SMMM Yeterlilik Vergi Mevzuatı ve Uygulaması: Vergi Mevzuatı Soruları ve Çözümleri — 6. bölüm

Kurumlar vergisi mükellefleri: sermaye şirketleri (AŞ, LŞ, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket ve benzer nitelikteki yabancı kurumlar), kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları.

Dikkat: Dernek ve vakıfların kendisi kurumlar vergisi mükellefi değildir; yalnızca bunlara ait iktisadi işletmeler mükelleftir. Adi ortaklık, kollektif ve adi komandit şirketler tüzel kişilikleri bulunmadığından ya da şahıs şirketi oldukları için kurumlar vergisi mükellefi olmayıp, kazançları ortaklar nezdinde gelir vergisine tabidir.

Şıklardaki Serbest meslek erbabı bu kümeye girmez; diğer dört şık kümenin gerçek üyesidir.

Dayanak: KVK md. 1, 2

Gelirin yedi unsuru: ticari kazanç, zirai kazanç, ücret, serbest meslek kazancı, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı, diğer kazanç ve iratlar (değer artış kazançları ve arızi kazançlar).

Kurum kazancı gelirin bir unsuru değildir; kurumlar vergisinin konusudur. Ancak KVK md. 6 uyarınca kurum kazancı, GVK'daki ticari kazanç hükümlerine göre tespit edilir — bu bağ sınavda sıkça sorulur.

Şıklardaki Sermaye kazancı bu kümeye girmez; diğer dört şık kümenin gerçek üyesidir.

Dayanak: GVK md. 2

Tarh usulleri: beyana dayanan tarh (asıl usul), ikmalen (daha önce tarh edilmiş vergiye ek olarak, defter-kayıt-belgeye veya kanuni ölçülere dayanılarak), re'sen (matrahın defter, kayıt ve belgelerden tespitine imkân bulunmayan hallerde takdir yoluyla) ve idarece tarh (mükellefin beyan yükümlülüğünü yerine getirmemesi gibi hallerde).

İkmalen ve re'sen tarh arasındaki ayrım kritiktir: ikmalende matrah belirlenebilecek somut bir dayanak vardır; re'sende bu dayanak yoktur ve matrah takdir edilir.

Doğru şık Verginin idarece düzeltilmesi yoluyla tarh'dır; diğer seçenekler bu kümenin dışında kalır.

Dayanak: VUK md. 25-30

Re'sen tarh, matrahın defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkân bulunmayan hallerde, takdir komisyonu kararı veya vergi inceleme raporuna dayanılarak yapılır.

Ayrım: Verginin süresinde ödenmemesi bir tarh sebebi değildir; tahsil aşamasına ilişkindir ve gecikme zammı ile cebri takip sonucunu doğurur. Bildirim yükümlülüklerinin ihlali ise usulsüzlük cezası gerektirir, re'sen tarh sebebi oluşturmaz.

Doğru şık Defter kayıtlarının gerçeğe aykırı olduğuna ilişkin delil bulunması'dır; diğer seçenekler bu kümenin dışında kalır.

Dayanak: VUK md. 30

Kurumlar vergisi mükellefleri: sermaye şirketleri (AŞ, LŞ, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket ve benzer nitelikteki yabancı kurumlar), kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları.

Dikkat: Dernek ve vakıfların kendisi kurumlar vergisi mükellefi değildir; yalnızca bunlara ait iktisadi işletmeler mükelleftir. Adi ortaklık, kollektif ve adi komandit şirketler tüzel kişilikleri bulunmadığından ya da şahıs şirketi oldukları için kurumlar vergisi mükellefi olmayıp, kazançları ortaklar nezdinde gelir vergisine tabidir.

Doğru şık Dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler'dır; diğer seçenekler bu kümenin dışında kalır.

Dayanak: KVK md. 1, 2

KDVK md. 30 indirim yasaklarını sayar: istisna edilmiş işlemlerle ilgili KDV (iade hakkı doğuran işlemler hariç), binek otomobil KDV'si (faaliyeti bu araçların kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanlar hariç), zayi olan mallara ait KDV ve KKEG niteliğindeki giderlere ilişkin KDV.

Muhasebe sonucu: İndirilemeyen KDV, indirim hakkı bulunmadığı için maliyete veya gidere yazılır — 191 İndirilecek KDV hesabına alınmaz.

Doğru şık Binek otomobillerin alış vesikalarında gösterilen KDV (istisnalar hariç)'dır; diğer seçenekler bu kümenin dışında kalır.

Dayanak: KDVK md. 30

Gelirin yedi unsuru: ticari kazanç, zirai kazanç, ücret, serbest meslek kazancı, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı, diğer kazanç ve iratlar (değer artış kazançları ve arızi kazançlar).

Kurum kazancı gelirin bir unsuru değildir; kurumlar vergisinin konusudur. Ancak KVK md. 6 uyarınca kurum kazancı, GVK'daki ticari kazanç hükümlerine göre tespit edilir — bu bağ sınavda sıkça sorulur.

Doğru şık Menkul sermaye iradı'dır; diğer seçenekler bu kümenin dışında kalır.

Dayanak: GVK md. 2

VUK'ta düzenlenmesi zorunlu vesikalar: fatura, perakende satış vesikaları (perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihaz fişi, giriş ve yolcu taşıma bileti), gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu, ücret bordrosu ile sevk, taşıma ve yolcu listeleri gibi taşıma belgeleri.

Fatura düzenleme sınırı: Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler ile defter tutmak zorunda olan çiftçiler, sattıkları emtia veya yaptıkları iş için fatura vermek zorundadır. Ayrıca satılan emtia veya işin bedeli belirlenen haddi aşarsa, nihai tüketiciye de fatura düzenlenmesi zorunludur.

Doğru şık Ücret bordrosu'dır; diğer seçenekler bu kümenin dışında kalır.

Dayanak: VUK md. 229 vd.