2020/1 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soru, SMMM staja giriş sınavında tarih ve dış politika konusundan çıkan klasik bir sorudur. Soruyu bir öğrenciye anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim.

Neden Doğru Cevap C (Romanya) Şıkkıdır?

Sorunun özünde Montreux Boğazlar Sözleşmesi (1936) yatıyor. Bu sözleşme, Osmanlı'dan beri süregelen ve Lozan'da belirlenen Boğazlar rejimini tamamen değiştiren, Türkiye'ye Boğazlar üzerindeki tam egemenliği geri kazandıran bir belgedir.

Soruda geçen ipuçlarını şöyle analiz edelim:

• İngiltere'nin Talebi: İngiltere, Boğazlar üzerinde hala uluslararası bir kontrol mekanizması (Boğazlar Komisyonu) olmasını istiyordu. Yani Türkiye'nin kontrolünü tamamen elinden almaya çalışıyordu.
• Türkiye'nin Durumu: Türkiye, kendi topraklarında başka bir ülkenin (İngiltere'nin) kuracağı bir komisyonun varlığını kabul edemezdi. Bu, egemenliğe aykırıydı.
• Romanya'nın Çıkarı: Romanya, Karadeniz kıyısındaki en önemli limanlarından biri olan Gümrük'e sahipti ve ticari gemilerin Boğazlardan geçişine çok ihtiyaç duyuyordu. Eğer İngiltere'nin istediği gibi "Boğazlar Komisyonu" kurulursa, bu komisyonun kararları Romanya'nın ticari gemilerini de kısıtlayabilirdi.
• Sonuç: Romanya, İngiltere'nin kurmak istediği komisyonun, kendi ticaretini de engelleyeceğini fark etti. Bu yüzden İngiltere'ye karşı çıkarak Türkiye'yi destekledi. Romanya'nın desteğiyle, Boğazlar Komisyonu kaldırıldı ve Boğazlar rejimi tamamen Türkiye'nin kontrolüne verildi.

Özetle: Romanya, kendi ticari çıkarları için İngiltere'nin "komisyon" teklifini reddetmiş ve Türkiye'nin yanında yer almıştır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Yugoslavya: O dönemde Balkanlarda aktif olsa da, Boğazlar rejimi üzerinde Romanya kadar doğrudan ve acil bir ticari çıkarı yoktu. Sorudaki "iki farklı uluslararası komisyon" ve "doğrudan ilgilendirme" vurgusu Romanya'ya daha uygundur.
• B) Sovyetler Birliği: SSCB, Boğazlar üzerinde kendi haklarını korumak istiyordu ancak İngiltere'nin kurmak istediği komisyonun bir parçası olmayı reddetmişti. Ancak soruda vurgulanan "Türkiye'ye destek veren ve İngiltere'nin komisyon teklifine karşı çıkan" ana aktör, Karadeniz ticaretini en çok etkileyen Romanya'dır. SSCB'nin bu süreçteki rolü daha çok "Boğazlardan geçiş hakkı" üzerineydi, Romanya'nınki ise "Türkiye'yi destekleyerek kendi ticaretini koruma"ydı.
• D) İtalya: İtalya, o dönemde Boğazlar üzerinde İngiltere ile rekabet halinde olsa da, Romanya kadar doğrudan bir ticari çıkar çatışması içinde değildi.
• E) Yunanistan: Yunanistan, Boğazlar rejiminden en çok etkilenen ve İngiltere'nin kurmak istediği komisyonun bir parçası olmayı savunan ülkelerden biriydi. Dolayısıyla Türkiye'yi destekleyen değil, İngiltere'nin yanında duran bir konumdaydı.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Türk Dış Politikası ve Cumhuriyet Dönemi Antlaşmaları konusunu bilmelisin. Özellikle:

• Lozan Antlaşması'nda Boğazlar rejiminin nasıl belirlendiği.
• 1936 Montreux Boğazlar Sözleşmesi'nin içeriği ve hangi ülkelerin bu süreçte hangi çıkarlar doğrultusunda hareket ettiği.

Öğrenci Notu: Sınavlarda tarih sorularında genellikle "Hangi ülke hangisine destek verdi?" veya "Hangi ülkenin çıkarı neydi?" soruları gelir. Bu durumda Romanya'nın Karadeniz ticareti ve İngiltere'nin Boğazlar Komisyonu isteği arasındaki çelişkiyi hatırlaman yeterli olacaktır.

Doğru Cevap: C) Romanya

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A) Antep'tir.

Neden Doğru Cevap Antep?

Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) imzalandıktan sonra, işgal edilen yerler genellikle işgal eden ülkenin çıkarlarına göre belirlenirdi. Burada kritik olan "önce İngiltere, sonra Fransa" ifadesidir.

• Antep (Gaziantep): Mondros Mütarekesi'nden hemen sonra, 1919 yılının başlarında İngilizler tarafından işgal edildi. Ancak İngilizler, bölgedeki direnişin çok şiddetli olmasından ve bölgeyi yönetememelerinden dolayı kısa bir süre sonra çekildiler. Daha sonra bölge Fransa'nın işgal alanına girdi ve Fransızlar burayı işgal etti. Bu "İngiliz işgali -> Fransız işgali" sıralaması, Antep için geçerli olan tek senaryodur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şehirlerin işgal senaryoları farklıdır ve bu sorudaki sıralamayı karşılamazlar:

• B) Musul: Bu bölge, Mondros Mütarekesi'nden sonra doğrudan İngiltere tarafından işgal edildi ve Fransa'nın işgal alanına hiç girmedi. Sadece İngiliz işgali söz konusudur.
• C) Kars: Bu bölge, Mondros Mütarekesi'nden sonra Rusya (Bolşevikler) tarafından işgal edildi. Ne İngiltere ne de Fransa burayı işgal etmedi.
• D) Trabzon: Bu şehir, Mondros Mütarekesi'nden sonra doğrudan İngiltere tarafından işgal edildi. Ancak İngilizler buradan çekildikten sonra Fransa burayı işgal etmedi; bölge daha sonra Türk Kurtuluş Savaşı'na katıldı ve işgal altında kalmadı.
• E) Antalya: Bu şehir, Mondros Mütarekesi'nden sonra doğrudan Fransa tarafından işgal edildi. İngiltere'nin burayı önce işgal edip sonra Fransa'ya geçirme durumu yaşanmamıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Mondros Mütarekesi ve İşgal Edilen Yerler" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle hangi şehrin hangi ülke tarafından işgal edildiği ve işgal sıralamasının (önce kim, sonra kim) ne olduğu detaylarını ezberlemen gerekir.

Özetle: Antep, İngiliz işgalinden sonra Fransız işgaline giren tek şehirdir. Bu yüzden doğru cevap A seçeneğidir.

Bu soru, SMMM staja giriş sınavının genel kültür ve tarih bölümünden geliyor. Soruyu bir öğrenciye anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım.

🎯 Doğru Cevap Neden E (Hakimiyet-i Milliye)?

Bu sorunun anahtarı "Millî Mücadele" ve "TBMM Hükümeti" kelimeleridir.

• Bağlam: Kurtuluş Savaşı yıllarında, Ankara'da kurulan TBMM Hükümeti, kendi sesini dünyaya ve halka duyurmak için bir gazete çıkarmak zorundaydı.
• Gazetenin Rolü: Bu gazete, hükümetin resmi görüşlerini yayınlayan, yarı resmi bir organ olarak görev yaptı.
• İsim Değişikliği: Bu gazete, daha sonra "Ulus" adını almıştır. Bugün hala "Ulus" olarak bilinen bu gazete, o dönemde "Hakimiyet-i Milliye" adıyla yayınlanıyordu.
• Sonuç: Dolayısıyla, Millî Mücadele yıllarında çıkan, hükümetin yarı resmi organı olan ve sonradan Ulus adını alan gazete Hakimiyet-i Milliye'dir.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer seçenekler, dönemin başka gazeteleridir veya farklı amaçlarla çıkarılmışlardır:

• A) Yeni Gün: Bu gazete, Millî Mücadele döneminde değil, daha sonra (Cumhuriyet'in ilk yıllarında) çıkarılmıştır. Dönem uyumu yoktur.
• B) Albayrak: Bu gazete, İstanbul'da işgal kuvvetlerine yakın duran ve Millî Mücadele'ye karşı çıkan bir yayın organıydı. TBMM Hükümeti'ne ait değildi.
• C) Tasvir-i Efkar: Bu, Osmanlı İmparatorluğu döneminde (1860'lı yıllardan itibaren) çıkan çok eski ve ünlü bir gazetedir. Millî Mücadele döneminin resmi organı değildir.
• D) İrade-i Milliye: Bu gazete, İstanbul'da çıkarılmış ve Millî Mücadele'yi desteklemiş olsa da, Ankara'daki TBMM Hükümeti'nin resmi organı değildi. Daha çok muhalif veya bağımsız bir yayın çizgisine sahipti.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi ve Millî Mücadele Dönemi Basını konusunu blemen gerekir.

Özellikle şunları hatırlaman yeterli:

• TBMM Hükümeti'nin çıkardığı ilk ve en önemli gazete hangisidir? (Hakimiyet-i Milliye)
• Bu gazete daha sonra hangi adla yayınlanmaya devam etmiştir? (Ulus)

Özetle: "Millî Mücadele + TBMM Resmi Gazete + Ulus adını aldı" dersen, cevap Hakimiyet-i Milliye'dir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C) Refik Saydam Hükümeti'dir.

Neden C Şıkkı Doğru?

Bu sorunun temelinde Tarih bilgisi yatar. Soruda geçen "18 Ocak 1940" tarihi ve "Millî Korunma Kanunu", Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en kritik dönemeçlerinden biridir.

• Olay: II. Dünya Savaşı'nın Avrupa'da patlak vermesiyle birlikte, Türkiye'nin de savaşa girmemesi veya hazırlıklı olması için hükümetin ekonomi üzerindeki yetkilerini çok genişletmesi gerekiyordu.
• Kanun: 18 Ocak 1940 tarihinde çıkarılan bu kanun, devlete savaş ekonomisi yürütme, fiyat kontrolü yapma, üretim ve dağıtımı düzenleme gibi olağanüstü yetkiler verdi.
• Hükümet: Bu kanunu çıkaran ve o dönemde başbakanlık yapan kişi Refik Saydam'dır. Refik Saydam Hükümeti, 1940-1946 yılları arasında iktidarda kalmıştır ve bu kanun onun döneminin en önemli yasal düzenlemelerinden biridir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklardaki hükümetler ya bu tarihte iktidarda değildi ya da bu kanunu çıkarmadılar:

• A) Celal Bayar Hükümeti: Celal Bayar, Refik Saydam'dan sonra 1946 yılında başbakan oldu. Yani bu kanun çıkarken iktidarda değildi.
• B) Recep Peker Hükümeti: Recep Peker, Refik Saydam'dan önce, 1940'ın başında çok kısa bir süre (Ocak 1940'tan önce) başbakanlık yaptı. Ancak 18 Ocak 1940'ta Refik Saydam hükümeti iktidardaydı.
• D) Şükrü Saraçoğlu Hükümeti: Şükrü Saraçoğlu, Refik Saydam'dan sonra 1946 yılında başbakan oldu.
• E) Hasan Saka Hükümeti: Hasan Saka ise Refik Saydam'dan sonra 1946-1947 yıllarında iktidarda oldu.

Gördüğün gibi, diğer tüm isimler Refik Saydam'dan sonra iktidara gelmiştir. Sadece Refik Saydam, 18 Ocak 1940 tarihinde başbakanlık yapmıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi ve Cumhuriyet Dönemi Hükümetleri konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Başbakanların iktidar süreleri (Kim ne zaman başbakan oldu?),
• II. Dünya Savaşı dönemindeki ekonomik önlemler (Millî Korunma Kanunu'nun içeriği ve çıkış tarihi),
• Tarih ve hükümet eşleştirmeleri (Özellikle 1940-1946 arası Refik Saydam dönemi) konularına hakim olman gerekir.

Özetle: Tarih 18 Ocak 1940 ise ve konu savaş ekonomisi kanunu ise, cevap mutlaka Refik Saydam Hükümeti'dir.

Bu soru, SMMM staja giriş sınavında tarih ve hukukun kesişim noktasında, özellikle Milli Mücadele dönemi ile ilgili temel bir bilgiyi ölçüyor. Sorunun doğru cevabı C) Salih Paşa'dır.

Gelin bu cevabı neden doğru olduğunu ve diğer şıkların neden elenmesi gerektiğini adım adım inceleyelim.

Neden C Şıkkı (Salih Paşa) Doğru?

Amasya Mülakatı, Milli Mücadele'nin en kritik dönemeçlerinden biridir. 20-22 Ekim 1919 tarihlerinde Amasya'da toplanan bu görüşmeye, Mustafa Kemal Paşa ve Kazım Karabekir Paşa gibi Milli Mücadele'nin önde gelen isimleri katılmıştır. Ancak soruda sorulan, Osmanlı Hükümeti'ni temsil eden kişidir.

O dönemde İstanbul'da kurulan hükümet, Mustafa Kemal Paşa'nın Anadolu'ya çıkışını ve hareketlerini durdurmaya çalışıyordu. Bu amaçla, Mustafa Kemal Paşa ile görüşmek ve onu durdurmaya çalışmak için Salih Paşa'yı (Salih Hulusi Paşa) özel bir temsilci olarak Amasya'ya göndermiştir. Salih Paşa, İstanbul Hükümeti'nin resmi temsilcisi olarak bu görüşmeye katılmıştır. Dolayısıyla, Osmanlı Hükümeti'ni temsilen katılan kişi Salih Paşa'dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden eliyoruz, kısaca bakalım:

• A) Ahmet Tevfik Paşa: O dönemde İstanbul Hükümeti'nin başbakanıydı. Ancak Amasya Mülakatı'na bizzat katılmamıştır. Hükümeti temsil eden kişi olarak Salih Paşa'yı göndermiştir.
• B) Refet Paşa: O dönemde Ankara'da bulunan ve Milli Mücadele'yi destekleyen bir komutandı. Osmanlı Hükümeti'ni temsil etmiyordu; aksine Mustafa Kemal Paşa'nın yanında yer almıştı.
• D) Damat Ferit Paşa: Daha sonra (1919 sonu ve 1920 başı) başbakanlık yapmış, Mustafa Kemal Paşa'ya karşı çok sert bir tutum almış bir isimdir. Amasya Mülakatı'na katılmamıştır.
• E) Ali Fuat Paşa: O dönemde Ankara'da bulunan ve Milli Mücadele'yi destekleyen bir komutandı. Osmanlı Hükümeti'ni temsil etmiyordu.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Milli Mücadele Dönemi" ve özellikle "Amasya Mülakatı" konusunu iyi bilmek gerekir.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Kimin kiminle görüştüğü: Mustafa Kemal Paşa'nın kimlerle (Kazım Karabekir, Refet, Ali Fuat gibi) bir arada olduğunu.
• Hükümetin temsilcisi: İstanbul Hükümeti'nin bu görüşmeye gönderdiği özel temsilcinin kim olduğunu (Salih Paşa).
• Tarih ve Zaman: Bu olayın 1919 yılının sonbaharında gerçekleştiğini ve Milli Mücadele'nin henüz tam olarak örgütlenmediği, ancak Mustafa Kemal Paşa'nın Anadolu'ya çıkışının hemen ardından gerçekleştiğini bilmek.

Özetle: Soru, "Osmanlı Hükümeti'ni temsil eden kişi"yi sorduğu için, Milli Mücadele'yi destekleyen komutanları (Refet, Ali Fuat) ve başbakanları (Ahmet Tevfik, Damat Ferit) elersin. Geriye, hükümet tarafından gönderilen özel temsilci olan Salih Paşa kalır.

Başarılar dilerim!