2024/2 SGS Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap A şıkkı olan Bâb-ı Âli Baskınıdır, çünkü bu olay 1913 yılında Padişah V. Mehmet Reşat'ın saltanatı sırasında İttihat ve Terakki Cemiyeti tarafından gerçekleştirilmiştir. Diğer şıkları incelediğimizde; Mondros Mütarekesi (B) V. Mehmet Reşat'ın halefi VI. Mehmed döneminde, II. Meşrutiyet'in ilanı (C) ve Kânûn-ı Esâsî'nin ilanı (E) II. Abdülhamid döneminde, 31 Mart İsyanı (D) ise V. Mehmet Reşat'ın tahta çıktığı yılın hemen öncesinde II. Abdülhamid zamanında gerçekleşmiştir. Bu soruyu çözebilmek için Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönem padişahlarının kimler olduğunu ve her birinin saltanat döneminde yaşanan önemli olayları doğru zamanda konumlandırabilmek gerekir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D) Fransa'dır.

Neden Doğru Cevap Fransa?

Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye, eğitim ve kültür alanında Batı ile olan ilişkilerini yeniden şekillendiriyordu. Ancak bu süreçte "yabancı okullar" konusu, özellikle Fransa ile büyük bir anlaşmazlık yarattı.

Bunun temel nedeni şudur: Osmanlı İmparatorluğu döneminde, özellikle Paris'te eğitim gören Türk öğrenciler ve Fransa'ya bağlı misyonerler tarafından kurulan okullar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu ilkeleriyle (özellikle laiklik ve milli eğitim anlayışı) çelişiyordu. Fransa, Osmanlı'dan devraldığı bu okulların yönetimi ve müfredatı üzerinde Türkiye'ye karşı baskı kurmaya çalıştı. Türkiye ise bu okulların tamamen Türk yasalarına tabi olmasını ve yabancı devletlerin eğitim üzerindeki etkisini kaldırılmasını istedi. Bu durum, iki ülke arasında uzun süren diplomatik bir krize ve anlaşmazlığa yol açtı. Dolayısıyla, "yabancı okullar sorunu" denildiğinde akla gelen en büyük ve en somut çatışma Fransa ile yaşanmıştır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) İtalya: İtalya ile Türkiye arasında o dönemde önemli bir "yabancı okul" krizi yaşanmamıştır. İtalya ile daha çok ticari ve sınır sorunları (örneğin Dodekanese adaları) gündeme gelmiştir.
• B) ABD: ABD ile de bazı okul ve misyonerlik faaliyetleri olsa da, Fransa kadar derin ve devletler arası bir "anlaşmazlık" krizi yaşanmamıştır. ABD ile ilişkiler daha çok ticari ve diplomatik düzeyde gelişmiştir.
• C) İngiltere: İngiltere ile en büyük sorunlar genellikle Lozan Antlaşması'ndaki kapitülasyonlar, Musul meselesi ve petrol hakları etrafında dönmiştir. Okul sorunu İngiltere ile Fransa kadar belirgin bir kriz yaratmamıştır.
• E) Almanya: Almanya ile Türkiye'nin ilişkileri genellikle askeri işbirliği ve sanayi yatırımları üzerinden gelişmiştir. Alman okulları da vardı ancak Fransa'daki gibi bir "devletler arası anlaşmazlık" boyutuna ulaşmamıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Cumhuriyet Dönemi Dış Politika Tarihi ve Milli Mücadele Dönemi'nden Cumhuriyet'e geçişte yaşanan "Yabancı Okullar Sorunu" konusunu birmen gerekir.

Özetle; Türkiye'nin bağımsızlığını pekiştirmek için yabancı okulların kontrolünü ele alması ve bu süreçte en büyük direnci Fransa'dan görmesi, bu sorunun temelidir. Sınavlarda "yabancı okul" ve "Fransa" kelimeleri genellikle birlikte anılır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, tarih sıralamasını ve olayların mantığını adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Neden C Şıkkı Doğru?

Öncelikle Lozan Barış Konferansı'nın ne zaman yapıldığını hatırlayalım: Konferans 20 Kasım 1922 tarihinde başladı. Soru, bu tarihten önce gerçekleşen olayı soruyor.

Şimdi Saltanatın Kaldırılması olayına bakalım: Osmanlı Devleti'nde padişahın siyasi iktidarı (saltanatı) 1 Kasım 1922 tarihinde TBMM tarafından kaldırılmıştır.

• Mantık: 1 Kasım 1922 (Saltanatın kaldırılması) < 20 Kasım 1922 (Lozan'ın başlaması).
• Sonuç: Saltanatın kaldırılması, Lozan Konferansı'ndan 19 gün önce gerçekleşmiştir. Dolayısıyla bu olay Lozan'dan önce olmuştur ve doğru cevap C'dir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini, tarih sırasına göre kısaca inceleyelim. Bu şıkların hepsi Lozan Konferansı'ndan sonra gerçekleşmiştir:

• A) Halk Fırkasının kurulması: Mustafa Kemal Paşa'nın kurduğu bu parti (daha sonra CHP oldu), 9 Eylül 1923 tarihinde kurulmuştur. Lozan'dan sonra.
• B) Cumhuriyetin ilan edilmesi: Cumhuriyet 29 Ekim 1923 tarihinde ilan edilmiştir. Lozan'dan sonra.
• D) Ankara'nın başkent olması: Ankara'nın başkent olması 13 Ekim 1923 tarihinde kabul edilmiştir. Lozan'dan sonra.
• E) İkinci TBMM'nin toplanması: Lozan görüşmeleri bittikten sonra seçimler yapılmış ve 11 Ağustos 1923 tarihinde İkinci TBMM toplanmıştır. Lozan'dan sonra.

Gördüğün gibi, A, B, D ve E şıklarındaki tüm olaylar Lozan Barış Konferansı'ndan sonra gerçekleşmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Milli Mücadele Dönemi Olaylarının Kronolojisi" (Tarih Sıralaması) konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şu tarihleri ezberlemen veya akılda tutman gerekir:

• 1 Kasım 1922: Saltanatın kaldırılması.
• 20 Kasım 1922: Lozan Barış Konferansı'nın açılması.
• 13 Ekim 1923: Ankara'nın başkent olması.
• 29 Ekim 1923: Cumhuriyetin ilanı.

Özetle: Lozan Konferansı (Kasım 1922) ile Cumhuriyetin ilanı (Ekim 1923) arasında kalan tek önemli siyasi olay Saltanatın Kaldırılması'dır. Bu sıralamayı bildiğinde soruyu kolayca çözebilirsin.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünürsek, aslında tarihsel olayların birbirini nasıl tetiklediğini ve "neden-sonuç" ilişkisini kurmayı öğreniyoruz. Soruda bizi en çok ilgilendiren şey, TBMM'nin neden ve ne zaman açılması gerektiğini belirleyen o kritik olaydır.

Gelin şıkları tek tek inceleyelim:

Neden Doğru Cevap C Şıkkıdır?

Doğru cevap C) İstanbul'un 16 Mart 1920'de İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesidir.

Bunu şöyle açıklayabiliriz:

• Olayın İçeriği: 16 Mart 1920'de İngilizler, İstanbul'u işgal ederek Meclis-i Mebusan'ı dağıttı ve meşhur "İstanbul'un İşgali"ni gerçekleştirdi.
• Sonucu: İstanbul'da artık meşru bir hükümet ve meclis kalmamıştı. Osmanlı Padişahı işgal altındaydı ve işgal kuvvetlerinin emrine girmişti.
• Gerekçe: Bu durum, Anadolu'da yeni bir meclis kurmanın zorunlu olduğunu gösterdi. Çünkü İstanbul'da artık millet adına karar alacak bir organ yoktu. Bu yüzden Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları, meşru bir temsil organı kurmak için Ankara'ya gidip 23 Nisan 1920'de TBMM'yi açtılar.

Özetle: İstanbul işgal edilmediği sürece, Anadolu'da yeni bir meclis kurma ihtiyacı bu kadar acil ve zorunlu olmazdı. İşgal, TBMM'nin açılmasının doğrudan ve en büyük sebebidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden doğru cevap olamayacağını kısaca şöyle özetleyebiliriz:

• A) Padişah Vahdettin'in Kuvayı Millîyeyi desteklemesi: Bu yanlış bir ifadedir. Tarihte Padişah Vahdettin, Kuvayı Millîye'yi desteklememiş, aksine onlara karşı çıkmış ve işgal kuvvetleriyle işbirliği yapmıştır. Dolayısıyla bu olay gerçekleşmemiştir.
• B) Damat Ferit Paşa'nın sadrazamlık makamına getirilmesi: Bu durum, işgal altındaki İstanbul hükümetinin bir parçasıydı. Damat Ferit Paşa, işgal kuvvetlerinin isteğiyle hükümet kurmuştu. Bu durum TBMM'yi açmayı zorunlu kılan neden değil, işgalin yarattığı sonuç ve durumun bir parçasıdır. Asıl tetikleyici işgalin kendisidir.
• D) İzmir'in 15 Mayıs 1919'da Yunanlılar tarafından işgal edilmesi: Bu olay, Milli Mücadele'nin başlangıcıdır ve direniş ruhunu uyandırmıştır. Ancak TBMM'nin açılmasını doğrudan zorunlu kılan olay, İstanbul'un işgal edilerek meşru meclisin ortadan kaldırılmasıdır. İzmir işgali hazırlık sürecidir, İstanbul işgali ise karar anıdır.
• E) 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması: Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı'nı bitirmiş ve işgallerin yasal zemini hazırlamıştır. Ancak TBMM'nin açılma tarihine ve zorunluluğuna doğrudan etki eden olay, Mondros'tan yaklaşık 1,5 yıl sonra gerçekleşen İstanbul'un işgalidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Milli Mücadele Dönemi" ve "Türk Kurtuluş Savaşı'nın Başlangıcı" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şu neden-sonuç ilişkisini akılda tutmalısın:

• Mondros -> İşgallerin başlangıcı.
• İzmir İşgali -> Direnişin ve Kuvayı Millîye'nin doğuşu.
• İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920) -> Meşru meclisin yok edilmesi ve TBMM'nin açılmasının zorunlu kılınması.

SMMM stajında da benzer mantık geçerlidir: Bir olayın (örneğin bir vergi kaçırma veya yasal bir ihlal) doğrudan sebebine odaklanmak gerekir. Burada da sebepten ziyade, o sebebin yarattığı acil durumu (İstanbul'un işgali) tespit etmek önemlidir.

Başarılar dilerim!

Maraş, Fransız işgal kuvvetlerine karşı direnişin en şiddetli ve başarılı şekilde yürütüldüğü merkezlerden biridir. Şehirde 1920 yılında başlayan direniş, Fransızların şehri tamamen ele geçirmesini engellemiş ve bu başarı "Maraş Kahramanlığı" olarak tarihe geçmiştir. Bu mücadele, Milli Mücadele'nin güney cephesindeki en önemli zaferlerden biri olmuştur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: Balıkesir'de Fransızlara değil, Yunanlılara karşı önemli çatışmalar yaşanmıştır. Erzurum, Doğu Cephesi'nde Ruslara karşı verilen savaşların ve kongrenin yapıldığı bir bölgedir. İzmir, Yunan işgaline uğrayan ve Yunan ordusuna karşı mücadele edilen bir şehirdir. Antalya ise Fransızların ilerleyişine karşı direnişin yoğunlaştığı bir merkez olmamıştır.

Bilinmesi gereken kural: Kurtuluş Savaşı'nda güney cephesinde Fransızlara karşı en büyük ve kararlı direniş Maraş'ta verilmiştir.