2024/1 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap D (Halifeliğin Kaldırılması)?

Sorunun anahtar kelimesi "yurt dışına çıkarılması"dır. Osmanlı Hanedanı'nın üyelerinin Türkiye'den sürgün edilmesi veya yurtdışına gönderilmesi, Halifeliğin kaldırılması ile doğrudan gerçekleşmiştir.

Tarih akışına bakalım:

• 1 Kasım 1922: Saltanat (Padişahlık) kaldırıldı. Bu, Osmanlı Devleti'nin siyasi yönetiminin sona ermesi demekti. Ancak, Halife (Dinî lider) hala Türkiye'de bulunuyordu.
• 3 Mart 1924: Halifeliğin kaldırılması kararı alındı. Bu kararın hemen ardından, Osmanlı Hanedanı'na mensup olanlar (Padişahlar, prensler ve prensesler) yurtdışına çıkarıldı (sürgün edildi).

Yani, hanedan üyelerinin fiziksel olarak Türkiye'den uzaklaştırılması, halifeliğin kaldırılmasıyla gerçekleşen en doğrudan ve somut olaydır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu sorunun cevabı olmadığını kısaca inceleyelim:

• A) Saltanatın Kaldırılması: Bu, Osmanlı Devleti'nin siyasi yönetiminin bitişidir. Saltanat kaldırıldığında padişahın yetkileri elinden alındı, ancak o sırada hanedan üyeleri henüz yurtdışına çıkarılmadı. Onların sürgünü, daha sonra halifeliğin kaldırılmasıyla geldi.
• B) Lozan Barış Antlaşması: Bu bir dış politika ve sınır antlaşmasıdır. İçerisinde Osmanlı hanedanının sürgünü gibi bir madde yoktur.
• C) Cumhuriyetin İlanı: Bu, devletin yönetim şeklinin cumhuriyete dönüşmesidir. Cumhuriyet ilanı ile hanedan üyeleri hemen sürgün edilmedi; bu süreç halifeliğin kaldırılmasına kadar sürdü.
• E) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu: Bu, 1921 Anayasası'dır ve devletin temel yapısını belirler. Hanedanın sürgünü ile doğrudan bir ilgisi yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Türk İnkılap Tarihi dersinde "Halifeliğin Kaldırılması" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şu sıralamayı hatırlaman gerekir:

• Saltanat kaldırıldı (1922).
• Cumhuriyet ilanı (1923).
• Halifeliğin kaldırılması (1924) -> İşte bu aşamada hanedan üyeleri yurtdışına çıkarıldı.

Özetle: Soru "hanedanın yurtdışına çıkarılması"nı sorduğu için, bu olayın gerçekleştiği tarih ve bağlam olan Halifeliğin Kaldırılması doğru cevaptır.

Bu soruyu bir SMMM (Serbest Muhasebeci Mali Müşavir) stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı A) Etabli Sorunu'dur.

Gelin bu cevabı neden doğru olduğunu ve diğer şıkların neden geçersiz olduğunu adım adım inceleyelim.

Neden Doğru Cevap "Etabli Sorunu"?

Atatürk dönemi (1923-1938), Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu ve dış politikasının temellerinin atıldığı bir dönemdir. Bu dönemde Türkiye ile Yunanistan arasında en büyük ve en somut sorun Etabli Sorunu'dur.

• Ne idi bu sorun? Lozan Antlaşması'na göre, Türkiye'de yaşayan Müslümanlar ile Yunanistan'da yaşayan Hristiyanlar arasında bir nüfus mübadelesi (değişimi) yapılacaktı. Ancak, mübadele sırasında Yunanistan'da yaşayan Türkler ve Türkiye'de yaşayan Rumlar arasında bazı hukuki ve mülkiyet sorunları çıkmıştı. Özellikle, Yunanistan'da kalan Türklerin mülklerinin Türkiye'ye devri ve Türkiye'deki Rumların mülklerinin Yunanistan'a devri süreçlerinde ortaya çıkan anlaşmazlıklara "Etabli Sorunu" denir.
• Çözümü: Bu sorun, 1930 yılında imzalanan Atatürk-Yunanistan Dostluk ve Dostluk Antlaşması (Lozan'dan sonra imzalanan ilk büyük antlaşma) ve ardından gelen anlaşmalarla tamamen çözüme kavuşturulmuştur. Dolayısıyla, bu sorun hem Atatürk döneminde yaşanmış hem de o dönemde çözülmüştür.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu sorunun cevabı olamayacağını kısaca açıklayalım:

• B) Kıta Sahanlığı Sorunu: Bu sorun, Türkiye ile Yunanistan arasında 1970'li yıllardan sonra (özellikle 1974'ten sonra) ortaya çıkan ve hala devam eden bir sorundur. Atatürk döneminde bu kavram hukuki bir sorun olarak gündeme gelmemiştir.
• C) Kıbrıs Sorunu: Kıbrıs'taki siyasi ve güvenlik sorunları, özellikle 1960'lı yılların başından itibaren ve 1974'teki müdahale ile derinleşmiştir. Atatürk döneminde Kıbrıs İngiltere'nin sömürgesiydi ve Türkiye ile Yunanistan arasında doğrudan bir "Kıbrıs Sorunu" tartışma konusu değildi.
• D) Karasuları Sorunu: Türkiye ile Yunanistan arasında karasuları (deniz sınırları) konusunda yaşanan gerginlikler ve hukuki tartışmalar, 1960'lı yıllardan sonra (özellikle 1970'lerde) yoğunlaşmıştır. Atatürk döneminde bu konu çözülmüş bir sorun olarak tarihe geçmemiştir.
• E) Ege Adaları Sorunu: Ege Adaları'nın statüsü Lozan Antlaşması'nda belirlenmiştir. Ancak, adaların silahlandırılması ve Türkiye ile Yunanistan arasındaki gerilim 1960'lı ve 1970'li yıllarda (özellikle 1974'ten sonra) tırmanmıştır. Atatürk döneminde bu sorun çözülmüş bir sorun değil, Lozan ile belirlenmiş bir statüydü ve o dönemde çözüme kavuşturulmuş bir "sorun" olarak tanımlanmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Türk Dış Politikası ve Atatürk Dönemi Dış İlişkileri konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Lozan Antlaşması sonrası Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkilerin nasıl geliştiği.
• 1930 Dostluk Antlaşması'nın içeriği ve bu antlaşma ile çözülen sorunlar.
• Sorunların tarih aralıkları: Hangi sorun hangi dönemde ortaya çıktı ve hangisi Atatürk döneminde bitti?

Özetle: Soru "Atatürk döneminde ortaya çıkan ve çözüme kavuşturulan" sorunu sorduğu için, sadece o dönemde çözülen Etabli Sorunu doğru cevaptır. Diğerleri ya o dönemde yoktu ya da çok daha sonra ortaya çıktı.

Bu soru, Atatürk döneminin en kritik ve dönüm noktası olan "İstiklal Mahkemeleri" ve "Takrir-i Sükûn" konusunu ölçüyor. SMMM stajı sınavlarında hukuk ve tarih soruları genellikle temel kavramların ne zaman ve neden çıkarıldığını bilmeyi gerektirir.

Gelin soruyu adım adım çözelim:

Neden Doğru Cevap E (Takrir-i Sükûn Kanunu)?

Sorunun anahtar kelimeleri şunlardır: "Atatürk dönemi", "İç düzeni sağlamak" ve "Hükümete geniş yetkiler".

• Tarihsel Arka Plan: I. Dünya Savaşı sonrası ve Milli Mücadele yıllarında Türkiye'de iç karışıklıklar, isyanlar ve işgaller vardı. Hükümetin bu karışıklıkları hızlıca bastırması ve düzeni sağlaması gerekiyordu.
• Kanunun Amacı: 4 Mayıs 1925'te kabul edilen Takrir-i Sükûn Kanunu (Sükûn, sakinlik ve huzur demektir), hükümete olağanüstü yetkiler vermiştir.
• Hükümetin Gücü: Bu kanunla hükümet, meclis onayı olmadan da kanun çıkarabilir, şüphelileri tutuklayabilir, mahkemeler kurabilir ve isyanları bastırmak için İstiklal Mahkemeleri'ni kurma yetkisine sahipti.
• Sonuç: Soruda aranan "iç düzeni sağlamak" ve "hükümete geniş yetkiler" tanımı, doğrudan bu kanunun işlevidir. Bu nedenle E şıkkı kesinlikle doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu sorunun cevabı olamayacağını kısaca inceleyelim:

• A) Medeni Kanunun Kabulü: Bu kanun, Türk aile hukukunu ve medeni işlemleri düzenler. Laiklik ilkesini hayata geçirmek ve kadının haklarını düzenlemek için çıkarılmıştır. İç karışıklığı bastırmak veya hükümete askeri yetkiler vermek amacıyla çıkarılmamıştır.
• B) Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu & D) Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu: Bu kanunlar, mahkemelerin nasıl işleyeceğini, delillerin nasıl toplanacağını ve davanın nasıl yürütüleceğini belirleyen usule (yargılama kurallarına) dair kanunlardır. Hükümete olağanüstü yetki veren bir "acil durum" kanunu değillerdir.
• C) Kabotaj Kanunu: Bu kanun, Türkiye sularında gemi taşımacılığının sadece Türk bayrağı taşıyan gemilerce yapılmasını düzenler. Amacı ekonomik bağımsızlık ve deniz ticaretini korumaktır, iç isyanları bastırmakla ilgisi yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Cumhuriyetin Kuruluş Dönemi Hukuki Düzenlemeleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Takrir-i Sükûn Kanunu: Ne zaman çıkarıldı? (1925) Hangi amaçla? (İç karışıklıkları bastırmak, İstiklal Mahkemeleri'ni kurmak).
• İstiklal Mahkemeleri: Bu mahkemeler hangi kanunla kuruldu ve yetkileri nelerdi?
• Kanunların Sınıflandırılması: Hangi kanunlar "usule" (yargılama kuralları), hangileri "maddi hukuka" (aile, ceza, ticaret) ve hangileri "olağanüstü yetki" kanunlarıdır?

Özetle: Soru, hükümetin "acil durum" yetkilerini ne zaman ve hangi kanunla elde ettiğini soruyor. Cevap, Takrir-i Sükûn Kanunu'dur.

Sorunun doğru cevabı B) III. Ahmet Dönemi'dir.

Gelin bu cevabı neden bulduğunu adım adım inceleyelim:

Neden III. Ahmet Dönemi Doğru? (B Şıkkı)

Bu soru, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki "Batılılaşma Dönemi"nin ilk ve en önemli dönüm noktalarından birini sorguluyor. III. Ahmet dönemi (1703-1730), Osmanlı'nın ilk defa kalıcı ve sistematik bir şekilde Batı'ya açıldığı, "Lale Devri" olarak bilinen dönemdir.

Soruda verilen üç maddeyi tek tek bu döneme bağlayalım:

• Matbaanın İlk Kullanımı: Osmanlı'da matbaa daha önce denemeler yapılmış olsa da, 1727 yılında İbrahim Müteferrika tarafından İbrahim Müteferrika Matbaası kurulmuş ve ilk defa Müslüman tebaa tarafından (daha önce sadece Hristiyan tebaa için kullanılıyordu) resmi olarak basım işlemleri başlatılmıştır. Bu, III. Ahmet döneminin en büyük yeniliğidir.
• Elçilerin Gönderilmesi: Daha önce Osmanlı elçileri Avrupa'ya sadece savaş veya barış antlaşması için gönderilirdi. Ancak III. Ahmet döneminde, 1719 yılında Avusturya'ya Mehmed Said Efendi ilk defa kalıcı (daimi) bir elçi olarak gönderilmiştir. Bu, Osmanlı'nın Avrupa'yı sadece düşman değil, bir "gözlem ve öğrenme" alanı olarak görmeye başladığını gösterir. Soruda "geçici elçi" denmiş olsa da, tarihsel bağlamda bu dönemin elçi gönderme geleneğini başlattığı kabul edilir.
• Edebiyat ve Mimaride Gelişmeler: Lale Devri, Osmanlı edebiyatında "Lale Devri Şairleri" (Nedim, Nef'i gibi) döneminin başlangıcı ve mimaride Çırağan Sarayı gibi barok ve rococo tarzının ilk örneklerinin görülmesidir.

Özetle; matbaa, daimi elçilik ve sanat alanındaki bu üç gelişme III. Ahmet döneminin imzasını taşır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer padişahlar döneminde bu üç gelişme eş zamanlı olarak gerçekleşmemiştir:

• A) Abdülaziz Dönemi: Bu dönem (1861-1876) çok daha geç bir tarihtir. Matbaa ve elçilikler çoktan kurulmuştu. Abdülaziz dönemi daha çok sanayi devrimi, demiryolları ve modern ordu kurma çabalarıyla bilinir.
• C) III. Selim Dönemi: Bu dönem (1789-1807) "Nizam-ı Cedid" (Yeni Düzen) ile askeri ve idari reformlarla bilinir. Matbaa ve elçilikler buradan çok önce başlamıştı.
• D) II. Abdülhamit Dönemi: Bu dönem (1876-1909) daha çok otokrasi, sansür ve sanayi yatırımlarıyla bilinir. Lale Devri'nden yüzyıllar sonra gelmiştir.
• E) II. Mahmut Dönemi: Bu dönem (1808-1839) "Tanzimat"ın temellerini atan, divan-ı hümayun kaldırılan ve yeni bir ordu kurulan bir dönemdir. Yine matbaa ve elçilikler çoktan var olan kurumlar olmuştur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Osmanlı Tarihi - Lale Devri ve İlk Batılılaşma Adımları" konusunu iyi bilmelisin.

Öğrenmen gereken anahtar kelimeler:

• Lale Devri: III. Ahmet dönemi.
• İbrahim Müteferrika: Matbaayı kuran kişi.
• Mehmed Said Efendi: İlk daimi elçi.
• 1719-1727 yılları: Bu gelişmelerin gerçekleştiği tarih aralığı.

Sonuç: Soruda verilen gelişmelerin tamamı, Osmanlı'nın ilk defa Batı'ya açılıp modernleşme çabasına girdiği III. Ahmet döneminde gerçekleşmiştir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Şimdi gel, bu cevabı neden doğru bulduğunu ve diğer şıkların neden zamanlaması açısından yanlış olduğunu adım adım inceleyelim.

Neden C Şıkkı Doğru? (TBMM'nin Açılması)

Soruda bahsedilen olay, 16 Mart 1920 tarihinde gerçekleşen İstanbul'un işgalidir. Bu işgal, Osmanlı Meclisi'nin (Meclis-i Mebusan) çalışmalarını durdurması ve Meclis'in dağıtılması anlamına geliyordu.

Buradaki mantık şudur:

• Mevcut Meclis Yok Oldu: İstanbul'daki Osmanlı Meclisi işgal nedeniyle çalışamaz hale geldi ve meşruiyetini kaybetti.
• Yeni Bir Temsil Gücü Lazımdı: Anadolu'daki direnişin yasal ve meşru bir zemine oturtulması gerekiyordu.
• Çözüm: İstanbul'daki meclis dağıtıldığı için, Anadolu'da yeni bir meclis kurulması kaçınılmaz hale geldi. Bu yeni meclis, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)'dir.

Dolayısıyla, İstanbul'un işgali ve Meclis'in dağıtılması, TBMM'nin açılmasına (23 Nisan 1920) doğrudan ve en önemli neden olmuştur. İşgal, meclisin kapatılmasını getirdiği için, yerine yenisinin açılması zorunlu oldu.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların yanlış olmasının temel nedeni zamanlama ve sebep-sonuç ilişkisinin tersliğidir. Olaylar bu sırayla gerçekleşmiştir:

• A) Amasya Görüşmeleri: Bu görüşmeler Haziran 1919'da yapıldı. İstanbul'un işgali ise Mart 1920'de oldu. Görüşmeler işgaldan önce gerçekleştiği için işgalin sonucu olamaz.
• B) Mustafa Kemal Paşa'nın Ankara'ya Gelmesi: Mustafa Kemal Paşa 16 Mayıs 1919'da Samsun'dan yola çıkıp Ankara'ya Mayıs 1919'da geldi. Bu olay da işgaldan önce gerçekleşmiştir.
• D) Cemiyetlerin Birleştirilmesi: Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurulması ve diğer cemiyetlerin birleştirilmesi süreci 1919'da başladı. TBMM açılmadan önce bu birleşme süreci başlamıştı. İşgal, bu birleşmeyi sonuçlandırmak için değil, meclis açmak için bir zemin hazırladı.
• E) Heyet-i Temsiliye'nin oluşturulması: Bu heyet, 1919'da Amasya'da kuruldu. Yine işgaldan önce var olan bir yapıdır.

Özetle: Soruda sorulan olay (İstanbul'un işgali) 1920'de gerçekleşti. A, B, D ve E şıklarındaki olayların hepsi 1919'da gerçekleşti. Bir olay, kendisinden önce gerçekleşen olayların sonucu olamaz. Sadece C şıkkındaki TBMM'nin açılması (Nisan 1920), işgaldan hemen sonra gerçekleşen ve işgalin doğrudan sonucu olan olaydır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Milli Mücadele'nin Gelişimi" ve "Olayların Kronolojisi" konusunu çok iyi bilmelisin.

• Hangi olayın hangi yıl ve ayda gerçekleştiğini ezberlemek yetmez, olaylar arasındaki sebep-sonuç ilişkisini kurabilmelisin.
• Özellikle 1919 (Amasya, Samsun, Kongreler) ve 1920 (İşgal, TBMM'nin Açılması) yıllarının birbirinden farklı olduğunu ve işgalin TBMM'yi açmak için bir "zorunluluk" yarattığını kavramalısın.

Başarılar dilerim!