2019/3 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkı olan Meclis-i Mebusan'dır.

Neden Doğru Cevap "Meclis-i Mebusan"?

Soruda bize 1876 yılı ve Kanun-i Esasi (Osmanlı'nın ilk anayasası) vurgulanmış. Bu tarih ve kanun, Osmanlı Devleti'nde ilk kez halkın temsilcilerinin seçilerek bir meclis kurulmasını öngörüyordu.

• Kanun-i Esasi'nin 1876'da kabul edilmesinin ardından, halkın oylarıyla seçilen temsilcilerden oluşan meclise Meclis-i Mebusan (Milletvekilleri Meclisi) adı verildi.
• Bu meclis, Osmanlı Devleti'ndeki ilk meclis olma özelliğini taşır ve doğrudan halk temsilcilerinden oluşurdu.
• Soruda geçen "halk temsilcilerinin yer aldığı meclis" tanımı, tarihsel olarak tam olarak Meclis-i Mebusan'a uymaktadır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu soruya uymadığını kısaca inceleyelim:

• A) Büyük Millet Meclisi: Bu meclis, Osmanlı Devleti'nde değil, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu sırasında (1920) kurulmuştur. 1876 yılı ile hiçbir ilgisi yoktur.
• C) Divan-ı Ahkam-ı Adliye: Bu bir meclis değil, mahkeme sistemidir. Yargı işlerini yürüten, hukuk davalarına bakan bir kuruldur. Halk temsilcilerinden oluşmaz.
• D) Şurayı Devlet: Bu, Danıştay'ın eski adıdır. Devlet işlerini danışmak, kanun tasarılarını hazırlamak ve idari davaları görmek için kurulmuş bir üst kuruldu. Halk tarafından seçilen bir meclis değildi.
• E) Meclis-i Vala: Bu, Yüksek Divan'ın eski adıdır. Daha çok devlet işlerini görüşmek ve danışmak için toplanan bir kuruldur. Kanun-i Esasi ile kurulan ve halkın seçtiği meclis değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Osmanlı Devleti'nde Modernleşme Dönemi ve özellikle I. Meşrutiyet dönemi konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şunu ezberlemelisin: 1876 Kanun-i Esasi ile birlikte kurulan ve halkın seçtiği temsilcilerden oluşan ilk meclis Meclis-i Mebusan'dır.

Bu soru, SMMM stajına giriş sınavında tarih bilgisi gerektiren klasik bir soru. Cevabın C şıkkı olduğunu ve nedenini seninle adım adım açıklayayım.

Neden C Şıkkı Doğru Cevap?

Soruda "Millî Mücadele yıllarındaki faaliyetlerinden biri değildir" diye soruluyor. Yani, Mustafa Kemal Paşa'nın o dönemde yapmadığı bir işi bulmamız gerekiyor.

C şıkkı: "İzmir'in işgalini görüşen saltanat şurasına katılmıştır."

• Gerçek: İzmir 15 Mayıs 1919'da işgal edildi. O sırada Mustafa Kemal Paşa, İstanbul'da bulunan Osmanlı Hükümeti'ne ve Saltanat Şurası'na hiç katılmamış, aksine İstanbul'daki işgalci güçlerle işbirliği yapan hükümeti eleştirmiş ve İstanbul'dan kaçarak Anadolu'ya geçmiştir.
• Sonuç: O dönemde Saltanat Şurası'nda yer almamıştır. Bu yüzden bu madde, Millî Mücadele yıllarındaki faaliyetleri arasında yer almaz. Soru "değildir" dediği için doğru cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru)?

Diğer şıkların hepsi Mustafa Kemal Paşa'nın yaptığı ve tarihe geçen doğru faaliyetlerdir. Soru "yapılmayanı" sorduğu için bunlar cevap olamaz:

• A Şıkkı: TBMM'nin Ankara'da toplanması için genelge yayınlamıştır. (Doğru): Evet, Mustafa Kemal Paşa, Ankara'da toplanacak olan Büyük Millet Meclisi'ne delegelerin çağrılmasını sağlayan genelgeyi yayınlamıştır.
• B Şıkkı: Erzurum ve Sivas Kongrelerinin başkanlığını yürütmüştür. (Doğru): Evet, bu iki büyük kongrenin başkanı olarak seçilmiş ve millî iradenin birleşmesini sağlamıştır.
• D Şıkkı: Heyet-i Temsiliye'nin Ankara'ya taşınmasını sağlamıştır. (Doğru): Erzurum Kongresi'nden sonra kurulan Yönetim Kurulu (Heyet-i Temsiliye), Mustafa Kemal Paşa'nın talimatıyla Ankara'ya taşınmıştır.
• E Şıkkı: Sakarya Meydan Muharebesi'ni Başkomutan olarak yönetmiştir. (Doğru): Evet, 1921 yılında Sakarya Savaşı'nı Başkomutan olarak yönetmiş ve zafer kazanmıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Millî Mücadele Dönemi" ve "Mustafa Kemal Paşa'nın Savaş Öncesi ve Savaş Başlangıcındaki Siyasi Faaliyetleri" konusunu iyi bilmek gerekir.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul'daki hükümetle olan ayrışma süreci.
• Saltanat Şurası'nın işgal dönemindeki durumu ve Mustafa Kemal Paşa'nın orada yer almaması.
• Ankara'da kurulan Heyet-i Temsiliye'nin rolü.

Özetle: Soru, "Hangisi yapmadığı bir iştir?" diye sorduğu için, Mustafa Kemal Paşa'nın o dönemde İstanbul'da Saltanat Şurası'nda yer almadığını bilmek yeterli. Cevap C şıkkıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B) Hatay'dır.

Neden Doğru Cevap Hatay?

Bu sorunun temelinde Lozan Barış Antlaşması'nın (24 Temmuz 1923) sınırları belirleme şekli yatar. Lozan Antlaşması ile Türkiye'nin bugünkü sınırlarının büyük bir kısmı kesinleşmiştir. Ancak, Hatay (o zamanki adıyla Sanjak-ı İskenderun) özel bir statüye sahipti.

Lozan Antlaşması'na göre Hatay, Türkiye sınırları içinde kalmamış, Fransa Mandası altındaki Suriye'ye bırakılmıştır. Daha sonra 1938'de "Hatay Cumhuriyeti" kurulmuş ve 1939'da Türkiye'ye katılmıştır. Yani, 1923'te imzalanan antlaşma anında Hatay, Türkiye sınırları dışındadır. Bu yüzden sorunun cevabı Hatay'dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer seçeneklerdeki illerimiz (Şanlıurfa, Mardin, Adıyaman ve Gaziantep), Lozan Antlaşması ile Türkiye sınırları içinde kalmıştır.

• A) Şanlıurfa, C) Mardin, D) Adıyaman ve E) Gaziantep: Bu iller, Lozan Antlaşması'nda Türkiye'ye bırakılmış ve bugünkü sınırlarımızın bir parçası olmuştur. Dolayısıyla "sınırlar dışında kalmıştır" sorusuna cevap vermezler.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi ve Dış Politika konularından Lozan Barış Antlaşması'nın maddelerini ve Türkiye'nin sınırlarının nasıl belirlendiğini bilmelisin. Özellikle Hatay'ın statüsü ve Türkiye'ye katılma süreci (1939) konusuna dikkat etmen gerekir. SMMM sınavlarında tarih ve hukuk bilgisi, vergi ve ticaret hukuku kadar önemli bir yer tutar.

Özetle: Lozan'da sınırlar çizilirken Hatay hariç tutuldu, o yüzden doğru cevap Hatay'dır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Bu konu, Türkiye Cumhuriyeti'nin erken dönem ekonomi tarihi ve dış ilişkileriyle ilgilidir.

Neden Doğru Cevap "A) Fransa"?

Bu sorunun temelinde Lozan Antlaşması ve Türkiye'nin bağımsızlık savaşı sonrası ekonomi inşası yatar.

• Demiryolunun Geçmişi: Adana-Mersin demiryolu, Osmanlı döneminde ve özellikle I. Dünya Savaşı'ndan sonra Fransa tarafından inşa edilmiş ve işletilmiştir. Fransa, Sivas'tan Mersin'e kadar olan hattı da kapsayan geniş bir demiryolu ağına sahipti.
• Devletleştirme Süreci: Cumhuriyetin ilk yıllarında, ekonomiyi millileştirmek ve stratejik hatları devletin kontrolüne almak amacıyla demiryolları satın alınarak devletleştirildi.
• Sorun Kaynağı: Adana-Mersin hattı Fransa'ya aitti. Türkiye bu hattı satın alıp devletleştirmek istediğinde, Fransa ile fiyat ve ödeme koşulları konusunda uzun süreli bir anlaşmazlık yaşadı. Fransa, hattın değerini çok yüksek göstererek Türkiye'yi zor durumda bırakmaya çalıştı. Bu süreçte Türkiye, hattı satın almak için Fransa ile uzun müzakereler yaptı ve nihayetinde 1930'ların başında bu hattı Fransa'dan satın almayı başardı.

Özetle; Adana-Mersin hattı Fransız şirketine aitti ve satın alma sürecinde Fransa ile sorun yaşandı. Bu yüzden doğru cevap A şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B) İngiltere: İngiltere, Türkiye ile genellikle petrol hakları (Irak petrolü) ve Musul meselesi üzerinde anlaşmazlık yaşadı. Ancak Adana-Mersin demiryolu İngiltere'ye ait değildi.
• C) Almanya: Almanya, o dönemde Türkiye'ye askeri ve teknik yardım yapan, ancak demiryolu hatlarının mülkiyetinde doğrudan bir sorun yaratmadığı bir ülkedir. Daha çok 1930'ların sonlarında ve II. Dünya Savaşı'ndaki ticari ilişkilerde öne çıkar.
• D) Avusturya: Osmanlı İmparatorluğu'na borç veren ve bazı sanayi yatırımları olan bir ülkedir, ancak Adana-Mersin hattı ile doğrudan bir mülkiyet sorunu yoktur.
• E) İtalya: İtalya, Dodekanese adaları ve Libya meselelerinde sorun yaşasa da, Adana-Mersin demiryolu hattı İtalya'ya ait değildi.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Cumhuriyet Dönemi Ekonomi Tarihi" ve "Lozan Antlaşması Sonrası Dış İlişkiler" konularını bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Hangi demiryolu hattının hangi ülkeye ait olduğu (Örn: Ankara-İstanbul hattı Almanya'ya, Adana-Mersin hattı Fransa'ya aitti).
• Türkiye'nin bu hatları satın alırken hangi ülkelerle ne tür anlaşmazlıklar yaşadığı.

Kural: Demiryolları devletleştirilirken, hattın mülkiyetinin hangi yabancı şirkette olduğu, sorun yaşanacak olan ülkeyi belirler. Adana-Mersin hattı Fransız mülkiyetinde olduğu için sorun Fransa ile yaşanmıştır.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemi ve hemen öncesindeki yasal düzenlemeleri ayırt etmeni istiyor.

Gelin adım adım inceleyelim:

Neden Doğru Cevap D (Takrir-i Sükun Kanunu)?

Bu sorunun en kritik noktası "Cumhuriyet dönemi" ifadesidir. Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir. Ancak Cumhuriyet'in ilk yıllarında, özellikle İstiklal Savaşı'nın sona erdiği ve yeni devletin temellerinin atıldığı 1925 yılındaki Şeyh Sait İsyanı gibi olaylar sonrası, hükümetin otoritesini güçlendirmek için özel kanunlar çıkarılmıştır.

Takrir-i Sükun Kanunu (1925), Cumhuriyet'in ilanından hemen sonra, 11 Ağustos 1925 tarihinde kabul edilmiştir. Bu kanun, isyanların bastırılması ve ülkenin istikrara kavuşturulması amacıyla çıkarılmıştır. Yani tarih olarak Cumhuriyet döneminin en başında, cumhuriyet rejimi altında çıkarılmıştır. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

(Not: Bu kanun, 1925'te çıkarılmış olsa da, 1924 Anayasası'na dayanarak ve TBMM tarafından kabul edilmiştir. Tarihçiler ve hukukçular bu dönemi "Cumhuriyet'in ilk yılları" olarak kabul ederler.)

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi Osmanlı İmparatorluğu döneminde çıkarılmıştır ve Cumhuriyet ilan edilmeden önce yürürlüktedirler. Bu tarih farkı onları eler:

• A) Firariler Hakkında Kanun: Osmanlı Devleti'nde, askerlikten kaçanlar için çıkarılmış eski bir kanundur. Cumhuriyet'ten önceki bir Osmanlı kanunudur.
• B) Başkomutanlık Kanunu: I. Dünya Savaşı sırasında, Osmanlı Devleti'nde padişahın ve hükümetin yetkilerini tek bir kişiye (İmparatorluk döneminde) devretmek için çıkarılmıştır. Cumhuriyet'ten önceki bir Osmanlı kanunudur.
• C) Nizab-ı Müzakere Kanunu: Osmanlı Meclis-i Mebusanı ve Meclis-i Âyan'ın çalışma usullerini düzenleyen, Osmanlı döneminde çıkarılmış bir kanundur.
• E) Hıyanet-i Vataniye Kanunu: Bu kanun, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti'ne ihanet edenleri cezalandırmak için 1916 yılında çıkarılmıştır. Cumhuriyet 1923'te kurulduğu için bu kanun Cumhuriyet dönemi kanunu olamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Türk İnkılap Tarihi ve Hukuk" konusundaki Cumhuriyet'in İlanı ve Erken Cumhuriyet Dönemi Kanunları bilgisine sahip olman gerekir.

Özetle şunu ezberlemelisin:

• Cumhuriyet 1923'te kuruldu.
• Cumhuriyet'ten önceki kanunlar (Firariler, Başkomutanlık, Nizab-ı Müzakere, Hıyanet-i Vataniye) Osmanlı dönemine aittir.
• Cumhuriyet'in ilk yıllarında (1925) çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu ise Cumhuriyet döneminin ilk önemli kanunlarından biridir.

Başarılar dilerim!