2022/3 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap "Milli Mücadele Dönemi"?

Bekirağa Bölüğü ve Malta Sürgünleri, Milli Mücadele Dönemi'nin (1919-1923) en acı ve dramatik sayfalarından biridir. Bu kavramları anlamak için o dönemin siyasi atmosferini hatırlamamız gerekir:

• Bekirağa Bölüğü: I. Dünya Savaşı'nın ardından işgal edilen İstanbul'da, Milli Mücadele'yi destekleyen ve Mustafa Kemal Paşa'ya bağlı olan subaylar, öğretmenler ve aydınlar, işgal kuvvetleri tarafından tutuklanarak Bekirağa Bölüğü'ne hapsedilmiştir. Bu, direnişin en sert bastırıldığı yerlerden biridir.
• Malta Sürgünleri: İşgal kuvvetleri, Milli Mücadele'yi yöneten ve organize eden önemli isimleri (örneğin; Rauf Orbay, Refet Bele gibi) yakalayıp, yargılamadan Malta'ya sürgün etmiştir. Bu, direnişin liderlerinin fiziksel olarak yok edilmesinin önüne geçmek için yapılan bir operasyondur.

Bu iki olay, işgal kuvvetlerinin Milli Mücadele'yi durdurmaya çalışırken uyguladığı en sert baskı yöntemleridir. Dolayısıyla bu kavramlar doğrudan Milli Mücadele Dönemi'ni tanımlar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden bakamayacağımızı kısaca inceleyelim:

• A) Demokrat Parti Dönemi: Bu dönem 1946-1960 yılları arasını kapsar. Bekirağa ve Malta olayları 1919-1923 yılları arasında gerçekleştiği için tarih olarak uyuşmaz.
• B) Tanzimat Dönemi: 1839-1876 yılları arasını kapsar. Bu dönemde Osmanlı Devleti modernleşme çabaları içerisindedir; işgal ve sürgün olayları henüz yaşanmamıştır.
• C) Milli Şef Dönemi: Bu ifade, İsmet İnönü'nün başbakanlık yaptığı 1938-1946 yıllarını ifade eder. Yine tarih olarak uyuşmamaktadır.
• E) Nizam-ı Cedit Dönemi: Bu, Sultan III. Selim'in 1789-1807 yılları arasında yaptığı askeri ve idari reformlardır. Çok daha eski bir tarihtir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi dersinde "İşgal Yılları ve Milli Mücadele" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• İstanbul'un işgali,
• İşgal kuvvetlerinin direnişçilere karşı uyguladığı baskılar,
• Bekirağa Bölüğü'ne hapsedilenler ve Malta'ya sürgün edilenler listesi gibi detaylar bu konunun temel parçalarıdır.

Özetle; tarih sıralamasını ve o dönemin en önemli olaylarını bildiğin sürece, bu soruyu rahatlıkla çözebilirsin. Başarılar!

Bu soru, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemi ve Anayasa hukukuyla ilgili temel bir konuyu test ediyor. SMMM stajı ve genel hukuk bilgisi açısından bu konuyu iyi kavramak çok önemlidir. Hadi soruyu adım adım çözelim.

Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

Sorunun kökünde "Birinci TBMM'nin özellikleri arasında yer almaz" ifadesi var. Yani, o dönemde uygulanmayan bir ilkeyi bulmamız gerekiyor.

A) Kuvvetler ayrılığını benimsemiştir şıkkı yanlış bir ifadedir, bu yüzden doğru cevap budur.

• Neden? Birinci TBMM döneminde (1920-1924 arası) Türkiye'de Meclis Hükümeti Sistemi uygulanmıştır. Bu sistemde yasama ve yürütme kuvvetleri birbirinden ayrılmamış, aksine birleştirilmiştir. Meclis, hem yasaları yapan hem de hükümeti kurup yöneten tek yetkili organ olmuştur.
• Kuvvetler Ayrılığı ilkesi ise; yasama, yürütme ve yargı güçlerinin birbirinden bağımsız ve eşit olarak çalışmasıdır. Bu ilke, ancak 1924 Anayasası ile birlikte (Cumhuriyetin ilanı ve yeni anayasa ile) tam anlamıyla benimsenmiştir. Birinci TBMM döneminde kuvvetler ayrılığı yoktu, meclis hükümeti vardı.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Olarak Kabul Edilen) İfadelerdir?

Diğer şıklar, Birinci TBMM'nin gerçek özellikleridir. Soruda "yer almaz" dendiği için bu şıkları eleriz:

• B) Toplumun farklı kesimlerinden mebuslar vardır: Doğrudur. Meclis, Anadolu ve Trakya'daki direniş hareketlerinden, farklı meslek gruplarından ve inançlardan temsilcilerle kurulmuştur.
• C) Meclis hükümeti sistemini uygulamıştır: Doğrudur. Daha önce de bahsettiğimiz gibi, bu dönemin en temel özelliği budur. Meclis, hükümeti de kurar, yönetimi de sağlar.
• D) Meclisin üstünlüğü ilkesi dahilinde çalışmıştır: Doğrudur. O dönemde meclis, en yüksek yetkiye sahip organ olarak kabul edilmiştir. Hiçbir organ meclisin üzerinde değildir.
• E) Farklı siyasi fikirleri savunan gruplardan oluşmuştur: Doğrudur. Meclis, tek bir siyasi partiden değil, millî mücadele içinde birleşen farklı siyasi görüşlere sahip milletvekillerinden oluşmuştur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Türk Anayasa Tarihi" ve "Birinci TBMM'nin Yapısı" konusunu birmen gerekir.

Özellikle şunları hatırlamalısın:

• 1920-1924 Arası Dönem: Meclis Hükümeti Sistemi uygulanmıştır. Kuvvetler birleştirilmiştir.
• 1924 Anayasası: Kuvvetler ayrılığı ilkesi ilk kez bu anayasa ile tam olarak uygulanmaya başlanmıştır.

Özetle: Birinci TBMM'de kuvvetler ayrılığı yoktu, meclis hükümeti vardı. Bu yüzden "Kuvvetler ayrılığını benimsemiştir" ifadesi o döneme ait değildir ve doğru cevap A seçeneğidir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D) Fransa'dır.

Neden Doğru Cevap Fransa?

Lozan Barış Antlaşması (1923), Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alandaki en önemli antlaşmalarından biridir. Ancak Lozan'da belirlenen sınırların bir kısmı, daha önce imzalanmış olan başka antlaşmalara dayanıyordu.

Soruda Suriye sınırından bahsediliyor. Lozan'da Türkiye ile Fransa arasında, daha önce 1921 Ankara Antlaşması'nda belirlenen sınırların kabul edilmesi kararlaştırılmıştır.

• Tarihçe: I. Dünya Savaşı'ndan sonra Fransa, Osmanlı toprakları üzerinde (özellikle Suriye ve Lübnan bölgesinde) manda yönetimi kurma hakkına sahipti. Türkiye ile Fransa arasında 1921'de imzalanan Ankara Antlaşması ile bugünkü Suriye sınırının büyük bir kısmı çizilmişti.
• Lozan'da Ne Oldu? Lozan Konferansı'nda Türkiye, Fransa ile olan bu sınır anlaşmasını onayladı ve Lozan Antlaşması'na "Suriye sınırı, Ankara Antlaşması'na göre belirlenmiştir" maddesi eklendi.

Yani, Lozan'da Suriye sınırını belirlerken referans alınan ve daha önce imzalanmış olan antlaşma, Fransa ile yapılan Ankara Antlaşması'dır. Bu yüzden doğru cevap Fransa'dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• A) İngiltere: İngiltere ile Türkiye arasında 1920 Ankara Antlaşması (Lozan öncesi) ve 1926 Ankara Antlaşması (Lozan sonrası) imzalanmıştır. Ancak İngiltere ile olan sınırımız (Irak sınırı) Lozan'da doğrudan İngiltere ile değil, daha önce İngiltere ile imzalanan anlaşmaların ve Lozan'da belirlenen yeni bir sınırın (1926'da kesinleşen) konusu olmuştur. Soru özellikle Suriye sınırını sorduğu için İngiltere yanlıştır.
• B) Sovyet Rusya: Türkiye ile Sovyet Rusya arasında 1921 Moskova Antlaşması ve 1921 Kars Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşmalar Doğu Anadolu ve Kafkasya sınırlarını belirler. Suriye sınırı ile hiçbir ilgisi yoktur.
• C) Ermenistan: Ermenistan ile 1920 Gümrü Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma da Doğu sınırlarını (Kars, Ardahan, Batum) düzenler. Suriye ile alakası yoktur.
• E) İtalya: İtalya ile 1932 Ankara Antlaşması imzalanmıştır. İtalya, Lozan'da Suriye sınırından ziyade, daha çok Libya ve Akdeniz'deki çıkarları nedeniyle Türkiye ile görüşmüştür. Suriye sınırı İtalya ile belirlenmemiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi ve Dış Politika konusundaki şu bilgileri bilmelisin:

• Lozan Barış Antlaşması'nın içeriği: Lozan'da hangi sınırların hangi antlaşmalara dayandığı.
• Ankara Antlaşması (1921): Türkiye ile Fransa arasında imzalanmış ve Suriye sınırını belirleyen antlaşma.
• Diğer Antlaşmaların Kapsamı:
• Moskova/Kars Antlaşmaları -> Doğu Sınırı (Rusya/Ermenistan)
• Ankara Antlaşması (1921) -> Suriye Sınırı (Fransa)
• Ankara Antlaşması (1926) -> Irak Sınırı (İngiltere)

Özetle: Lozan'da Suriye sınırı, Türkiye ile Fransa arasında daha önce imzalanan Ankara Antlaşması'na göre belirlenmiştir. Bu bilgiyi ezberleyerek benzer soruları rahatlıkla çözebilirsin.

Doğru cevap A şıkkıdır.

Gelin, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım:

Neden Doğru Cevap A (Liberal ekonomi politikasını benimsemeleri)?

Atatürk döneminde kurulan muhalif partilerden Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF), iktidardaki Cumhuriyet Halk Fırkası'na (CHP) karşı çıkarken, ekonomi konusunda benzer bir görüşe sahiptiler.

• Ne Düşündüler? O dönemde iktidardaki CHP, ekonomide devletçilik ve devlet kontrolü yönünde ilerlerken, bu iki muhalif parti liberal ekonomi görüşünü savundular.
• Ne İstiyorlardı? Devletin ekonomiye karışmasını azaltmak, özel teşebbüsü (bireylerin ve şirketlerin) teşvik etmek, ticaret ve sanayide serbest rekabeti öne çıkarmak istiyorlardı.
• Örnek: Özellikle Serbest Cumhuriyet Fırkası, "Serbest" ismini bile bu liberal ekonomi anlayışından almıştır. Dolayısıyla her iki partinin de ortak özelliği, liberal ekonomi politikasını benimsemeleridir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere bakalım ve neden elendiğini görelim:

• B) İstiklal Mahkemeleri tarafından kapatılmaları: Bu şık yanlış çünkü Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, İstiklal Mahkemeleri'nde yargılanıp kapatılmamıştır. TCF, 1925'te Şeyh Said İsyanı'ndan dolayı kapatılmıştır ancak bu süreçte İstiklal Mahkemeleri doğrudan partiye karşı yargılama yapmamıştır. Daha sonra kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası ise, parti yöneticilerinin tutuklanması ve partinin kapatılması süreci farklı bir siyasi atmosferde gerçekleşmiştir. Yani "İstiklal Mahkemeleri" bu iki partinin ortak kapatma nedeni değildir.
• C) İnkılap hareketlerini desteklemeleri: Bu şık yanlış çünkü bu partiler "muhalif"tir. Eğer inkılapları tam olarak destekleselerdi, iktidardaki CHP ile aynı çizgide olur ve muhalif bir parti kurmazlardı. Aslında bu partiler, inkılapların daha hızlı ve daha liberal bir şekilde yürütülmesini istiyorlardı, ancak tam bir destekten ziyade eleştiri ve alternatif bir yol çizme çabası içerisindelerdi.
• D) Sivil bürokratlar tarafından kurulmaları: Bu şık yanlış çünkü bu partiler, iktidardaki CHP'nin bürokratları tarafından değil, siyasi muhalifler ve halkın temsilcileri tarafından kurulmuştur. Örneğin TCF, eski cumhuriyet yöneticilerinden olan Ali Fethi Okyar ve Rauf Orbay gibi isimler tarafından kurulmuştur. Sadece "sivil bürokratlar" ifadesi bu durumu tam karşılamaz ve ortak özellik olarak tanımlanamaz.
• E) Genel seçimlerde başarılı olmaları: Bu şık yanlış çünkü bu partiler hiçbir zaman genel seçimlere girememişlerdir. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, kurulduktan kısa bir süre sonra kapatılmıştır. Serbest Cumhuriyet Fırkası ise, kurucusu Ali Fethi Okyar'ın partinin kapatılmasını istemesi ve iktidarın baskıları nedeniyle seçimlere girmeden dağıtılmıştır. Dolayısıyla seçim başarısı söz konusu olamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi ve Ekonomi Tarihi konularını iyi bilmelisin. Özellikle:

• 1920'li yılların siyasi partileri (TCF ve SCF) hakkında bilgi sahibi olmalısın.
• O dönemin ekonomi politikaları arasındaki farkları (Devletçilik vs. Liberalizm) ayırt edebilmelisin.
• Bu partilerin kapatılma nedenlerini ve seçimlere katılıp katılmadıklarını ezberlemelisin.

Özetle: Soru, bu iki partinin iktidara karşı duruşundaki en belirgin ortak noktayı, yani ekonomide liberal (serbest) görüşü sormaktadır. Cevap A'dır.

Bu soru, tarih ve uluslararası ilişkiler konusundaki temel bilgilerden birini ölçüyor. Doğru cevap E) Akdeniz Paktı'dır.

Gelin bu soruyu adım adım inceleyelim:

Neden Doğru Cevap "Akdeniz Paktı"?

Soruda geçen ipuçlarını birleştirirsek cevap netleşir:

• Zaman ve Yer: 1936 yılı ve Akdeniz bölgesi.
• Katılımcılar: İngiltere, Fransa, Yunanistan, Türkiye ve Yugoslavya.
• Amaç: İtalya'nın (Mussolini yönetimi) yayılmacı politikalarına karşı bir güvenlik şemsiyesi oluşturmak.

İngiltere ve Fransa, İtalya'nın Akdeniz'deki tehdidini önlemek için bu beş ülkeyi bir araya getirmiş ve Akdeniz Paktını (Mediterranean Pact) imzalamışlardır. Bu pakt, bölgedeki ülkelerin birbirine saldırı durumunda birbirini savunma yükümlülüğü getiren bir karşılıklı güvenlik anlaşmasıdır. Soruda verilen tüm detaylar (tarih, ülkeler ve amaç) doğrudan bu paktı tanımlar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden elendiğini kısaca açıklayalım:

• A) Balkan Paktı: Bu pakt 1934'te imzalanmıştır. Sadece Balkan ülkeleri (Yunanistan, Türkiye, Yugoslavya ve Romanya) arasında kurulmuştur. İngiltere ve Fransa bu paktın bir parçası değildir.
• B) Sadabat Paktı: Bu pakt 1937'de imzalanmıştır ve Orta Doğu ülkeleri (Türkiye, İran, Irak ve Afganistan) arasında kurulmuştur. Akdeniz ile ilgisi yoktur.
• C) Varşova Paktı: Bu pakt 1955 yılında kurulmuştur ve Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği önderliğindeki Doğu Bloğu ülkelerinin kurduğu bir savunma örgütüdür. Sorudaki 1936 tarihi ve Batılı ülkelerle uyuşmaz.
• D) Briand-Kellog Paktı: Bu pakt 1928'de imzalanmıştır ve temel amacı savaşın yasaklanması ve barışçıl çözümlerin teşvikiydi. Belirli bir bölge veya ülke grubunu korumak için kurulmuş bir askeri ittifak değildi.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Tarih II" dersinde işlenen 1930'lu Yılların Uluslararası İlişkileri ve İkinci Dünya Savaşı Öncesi Güvenlik Anlaşmaları konusunu iyi bilmek gerekir.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• İtalya'nın yayılmacı politikaları (İtalya'nın Etiyopya işgali vb.) nedeniyle İngiltere ve Fransa'nın bölgeye müdahalesi.
• Türkiye'nin bu dönemde Akdeniz ve Balkanlar'da kurduğu güvenlik paktları (Balkan Paktı ve Akdeniz Paktı arasındaki farklar).
• Paktların kurulma tarihleri ve hangi ülkelerin üye olduğu.

Özetle: Soru, 1936 yılında İngiltere ve Fransa'nın İtalya'ya karşı Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya ile kurduğu ittifakı sorduğu için cevap Akdeniz Paktı'dır.