SMMM Yeterlilik Vergi Mevzuatı ve Uygulaması: Vergi Mevzuatı Soruları ve Çözümleri — 5. bölüm

Gelirin yedi unsuru: ticari kazanç, zirai kazanç, ücret, serbest meslek kazancı, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı, diğer kazanç ve iratlar (değer artış kazançları ve arızi kazançlar).

Kurum kazancı gelirin bir unsuru değildir; kurumlar vergisinin konusudur. Ancak KVK md. 6 uyarınca kurum kazancı, GVK'daki ticari kazanç hükümlerine göre tespit edilir — bu bağ sınavda sıkça sorulur.

Şıklardaki Kurum kazancı bu kümeye girmez; diğer dört şık kümenin gerçek üyesidir.

Dayanak: GVK md. 2

Kurumlar vergisi mükellefleri: sermaye şirketleri (AŞ, LŞ, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket ve benzer nitelikteki yabancı kurumlar), kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları.

Dikkat: Dernek ve vakıfların kendisi kurumlar vergisi mükellefi değildir; yalnızca bunlara ait iktisadi işletmeler mükelleftir. Adi ortaklık, kollektif ve adi komandit şirketler tüzel kişilikleri bulunmadığından ya da şahıs şirketi oldukları için kurumlar vergisi mükellefi olmayıp, kazançları ortaklar nezdinde gelir vergisine tabidir.

Şıklardaki Dernekler (iktisadi işletmesi olmayan) bu kümeye girmez; diğer dört şık kümenin gerçek üyesidir.

Dayanak: KVK md. 1, 2

VUK'ta düzenlenmesi zorunlu vesikalar: fatura, perakende satış vesikaları (perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihaz fişi, giriş ve yolcu taşıma bileti), gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu, ücret bordrosu ile sevk, taşıma ve yolcu listeleri gibi taşıma belgeleri.

Fatura düzenleme sınırı: Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler ile defter tutmak zorunda olan çiftçiler, sattıkları emtia veya yaptıkları iş için fatura vermek zorundadır. Ayrıca satılan emtia veya işin bedeli belirlenen haddi aşarsa, nihai tüketiciye de fatura düzenlenmesi zorunludur.

Şıklardaki Tahsilat makbuzu (banka) bu kümeye girmez; diğer dört şık kümenin gerçek üyesidir.

Dayanak: VUK md. 229 vd.

VUK'ta düzenlenmesi zorunlu vesikalar: fatura, perakende satış vesikaları (perakende satış fişi, ödeme kaydedici cihaz fişi, giriş ve yolcu taşıma bileti), gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu, ücret bordrosu ile sevk, taşıma ve yolcu listeleri gibi taşıma belgeleri.

Fatura düzenleme sınırı: Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler ile defter tutmak zorunda olan çiftçiler, sattıkları emtia veya yaptıkları iş için fatura vermek zorundadır. Ayrıca satılan emtia veya işin bedeli belirlenen haddi aşarsa, nihai tüketiciye de fatura düzenlenmesi zorunludur.

Şıklardaki Kambiyo senedi bu kümeye girmez; diğer dört şık kümenin gerçek üyesidir.

Dayanak: VUK md. 229 vd.

Tarh usulleri: beyana dayanan tarh (asıl usul), ikmalen (daha önce tarh edilmiş vergiye ek olarak, defter-kayıt-belgeye veya kanuni ölçülere dayanılarak), re'sen (matrahın defter, kayıt ve belgelerden tespitine imkân bulunmayan hallerde takdir yoluyla) ve idarece tarh (mükellefin beyan yükümlülüğünü yerine getirmemesi gibi hallerde).

İkmalen ve re'sen tarh arasındaki ayrım kritiktir: ikmalende matrah belirlenebilecek somut bir dayanak vardır; re'sende bu dayanak yoktur ve matrah takdir edilir.

Doğru şık Re'sen vergi tarhı'dır; diğer seçenekler bu kümenin dışında kalır.

Dayanak: VUK md. 25-30

VUK'ta düzenlenen vergi cezaları vergi ziyaı cezası, usulsüzlük cezası ve özel usulsüzlük cezasıdır.

Önemli ayrım: Gecikme zammı, gecikme faizi, pişmanlık zammı ve tecil faizi bir CEZA değildir; paranın zaman değerini karşılayan fer'i (yan) amme alacaklarıdır. Bu nedenle uzlaşma, indirim gibi ceza hükümleri onlara doğrudan uygulanmaz. Hapis cezası ise VUK md. 359'daki kaçakçılık suçlarının yaptırımıdır ve ceza mahkemesince verilir.

Doğru şık Vergi ziyaı cezası'dır; diğer seçenekler bu kümenin dışında kalır.

Dayanak: VUK md. 331 vd.

Re'sen tarh, matrahın defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkân bulunmayan hallerde, takdir komisyonu kararı veya vergi inceleme raporuna dayanılarak yapılır.

Ayrım: Verginin süresinde ödenmemesi bir tarh sebebi değildir; tahsil aşamasına ilişkindir ve gecikme zammı ile cebri takip sonucunu doğurur. Bildirim yükümlülüklerinin ihlali ise usulsüzlük cezası gerektirir, re'sen tarh sebebi oluşturmaz.

Şıklardaki Mükellefin uzlaşma talebinde bulunması bu kümeye girmez; diğer dört şık kümenin gerçek üyesidir.

Dayanak: VUK md. 30

KDVK md. 30 indirim yasaklarını sayar: istisna edilmiş işlemlerle ilgili KDV (iade hakkı doğuran işlemler hariç), binek otomobil KDV'si (faaliyeti bu araçların kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanlar hariç), zayi olan mallara ait KDV ve KKEG niteliğindeki giderlere ilişkin KDV.

Muhasebe sonucu: İndirilemeyen KDV, indirim hakkı bulunmadığı için maliyete veya gidere yazılır — 191 İndirilecek KDV hesabına alınmaz.

Şıklardaki Ticari mal alışlarına ait KDV bu kümeye girmez; diğer dört şık kümenin gerçek üyesidir.

Dayanak: KDVK md. 30