2026/1 SGS İktisat (Ekonomi) Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce temel formülleri hatırlayalım.

1. Doğru Cevap Neden C (18)?

Öncelikle soruda bize arz eğrisi verilmiş: P = 2 + Q. Burada P fiyat, Q ise arz edilen miktar.

Soruda piyasa fiyatının 8 birim olduğu belirtilmiş. Bizden Üretici Fazlasını bulmamız isteniyor. Üretici fazlası, üreticinin malı satmak için kabul edeceği en düşük fiyat ile piyasa fiyatı arasındaki farkın toplamıdır. Matematiksel olarak bu, arz eğrisi ile fiyat çizgisi arasında kalan alandır.

Adım adım hesaplama şöyle yapılır:

• Miktarı (Q) Bulalım:

Fiyat (P) 8 olduğuna göre, formülde yerine koyup Q'yu bulalım: $$8 = 2 + Q$$ $$Q = 8 - 2$$ $$Q = 6$$ Yani fiyat 8 iken piyasaya 6 birim mal arz ediliyor.

• Üretici Fazlasını Hesaplayalım:

Üretici fazlası, arz eğrisi ile fiyat çizgisi arasında kalan üçgenin alanıdır.

• Taban: Arz edilen miktar (Q = 6)
• Yükseklik: Arz eğrisinin fiyat eksenini kestiği nokta ile piyasa fiyatı arasındaki fark.
• Arz eğrisi P = 2 + Q formülündedir. Eğer miktar (Q) 0 olursa, fiyat (P) 2 olur. Bu, üreticinin en düşük kabul edeceği fiyattır.
• Piyasa fiyatı ise 8'dir.
• Yükseklik = 8 - 2 = 6.

Alan Formülü (Üretici Fazlası): $$\text{Alan} = \frac{\text{Taban} \times \text{Yükseklik}}{2}$$ $$\text{Üretici Fazlası} = \frac{6 \times 6}{2} = \frac{36}{2} = 18$$

Sonuç 18 olduğu için doğru cevap C şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 9 ve B) 12: Bu değerler, formülde yapılan bir hata sonucu (örneğin yüksekliği 4 veya 5 alarak) veya alan formülünde 2'ye bölme işlemi unutulmadan önceki bir ara değere denk gelebilir. Ancak doğru hesaplandığında bu sonuçlar çıkmaz.
• D) 24 ve E) 36: Bu şıklar genellikle alan formülünde "2'ye bölme" işleminin unutulmasından kaynaklanır. Eğer (6 × 6/2) yerine sadece 6 × 6 = 36 (E şıkkı) veya 6 × 4 = 24 gibi yanlış bir yükseklik hesabı yapılırsa bu şıklar ortaya çıkar. Sınavda en sık yapılan hata, üçgenin alanını bulurken "taban çarpı yükseklik" diyip 2'ye bölmeyi unutmaktır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Mikroekonomi dersinin "Arz ve Talep" konusundaki Üretici Fazlası (Producer Surplus) kavramını iyi bilmelisin.

Özetle şunları yapabilmelisin:

• Arz eğrisi denklemini kullanarak verilen fiyat için miktarı bulabilmek.
• Üretici fazlasının geometrik olarak bir üçgen alanı olduğunu bilmek.
• Üçgenin alan formülünü (frac{taban × yükseklik}{2}) hatasız uygulayabilmek.

Başarılar dilerim!

Bu soru, Tekelci Rekabet piyasasının en kritik özelliği olan "Uzun Dönem Dengesi"ni sorguluyor. Doğru cevap E şıkkıdır.

Gelin bu durumu bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim:

Neden E Şıkkı Yanlıştır? (Doğru Cevap)

Tekelci rekabet piyasasında firmalar, ürünlerini farklılaştırarak (marka, kalite, tasarım vb.) bir miktar fiyat belirleme gücüne sahiptir. Ancak, uzun dönemde piyasaya giriş ve çıkış serbest olduğu için, mevcut firmaların kâr etmesi yeni firmaların piyasaya girmesine neden olur.

Yeni firmaların girmesi, mevcut firmaların pazar payını küçültür ve talep eğrilerini sola kaydırır. Bu süreç, firmaların ortalama maliyetlerinin en düşük olduğu noktada (optimum ölçekte) üretmesini engeller.

• Kural: Tekelci rekabet piyasasında firma, uzun dönemde sıfır iktisadi kâr elde eder, ancak bunu optimum ölçekte (ortalama maliyetin en düşük olduğu noktada) üretmeyerek yapar. Firma, ortalama maliyet eğrisinin düşen kısmında (optimum ölçekten daha küçük bir ölçekte) üretim yapar. Buna iktisatta "fazla kapasite" (excess capacity) denir.

Bu yüzden "Firma uzun dönemde optimum ölçekte üretim yapar" ifadesi yanlıştır.

Diğer Şıklar Neden Doğru?

• A Şıkkı (Doğru): Tekelci rekabetin temel özelliği, firmaların birbirine yakın ikame olan (örneğin farklı markalı kahve dükkanları) ürünler üretmesidir. Bu ifade doğrudur.
• B Şıkkı (Doğru): Bu piyasa yapısında, serbest giriş ve çıkış vardır. Kâr varsa yeni firmalar girer, zarar varsa firmalar çıkar. Bu ifade doğrudur.
• C Şıkkı (Doğru): Kısa dönemde, firma talep koşullarına göre pozitif kâr, zarar veya sıfır kâr elde edebilir. Bu ifade doğrudur.
• D Şıkkı (Doğru): Uzun dönemde serbest giriş-çıkış nedeniyle iktisadi kâr sıfırlanır. Bu ifade doğrudur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Piyasa Yapıları" konusundaki Tekelci Rekabet bölümünü iyi bilmelisin. Özellikle şu iki kavramın farkını ayırt etmelisin:

• Mükemmel Rekabet: Uzun dönemde firma optimum ölçekte (ortalama maliyetin en düşük olduğu yerde) üretir ve kâr sıfırdır.
• Tekelci Rekabet: Uzun dönemde firma optimum ölçekte ÜRETMEZ (fazla kapasite vardır), ancak yine de kâr sıfırdır.

Özetle: Soruda "optimum ölçekte üretim" ifadesi, mükemmel rekabetin özelliği gibi duruyor ama tekelci rekabette bu gerçekleşmez. Bu yüzden E şıkkı yanlış ve doğru cevaptır.

Bu soruda, bireyin gelirini iki döneme eşit şekilde dağıtarak "tüketim düzleştirmesi" yapması isteniyor; yani birey, elindeki toplam kaynağı (100 + 200 = 300) iki döneme bölerek her iki dönemde de aynı miktarda tüketmek istiyor. Faiz oranının %0 olması, birikim yapmanın veya borçlanmanın bir maliyeti veya getirisi olmadığını, yani 1 birim biriktirilen paranın bir sonraki dönemde tam olarak 1 birim olarak geri döneceğini gösterir. Bu durumda birey, toplam 300 birimlik gelirini iki eşit parçaya böler ve her iki dönemde de 150 birim tüketir. Bu mantığa göre doğru cevap E seçeneğidir.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu kısaca inceleyelim: A ve B şıkları gelirin tamamını tek bir döneme harcamayı öngördüğü için tüketim düzleştirmesi kuralına aykırıdır; C şıkkı bireyin hiç tasarruf yapıp borçlanmadığı, sadece mevcut gelirini harcadığı durumu gösterir ve bu da eşit tüketim sağlamaz; D şıkkı ise gelirleri tersine çevirerek ikinci dönemde daha az tüketim yapılmasını öngörür, bu da eşitlik kuralını bozar. Bu soruyu çözebilmek için "tüketim düzleştirmesi" kavramını, faiz oranının tüketim kararlarına etkisini ve bütçe kısıtını nasıl hesaplayacağınızı bilmek gerekir. Sonuç olarak, toplam gelirin faizsiz ortamda eşit paylaştırılmasıyla her iki dönemde de 150 birimlik optimal tüketim elde edilir.

Bu soru, makroekonomide "parasal politika"nın ekonomiyi ne kadar etkileyebileceğini sorgulayan çok önemli bir konuya, yani yeni klasik ekonomiye dayanıyor. Sorunun doğru cevabı C) Yeni Klasik model'dir.

Gelin bu durumu bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim:

Neden C Şıkkı Doğru? (Yeni Klasik Model)

Bu modelin temel mantığı şudur: "Beklentiler her zaman rasyoneldir."

Yeni Klasik iktisatçılar (örneğin Robert Lucas), insanların geçmiş deneyimlere değil, gelecekle ilgili doğru ve rasyonel beklentilere göre hareket ettiğini savunur.

• Senaryo: Merkez Bankası, ekonomiyi canlandırmak için daha önce açıkladığı gibi "parasal genişleme" (para basma) yapar.
• Sonuç: Yeni Klasik modele göre, insanlar bu politikanın ne olduğunu ve ne yapacağını önceden tahmin ederler. Hükümetin para basacağını bildikleri için, işçiler ücretlerini hemen artırır, üreticiler fiyatları hemen yükseltir.
• Etki: Para miktarı artar ama fiyatlar da aynı oranda artar. Bu durumda gerçek hasıla (üretim) değişmez, sadece fiyatlar yükselir. Yani parasal politika etkisizdir.

Özetle: Eğer politika önceden açıklanırsa ve insanlar bunu rasyonel olarak öngörürse, Yeni Klasik modele göre üretim üzerinde hiçbir etkisi olmaz. Bu yüzden doğru cevap C'dir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Klasik Model: Klasik model de parasal politikanın uzun vadede etkisiz olduğunu söyler. Ancak bu model, fiyatların ve ücretlerin esnek olduğunu varsayar. Soruda özellikle "önceden açıklanan" ve "beklentiler" vurgusu yapıldığı için, bu durum Yeni Klasik modelin (rasyonel beklentiler hipotezi) en belirgin özelliğidir. Klasik model daha çok fiyat esnekliğine odaklanır, Yeni Klasik ise beklentilere.
• B) Parasal Model: Bu genellikle para arzı ve fiyatlar arasındaki doğrudan ilişkiyi anlatır, ancak "politika etkinsizliği"nin temel dayanağı olan rasyonel beklentiler mekanizması Yeni Klasik modelin inşasıdır.
• D) Keynesyen Model: Keynesyen modelin tam tersini savunur. Keynesyenlere göre fiyatlar ve ücretler yapışkandır (değişmez). Bu yüzden Merkez Bankası para basarsa, fiyatlar hemen artmaz ve hasıla (üretim) artar. Yani Keynesyen modelde parasal politika etkilidir.
• E) Yeni Keynesyen Model: Bu model de fiyatların yapışkan olduğunu kabul eder. Bu yüzden parasal politikanın kısa vadede hasılayı etkilediğini savunur. Sadece uzun vadede etkisiz olabilir. Sorudaki "etkisizlik" sonucu, Yeni Keynesyen modelin temel çıkarımı değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Yeni Klasik Ekonomi" ve "Rasyonel Beklentiler Hipotezi" konularını iyi bilmelisin.

Kural şudur: Eğer politika önceden açıklanırsa ve insanlar bunu rasyonel olarak öngörürse, Yeni Klasik modele göre parasal politika hasılayı etkilemez (sadece fiyatları değiştirir).

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine bakalım: "Genişletici Para Politikası". Bu ne demek? Merkez Bankası'nın ekonomideki para miktarını artırması, faizleri düşürmesi ve yatırımcıları teşvik etmesi demektir. Yani, cebimizdeki parayı çoğaltmak ve ekonomiyi canlandırmak için yapılan işlemlerdir.

Şimdi maddeleri tek tek inceleyelim:

• Devlet tahvili satın alması (I): Merkez Bankası, piyasadan devlet tahvillerini satın alırsa, bu tahvilleri verenlerden para alır. Yani piyasaya para enjekte eder. Piyasada para çok olunca faizler düşer ve ekonomi canlanır. Bu, genişletici bir harekettir. (Doğru)
• Faiz oranını düşürmesi (II): Faizler düştüğünde, insanlar ve şirketler bankadan daha ucuz borç alabilir. Bu da harcamaları ve yatırımları artırır. Merkez Bankası faizleri düşürerek ekonomiyi canlandırmak ister. Bu da genişletici bir harekettir. (Doğru)
• Zorunlu karşılık oranını artırması (III): Bankaların Merkez Bankası'na yatırmak zorunda olduğu para oranı artarsa, bankaların elinde kalan ve kredi verebilecekleri para azalır. Para piyasadan çekilir, faizler artar ve ekonomi yavaşlar. Bu bir daraltıcı (sıkılaştırıcı) politika örneğidir. (Yanlış)

Sonuç: I ve II maddeleri Merkez Bankası'nın ekonomiyi canlandırmak için yaptığı işlemlerdir. III. madde ise tam tersi bir işlemdir. Bu yüzden doğru cevap I ve II olan B şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Yalnız I: Faiz oranını düşürmeyi (II) gözden kaçırmış. Oysa faiz düşürmek de genişletici politikanın en temel yöntemlerinden biridir.
• C) I ve III: III. madde olan "zorunlu karşılık oranını artırmak" para miktarını azaltır. Bu bir daraltıcı politika olduğu için bu şık yanlıştır.
• D) II ve III: Yine III. madde (zorunlu karşılık artırma) daraltıcı bir politika olduğu için bu kombinasyon da yanlıştır.
• E) I, II ve III: III. madde yanlış olduğu için tümü doğru olamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Para Politikası Araçları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Açık Piyasa İşlemleri: Tahvil alımı (para çoğaltır) ve satımı (para azaltır).
• Politika Faiz Oranları: Faiz düşürme (genişletici) ve faiz artırma (daraltıcı).
• Zorunlu Karşılık Oranları: Oranı artırmak (para azaltır/daraltıcı) ve azaltmak (para çoğaltır/genişletici).

Kısacası; Merkez Bankası'nın elindeki bu üç anahtarı ne zaman ve nasıl çevirdiğini, ekonominin para miktarını artırıp azalttığını ayırt etmen gerekir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Öncelikle Cari İşlemler Hesabının ne olduğunu hatırlayalım. Bu hesap, bir ülkenin diğer ülkelerle olan mal ve hizmet ticareti ile gelir akışlarını gösterir. Yani, bir ülke dışarıdan mal satıp para kazanıyorsa veya dışarıdan hizmet verip para kazanıyorsa bu cari işlemlere girer. Ayrıca, yatırımlardan elde edilen kârın (gelirin) ülkeye girişi veya çıkışı da buraya yazılır.

Şimdi sorudaki maddeleri tek tek inceleyelim:

• Yabancı yatırımcılara ödenen kâr payı: Bir şirket yabancı bir yatırımcıya kâr payı ödediğinde, bu bir gelir akışıdır. Ülkeden para çıkıyor. Cari işlemler hesabının "Birincil Gelirler" kalemi altında yer alır. Bu nedenle kaydedilir.
• Yabancı ülkeden gelen doğal afet yardımı: Doğal afet yardımı, bir ülkenin başka bir ülkeye veya uluslararası kuruluşlara verdiği bir hizmet veya transfer olarak değerlendirilir. Ekonomik literatürde ve muhasebe kurallarında, bu tür "hizmetler" ve "gelir transferleri" cari işlemler hesabının "Birincil Gelirler" veya "İkincil Gelirler" (transferler) altında yer alır. Yani bu işlem de cari işlemler hesabına girer.
• Yabancı turistlerden elde edilen turizm gelirleri: Turistlerin ülkeye gelip harcaması, bir hizmet ihracatıdır. Bir ülke turistlere hizmet verip para kazanır. Bu, cari işlemler hesabının en temel kalemi olan "Hizmetler" kısmına girer. Bu nedenle kaydedilir.

Sonuç: I, II ve III numaralı işlemlerin hepsi bir ülkenin cari işlemler hesabına kaydedilir. Bu yüzden doğru cevap E şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, B, C ve D şıkları: Bu şıklar, yukarıda saydığımız işlemlerden en az birini "cari işlemler hesabına girmez" şeklinde yanlış kabul ettikleri için hatalıdır. Örneğin, "Yalnız III" diyen şık, kâr payı ve afet yardımının da cari işlemler hesabına girdiğini gözden kaçırmıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Denge Hesapları" ve özellikle "Cari İşlemler Hesabı"nın içeriğini iyi bilmelisin.

• Cari İşlemler Hesabı şunları kapsar:
• Malların ihracatı ve ithalatı.
• Hizmetler (Turizm, taşımacılık, sigorta vb.).
• Birincil Gelirler (Çalışma ücretleri ve yatırımlardan elde edilen kâr payları/faizler).
• İkincil Gelirler (Hizmet karşılığı olmayan transferler, örneğin afet yardımı, döviz gönderimi vb.).

Eğer bir işlemin "mal veya hizmet ticareti" veya "gelir transferi" ile ilgili olduğunu fark edebilirsen, bu soruyu kolayca çözebilirsin.