2023/3 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders çalışıyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A) Saint Jean de Maurienne'dir.

Neden Doğru Cevap A (Saint Jean de Maurienne)?

Birinci Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa ve Rusya), Osmanlı Devleti'nin topraklarını paylaşmak için birbirleriyle gizli antlaşmalar imzalamışlardır. Bu antlaşmaların her biri farklı bir ülkeye veya bölgeye yöneliktir.

Soruda "İtalya'ya toprak vaat eden" antlaşma soruluyor. İşte mantık şudur:

• Saint Jean de Maurienne Antlaşması (1917): Bu antlaşma, İtalya ile Fransa arasında imzalanmıştır. Fransa, İtalya'ya Anadolu'nun güneybatı kısmında (özellikle Antalya çevresi ve çevresi) topraklar vaat etmiştir. İtalya, bu antlaşma ile Anadolu'da bir etki alanı elde etmeyi hedefliyordu. Dolayısıyla, İtalya'ya toprak vaadi yapan tek antlaşma budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden eliyoruz, kısaca bakalım:

• B) İstanbul: Bu bir antlaşma adı değil, bir şehrin adıdır. Soru bağlamında burada bir hata veya kafa karışıklığı vardır. İstanbul'un işgali ile ilgili antlaşmalar (örneğin Mondros) vardır ama "İstanbul Antlaşması" diye bir İtalya antlaşması yoktur.
• C) Sykes-Picot: Bu antlaşma İngiltere ve Fransa arasında imzalanmıştır. Osmanlı'nın Orta Doğu topraklarını (Suriye, Lübnan, Irak, Filistin) paylaşmak içindir. İtalya'yı ilgilendirmez.
• D) Uşi (Ouchy): Bu antlaşma İtalya ve Osmanlı Devleti arasında imzalanmıştır. Ancak bu antlaşma 1911-1912 yıllarında, Birinci Dünya Savaşı'ndan önce imzalanmıştır. Amacı Trablusgarp ve Kuzey Afrika'daki İtalya'nın toprak kayıplarını telafi etmektir. Savaş sırasında imzalanan gizli paylaşım antlaşması değildir.
• E) Mac Mahon: Bu bir antlaşma değil, Fransız bir generelin adıdır. Mac Mahon, Osmanlı Devleti'ne toprak vaad eden bir antlaşma değil, Fransa'nın Osmanlı topraklarındaki çıkarlarını belirlemeye çalıştığı bir dönemle veya planla ilişkilendirilebilir, ancak İtalya'ya toprak vaadi yapan bir antlaşma değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin Parçalanması" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• İtilaf Devletleri'nin imzaladığı gizli antlaşmaların (Sykes-Picot, Saint Jean de Maurienne, Londra Antlaşması vb.) kiminle, ne zaman ve hangi ülkeye toprak vaat ederek imzalandığını ezberlemen gerekir.
• Hangi antlaşmanın hangi ülkeyi (İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya) ilgilendirdiğini ayırt edebilmelisin.

Özetle: Soru İtalya'yı sorduğu için, İtalya ile Fransa arasında imzalanan ve İtalya'ya Anadolu'da toprak vaat eden Saint Jean de Maurienne antlaşması doğru cevaptır.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi değil, Tarih dersimizdeki önemli bir kavramı öğrenme fırsatı olarak ele alalım. Sorunun doğru cevabı C) Batı Anadolu'dur.

Gelin, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım:

Neden C Şıkkı Doğru?

Mondros Mütarekesi (1918) imzalandıktan sonra, işgal edilen bölgelerde halkın direnişini örgütlemek ve işgale karşı çıkabilmek için "Millî Cemiyetler" kuruldu. Bu cemiyetlerin her birinin faaliyet gösterdiği bölge farklıydı.

Redd-i İlhak Cemiyeti isminin anlamına ve kurulduğu yere dikkat edelim:

• İsim Anlamı: "Redd-i İlhak", "İlhakı Reddetmek" demektir. Yani, bir bölgenin başka bir devlete ilhak edilmesini (katılmasını) reddetmektir.
• Olay: Yunanistan, Batı Anadolu'yu işgal etmek istedi ve burayı kendine ilhak etmeye çalıştı.
• Cevap: Bu işgale karşı çıkmak ve bölgenin Türkiye'ye ilhak edilmesini engellemek amacıyla Batı Anadolu'da kurulan cemiyete Redd-i İlhak Cemiyeti adı verilmiştir. Dolayısıyla faaliyet alanı Batı Anadolu'dur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden doğru olmadığını kısaca hatırlayalım:

• A) Batı Trakya: Buradaki işgale karşı kurulan cemiyet Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'dir.
• B) Çukurova: Adana ve çevresindeki işgale karşı kurulan cemiyet Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'dir (Bazen Çukurova Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti olarak da geçer).
• D) Doğu Anadolu: Buradaki işgale karşı kurulan cemiyet Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'dir.
• E) Karadeniz: Karadeniz bölgesi için kurulan cemiyet Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'dir.

(Not: Soruda verilen diğer şıklardaki bölgeler için kurulan cemiyetlerin çoğu genel olarak "Müdafaa-i Hukuk" ismini taşır. Ancak Redd-i İlhak, sadece Batı Anadolu'yu hedef alan özel bir isimdir ve bu isimle bilinir.)

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Millî Mücadele Dönemi'nde Kurulan Millî Cemiyetler" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ezberlemelisin:

• Redd-i İlhak Cemiyeti → Batı Anadolu (İzmir ve çevresi).
• Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri → Diğer bölgeler (Doğu, Karadeniz, Çukurova vb.).

Özetle: Sınavda "Redd-i İlhak" kelimesini gördüğünde aklına hemen "Batı Anadolu" ve "Yunan İşgali" gelmelidir. Bu eşleşmeyi bildiğin sürece bu soruyu rahatlıkla çözersin. Başarılar!

SMMM stajı için hazırlık yaparken tarih sorularını da iyi anlamak gerekir. Bu soru, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecindeki en kritik anlardan birini, yani Mudanya Mütarekesi'ne giden yolu anlamayı gerektiriyor.

Gelin soruyu adım adım çözelim:

Neden Doğru Cevap D (Çanakkale Olayı) Oluyor?

Öncelikle sorunun zaman çizelgesine bakalım. Mudanya Mütarekesi, 1922 yılında imzalanmıştır ve Lozan Barış Antlaşması'na giden yolu açmıştır. Soru, bu antlaşmadan hemen önce gerçekleşen ve Türk-İngiliz kuvvetlerini doğrudan çatışma noktasına getiren olayı soruyor.

Burada bir tarih hatası veya soru kökündeki kafa karışıklığı olabilir. Ancak SMMM sınavlarında ve genel tarih bilgisi sorularında bu sorunun kasteddiği olay, Çanakkale Olayı (veya daha doğrusu Çanakkale Savaşı değil, 1920-1922 dönemindeki Çanakkale'deki İngiliz işgali ve Türk direnişi ile ilgili gerilimdir) olarak kabul edilir.

• Gerçek Senaryo: Mudanya Mütarekesi'nden hemen önce, 1920-1922 yılları arasında İngilizler Çanakkale'yi işgal etmişti. Türk kuvvetleri (Kuva-yi Milliye ve düzenli ordu) bu işgale karşı direniyordu. Bu gerilim, Mudanya'da masaya oturulmadan önceki en büyük askeri ve siyasi çatışma alanıydı.
• Soru Mantığı: Soru kökünde "Çanakkale Olayı" ifadesi, o bölgedeki İngiliz işgali ve Türk direnişinin en zirve yaptığı, Mütareke'nin imzalanmasını zorunlu kılan askeri gerilimi temsil eder. Dolayısıyla, Mudanya'da ateşkes imzalanmadan önce, Türk ve İngiliz kuvvetlerinin en sert karşı karşıya geldiği yer Çanakkale'dir.

(Not: Eğer bu soru eski bir kaynakta ise, "Çanakkale Olayı" ifadesiyle kastedilen, 1920-1922 yılları arasındaki Çanakkale'deki İngiliz işgali ve Türk direnişidir. Bu durum, Mudanya Mütarekesi'nin imzalanmasını sağlayan en önemli askeri baskıdır.)

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Bilecik Görüşmesi: Bu, 1920'de gerçekleşen ve Türk kuvvetlerinin Bursa'yı geri almasıyla ilgili bir askeri harekattır. Ancak Mudanya'dan hemen önceki en kritik "karşı karşıya gelme" noktası değildir.
• B) Gediz Taarruzu: Bu, 1920'de Yunanlıların İzmir'den geri çekilmesi sırasında gerçekleşen bir harekattır. Zaman olarak Mudanya'dan çok önce kalmıştır.
• C) Etabli Sorunu: Bu, daha çok siyasi ve diplomatik bir sorun olarak bilinir, askeri bir çatışma noktası değildir.
• E) Amasya Görüşmesi: Bu, 1919 yılında Mustafa Kemal Paşa'nın Amasya'da toplanarak Milli Mücadele'yi başlattığı çok önemli bir siyasi toplantıdır. Zaman olarak Mudanya'dan çok önce (yaklaşık 3 yıl önce) gerçekleşmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Milli Mücadele Dönemi'nde 1920-1922 yılları arasındaki İngiliz işgalleri ve Mudanya Mütarekesi'nin nedenlerini iyi bilmelisin.

Özetle Kural: Mudanya Mütarekesi, Türk ordusunun zaferi ve İngilizlerin Çanakkale'deki işgalini kaldırma zorunluluğu sonucu imzalanmıştır. Dolayısıyla, Mütareke'den hemen önceki en büyük askeri gerilim Çanakkale bölgesinde yaşanmıştır.

Doğru Cevap: D

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap "B" (Saltanatın Kaldırılması)?

Sorunun anahtarı "siyasi alan" kelimesidir. Tarihteki inkılapları incelediğimizde, bunları farklı alanlara ayırabiliriz.

• Saltanatın kaldırılması (1922): Osmanlı Devleti'nde padişahın hem devlet başkanı hem de halife olması, yani siyasi iktidarın tek elde toplanması sorun yaratıyordu. Saltanatın kaldırılmasıyla, devletin yönetimi tamamen halkın temsilcileri olan Meclis'e devredildi. Bu, devletin yönetim şeklinin ve siyasi otoritesinin değişmesidir. Dolayısıyla bu, doğrudan siyasi bir inkılaptır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar da çok önemli inkılaplardır, ancak alanları farklıdır:

• A) Medeni Kanun: Bu, aile hukuku, miras ve şahıs haklarını düzenler. Bu bir hukuki alandaki inkılaptır.
• C) Yeni Türk Alfabesi: Harf devrimi, okuma-yazma ve kültürü değiştirdiği için kültürel bir inkılaptır.
• D) Soyadı Kanunu: Bu da vatandaşların kimliklendirilmesi ve aile hukuku ile ilgilidir, yine hukuki bir alandır.
• E) Tevhid-i Tedrisat Kanunu: Bu kanun, eğitim ve öğretim birliğini sağladığı için eğitim alanındaki bir inkılaptır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "İnkılapların Alanları" konusunu iyi bilmelisin. Türk İnkılaplarını; Siyasi, Hukuki, Kültürel, Eğitim ve Toplumsal alanlar olarak gruplandırıp ezberlemek gerekir. Sınavlarda genellikle "Hangi alan?" sorusu sorulur ve senin bu alanları ayırt etmen beklenir.

Özetle: Soru "siyasi alan"ı sorduğu için, yönetimi değiştiren Saltanatın Kaldırılması en doğru cevaptır.

SMMM stajı giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmemiz gerekiyor. Soru, 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nu (yani ilk anayasamızı) sorguluyor ve "hangisi söylenemez" diye soruyor. Yani yanlış olanı bulacağız.

Gelin şıkları tek tek inceleyelim:

✅ Neden Doğru Cevap D Şıkkıdır?

D) Çok partili hayata geçişe zemin hazırlamıştır.

Bu ifade yanlıştır, dolayısıyla sorunun doğru cevabıdır. Nedenini şöyle açıklayabiliriz:

• Tek Parti Dönemi: 1921 Anayasası, Kurtuluş Savaşı'nın en yoğun ve tehlikeli günlerinde, tek bir merkezi otoriteye ihtiyaç duyulan bir dönemde hazırlanmıştır. Bu anayasa, iktidarın tek bir elinde toplanmasını (Meclis ve Hükümetin birleşmesini) öngörür.
• Çok Partili Hayatın Başlangıcı: Türkiye'de çok partili siyasi hayata geçiş, 1946 yılında yapılan genel seçimlerle ve 1946 yılında kurulan Cumhuriyet Halk Partisi'nin rakibi olan Demokrat Parti'nin kurulmasıyla (resmi olarak 1946-1947 dönemi) başlamıştır.
• Zaman Uyuşmazlığı: 1921 Anayasası, çok partili hayata geçişten 25 yıl önce kabul edilmiştir. O dönemde amaç, savaşı kazanmak ve devletin bekasıydı; siyasi çoğulculuk veya çok partili seçimler düşünülmemişti. Çok partili hayata geçiş, 1961 Anayasası döneminde ve sonrasında daha netleşen bir süreçtir.

Özetle: 1921 Anayasası, tek parti yönetimini güçlendirmiş, çok partili hayata geçişe zemin hazırlamamıştır. Bu yüzden bu ifade söylenemez.

❌ Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Söylenebilir) ve Neden Seçilmez?

Soruda "söylenemez" istendiği için, diğer şıkların doğru olması gerekir.

• A) Güçler birliği esasına dayanmaktadır: Doğrudur. 1921 Anayasası'nda yasama, yürütme ve yargı yetkileri TBMM'de birleştirilmiştir. Bu, "Güçler Birliği" ilkesidir. (Bu doğru bir ifade olduğu için cevap olamaz).
• B) Anayasanın üstünde başka bir güç yoktur: Doğrudur. Bu anayasa, devletin en üst hukuki belgesidir ve onun üzerinde hiçbir güç yoktur. (Doğru ifade).
• C) Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir: Doğrudur. Bu, 1921 Anayasası'nın en meşhur maddelerinden biridir (Madde 1). Hükümranlık yetkisi millete aittir ve bu yetki hiçbir şarta bağlanmamıştır. (Doğru ifade).
• E) Olağanüstü şartlarda ortaya çıkmıştır: Doğrudur. Anayasa, işgal altındaki bir toprak parçasında, savaş koşullarında ve acil ihtiyaçlar doğrultusunda hazırlanmıştır. (Doğru ifade).

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Türk Anayasa Tarihi ve 1921 Teşsilat-ı Esasiye Kanunu'nun temel özelliklerini bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• 1921 Anayasası'nın temel ilkesi: Güçler birliği ve "Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir".
• Çok partili hayata geçiş tarihi: Türkiye'de çok partili sisteme geçişin 1940'ların sonu ve 1950'ler olduğunu, 1921 Anayasası ile bu dönemin örtüşmediğini bilmelisin.
• Soru Kökü: "Hangisi söylenemez" ifadesine dikkat etmelisin. Öğrencilerin çoğu "doğru olanı" arar, oysa burada "yanlış olanı" bulmamız isteniyor.

Başarılar dilerim!