2020/2 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders anlatıyormuşuz gibi açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C) Georges Picot'tur.

Neden C Şıkkı Doğru?

Bu soru, Millî Mücadele Dönemi'nde Türkiye ile Fransa arasındaki diplomatik ilişkiler konusunu ölçüyor.

Millî Mücadele'nin en başında, yani Sivas Kongresi'nden hemen önce, Fransa hükümeti Türkiye'deki direniş hareketini anlamak ve kendi çıkarlarını korumak için bir temsilci göndermiştir. Bu temsilci Georges Picot'tur.

• Kimdir? Georges Picot, o dönemde Fransa Dışişleri Bakanlığı'nda görevli bir diplomat ve uzmanıdır.
• Ne Yaptı? 1919 yılının Mart ayında, Mustafa Kemal Paşa ile resmî olmayan (gayriresmî) bir görüşme yapmak üzere Sivas'a gelmiştir. Görüşmede Fransa'nın Anadolu'ya yönelik planlarını ve Mustafa Kemal Paşa'nın direniş kararlılığını konuşmuşlardır. Bu görüşme, Fransa'nın Türkiye'ye karşı izleyeceği siyasetin belirlenmesinde önemli bir dönüm noktası olmuştur.

Bu nedenle, "Millî Mücadele'nin başlarında Sivas'a gelen Fransız yetkili" sorusunun cevabı kesinlikle Georges Picot'tur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar da dönemin önemli isimleridir ancak görevleri veya geldikleri yerler farklıdır:

• A) Amiral Bristol: Bu, İngiltere'nin temsilcisidir. Sivas'a değil, daha çok İstanbul ve Anadolu'daki İngiliz işgal kuvvetlerinin başında bulunmuştur. Fransız değildir.
• B) James G. Harbord: Bu da Amerika Birleşik Devletleri'nin temsilcisidir. Harbord Raporu ile meşhurdur. Fransız yetkili değildir.
• D) Kont Sforza: Bu isim İtalya ile ilişkilidir. İtalya'nın Anadolu'ya yönelik taleplerini ve işgal politikalarını yürüten isimlerden biridir. Fransız yetkili değildir.
• E) Yarraw Rawlinson: Bu isim de İngiltere'ye aittir. İngiliz Yüksek Komiseri olarak görev yapmıştır. Fransız yetkili değildir.

Özetle; soruda "Fransız yetkili" ve "Sivas" kelimeleri geçtiği için, diğer ülkelerin (İngiltere, ABD, İtalya) temsilcilerini eleyip sadece Fransız olan Georges Picot'u seçmemiz gerekir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi dersinde "Millî Mücadele Döneminde Yabancı Devletlerle İlişkiler" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Hangi ülkenin temsilcisi hangidir? (Fransa, İngiltere, ABD, İtalya ayrımı).
• Bu temsilcilerin Türkiye'ye gelişi, ne zaman geldikleri ve hangi amaçla geldikleri (örneğin; Harbord Raporu, Bristol'un İstanbul'daki rolü, Picot'un Sivas ziyareti).
• "Resmî olmayan görüşme" ifadesinin hangi diplomatik olayla eşleştiğini bilmek.

Başarılar dilerim!

Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır. Gelin bunu adım adım açıklayalım.

Neden Doğru Cevap "A" (İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı)?

İkinci Dünya Savaşı (1939-1945), Türkiye'nin sanayileşme çabalarını doğrudan durduran en büyük dış faktördür. Bu dönemde Türkiye, savaşın getirdiği ham madde ve yakıt sıkıntısı, dış ticaretin kesilmesi ve ithal edilen makinelerin getirilememesi gibi ciddi sorunlarla karşı karşıya kalmıştır.

İşte mantık şudur:

• Birinci Beş Yıllık Plan (1934-1938): Savaş başlamadan önce hazırlanmış ve büyük ölçüde uygulanabilmiştir.
• İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1939-1943): Bu plan, savaşın hemen başında (1939'da) hayata geçirilmeye çalışılmıştır. Ancak savaşın getirdiği krizler nedeniyle bu planın hedeflerine ulaşması neredeyse imkansız hale gelmiştir. Savaş, bu planın uygulanmasını en çok ve en doğrudan olumsuz etkileyen süreçtir. Savaş bittiğinde bile ekonomi toparlanana kadar bu planın hedefleri gerçekleşememiştir.

Dolayısıyla, İkinci Dünya Savaşı'nın en büyük etkisi, savaşın hemen başında devreye girmeye çalışılan ve savaş koşulları yüzünden başarısız olan İkinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nı durdurmaktır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B) Vaner Planı: Bu plan, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, 1946-1947 yıllarında hazırlanan ve Türkiye'nin sanayileşme çabalarını yeniden canlandırmaya çalışan bir plandır. Savaş sırasında değil, savaştan sonra uygulanmaya çalışıldığı için sorunun "savaşın olumsuz etkilediği" sorusuna cevap vermez.
• C) Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı: Bu plan 1934-1938 yılları arasında uygulanmıştır. İkinci Dünya Savaşı 1939'da başladığı için, bu planın büyük kısmı savaştan önce tamamlanmıştır. Savaş, bu planın uygulanmasını değil, sonraki planları durdurmıştır.
• D) Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı: Bu plan 1948-1952 yıllarını kapsar. İkinci Dünya Savaşı 1945'te bitmiştir. Yani bu plan savaştan sonra hazırlanmıştır. Savaşın bu plana doğrudan bir olumsuz etkisi olamaz.
• E) Uzun Vadeli Kalkınma Planı: Bu da savaştan sonra, 1940'ların sonu ve 1950'lerin başında hazırlanan planlardır. Savaşın bitiminden sonra yapıldığı için etki alanı dışındadır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Cumhuriyet Dönemi İktisat Tarihi" ve "Beş Yıllık Sanayi Planları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Planların hangi yıllarda hazırlandığını,
• İkinci Dünya Savaşı'nın hangi yıllarda gerçekleştiğini,
• Savaşın sanayileşme çabalarına (özellikle ithal edilen makinelerin ve hammaddelerin gelmemesine) nasıl bir engel olduğunu bilmek gerekir.

Özetle: Savaş, planların uygulanmasını durduran bir "engel" olarak karşımıza çıkar. Bu engel, savaşın hemen başında devreye girmeye çalışılan İkinci Beş Yıllık Plan'ı en çok etkileyen plandır.

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü Refik Saydam, 1939-1942 yılları arasında başbakanlık yapmıştır ve bu süre 1923-1946 Tek Parti Dönemi içindedir.

A şıkkı yanlıştır çünkü Rauf Orbay, Cumhuriyet ilanından önce TBMM Hükümeti döneminde İcra Vekilleri Heyeti Reisi olmuş, Cumhuriyet'in başbakanları arasında yer almamıştır.

B şıkkı yanlıştır çünkü Fevzi Çakmak da İcra Vekilleri Heyeti Reisliğini Cumhuriyet öncesinde yapmış, Tek Parti Dönemi'nde Genelkurmay Başkanı olarak görev yapmıştır.

D şıkkı yanlıştır çünkü Nihat Erim 1971-1972 yıllarında, yani çok partili dönemde başbakanlık yapmıştır.

E şıkkı yanlıştır çünkü Sadi Irmak 1974-1975 yıllarında, çok partili dönemde başbakanlık yapmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Tek Parti Dönemi başbakanları İsmet İnönü, Fethi Okyar, Celal Bayar, Refik Saydam, Şükrü Saracoğlu ve Recep Peker'dir.

SMMM staja giriş sınavında tarih soruları genellikle "hangi olayın detayı doğru?" sorusuna odaklanır. Bu soru, Mudanya Mütarekesi'nin (11 Ekim 1922) en kritik detaylarından birini sorguluyor.

Gelin soruyu adım adım çözelim:

✅ Neden Doğru Cevap B?

B Şıkkı: "Türkiye'yi, Batı Cephesi Komutanı İsmet (İnönü) Paşa başkanlığındaki bir heyet temsil etmiştir."

Bu şık doğrudur ve sorunun cevabıdır.

• Neden? Mudanya Mütarekesi görüşmeleri, Türk tarafını İsmet Paşa'nın (İnönü) başında olduğu bir heyet temsil etmiştir. Bu heyet, Yunanistan ve İtilaf Devletleri ile görüşmeler yapmıştır.
• Önemli Detay: Bu görüşmelerde Türk tarafı, Yunanistan'ın temsilcisiyle doğrudan masaya oturmuş ve İsmet Paşa, "Mütareke şartlarını kabul etmezsek savaşı bitireceğiz" diyerek Yunanistan'ı ve İtilaf Devletlerini zor durumda bırakmıştır. Bu durum, Türk diplomasisinin ve askeri liderliğinin ne kadar güçlü olduğunu gösterir.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• A Şıkkı (Hatalı): "Batı Trakya'nın Meriç'in batısına kadar olan bölümünün Türklere teslimi..."
• Neden Yanlış? Bu ifade Lozan Antlaşması'na aittir. Mudanya Mütarekesi'nde Batı Trakya'nın durumu henüz kesinleşmemişti; bu konu Lozan'da çözülmüştür. Ayrıca Meriç'in batısı Yunanistan'da kalmıştır.
• C Şıkkı (Hatalı): "Mütareke görüşmelerine Türk ve Yunan subaylarından oluşan temsilciler katılmışlardır."
• Neden Yanlış? Görüşmelerde Yunanistan'ı temsil eden subaylar değil, siyasi temsilciler (Bakanlar Kurulu üyesi olanlar) vardı. Yunanistan'ı temsil eden kişi Yunanistan Başbakanı'nın özel temsilcisiydi. Yani "subay" kelimesi buradaki en büyük hatadır.
• D Şıkkı (Hatalı): "İstanbul ve Boğazlar bölgesinin İtilaf kuvvetlerince hemen boşaltılıp Türklere teslimi..."
• Neden Yanlış? Mudanya Mütarekesi'nde İstanbul ve Boğazlar hemen boşaltılmamıştır. Bu bölge, İtilaf Devletleri tarafından işgal altında tutulmuştur. İstanbul'un ve Boğazların boşaltılması Lozan Antlaşması'ndan sonra gerçekleşmiştir.
• E Şıkkı (Hatalı): "Yunan kuvvetlerinin İzmir ve Batı Anadolu'dan derhâl çekilmesi..."
• Neden Yanlış? Yunan kuvvetlerinin İzmir ve Batı Anadolu'dan çekilmesi Mudanya Mütarekesi'nin bir sonucudur, ancak bu çekilme "derhal" değil, 30 gün içinde gerçekleşmiştir. "Derhal" kelimesi burada zamanlamayı bozduğu için şık yanlıştır.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi dersinde "Mudanya Mütarekesi" konusunu iyi öğrenmelisin. Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Türk Temsilcisi: Kimdi? (İsmet Paşa)
• Görüşme Tarafı: Yunanistan'ı kim temsil ediyordu? (Subay değil, siyasi temsilci)
• Sonuçlar: İstanbul ve Boğazlar ne zaman boşaltıldı? (Lozan'da)
• Zamanlama: Yunan ordusunun çekilmesi ne kadar sürede oldu? (30 gün)

Özetle: Sınavda tarih sorularında "kim temsil etti?", "ne zaman oldu?" ve "hangi antlaşma hangisi?" sorularına odaklanırsan, benzer soruları kolayca çözebilirsin.

Başarılar dilerim!

SMMM stajı giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, Türkiye Cumhuriyeti'nin en temel anayasal belgesi olan 1921 Teşkilat-ı Esasi Kanunu'nu sorguluyor. Bu kanun, bugünkü Anayasa'nın ilk taslağıdır ve o dönemin şartlarına göre hazırlanmıştır.

Gelin şıkları tek tek inceleyelim:

Neden Doğru Cevap D?

1921 Teşkilat-ı Esasi Kanunu, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) yetkilerini ve seçimlerini düzenleyen ilk yasal metinlerdendir. Bu kanunun 10. maddesi açıkça şunu belirtir: "Büyük Millet Meclisi seçimleri iki yılda bir yapılır."

O dönemde, meclisin meşruiyetini ve halka olan hesabını sık sık yenilemek amacıyla seçimlerin iki yılda bir yapılması kuralı konulmuştur. Bu nedenle, D şıkkı 1921 Kanunu'ndaki hükümlerden biridir ve doğru cevaptır.

(Not: Daha sonraki 1924 Anayasası'nda bu süre 4 yıla çıkarılmıştır, ancak 1921 Kanunu'nda süre 2 yıldır.)

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini anlamak için o dönemin hukuk sistemini ve sonraki anayasaları hatırlamak gerekir:

• A Şıkkı (Mahkemelerde yargılamalar herkese açıktır): Bu ilke, 1921 Kanunu'nda açıkça yer almamıştır. Yargılamanın herkese açık olması ilkesi, daha sonraki anayasalarda (özellikle 1924 Anayasası'nda ve günümüzde) daha net ifade edilmiştir. 1921 Kanunu'nda mahkeme usulüne dair bu detaylı bir hüküm yoktur.
• B Şıkkı (Türkiye, millî, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir): Bu tanım 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde yer alan ve günümüzde de geçerli olan bir tanımdır. 1921 Kanunu'nda "Laiklik" ilkesi henüz anayasal bir tanım olarak yer almamıştır; laiklik ilkesi 1937 yılında 1924 Anayasası'na eklenmiştir. Dolayısıyla bu ifade 1921 Kanunu'na ait değildir.
• C Şıkkı (30 yaşını bitiren kadın, erkek her Türk mebus seçilebilir): 1921 Kanunu'nda milletvekili olma yaşı 30 olarak belirlenmiştir, ancak kadınların seçme ve seçilme hakkı o dönemde tanınmamıştır. Kadınların seçme ve seçilme hakkı 1934 yılında kazanılmıştır. Bu şıktaki "kadın" ifadesi 1921 Kanunu'na uymaz.
• E Şıkkı (Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır): Bu temel insan hakkı, 1921 Kanunu'nda yer alan hükümler arasında değildir. Bu hüküm, daha sonraki anayasalarda (1924 Anayasası'nda ve 1982 Anayasası'nda) yer almıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Türk Anayasa Tarihi" konusunu bilmelisin. Özellikle:

• 1921 Teşkilat-ı Esasi Kanunu'nun içeriği ve maddeleri.
• Seçimlerin süresinin (1921'de 2 yıl, 1924'te 4 yıl) nasıl değiştiği.
• Kadınlara seçme ve seçilme hakkının ne zaman verildiği.
• "Laiklik" ilkesinin anayasaya ne zaman girdiği.

Özetle: SMMM sınavlarında tarih ve hukuk sorularında "dönem" ve "o dönemin şartları" çok önemlidir. 1921 Kanunu'nda seçimlerin 2 yılda bir yapılması en belirgin ve doğru hükümdür.

Doğru Cevap: D