2020/3 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir tarih dersi anlatır gibi, sanki seninle sohbet ediyormuşuz gibi açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A) İrşad Encümeni.

Neden Doğru Cevap "İrşad Encümeni"?

Millî Mücadele yıllarında, yani Kurtuluş Savaşı'nın ilk günlerinde, TBMM'nin en önemli görevlerinden biri halkı aydınlatmak ve onları savaşa hazırlamaktı. Bu amaçla İrşad Encümeni (Aydınlanma Komitesi) kuruldu.

• Ne işe yaradı? Bu kurul, Anadolu'daki köylere ve kasabalara giderek halka vatanın durumunu anlattı, işgal kuvvetlerine karşı direnişin önemini vurguladı ve halkı millî şuurla donattı.
• Kim kurdu? Birinci TBMM tarafından doğrudan oluşturuldu.
• Neden önemli? Savaşı kazanmak için sadece askerler yetmezdi; halkın desteği şarttı. İrşad Encümeni, bu halk desteğini sağlayan en önemli siyasi ve sosyal kurumdur. Bu yüzden doğru cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden doğru olmadığını kısaca inceleyelim:

• B) Saltanat Şurası: Bu kurul, saltanatın kaldırılması sürecinde ve sonrasında padişahın yetkilerini belirlemek için oluşturuldu. Ancak Millî Mücadele'nin başlangıcında halkı aydınlatma görevi bu şuranın değil, İrşad Encümeni'nin göreviydi.
• C) Heyet-i Nasiha: Bu kurul, daha çok istiklal mahkemelerinin kurulması ve yargı işleriyle ilgiliydi. Halkı aydınlatma görevi üstlenmemişti.
• D) Kuvayı İnzibatiye: Bu bir "kurul" değil, silahlı bir güçtür. Düzensiz çeteleri dağıtmak ve düzeni sağlamak için kurulan askerî bir birliktir. Soruda "oluşturulmuş bir kurul" sorulduğu için bu şık da yanlıştır.
• E) Millî Kongre: Bu bir kurul değil, toplantıdır. Sivas Kongresi, Erzurum Kongresi gibi kongreler, millî iradenin toplanması için yapılan büyük toplantılardır. Bir "encümen" veya "komite" değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi dersinde "Millî Mücadele Döneminde Siyasi ve Sosyal Kurumlar" konusunu iyi çalışmalısın.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• İrşad Encümeni'nin görevi ve amacı.
• Kuvayı İnzibatiye'nin ne olduğu (askeri güç mü, siyasi kurul mu?).
• Kongreler ile Encümenler arasındaki fark.

Kısacası; Millî Mücadele'de halkı aydınlatan ve savaşı destekleyen siyasi kurum İrşad Encümeni'dir. Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi değil, tarih ve siyaset biliminin temel bir kuralını anlamak için bir fırsat olarak düşünelim. Sorunun doğru cevabı D) Ahali Cumhuriyet Partisi'dir.

Gelin, neden bu cevabın doğru olduğunu ve diğerlerinin neden uymadığını adım adım inceleyelim.

Neden D Şıkkı Doğru?

Atatürk dönemi (1923-1938), Türkiye'de çok partili hayata geçişin ilk denemelerinin yapıldığı, ancak tek parti yönetiminin (Cumhuriyet Halk Partisi) hâkim olduğu bir dönemdir. Bu dönemde kurulan partiler genellikle CHP'nin dışına çıkan, muhalif veya alternatif görüşleri temsil eden partilerdi.

Ahali Cumhuriyet Partisi, 1930 yılında Fethi Okyar tarafından kurulan ve Atatürk döneminde faaliyet gösteren ilk muhalif partilerden biridir. Atatürk, "Çok partili hayata geçiş" denemesi yapmak amacıyla bu partinin kurulmasına izin vermiştir. Dolayısıyla, bu parti mutlaka Atatürk döneminde kurulmuş ve faaliyet göstermiştir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları inceleyelim ve neden Atatürk dönemiyle uyuşmadıklarını görelim:

• A) Demokrat Parti: Bu parti 1946 yılında kurulmuştur. Atatürk 1938'de vefat ettiği için, bu parti onun döneminde kurulamamıştır. Daha sonra 1950 seçimlerini kazanarak iktidara gelmiştir.
• B) Millî Kalkınma Partisi: Bu parti 1948 yılında kurulmuştur. Yine Atatürk döneminin çok ötesindedir.
• C) Millet Partisi: Bu parti 1952 yılında kurulmuştur. Atatürk dönemiyle hiçbir ilgisi yoktur.
• E) Hürriyet Partisi: Bu parti 1961 yılında kurulmuştur. Atatürk döneminin çok ötesindedir.

Gördüğün gibi, A, B, C ve E şıklarındaki partilerin hepsi Atatürk'ün vefatından sonra, yani Cumhuriyetin ikinci yarısında kurulmuştur. Sadece D şıkkındaki parti, Atatürk'ün hayattayken izin verdiği ve döneminde faaliyet gösteren tek partidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Türk Siyasi Hayatı ve Çok Partili Hayata Geçiş" konusunu birmen gerekir. Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Atatürk'ün Vefat Tarihi: 10 Kasım 1938.
• Atatürk Dönemi Partileri: Hangi partiler 1938 yılından önce kurulmuştur? (Örn: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Serbest Cumhuriyet Fırkası, Ahali Cumhuriyet Partisi).
• Çok Partili Denemeler: Atatürk'ün 1930 yılında Fethi Okyar ile yaptığı çok partili deneme süreci.

Özetle: Soruda "Atatürk dönemi" denildiği için, 1938 yılından sonra kurulan tüm partileri elersin. Geriye kalan tek parti, o dönemde kurulmuş olan Ahali Cumhuriyet Partisi'dir.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap B şıkkıdır çünkü 17 Şubat 1923'te İzmir'de toplanan Türkiye İktisat Kongresi'nde, yeni Türk devletinin ekonomik bağımsızlık ilkelerini ortaya koyan Misak-ı İktisadi (İktisat Misakı) kabul edilmiştir.

A şıkkı yanlıştır çünkü Misak-ı Millî, 1920 başında İstanbul'da son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilmiştir. C şıkkı yanlıştır çünkü Hürriyet Misakı İzmir İktisat Kongresi'nin kararları arasında yer almaz. D şıkkı yanlıştır çünkü Dörtlü Takrir 1945'te Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü tarafından TBMM'ye sunulmuştur. E şıkkı yanlıştır çünkü Tekâlif-i Milliye Emirleri 1921'de Sakarya Savaşı öncesinde ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için Başkomutan Mustafa Kemal tarafından yayımlanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: İzmir İktisat Kongresi'nin temel belgesi Misak-ı İktisadi'dir ve ekonomik bağımsızlığı siyasi bağımsızlığın tamamlayıcısı olarak görür.

Bu soru, Tarih dersinin en önemli konularından biri olan Milli Mücadele Dönemi'ni ve Mondros Mütarekesi'nin sonuçlarını anlamak için çok kritik bir noktaya parmak basıyor. Gel, bu soruyu seninle adım adım, sanki bir sınıf tahtası başında anlatıyormuşuz gibi inceleyelim.

Neden Doğru Cevap "E" (Malta)?

Sorunun anahtarı, Mondros Mütarekesi'nin (30 Ekim 1918) imzalanmasından hemen sonra yaşanan olaylardır. İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya vb.), Osmanlı Devleti'ni tamamen kontrol altına almak ve direnişin önüne geçmek için çok sert önlemler almış.

İşte olayın akışı:

• Mondros Mütarekesi imzalandıktan sonra, İtilaf Devletleri, İstanbul'daki Türk mebusları, bürokratları ve komutanları tutukladı.
• Bu kişilerin "Milli Mücadele"yi başlatıp direniş kurmasını engellemek için onları Anadolu'ya göndermek yerine, İstanbul'dan uzaklaştırıp sürgün etmek istediler.
• Bu sürgün listesi, İngiltere'nin talebi üzerine hazırlanmıştı. İngiltere, bu kişileri Malta Adası'na sürgün etmeyi kararlaştırdı.
• Bu olaya tarihte "Malta Sürgünleri" denir.

Dolayısıyla, soruda "İtilaf Devletleri temsilcilerinin isteği doğrultusunda" ve "sürgün olarak gönderilen" ifadesi geçtiği için cevap kesinlikle Malta'dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer adalar da Akdeniz'de bulunan ve o dönemde İtalya veya Fransa gibi devletlerin kontrolünde olan yerlerdir, ancak bu özel sürgün olayı ile ilgileri yoktur:

• A) Korfu: Yunanistan'ın bir adasıdır. O dönemde İtalya'nın işgali altında kalmış olsa da, bu sürgün listesi buraya gönderilmemiştir.
• B) Rodos: İtalya'nın kontrolündeydi. Ancak sürgün edilenler buraya değil, İngiltere'nin kontrolündeki Malta'ya gönderildi.
• C) Sicilya: İtalya'ya ait büyük bir adadır. İtalya'nın işgal bölgelerinden biriydi ama sürgün listesi buraya gönderilmedi.
• D) Sardunya: Yine İtalya'ya ait bir adadır. Bu sürgün olayının hedefi değildir.

Kısaca özetlemek gerekirse: Soru, "Hangi adaya sürgün edildi?" diye soruyor. Cevap, İngiltere'nin talimatıyla sürgün edilenlerin gittiği Malta'dır. Diğer adalar, o dönemin coğrafi ve siyasi haritasında yer alsa da bu olayın gerçekleştiği yer değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözebilmek için şu konuyu iyi öğrenmelisin:

Mondros Mütarekesi'nin Sonuçları ve "Malta Sürgünleri"

• Mondros Mütarekesi'nin maddelerini (özellikle 7. madde olan "İşgal hakkı") ezberlemelisin.
• İtilaf Devletleri'nin İstanbul'daki Türk aydınlarını ve yöneticilerini Malta'ya sürgün etme kararını ve bu kararın Milli Mücadele'yi başlatma çabalarıyla nasıl bir ilişki kurduğunu (yani, bu sürgünlerin Türk halkında büyük bir tepki yaratıp direnişi daha da güçlendirmesi) bilmelisin.

Özetle: Soru, tarihteki en ünlü sürgün olaylarından birini, yani Malta Sürgünleri'ni soruyor. Doğru cevap E seçeneğidir.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi değil, tarih ve uluslararası hukukun temel mantığını anlamak için bir örnek olarak ele alalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Gelin, nedenini adım adım inceleyelim:

Neden Doğru Cevap "E" (Birinci Dünya Savaşı)?

Bulgaristan, 1908 yılında tam bağımsızlığını ilan etmiştir. Bu tarihten sonra Osmanlı Devleti ile Bulgaristan'ın ilişkileri ve savaşa katılım durumu şöyledir:

• Bağımsızlık Sonrası Dönem: Bulgaristan bağımsız olduktan sonra, Osmanlı Devleti ile aralarında Birinci Balkan Savaşı'nda düşman olmuşlardır. Yani Bulgaristan, Osmanlı'ya karşı savaşmıştır. Bu yüzden B şıkkı yanlıştır.
• Birinci Dünya Savaşı (1914-1918): Bu dönemde Osmanlı Devleti, Almanya ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ile bir ittifak kurdu. Bulgaristan da bu ittifaka katılarak Osmanlı Devleti'nin müttefiki oldu. Bulgaristan, Osmanlı'nın yanında savaştı. Bu durum, soruda aranan "bağımsız devlet olarak müttefik olma" şartını tam olarak karşılar.

Özetle: Bulgaristan bağımsız olduktan sonra Osmanlı'ya karşı savaşan tek büyük savaş Birinci Balkan Savaşı'dır. Ancak Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın yanında yer almıştır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı: Bu savaşta Bulgaristan henüz bağımsız bir devlet değildi. O dönemde Bulgar toprakları Osmanlı İmparatorluğu'nun bir parçasıydı ve Bulgarlar Rus ordusuyla iş birliği yaparak Osmanlı'ya karşı isyan etmişlerdi. Dolayısıyla Osmanlı'nın müttefiki olamazlardı.
• B) Birinci Balkan Savaşı: Bu savaşta Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ ile birleşerek Osmanlı Devleti'ne karşı savaşmıştır. Müttefik değil, düşmandırlar.
• C) İkinci Balkan Savaşı: Bu savaşta Bulgaristan, önceki müttefikleri olan Sırbistan ve Yunanistan'a karşı savaştı. Osmanlı Devleti ise bu savaşa doğrudan katılmamış, sadece toprak kazanmıştır. Dolayısıyla Osmanlı ile müttefiklik söz konusu değildir.
• D) Kırım Savaşı: Bu savaş 1853-1856 yılları arasında gerçekleşmiştir. Bulgaristan bu tarihte bağımsız bir devlet değildi, Osmanlı toprağıydı. Bu yüzden müttefik olma durumu söz konusu olamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Osmanlı Tarihi ve Balkan Savaşları konularını iyi bilmek gerekir. Özellikle:

• Bulgaristan'ın bağımsızlık tarihi (1908).
• Osmanlı Devleti'nin hangi savaşlarda kimlerle ittifak kurduğu.
• Balkan Savaşları'nda tarafların kim olduğu (Kim Osmanlı'ya karşı, kim yanında).

Öğrenci Notu: Sınavlarda tarih sorularında en kritik nokta, olayın tarihini ve o tarihte söz konusu olan devletlerin statüsünü (bağımsız mı, yoksa Osmanlı toprağı mı?) doğru eşleştirmektir. Bulgaristan'ın bağımsızlığından önceki ve sonraki durumunu ayırt etmek bu sorunun anahtarıdır.