2019/2 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B) Lale Devri'dir.

Neden Doğru Cevap "Lale Devri"?

Bu sorunun temelinde Türk tarihindeki yenileşme hareketlerinin kronolojik (zaman) sırası yatar. Hangi devletin hangi yıl başladığını hatırlamanız gerekir. Şimdi tarihleri sıralayalım:

• Lale Devri: 1718-1730 yılları arasında yaşanmıştır. Bu dönem, Osmanlı Devleti'nde ilk kez Batı tarzı bir sanat ve kültür anlayışının görüldüğü, ilk matbaanın kurulduğu ve ilk kez "yenileşme" rüzgarlarının estiği en eski dönemdir.
• Nizam-ı Cedit Devri: 1789-1807 yılları arasında (III. Selim dönemi) gerçekleşmiştir. Lale Devri'nden yaklaşık 60 yıl sonra gelmiştir.
• II. Mahmut Devri: 1808-1839 yılları arasında olmuştur. Lale Devri'nden yaklaşık 80-90 yıl sonra gelmiştir.
• Tanzimat Dönemi: 1839-1876 yılları arasında başlamıştır. Lale Devri'nden yaklaşık 100 yıl sonra gelmiştir.
• II. Meşrutiyet Dönemi: 1908 yılında ilan edilmiştir. Bu listedeki en son dönemdir.

Gördüğünüz gibi, 1718 yılında başlayan Lale Devri, diğer tüm seçeneklerden çok daha önce gerçekleşmiştir. Bu yüzden doğru cevap B şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların yanlış olmasının tek nedeni tarih sıralamasının onları Lale Devri'nden sonra getirmesidir:

• A) Tanzimat Dönemi: 1839'da başladı. Lale Devri'nden sonra gelmiştir.
• C) Nizam-ı Cedit Devri: 1789'da başladı. Lale Devri'nden sonra gelmiştir.
• D) II. Meşrutiyet Dönemi: 1908'de başladı. En son dönemdir.
• E) II. Mahmut Devri: 1808'de başladı. Lale Devri'nden sonra gelmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Osmanlı Devleti'nde Yenileşme Hareketleri" konusunu ve bu hareketlerin tarihlerini ezberlemeniz gerekir. Özellikle Lale Devri'nin 1718'de başladığını ve diğer yenileşme hareketlerinin (Nizam-ı Cedit, Tanzimat vb.) onun çok daha sonra geldiğini bilmek, bu tür tarih sıralama sorularını çözmenizi sağlar.

Özetle: Soru "Hangisi en önce?" diye sorduğu için, en eski tarihe sahip olan Lale Devri'ni işaretlememiz gerekir.

Bu soruyu bir SMMM (Serbest Muhasebeci Mali Müşavir) stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C) Rumlar'dır.

Neden C Şıkkı Doğru?

Bu sorunun temelinde Lozan Barış Antlaşması'nın (1923) en önemli ve en can alıcı maddelerinden biri olan "Karşılıklı Nüfus Mübadelesi" (göç) anlaşması yatar.

Lozan Antlaşması'na eklenen bir protokol ile Türkiye ve Yunanistan arasında bir anlaşma sağlanmıştır. Bu anlaşmaya göre:

• Türkiye sınırları içinde yaşayan Türk Müslümanlar, Yunanistan'a gönderilecektir.
• Yunanistan sınırları içinde yaşayan Rum Ortodoks Hristiyanlar ise Türkiye'ye gönderilecektir.

Buradaki en kritik nokta, mübadele kararının dini değil, dilsel ve inanç temelinde değil, dini ve etnik köken olarak tanımlanan "Rum" (Doğu Ortodoks) grubuna uygulanmasıdır. Yani, Türkiye'de yaşayan ve Yunanca konuşan, Ortodoks inancına mensup olan Rumlar, bu mübadele kapsamında Yunanistan'a gönderilen ana gruptur. Bu nedenle C şıkkı doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer gruplar neden listede yok veya neden mübadele dışındadır?

• A) Süryaniler: Türkiye'de yaşayan Süryaniler, mübadele kapsamında değillerdi. Daha sonra farklı dönemlerde ve farklı sebeplerle göç etmişlerdir, ancak Lozan'daki zorunlu mübadele anlaşması onları kapsamamıştır.
• B) Ermeniler: Ermeniler, Lozan Antlaşması'ndan önceki süreçte (I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı yıllarında) büyük bir trajedi yaşamış ve nüfusları büyük ölçüde azalmıştı. Lozan'daki "mübadele" anlaşması, Ermenileri değil, doğrudan Rumları hedef almıştır. Ermeniler bu özel antlaşma ile Yunanistan'a gönderilmemiştir.
• D) Yezidiler: Yezidiler, Türkiye'de yaşayan küçük bir azınlıktır ve Lozan'daki bu nüfus mübadelesi anlaşmasının hiçbir şekilde konusu değildir.
• E) Museviler: Museviler (Yahudiler), Türkiye'de yaşayan ve Lozan Antlaşması'na göre Yunanistan'a gönderilmesi kararlaştırılan gruplar arasında yer almamıştır. Museviler, mübadele dışı bırakılmış ve Türkiye'de kalmalarına izin verilmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi ve Lozan Barış Antlaşması'nın detaylarını, özellikle "Mübadele" (Nüfus Değişimi) maddesini iyi bilmelisin.

Özetle: Lozan'da Türkiye ve Yunanistan arasında yapılan zorunlu göç anlaşması, Türk Müslümanlar ile Rum Ortodoks Hristiyanlar arasında yapılmıştır. Diğer azınlıklar (Ermeniler, Museviler, Süryaniler vb.) bu anlaşma kapsamında Yunanistan'a gönderilmemiştir.

Doğru cevap: C) Rumlar

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi değil, tarih ve ekonomi ilişkisini anlamak için bir hikaye gibi ele alalım. Cevabın E şıkkı olduğunu biliyoruz, şimdi gelip nedenini adım adım açıklayalım.

Neden Doğru Cevap "E" (Hatay Sorunu)?

Dönemi hatırlayalım: İkinci Dünya Savaşı öncesinde, Fransa'nın manda yönetimi altındaki Suriye ve Lübnan'dan çekilip bağımsızlık tanıma süreci vardı. Bu süreçte Fransa, Hatay'ı (o zamanlar Suriye'nin bir parçası olan Sanjak-ı İskenderun) Suriye'den ayırıp Türkiye'ye bağlama çabasına girdi.

Fransa, Türkiye ile 1939'da bir antlaşma imzalayarak Hatay'ı Türkiye'ye verdi. Ancak bu durum, bölgedeki Arap nüfusunun ve Suriye'nin tepkisini çekti. Fransa'nın Suriye'ye bağımsızlık tanıma süreci, Hatay'ın Türkiye'ye bağlanması sorununu çözmek ve bölgedeki siyasi dengeleri yeniden kurmak için bir zemin hazırladı. Yani, Fransa'nın Suriye'den çekilmesiyle birlikte, Hatay'ın statüsü ve Türkiye'ye katılması en büyük gündem maddesi haline geldi. Bu nedenle doğru cevap Hatay Sorunudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere bakalım ve neden onları seçemeyeceğimizi görelim:

• A) Yabancı Okullar Sorunu: Bu sorun, Türkiye Cumhuriyeti'nin eğitim sistemini millileştirmesi ve yabancı okulların yetkilerini sınırlaması ile ilgilidir. Fransa'nın Suriye'den çekilmesiyle doğrudan bir bağlantısı yoktur.
• B) Boğazlar Sorunu: Bu sorun, İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın statüsü, askeri kontrolü ve ticaret hakkı ile ilgilidir. Lozan Antlaşması ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile çözülmeye çalışılmıştır. Fransa'nın Suriye politikasıyla doğrudan bir ilgisi yoktur.
• C) Osmanlı Borçları Sorunu: Bu, Osmanlı İmparatorluğu'nun borçlarını ödemek ve yönetimini düzenlemek için kurulan "Osmanlı Borçlar İdaresi" ile ilgilidir. Bu sorun, Fransa'nın Suriye'deki bağımsızlık politikasından bağımsız olarak çözülmüştür.
• D) Adana-Mersin Demiryolu Sorunu: Bu, ticari ve altyapı ile ilgili bir sorundur. Fransa'nın Suriye'ye bağımsızlık tanıma sürecinin ana gündem maddesi değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Cumhuriyet Dönemi Dış Politika konusunu, özellikle Hatay'ın Türkiye'ye katılması sürecini ve Fransa'nın Suriye'deki manda yönetimi sonrasındaki politikalarını iyi bilmek gerekir.

Özetle: Fransa Suriye'den çekilirken, Hatay'ın statüsünü belirlemek ve Türkiye'ye bağlamak en kritik siyasi hamle olmuştur. Bu yüzden cevap E'dir.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi değil, Tarih dersimizdeki önemli bir kavramı öğrenirken ele alalım. Sorunun doğru cevabı E) İrade-i Milliye'dir.

Gelin nedenini adım adım açıklayalım:

Neden Doğru Cevap "İrade-i Milliye"?

Sivas Kongresi, Milli Mücadele'nin en kritik dönemeçlerinden biridir. Bu kongre, Anadolu'daki direnişin sadece yerel değil, ulusal bir boyuta taşınmasını sağlamıştır. Kongre'nin en önemli sonuçlarından biri, "Millî Mücadele'nin sesi" olacak bir gazete çıkarmak kararını almış olmasıdır.

• Bağlam: Sivas'ta toplanan kongre, millî iradeyi (halkın isteğini) temsil eden bir yayın organına ihtiyaç duydu.
• Amaç: Bu gazete, Sivas Kongresi kararlarını halka duyuracak, işgal kuvvetlerine ve işbirlikçilere karşı direniş ruhunu aşılayacak ve "Millî Mücadele"nin sesini tüm Anadolu'ya ulaştıracaktı.
• Sonuç: Bu amaçla İrade-i Milliye gazetesinin çıkması kararlaştırıldı ve yayımlanmaya başlandı. Dolayısıyla, Sivas'ta çıkarılan ve Millî Mücadele'nin sesi olan gazete İrade-i Milliye'dir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer seçenekler de dönemin önemli gazeteleri olsa da, sorudaki "Sivas'ta çıkarılan" ve "Millî Mücadele'nin sesi" tanımlarına uymuyorlar:

• A) Albayrak: Bu gazete, Sivas'ta çıkarılmamıştır. Daha çok İstanbul'da veya farklı bölgelerde yayımlanmıştır.
• B) Hâkimiyet-i Milliye: Bu gazete, Ankara'da çıkarılmıştır. Mustafa Kemal Paşa'nın Ankara'ya gelmesinden sonra kurulan hükümetin resmi organıdır. Sivas ile değil, Ankara ile ilişkilidir.
• C) Minber: Bu gazete de İstanbul'da yayımlanmıştır. Milli Mücadele'yi desteklemiş olsa da Sivas Kongresi'nin çıkardığı gazete değildir.
• D) Vakit: Bu gazete de İstanbul'da çıkan ve dönemin önemli bir gazetesidir, ancak Sivas Kongresi ile doğrudan bir çıkış bağı yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Millî Mücadele Dönemi Gazeteleri ve Sivas Kongresi'nin kararları konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları hatırlaman gerekir:

• Sivas Kongresi'nde hangi kararlar alındı? (Gazete çıkarma kararı dahil).
• Hangi gazete hangi şehirde çıkarıldı? (Örn: İrade-i Milliye = Sivas, Hâkimiyet-i Milliye = Ankara).

Bu bilgi, tarih sorularında sıkça karşına çıkacak temel bir eşleştirmedir. Başarılar dilerim!

Sorulan, Atatürk döneminde gerçekleşmemiş ekonomik düzenlemedir. Türkiye Millî İtibar Bankası 1927'de kurulmuş, ancak faaliyete geçemeden Türkiye İş Bankası'na devredilmiştir; bu nedenle "faaliyete geçmesi" Atatürk döneminde gerçekleşmemiştir.

Diğer düzenlemelerin hepsi Atatürk döneminde hayata geçmiştir:

• Aşar vergisi 1925'te kaldırılmıştır.
• Kabotaj Kanunu 1926'da çıkarılmış, deniz taşımacılığı Türk bayraklı gemilere bırakılmıştır.
• Planlı ekonomiye I. Beş Yıllık Sanayi Planı ile (1933-1934) geçilmiştir.
• Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü 1935'te kurulmuştur.

Bilinmesi gereken: Atatürk dönemi bankaları ve ekonomik düzenlemelerinin kronolojisi; Millî İtibar Bankası kurulup faaliyete geçemeyen banka olarak bilinir.