en kritik kontrol noktasıdır.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap A?

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine dikkat et: "Maddi Doğruluk Testi". Denetimde iki ana test türü vardır:

• Uygunluk Testi: İşlemlerin kurallara ve iç kontrollerine uygun yapılıp yapılmadığını kontrol eder.
• Maddi Doğruluk Testi: Rakamların ve bakiyelerin gerçek ve doğru olup olmadığını, yani finansal tablolarda yer alan tutarların gerçeği yansıtıp yansıtmadığını kontrol eder.

A) Alacakların yaşlandırılmasının incelenmesi şıkkı, Maddi Doğruluk Testi'dir.

• Neden? Alacak hesabında yer alan tutarların tamamının tahsil edilebilir olması gerekir. Ancak bazı alacaklar çok eski olmuştur ve tahsil edilemez hale gelmiştir. "Yaşlandırma" (Aging) analizi, bu alacakların kaç aydır tahsil edilemediğini sınıflandırır.
• Amaç: Eğer bir alacak çok eskiyse, şirketin bu alacak için "karşılık ayırması" (yani bu parayı tahsil edemeyeceğini tahmin edip gider yazması) gerekir. Eğer şirket bunu yapmazsa, alacak hesabı gerçekte olduğundan daha yüksek gösterilir. Bu da finansal tablolarda maddi bir hata yaratır. Bu testi yaparak, alacakların gerçek değerinin (Net Gerçekleşebilir Değer) doğru yansıtılıp yansıtılmadığını kontrol ederiz. Bu yüzden bu bir maddi doğruluk testidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların çoğu "Uygunluk Testi" (İç Kontrol Testi) ile ilgilidir. Yani "işlem doğru yapıldı mı?" sorusuna cevap ararlar, rakamın doğruluğuna değil.

• B) İade edilen mallar için prosedürlerin sorgulanması: Burada "işlem yapılıp yapılmadığına" ve "kuralların uygulanıp uygulanmadığına" bakılır. Bu bir iç kontrol (uygunluk) testidir.
• C) Satış toplamının aritmetik doğruluğunun araştırılması: Bu, matematiksel bir toplama hatası olup olmadığını kontrol eder. Ancak denetimde "maddi doğruluk testi" genellikle daha derinlemesine, varlığın varlığı ve değerlemesi ile ilgilidir. Aritmetik doğruluk genellikle detaylı bir testten ziyade, işlemin temel bir doğruluğu olarak görülür ve bu şık genellikle uygunluk veya detaylı testlerin bir parçası olarak değerlendirilir. Ancak en belirgin fark, A şıkkının doğrudan değerleme (karşılık ayırma) ile ilgili olmasıdır.
• D) Mahsup fişlerinin sıra numarasının kontrolü: Bu, işlemlerin tam ve sıralı kaydedilip kaydedilmediğini kontrol eder. Bu bir uygunluk (iç kontrol) testidir.
• E) Mükerrer satışları önleme önlemlerinin kontrolü: Bu da işlemlerin tekrar kaydedilmesini engelleyen iç kontrol mekanizmalarının çalışıp çalışmadığını sorgular. Bu da bir uygunluk testidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Denetim dersinin "Alacakların Denetimi" ve "Denetim Test Türleri" konularını iyi bilmelisin.

Özetle şunu ezberlemelisin:

• Maddi Doğruluk Testi: "Bu rakam doğru mu? Karşılık ayırma doğru mu? Varlık gerçekten var mı?" (Örnek: Yaşlandırma, Sayım, Dışarıdan teyit alma).
• Uygunluk Testi: "İşlem kurallara uygun mu? Sıra numarası var mı? İzin belgesi alındı mı?" (Örnek: Sıra numarası kontrolü, imza kontrolü, prosedür inceleme).

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkı.

Neden Doğru Cevap E?

Sorunun anahtarı şudur: "Yönetim tarafından önceden belirlenmemiş veya denetçiye açıklanmamış" ilişkili taraf işlemleri bulunması.

Bir denetçi, denetim sırasında yönetimin daha önce söylemediği bir ilişkili taraf işlemini fark ederse (örneğin, şirketin gizlice bir ortakla yaptığı bir alım satım), bu durum denetim riskini artırır ve denetim sürecini değiştirmeyi gerektirir. Ancak bu durumun varlığı, otomatik olarak "olumlu görüş dışında bir görüş" (olumsuz görüş, ret veya şüpheli görüş) verilmesi anlamına gelmez.

E şıkkı neden yanlış? Çünkü denetçi, yeni bulunan bu işlemleri inceledikten sonra:

• İşlemin maddi olarak önemli olup olmadığını kontrol eder.
• İşlemin finansal tablolarda doğru yansıtılıp yansıtılmadığını test eder.
• İşlemin açıklanıp açıklanmadığına bakar.

Eğer denetçi, bu işlemin finansal tablolarda doğru yansıtıldığını ve yeterli açıklama yapıldığını bulursa, yine de "Olumlu Görüş" verebilir. Sadece işlemin varlığı, otomatik olarak olumsuz görüş verilmesini gerektirmez. Bu yüzden "olumlu görüş dışında bir görüş vermek", denetçinin uygulayacağı otomatik bir yaklaşım değildir; bu, işlemin sonucuna göre verilecek bir karardır. Soru, "uygulayacağı yaklaşımlardan biri değildir" dediği için E şıkkı doğru cevaptır.

Diğer Şıklar Neden Doğru Yaklaşım Olur?

Diğer şıklar (A, B, C ve D), denetçinin bu durumu fark ettiğinde yapması gereken standart işlemlerdir:

• A Şıkkı (Doğru Yaklaşım): Yeni bulunan işlemleri test etmek için yeni denetim prosedürleri (örneğin faturaları kontrol etmek, sözleşmeleri incelemek) yapmak zorundadır.
• B Şıkkı (Doğru Yaklaşım): Yönetimden, "Bunlar dışında başka gizli ilişkili taraf işleminiz var mı?" diye sorması ve tüm listeyi yeniden çıkarmasını istemesi gerekir.
• C Şıkkı (Doğru Yaklaşım): Eğer bu işlemin kasıtlı bir dolandırıcılık veya hile amaçlı yapıldığından şüpheleniliyorsa, denetçinin tüm denetim planını ve risklerini yeniden değerlendirmesi gerekir.
• D Şıkkı (Doğru Yaklaşım): Denetim ekibinin diğer üyelerine bu yeni riski bildirmesi ve ekip olarak nasıl hareket edeceklerini konuşması gerekir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Denetim Standartları'nın özellikle "İlişkili Taraflar" (TMS 550 - İlişkili Taraflar) ve "Hile ve Hatalar" konularını iyi bilmelisin.

Özetle: Denetçi gizli bir işlemler bulduğunda panik yapıp hemen "Olumsuz Görüş" vermez; önce işlemin detaylarını araştırır, yönetimi sorgular ve riskleri değerlendirir. Sadece işlemin varlığı, görüş türünü tek başına belirlemez. Bu yüzden E şıkkı denetçinin otomatik uygulayacağı bir yöntem değildir.

Bu soru, SMMM staja giriş sınavının en önemli ve sıkça sorulan konularından biri olan "Stokların Sayımı ve Denetim" konusundaki "Üçüncü Taraf Kontrolü" durumunu ölçüyor. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Gelin bu durumu birbiriyle konuşuyormuş gibi adım adım açıklayalım.

Neden C Şıkkı Doğru?

Sorunun içindeki en kritik ifade şudur: "Etkisi önemli olmaması ve yaygın olmaması".

Denetim standartlarına (TMS 501) göre, stoklar üçüncü bir yerde (örneğin bir depocuda) duruyorsa ve bu stokların önemli bir kısmıysa, denetçinin yapması gereken en temel şey o üçüncü tarafa gidip sayıma katılmak veya ondan yazılı onay almaktır.

Ancak soruda durum farklı: Bu stoklar önemli değil ve yaygın da değil. Yani bu stoklar şirketin bütçesi veya finansal durumu üzerinde büyük bir risk oluşturmuyor. Bu durumda denetçinin, "Hadi ben de oraya gideyim, oradaki depocuya yazı yazayım, belki de sayıma katılalım" gibi ekstra ve maliyetli prosedürler uygulamasına gerek yoktur.

Bu tür durumlarda (önemsiz ve yaygın olmayan stoklar), denetçinin izleyeceği en mantıklı ve standart yol şudur: Yöneticilerden yazılı beyan (beyanname) talep etmek.

Yöneticilerden, "Evet, bu stoklar üçüncü tarafta duruyor, miktarları ve durumu doğrudur" şeklinde bir taahhütname (yazılı beyan) istenir. Bu, denetim maliyetini düşürürken, riskin düşük olduğu durumlarda yeterli bir kanıt sağlar. Bu yüzden C şıkkı doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden bu soru için doğru olmadığını kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı (Sayıma katılım): Bu şık, stokların önemli olduğu durumlarda uygulanır. Eğer stoklar önemli olsaydı, denetçinin fiziki sayıma katılması veya üçüncü tarafa giderek sayım yapması gerekirdi. Soruda "önemli olmaması" dendiği için bu prosedür gereksiz ve aşırıdır.
• B Şıkkı (Ambar fişlerinin tetkiki): Sadece fişlere bakmak, stokların gerçekten orada olup olmadığını kanıtlamaz. Üçüncü bir yerde duran stokların varlığını kanıtlamak için sadece kağıt üzerinde inceleme yapmak yeterli değildir. Bu, yetersiz bir kanıttır.
• D Şıkkı (Uygun tetkik veya alternatif prosedürler): Bu şık genel bir ifade olsa da, denetim standartları belirli bir durumu (önemsiz stoklar) tanımladığında, o duruma özel bir çözüm (yöneticiden yazılı beyan) sunar. "Uygun olanı yap" demek çok genel kalır ve sorunun aradığı spesifik kuralı (yazılı beyan) vermez.
• E Şıkkı (Üçüncü taraftan bilgi talep etmek): Bu şık, stokların önemli olduğu durumlarda uygulanır. Eğer stoklar önemliyse, denetçi doğrudan o üçüncü tarafa gidip "Stoklar ne kadar?" diye sormalıdır. Soruda stoklar "önemli olmadığı" için, üçüncü tarafa ekstra yazı yazmak yerine yöneticiden beyan almak yeterlidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 501 (Stokların Sayımı ve Varlıkların Sayımı) denetim standardını iyi bilmelisin.

Özellikle şunu ezberlemelisin:

• Stoklar Önemliyse: Denetçi fiziki sayıma katılır veya üçüncü taraftan yazılı onay (teyit) alır.
• Stoklar Önemli Değilse: Denetçi yöneticilerden yazılı beyan alır.

Bu ayrımı (önemli mi, önemsiz mi?) soruda iyi okuyarak doğru şıkkı bulabilirsin.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D) Sahiplik'tir.

Neden Doğru Cevap "Sahiplik"?

Öncelikle sorunun anahtar cümlesine bakalım: "Menkul değerlerin işletme adına düzenlenmiş olup olmadığının sorgulanması..."

Burada denetçinin sorduğu soru şudur: "Bu hisse senedi veya tahviller gerçekten bizim mi, yoksa başkasına ait mi?"

Denetimde Sahiplik (veya varlık hakları) amacı, işletmenin bilançosunda yer alan varlıkların gerçekten işletmenin mülkiyetinde olduğunu kanıtlamaktır. Eğer bir menkul değer işletme adına düzenlenmemişse, o varlık işletmenin malı değildir. Dolayısıyla, menkul değerlerin işletme adına düzenlenip düzenlenmediğini kontrol etmek, doğrudan sahiplik hakkını doğrulamak demektir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden uymadığına bakalım:

• A) Tamlık: Bu amaç, "Elinizde olan tüm menkul değerleri kayıtlara aldınız mı? Eksik bir şey var mı?" sorusuna cevap arar. Soruda ise "var olanın kime ait olduğu" soruluyor, "eksiklik" değil.
• B) Gerçeklik: Bu amaç, "Bu menkul değerler gerçekten var mı, yoksa hayali mi?" sorusuna cevap arar. Soruda menkul değerlerin varlığı kabul edilmiş, sadece kime ait olduğu sorgulanıyor.
• C) Sınıflandırma: Bu amaç, "Bu menkul değerleri doğru hesap gruplarına (örneğin Dönen Varlıklar mı yoksa Duran Varlıklar mı?) yazdınız mı?" sorusudur. Soruda hesap grupları değil, mülkiyet durumu konuşuluyor.
• E) Doğruluk: Bu amaç, "Menkul değerlerin miktarı ve değeri doğru mu?" sorusudur. Soruda miktar veya değerden bahsedilmiyor, sadece isim ve sahiplik durumu var.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Denetim Amaçları (Denetim Hedefleri) konusunu iyi bilmelisin. Özellikle Varlıkların Sahipliği (Ownership) ve Varlıkların Varlığı (Existence) kavramları arasındaki farkı ayırt etmelisin.

• Varlık Varlığı: "Bu varlık gerçekten elimizde mi?" (Fiziksel veya kayıtsal varlık kontrolü).
• Sahiplik: "Bu varlık bizim mi, yoksa başkasına ait mi?" (Hukuki mülkiyet kontrolü).

Özetle: Soruda "işletme adına düzenlenmiş mi?" diye sorulduğu için cevap kesinlikle Sahiplik'tir. Başka bir ifadeyle, "Bu mal kime ait?" sorusunun cevabıdır.

Bu soru, SMMM staja giriş sınavının en önemli ve sıkça sorulan konularından biri olan "Örnekleme Riskleri"ni test ediyor. Soruyu bir öğrenci gibi düşünerek adım adım çözelim.

1. Neden Doğru Cevap "E" (Beta)?

Öncelikle sorunun senaryosunu basitleştirelim:

• Gerçek Durum: İşletmenin iç kontrol sistemi güvenilir DEĞİLDİR (Hatalıdır).
• Denetçinin Sonucu: Denetçi, yaptığı örneklemle bu sistemi güvenilir buldu.

Burada bir yanlışlık var. Denetçi, sistemin kötü olduğunu görmemesi gereken bir hatayı yapmış. Denetim literatüründe buna "Yanlış Kabul Riski" denir.

Peki neden cevap Beta? İstatistik ve denetim teorisinde bu riskler şu şekilde tanımlanır:

• Yanlış Kabul Riski (Type II Error): Sistemin aslında hatalı olduğu halde, denetçinin onu "doğru/güvenilir" kabul etmesidir. Bu risk Beta olarak adlandırılır.
• Yanlış Ret Riski (Type I Error): Sistemin aslında doğru olduğu halde, denetçinin onu "hatalı/güvenilir değil" olarak reddetmesidir. Bu risk Alpha olarak adlandırılır.

Soru senaryosunda denetçi, sistemin hatalı olduğunu görmezden gelip kabul etmiştir. Bu tam olarak Beta riskidir. Bu yüzden doğru cevap E şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Denetim: Bu bir risk türü değil, genel bir süreçtir. Soru "hangi risk" diye sorduğu için bu şık mantıksızdır.
• B) Yanlış Kabul: Bu şık, tanımların İngilizce karşılığı olan "Type II Error"ın Türkçe açıklamasıdır. Ancak soru seçeneklerinde teknik terim olan Beta (E şıkkı) verilmiştir. Sınavlarda genellikle teknik terim (Alpha/Beta) tercih edilir. Eğer "Yanlış Kabul" şıkkı "Beta" şıkkı ile birlikte verilmişse, teknik terim olan Beta daha kesin ve doğru cevaptır. (Not: Bazı kaynaklarda "Yanlış Kabul Riski" ve "Beta Riski" eş anlamlı kabul edilir, ancak bu soruda seçenekler birbirinden ayrılmıştır ve en teknik karşılık Beta'dır).
• C) Alfa: Bu, Yanlış Ret Riski'dir. Yani sistem iyi olduğu halde denetçinin "bu sistem kötü" demesidir. Soruda tam tersi bir durum var.
• D) Yanlış Ret: Bu, Alpha riskidir. Yine senaryomuzla uyuşmaz. Bizim senaryomuzda sistem reddedilmedi, aksine hatalı olduğu halde kabul edildi.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Denetimde Örnekleme Riskleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu iki kavramı birbirinden ayırt etmelisin:

• Alpha Riski (Yanlış Ret): Sistem iyi iken, denetçinin onu kötü bulması. (Sonuç: Gereksiz iş yükü, gereksiz düzeltme önerisi).
• Beta Riski (Yanlış Kabul): Sistem kötü iken, denetçinin onu iyi bulması. (Sonuç: Çok tehlikelidir, denetçi hatayı görmezden gelir ve yanlış onay verir).

Özetle: Soruda "Sistem kötü, denetçi iyi buldu" diyorsa, bu Beta riskidir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap B?

Sorunun anahtarı şudur: "Stokların değerlemesi" (yani stokların ne kadar para edeceği) ve "fiyatlandırma temeli".

Denetçi, stokların doğru fiyatlandığını kontrol ederken aslında şunu sorar: "Bu malın maliyeti doğru hesaplandı mı? Fiyatlar mantıklı mı?"

B şıkkı olan "Stok sayımının gözlemlenmesi" prosedürü, stokların varlığını (bulunup bulunmadığını) ve niceliğini (sayısının doğru olup olmadığını) kontrol etmek içindir.

• Örneğin: Depoda 100 adet ürün var mı? Evet, 100 tane var. Bu sayım işidir.
• Ancak bu işlem, o ürünün birim fiyatının doğru hesaplanıp hesaplanmadığını (değerlemesini) kontrol etmez.

Bu yüzden, denetçi "fiyatlandırma" ve "değerleme" konusunu araştırırken stok sayımını gözlemlemek doğrudan bu amaç için izlenmesi gereken bir prosedür değildir. Sayım, varlık kontrolüdür; fiyat testi ise değerleme kontrolüdür.

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani İşe Yarayan) Prosedürlerdir?

Diğer şıkların hepsi doğrudan fiyat ve maliyet hesaplaması ile ilgilidir:

• A) Yarımamul ve mamullerin fiyatlamasının incelenmesi: Üretimin maliyetini doğru hesaplıyorlar mı? Evet, bu doğrudan değerleme kontrolüdür.
• C) Fiyat testi yapmak amacıyla örnek seçimi: Rastgele stokları seçip, bunların birim fiyatlarını kontrol etmektir. Bu, fiyatların doğru olup olmadığını test etmenin en temel yoludur.
• D) Stok fiyatlaması ve maliyetleme sistemlerinin incelenmesi: Şirketin kullandığı yöntem (örneğin FİFO, Ortalama Maliyet) doğru mu? Bu sistemi inceleriz.
• E) Satın alınan parça ve maddelerle ilgili fiyatlamanın incelenmesi: Hammadde fiyatları doğru mu? Bu da doğrudan fiyat kontrolüdür.

Gördüğün gibi A, C, D ve E şıkları hepsi "fiyat" ve "maliyet" üzerine kuruludur. Sadece B şıkkı "sayı ve varlık" üzerine kuruludur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Denetim Prosedürleri ve Stok Denetimi konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunu ayırt etmelisin:

• Varlık Kontrolü (Existence): Stok var mı? Sayısı doğru mu? (Bu iş için Stok Sayımı yapılır).
• Değerleme Kontrolü (Valuation): Stokun fiyatı doğru mu? Maliyet hesabı mantıklı mı? (Bu iş için Fiyat Testi ve Maliyet Sistemi İncelemesi yapılır).

Soruda "değerleme" ve "fiyatlandırma" istendiği için, "sayım" işlemini içeren şık dışarıda kalır.

Özetle: Denetçi stokun varlığını sayarak, değerini ise fiyat testleri yaparak kontrol eder. Soru "değerleme"yi sorduğu için "sayım" prosedürü bu amaç için doğrudan kullanılmaz.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soruda, bir şirketin denetim dosyasının "cari dosya" (o yılki dosya) kısmında bulunması gerekenler soruluyor ve hangisinin olmadığı isteniyor.

Doğru cevap B şıkkıdır. Şimdi gel, nedenini adım adım açıklayalım.

Neden Doğru Cevap "B" (Müşterinin Organizasyon Şeması)?

Bir denetim dosyası iki ana bölümden oluşur: Kalıcı Dosya ve Cari Dosya. Bu ayrımı yapmak soruyu çözmenin anahtarıdır.

• Kalıcı Dosya: Şirketin yapısı, organizasyon şeması, sözleşmeler, hissedar listesi gibi yıllar boyunca değişmeyen veya uzun vadeli olan bilgiler buraya konur. Organizasyon şeması, şirketin yönetici yapısını gösterir ve genellikle her yıl güncellense de, temel yapı kalıcı dosyada saklanır. Cari dosyada sadece o yılki değişiklikler veya o yıla özel analizler yer alır.
• Cari Dosya: Sadece o yılki denim sürecine ait belgelerdir. Örneğin; o yıl belirlenen önemlilik miktarı, o yıl yapılan iç kontrol testleri, o yıl tespit edilen riskler ve o yılın finansal tabloları buradadır.

Sonuç: Organizasyon şeması, şirketin genel yapısını gösterdiği için Kalıcı Dosya'da bulunur. Bu yüzden cari dosyada yer alması beklenmez. Bu nedenle B şıkkı "cari dosyada yer almayan" tek seçenek olduğu için doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Neden Cari Dosyada Olur)?

Diğer şıkların hepsi doğrudan o yılki denetim çalışmasıyla ilgilidir ve bu yüzden cari dosyada bulunması gerekir:

• A) İlk önemlilik belirleme notları: Denetçi, o yılki finansal tablolar için ne kadar hatayı kabul edilebilir bulduğunu belirler. Bu sadece o yıla aittir, cari dosyada durur.
• C) İç kontrol soru listesi ve soru analizleri: Denetçi, o yıl şirketin iç kontrol sisteminin çalışıp çalışmadığını test eder. Bu test sonuçları o yıla özeldir, cari dosyada yer alır.
• D) Kalanları birkaç yıl devredilen hesapların listesi: Bu madde biraz kafa karıştırıcı olabilir. Ancak burada kastedilen, önceki yıllarda kalan ve bu yıl da devam eden hesapların o yılki durumu ve analizidir. Cari dosyada, o yılın devam eden hesapları ve bunların analizleri tutulur. (Not: Eğer soru "sadece geçmiş yıllara ait kalıcı listeler" dese farklı olabilirdi, ancak denetim sürecinde cari yılın devam eden hesap analizi cari dosyada yer alır).
• E) Ön risk belirleme notları: Denetim başlamadan önce, o yıl için hangi risklerin olabileceği belirlenir. Bu "ön risk" analizi sadece o yıla aittir ve cari dosyada bulunur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Denetim Dosyasının Yapısı" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu iki kavram arasındaki farkı ayırt etmelisin:

• Kalıcı Dosya (Permanent File): Şirketin yapısı, sözleşmeler, organizasyon şeması, hissedarlar gibi yıllar boyunca değişmeyen bilgiler.
• Cari Dosya (Current File): Sadece o yılki denetim çalışması, önemlilik, risk analizi ve iç kontrol testleri gibi yıllık bilgiler.

Özetle: Organizasyon şeması kalıcı dosyaya aittir, cari dosyaya değil. Bu ayrımı bildiğin sürece bu soruyu rahatlıkla çözebilirsin. Başarılar!