2019/1 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soru, Osmanlı İmparatorluğu'nda meşruti idadın (parlamenter sistemin) ilk adımlarını ve 1876 Kanun-u Esasi'nin temel yapısını anlamakla ilgilidir. Sanki bir tarih dersi çalışıyormuş gibi basit ve net bir şekilde açıklayalım.

Neden Doğru Cevap E (Meclis-i Mebusan)?

Sorunun anahtarı "halkın seçtiği kişilerden oluşan meclis" ifadesidir.

1876 Kanun-u Esasi, Osmanlı'da ilk kez bir anayasa ile birlikte iki meclisli bir sistem getirmiştir. Bu iki meclis şunlardır:

• Meclis-i Ayan: Üyeleri padişah tarafından atanan, dolayısıyla halkın seçmediği meclis.
• Meclis-i Mebusan: Üyeleri halk tarafından seçilen meclis.

Yani soruda "halkın seçtiği kişiler" dendiği için, cevap doğrudan Meclis-i Mebusan olmalıdır. Bu meclis, bugünkü Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) Osmanlı'daki ilk ve en önemli temsilcisi kabul edilir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elenmesi gerektiğini kısaca inceleyelim:

• A) Meşveret Meclisi: Bu, II. Abdülhamid döneminde kurulmuş, ancak yetkileri çok sınırlı olan ve halkın seçmediği bir danışma meclisidir. Anayasal bir meclis değildir.
• B) Divan-ı Hümayun: Bu, Osmanlı'nın çok eski dönemlerinde (1876'dan önce) padişahın bakanlarıyla birlikte devlet işlerini görüştiği divan (kurul) sistemidir. Bir meclis değil, yönetici organıdır.
• C) Meclis-i Ayan: Bu şık, 1876 Anayasası'ndaki diğer meclis olsa da, üyeleri halk tarafından seçilmez. Padişah tarafından atanır. Soruda "halkın seçtiği" şartı olduğu için bu şık yanlıştır.
• D) Saltanat Şurası: Bu, padişahın saltanat işlerini görüşmek için kurduğu bir başka danışma organıdır ve halk temsilcisi içermez.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Osmanlı'da Anayasal Dönem" ve özellikle 1876 Kanun-u Esasi'nin getirdiği iki meclisli yapıyı bilmelisin.

Özet Kural:

• Meclis-i Mebusan = Halkın seçtiği meclis.
• Meclis-i Ayan = Padişahın atadığı meclis.

Soru "halkın seçtiği" dediği için cevap E şıkkıdır.

Bu soru, SMMM staja giriş sınavında tarih ve genel kültür kısmında karşına çıkabilecek klasik bir soru. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır. Gelin, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım.

Neden C Şıkkı Doğru Cevap?

Sorunun anahtarı "Millî Mücadele yıllarında" ifadesidir. Mustafa Kemal Paşa'nın hayatını iki ana döneme ayırmak gerekir: Millî Mücadele Dönemi ve Cumhuriyet Dönemi.

• Anafartalar Grup Komutanlığı görevi, 1915 yılında Çanakkale Savaşı sırasında verilmiştir.
• Çanakkale Savaşı, Millî Mücadele'nin başladığı 1919 yılından önce gerçekleşmiştir.
• Dolayısıyla, Anafartalar'daki komutanlık görevi, Millî Mücadele yıllarına değil, I. Dünya Savaşı'na aittir. Bu yüzden bu görev Millî Mücadele yıllarında üstlenilen görevler arasında yer almaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Görevler)?

Diğer şıklar, Mustafa Kemal Paşa'nın 1919-1923 yılları arasında (Millî Mücadele döneminde) gerçekten üstlendiği görevlerdir:

• A) TBMM Başkanlığı: 1920'de TBMM açıldığında Mustafa Kemal Paşa, Meclis'in ilk başkanı seçilmiştir. Bu bir Millî Mücadele görevidir.
• B) Başkomutanlık: Savaşın en kritik anlarında, 1921 yılında Meclis tarafından kendisine "Başkomutan" unvanı verilmiştir. Bu da Millî Mücadele'dir.
• D) Dokuzuncu Ordu Müfettişliği: Mustafa Kemal Paşa'nın 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Millî Mücadele'yi başlattığı andaki resmi görevi budur. Bu, dönemin en temel görevidir.
• E) Heyet-i Temsiliye Başkanlığı: Savaşın ilk yıllarında, Meclis açılmadan önce ve açıldıktan sonra direnişi yönetmek için kurulan bu kurulun başında yine Mustafa Kemal Paşa bulunmuştur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Mustafa Kemal Paşa'nın Hayatı ve Görevleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu iki tarih aralığını birbirinden ayırmak çok önemlidir:

• I. Dünya Savaşı Dönemi (1914-1918): Çanakkale Savaşı ve Anafartalar Grup Komutanlığı bu döneme aittir.
• Millî Mücadele Dönemi (1919-1923): Samsun'a çıkış, TBMM'nin açılması, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet'in ilanı bu döneme aittir.

Özetle: Soru sana "Millî Mücadele yıllarında" diye sorduğu için, savaşın bittiği 1918'den önceki görevi (Anafartalar) işaretleyip "Bu görev Millî Mücadele yıllarında değildir" demen gerekir.

Başarılar dilerim!

SMMM stajı giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çözmek için tarih ve hukuk kurallarını birleştirmemiz gerekiyor. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Gelin, nedenini adım adım inceleyelim:

Neden Doğru Cevap E Şıkkı?

Lozan Barış Antlaşması (1923), Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alandaki en önemli başarılarından biridir. Ancak bu antlaşma Musul ve Kerkük meselesini kesin olarak çözmemiştir.

• Gerçek Durum: Antlaşma metninde Musul ve Kerkük bölgesinin statüsü, Türkiye ile İngiltere arasında bir referandum yapılması ve bu bölgenin geleceğinin belirlenmesi için bir komisyon kurulması öngörülmüştür. Ancak referandum yapılamamış ve bölge, Türkiye'nin itirazlarına rağmen Irak toprağı olarak kabul edilmiştir.
• Hata: Soruda "Musul-Kerkük bölgesi, Irak toprağı sayılacaktır" ifadesi, sanki bu durum Lozan Antlaşması'nın doğrudan ve kesin bir hükmü gibi sunulmuştur. Oysa Lozan'da bu bölge için "gelecekte belirlenecek" denmiştir. Bölgenin Irak toprağı olması, Lozan'dan sonra yapılan Ankara Antlaşması (1926) ile kesinleşmiştir. Dolayısıyla, "Lozan ile Musul-Kerkük Irak toprağı sayılmıştır" demek tarihsel ve hukuki olarak yanlıştır. Bu yüzden bu ifade söylenemez.

Diğer Şıklar Neden Doğru ve Dolayısıyla Seçilemez?

Diğer şıklar Lozan Antlaşması'nın doğru hükümleridir, bu yüzden "söylenemez" sorusuna cevap olamazlar:

• A Şıkkı (Doğru): Antlaşma gereği, Ege'deki bazı adalar (örneğin Midilli, Sakız vb.) asker ve silahtan arındırılmıştır. Bu bir gerçektir.
• B Şıkkı (Doğru): Lozan ile birlikte Osmanlı'dan kalan tüm kapitülasyonlar (yabancıların özel hukuki ayrıcalıkları) kaldırılmıştır. Bu bir gerçektir.
• C Şıkkı (Doğru): Karaağaç ve yöresi, savaş tazminatı olarak Türkiye'ye iade edilmiştir. Bu bir gerçektir.
• D Şıkkı (Doğru): Boğazlar rejimi, Türkiye'nin egemenliği altında olmakla birlikte, Boğazlar Komisyonu kurulmuştur ve Türkiye bu komisyonun başkanlığını yapmıştır. Bu bir gerçektir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Lozan Barış Antlaşması'nın hükümleri" ve "Lozan ile Ankara Antlaşması arasındaki farklar" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle Musul ve Kerkük meselesinin Lozan'da "geleceğe bırakıldığı", ancak 1926 Ankara Antlaşması ile Irak toprağı olduğu kesinleştiği bilgisi, SMMM sınavlarında sıkça sorulan kritik bir ayrıntıdır.

Özetle: Lozan'da Musul'un statüsü belirsiz bırakılmış, Ankara Antlaşması ile Irak toprağı olmuştur. Soru, bu iki antlaşmayı karıştıran veya Lozan'ın Musul'u doğrudan Irak'a bağladığını iddia eden şıkkı işaretlemeni istiyor. Doğru cevap E'dir.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi değil, Tarih dersimizdeki önemli bir kavramı anlamak için bir fırsat olarak ele alalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Gelin, nedenini adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım:

Neden Doğru Cevap "B" (Halifeliğin Kaldırılması)?

Soruda "Osmanlı hanedanı"nın ülke dışına çıkarılması soruluyor. Burada iki kavramı birbirinden ayırmamız gerekiyor: Saltanat ve Halifelik.

• Saltanat (1922): Osmanlı padişahının hükümdarlık yetkisini (devlet yönetimi) kaybetmesidir. Saltanat kaldırıldığında padişahın devleti yönetme yetkisi gitmiştir, ancak Osmanlı ailesi hala Türkiye'de yaşamaya devam etmiştir.
• Halifelik (1924): Padişahın aynı zamanda Müslümanların dini lideri (Halife) olma unvanıdır. 1924 yılında Halifelik kaldırıldığında, Osmanlı ailesinden olan herkesin Türkiye'de kalma hakkı kalmamıştır. Bu karar, Osmanlı hanedanının tüm üyelerinin yurt dışına çıkmasını zorunlu kılmıştır.

Yani; saltanat kaldırıldığında padişahın yönetimi elinden alındı, ancak halifelik kaldırıldığında Osmanlı ailesi Türkiye'den tamamen sürgün edildi. Bu yüzden doğru cevap B şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) İstiklal Mahkemeleri: Bunlar, Kurtuluş Savaşı sırasında isyanları ve casusluk suçlarını yargılamak için kurulmuş özel mahkemelerdir. Osmanlı ailesini sürgüne göndermekle doğrudan bir ilgisi yoktur.
• C) 1924 Anayasası: Bu anayasa, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk anayasasıdır ve halifeliğin kaldırılmasını yasal olarak düzenlemiştir. Ancak halifeliğin kaldırılması sonucunda değil, anayasanın bir maddesi olarak gerçekleşmiştir. Soru "hangi gelişme sonucu" diye sorduğu için en doğrudan ve somut olay "Halifeliğin Kaldırılması"dır.
• D) Şeyh Sait İsyanı: Bu bir isyandır ve 1925'te bastırılmıştır. Osmanlı ailesini sürgüne gönderen olaydan yıllar sonra gerçekleşmiştir.
• E) Saltanatın Kaldırılması: Bu en sık yapılan hatadır. Saltanat kaldırıldığında (1922) Osmanlı ailesi Türkiye'de kalmıştır. Sadece padişahın yönetimi bitmiştir. Ailenin tamamen dışarı atılması, saltanat değil, halifeliğin kaldırılmasıyla olmuştur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Cumhuriyet'in Kuruluş Dönemi" konusundaki Tanzimat ve İnkılaplar sırasını iyi bilmelisin. Özellikle şu iki olayın tarihlerini ve birbirini izleyişini ezberlemelisin:

• Saltanatın Kaldırılması: 1 Kasım 1922 (Devlet yönetimi bitirildi, padişah kaldı).
• Halifeliğin Kaldırılması: 3 Mart 1924 (Dini liderlik bitirildi, Osmanlı ailesi sürgüne gönderildi).

Özetle: Soru "Hanedanı dışarı çıkaran" olayı sorduğu için cevap, saltanat değil, Halifeliğin Kaldırılması olmalıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturmuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap E?

Sorunun anahtarı "Atatürk dönemi" ve "tamamlanması" kelimeleridir.

Atatürk döneminde (1923-1938) köylüyü tarıma teşvik etmek için çok ciddi çalışmalar yapılmıştır. Ancak Toprak Reformu (yani devletin elindeki toprakları köylülere dağıtma veya büyük çiftlikleri bölüp köylülere verme işleminin tamamlanması) o dönemde gerçekleşmemiştir.

• Tarih Gerçeği: Toprak Reformu Kanunu, Atatürk'ün vefatından sonra, 1945 yılında çıkarılmıştır. Bu reform süreci, Cumhuriyetin ilk yıllarında (Atatürk döneminde) başlatılmamış, hatta o dönemde sadece "örnek çiftlikler" ve "tohum ıslahı" gibi üretim artırıcı önlemler alınmıştır. Toprakların köylüye dağıtılması işi, Atatürk'ten sonra gelen hükümetler döneminde ve çok daha uzun bir süreçte (hatta tam olarak da tamamlanamadan) yürütülmüştür.
• Sonuç: Dolayısıyla, "Atatürk döneminde Toprak Reformu'nun tamamlanması" ifadesi tarihsel olarak yanlıştır. Bu yüzden bu madde, o dönemde yapılanlar arasında bulunmaz.

Diğer Şıklar Neden Doğru ve Dolayısıyla Sorunun Cevabı Olamaz?

Soruda "bulunmaz" sorulduğu için, diğer şıkların Atatürk döneminde yapılmış doğru işler olması gerekir:

• A) Tohum ıslah çalışmaları: Atatürk döneminde verimi artırmak için tohum ıslahı çalışmaları yapılmış ve ıslah enstitüleri kurulmuştur. (Doğru bir çalışma, bu yüzden cevap değil).
• B) Âşar Vergisi'nin kaldırılması: Köylünün en büyük yükü olan "aşar vergisi" (vergi türü), 1925 yılında kaldırılmıştır. Bu, köylüyü rahatlattığı için tarıma teşvikin en önemli adımlarından biridir. (Doğru bir çalışma).
• C) Örnek çiftlikler ve fidanlıklar: Devlet, köylülere modern tarım tekniklerini göstermek için örnek çiftlikler kurmuş ve fidanlıklar açmıştır. (Doğru bir çalışma).
• D) Yüksek Ziraat Enstitüsü: Tarım uzmanları yetiştirmek için 1933'te Yüksek Ziraat Enstitüsü açılmıştır. (Doğru bir çalışma).

Gördüğün gibi A, B, C ve D şıkları Atatürk döneminde yapılmış işlerdir. Soru ise "yapılmamış" olanı sorduğu için, tek istisna olan E şıkkı doğru cevap olur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi ve Cumhuriyet Dönemi İktisat Politikaları konusunu bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Tarih Sıralaması: Hangi reformun hangi yılda yapıldığını bilmek (Örn: Aşar vergisi 1925'te kaldırıldı, Toprak Reformu Kanunu 1945'te çıktı).
• Atatürk Dönemi vs. Sonrası: Atatürk'ün vefatı (1938) ile sonraki yıllar arasındaki farkları ayırt etmek.
• Tarım Politikaları: O dönemde devletlerin tarıma yönelik somut adımlarını (örnek çiftlik, vergi kaldırma, eğitim) bilmek.

Özetle: Soru, "Atatürk döneminde ne yapıldı?" diye sormuyor; "Atatürk döneminde ne yapılmadı?" diye soruyor. Toprak Reformu'nun tamamlanması o dönemde gerçekleşmediği için cevap E'dir.