2015/3 KGK Bağımsız Denetçilik Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap E şıkkıdır. Soruda, mali tabloların düzenlenirken sadece işletme sahiplerinin değil, tüm paydaşların (çalışanlar, toplum, çevre vb.) çıkarlarının gözetilmesi istenmektedir. Bu durum, muhasebenin sadece finansal sonuçları değil, sosyal etkileri de dikkate almasını gerektirir. Bu yaklaşım, Sosyal Sorumluluk ilkesiyle doğrudan ilişkilidir. Muhasebe uygulamalarında dürüstlük ve tarafsızlık esastır; ancak burada vurgu, kararların sadece ekonomik değil, sosyal boyutları da kapsamasıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Tam açıklama, mali tablolarda gerekli tüm bilgilerin sunulmasını ifade eder, sosyal çıkarları doğrudan tanımlamaz. B) Özün önceliği, hukuki formdan ziyade ekonomik gerçeğin esas alınmasını gerektirir. C) Tarafsızlık ve belgelendirme, bilgi üretiminin önyargısız ve kanıta dayalı olmasını sağlar. D) İşletmenin sürekliliği, işletmenin gelecekte de faaliyetlerine devam edeceğinin varsayılmasıdır.

Bilinmesi gereken kural: Muhasebede sosyal sorumluluk, işletmenin mali tablolarını hazırlarken tüm paydaşların çıkarlarını gözetmesini ve sadece kâr odaklı değil, toplumsal faydayı da ön planda tutmasını ifade eder.

Doğru cevap D şıkkıdır. Geçmiş dönem kârının sermayeye ilavesi, öz sermaye içindeki kalemler arasında bir yer değiştirmeyi ifade eder. TTK ve TMS 1’e göre, yasal yedek akçeler veya dağıtılmamış kârların sermayeye dönüştürülmesi, toplam öz sermaye tutarını değiştirmez; sadece "Dağıtılmamış Kârlar" kalemini azaltıp "Ödenmiş Sermaye" kalemini artırmak suretiyle iç yapıyı değiştirir. Bu nedenle net öz sermaye değişmez.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir:

• A) Temettü ödemesi, dağıtılan kârı azaltarak öz sermayeyi düşürür.
• B) Hisse senedi iptal kârı, bilanço dışı kârların öz sermayeye eklenmesiyle oluşur ve öz sermayeyi artırır.
• C) İhraç primi, hisse senedi satış fiyatı ile nominal değeri arasındaki farktır ve öz sermayeyi artırır.
• E) Sermaye taahhüdünün ödenmesi, alacakların tahsil edilmesiyle öz sermayeyi (ödenmiş sermaye) artırır.

Bilinmesi gereken kural: Öz sermaye içindeki kalemler arasındaki transferler (sermaye artışı, yedek akçe transferi vb.) toplam öz sermayeyi etkilemez; sadece iç yapıyı değiştirir.

Doğru cevap A şıkkıdır. Mali tablolar, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ne göre tarihi maliyet esasına göre hazırlanır. Cari (güncel) maliyetler, sadece belirli varlıkların değerlemesinde alternatif olarak kullanılabilir; ancak mali tabloların genel taşıması gereken temel özellik veya zorunlu esas değildir. Bu nedenle A şıkkı, mali tabloların taşıması gereken genel özelliklerden biri değildir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri:

• B şıkkı: Yanlıştır, çünkü mali tabloların temel işlevi, dönem içinde gerçekleşen çok sayıda işlemi özetleyerek sunmaktır.
• C şıkkı: Yanlıştır, çünkü mali tablolar, işletmenin faaliyet gösterdiği ülkenin para birimi olan "işletme birimi" esasına göre hazırlanmak zorundadır.
• D şıkkı: Yanlıştır, çünkü mali tablolar, belirli bir dönemde gerçekleşen işlemleri ve olayları yansıtmayı amaçlar.
• E şıkkı: Yanlıştır, çünkü mali tablolar, tahakkuk esasına göre düzenlenir; nakit akışı esasına göre değil.

Bilinmesi gereken kural: Mali tablolar, tarihi maliyet esasına, tahakkuk esasına ve işletme birimi esasına göre hazırlanır; cari maliyet esas genel bir zorunluluk değildir.

Doğru cevap C) Hesap'tır.

Muhasebe standartlarına ve temel muhasebe prensiplerine göre, hesaplar; belirli bir varlık, yükümlülük, özsermaye, gelir veya gider kaleminin dönem içindeki tüm artış ve azalışlarını izlemek için kullanılan temel araçlardır. Bir hesap, o kalemle ilgili tüm mali işlemlerin niteliklerine göre sınıflandırıldığı ve bakiye hesaplandığı yerdir. Bu sayede, aynı nitelikteki işlemlerin birikimli etkisi net bir şekilde görülür.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A) Mizan: Sadece belirli bir tarihteki hesap bakiyelerinin toplu halini gösterir, işlem değişimlerini izleme aracı değildir.
• B) Defteri Kebir: İşlemlerin kronolojik ve hesap bazında kaydedildiği defterdir, izleme aracı olarak doğrudan "hesap" kavramından daha genel bir kayıttır.
• D) Nakit akım tablosu: Sadece nakit giriş ve çıkışlarını gösterir, tüm mali işlem değişimlerini kapsamaz.
• E) Fon akım tablosu: Fon hareketlerini gösterir, güncel muhasebe standartlarında ana finansal tablo olarak yer almaz ve işlem izleme aracı değildir.

Bilinmesi gereken kural: Hesaplar, muhasebede belirli bir kalemin dönem içindeki tüm artış ve azalışlarını izlemek ve bakiye oluşturmak için kullanılan temel birimdir.

Doğru cevap A şıkkıdır. TTK m. 373 ve Yönetmelik uyarınca, işletmenin ana faaliyet konusu dışındaki ancak rutin ve tekrarlayan gelirler "Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar" grubunda gösterilir. Komisyon gelirleri (I), aracı kurumlara özgü rutin işlemler olduğu için bu grupta yer alır. Benzer şekilde, bağlı ortaklıklardan temettü geliri (III), ana faaliyet dışı ancak düzenli olarak elde edilen bir gelir niteliğinde olduğundan bu sınıfa dahildir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: II şıkkındaki genel yönetim giderleri, gider unsuru olduğu için gelir grubunda yer almaz. IV şıkkındaki önceki dönem gelir ve kârları, olağan faaliyet sonucu değil, hata düzeltmesi veya yasal düzenleme nedeniyle oluştuğu için "Olağan Dışı Gelir ve Kârlar" arasında değerlendirilir.

Bilinmesi gereken kural: Ana faaliyet dışı, ancak rutin ve tekrarlayan nitelikteki gelirler (komisyon, temettü vb.) "Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar" grubunda; hata düzeltmeleri veya olağan dışı olaylardan doğanlar ise "Olağan Dışı Gelir ve Kârlar" grubunda gösterilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. TTK 198. madde ve Muhasebe Standartları uyarınca, mal alımına yönelik verilen avanslar "Verilen Sipariş Avansları" (140) hesabında izlenir. İşletme, bu avansı çekle ödediğinde, nakit veya nakit benzeri bir varlık (Alınan Çekler, 141) azalır. Bu nedenle, varlık artışı olan 140 hesabı borçlandırılırken, varlık azalışı olan 141 hesabı alacaklandırılır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Ticari Mallar hesabı, malın teslim alındığında kullanılır, avans aşamasında değil; Alınan Çekler ise satışta kullanılır. B) Verilen Çekler kullanılırken, Alınan Çekler (müşteriden alınan) yanlış bir varlık hesabıdır. D) Satıcılar hesabı, malın tam bedeli veya kalan borç için kullanılır, avans ödemesinde doğrudan satıcıya borç kaydı tutulmaz. E) Alacak Senetleri, müşteriden alınan senetler içindir; ödeme aracı olarak verilen senetler "Verilen Senetler"dir.

Bilinmesi gereken kural: Mal alımına yönelik verilen avanslar, ödeme yöntemi ne olursa olsun (nakit, çek, senet) her zaman "Verilen Sipariş Avansları" hesabı üzerinden muhasebeleştirilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. TTK ve Muhasebe Standartları uyarınca, 3 ay gibi kısa vadeli banka mevduatlarından elde edilen faiz gelirleri, işletmenin ana faaliyet konusu olmadığı için "Diğer Faaliyet Gelirleri" kapsamında değerlendirilir. Ancak sorudaki şıklar ve resmi cevap anahtarı, bu gelirin muhasebeleşmesinde "Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar" hesabının kullanıldığını ve bunun bir borç (alacak) kaydı olarak görüldüğünü ima etmektedir. Aslında standartlara göre faiz geliri, vergi kesintisi yapıldığında; Borç: Bankalar, Alacak: Faiz Gelirleri ve Alacak: Ödenecek Vergi ve Fonlar şeklinde kaydedilir. Ancak sorunun yapısı ve verilen cevap anahtarı (C), "Bankalar" hesabının alacağı, "Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar"ın ise borcu gösterdiği hatalı bir mantıkla veya özel bir yorumla hazırlanmış olabilir. Resmi cevap C olduğu için, bu şıktaki hesapların yer değiştirmiş gibi görünse de, sınav mantığında "Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar"ın faiz gelirinden kesilen stopaj karşılığı olarak gösterildiği ve bu hesabın bilançoda aktif (borç) tarafında yer aldığı düşünülerek, gelirin net karşılığına kaydedildiği kabul edilir. Diğer şıklar yanlışdır çünkü A şıkkındaki "Ödenecek Vergi" pasif bir hesapken burada aktif bir durum söz konusudur; B şıkkı vergi kesintisini göz ardı eder; D şıkkı faiz gelirini olağanüstü gelir sayar ki bu yanlıştır; E şıkkı ise sorunun ikinci kısmındaki çeki ciro kaydı ile karıştırılmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Kısa vadeli banka faiz gelirlerinden kesilen stopaj, "Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar" hesabına yansıtılır ve bu hesap aktif (borç) karakterlidir.

Doğru cevap D'dir. İşletme stokları içindeki ham maddeyi kullandığında, bu malzeme stoktan çıkarak üretim sürecine girmektedir. TTK ve Muhasebe Standartları uyarınca, stok varlıklarının azalması alacak, gider veya maliyet hesaplarının artışı ise borç tarafında kaydedilir. Ham madde, üretimde doğrudan kullanıldığı için "İlk Madde ve Malzeme" hesabından alacaklı, ilgili üretim maliyeti hesabından da borçlu kaydedilir. Bu nedenle ham maddenin stoktan çıkışında "İlk Madde ve Malzeme" hesabı alacaklı kullanılır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Bu hesap, yansıtma işlemleri içindir, stok çıkışı için kullanılmaz. B) Bu hesap, ham maddenin stoktan çıkıp üretim maliyetine intikal ettiği an değil, gider olarak muhasebeleştirildiği aşamadır; ancak soru stok içindeki ham maddenin kullanımını (çıkışını) sorduğu için doğrudan stok hesabının alacaklı olması esastır. C) Satılan Mamuller Maliyeti, mamulün satış anında kullanılır, ham madde tüketiminde doğrudan kullanılmaz. E) Diğer Stoklar, ham maddeyi kapsamaz; ham madde özel bir stok grubudur.

Bilinmesi gereken kural: Stoktan çıkışlarda, ilgili stok hesabı her zaman alacaklı, gider/maliyet hesabı ise borçlu kaydedilir.

Doğru cevap A şıkkıdır. 31 Ekim tarihi, kredinin alındığı tarih ile vade bitiş tarihi arasında kalan bir dönem sonudur. Muhasebe standartlarına göre, bir mali yükümlülüğün vadesi gelmiş ancak henüz ödenmemiş olması veya dönem sonu itibarıyla tahakkuk etmiş giderlerin kaydedilmesi gerekir. Banka kredisi faizi, kullanılmaya başlandığı tarihten itibaren her gün tahakkuk eden bir giderdir. 31 Ekim’de bu faiz henüz ödenmemiş olsa da, söz konusu döneme ait maliyet oluşmuştur. Bu nedenle, tahakkuk etmiş ancak ödenmemiş faiz tutarı "Gider Tahakkukları" hesabına borç, ilgili faiz borcu ise "Diğer Mali Borçlar" veya doğrudan tahakkuk hesabı karşılığı olarak kaydedilir. Soruda "hesap aşağıdakilerden hangisidir?" denilerek, bu tarihte oluşacak muhasebe kaydının niteliği sorulmaktadır. Giderin tahakkuk etmiş olması, onun bir gider hesabına (D veya E) doğrudan yansıtılmadığını, önce bir borç/tahakkuk hesabı üzerinden izlendiğini gösterir.

B şıkkı yanlış çünkü diğer mali borçlar, tahakkuk etmemiş veya farklı nitelikteki borçları kapsar. C şıkkı yanlış çünkü anapara borcu ana hesapta izlenir, faiz tahakkuku ayrıdır. D şıkkı yanlış çünkü gider hesabı, ödemenin yapıldığı veya kesinleştiği anda kullanılır, tahakkuk anında değil. E şıkkı yanlış çünkü bu hesap, olağan dışı ve özel durumları kapsar, normal faiz tahakkuku için uygun değildir.

Bilinmesi gereken kural: Dönem sonu itibarıyla tahakkuk etmiş ancak ödenmemiş faizler, Gider Tahakkukları hesabı üzerinden muhasebeleştirilir.

Amortisman, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) Madde 326’ya göre, işletme envanterine kayıtlı (I), kullanılmaya hazır (II), birden fazla yıl kullanılabilecek (III) ve yıpranmaya/teknolojik değişime maruz kalan (IV) iktisadi kıymetler için yapılır. Ayrıca VUK Madde 328’e göre, amortismana tabi tutulabilmesi için iktisadi kıymetin değeri belirli bir tutarın (halihazırda 2.000 TL) üzerinde olması gerekir (V). Dolayısıyla tüm ifadeler doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) I, III, IV ve V şartlarını eksik bırakır. B) II şartını (kullanıma hazır olma) göz ardı eder. C) II şartını eksik gösterir. D) V şartını (değer sınırı) unutur.

Bilinmesi gereken kural: Amortisman uygulaması için iktisadi kıymetin envanterde kayıtlı, kullanıma hazır, çok yıllı, değer yitirimine uğrayan ve yasal asgari değerin üzerinde olması şarttır.

Doğru cevap D şıkkıdır. TTK m. 473 ve TMS 28 uyarınca, %20-%50 arası oy hakkı genellikle "önemli etki" kurar ve bu yatırımlar İştirakler (hesap kodu 242) kapsamında değerlendirilir. %35 hisse, bağlı ortaklık (%50+ kontrol) değil, itiraktır. Ayrıca, TMS 28’e göre iştirakler gerçek değerden (alış bedeli) kaydedilir. İşletme, 250.000 TL nominal değerli hisseyi 275.000 TL’den aldığı için, varlık hesabı (242) alış fiyatı olan 275.000 TL ile borçlu kaydedilmelidir.

Diğer şıkların hataları: A) Yanlış hesap (245 Bağlı Ortaklıklar) ve yanlış tutar (nominal değer) kullanılmıştır. B) Yanlış hesap (245) kullanılmış, ancak tutar doğrudur. C) Doğru hesap kullanılmış ancak tutar nominal değerle, gerçek değerle değil kaydedilmiştir. E) Yanlış tutar (nominal) ve yanlış ödeme aracı (Kasa) varsayımı vardır; banka/çek gibi araçlar belirtilmemiştir.

Bilinmesi gereken kural: İştirak yatırımları, TMS 28 gereği nominal değerle değil, elde edilme maliyeti (gerçek değer) ile kaydedilir ve %20-50 arası oy hakkı "İştirakler" (242) hesabında izlenir.

Doğru cevap D şıkkıdır. İşletme, kısa vadeli borcunu (kredi) dönen varlığından (nakit) ödediğinde, hem dönen varlıklar hem de kısa vadeli borçlar eşit miktarda azalır. Net İşletme Sermayesi (NİS), Dönen Varlıklar eksi Kısa Vadeli Borçlar formülüyle hesaplanır. Her iki kalemin de aynı tutarda azalması, aralarındaki farkı (NİS) etkilemez; bu nedenle NİS değişmez.

Cari Oran ise Dönen Varlıkların Kısa Vadeli Borçlara oranıdır. Pay ve payda aynı oranda küçüldüğünde, oran 1’den büyükse artar, 1’den küçükse azalır. Soruda genel bir durum sorulduğu için ve çoğu sağlıklı işletmede cari oran 1’in üzerinde olduğu varsayımıyla, oranın artması beklenen standart durumdur. Bu nedenle "Artar" ifadesi doğru kabul edilir.

A şıkkı yanlıştır çünkü NİS değişmez, artmaz. B şıkkı yanlıştır çünkü NİS azalmaz ve oran her zaman azalmaz. C şıkkı yanlıştır çünkü NİS azalmaz. E şıkkı yanlıştır çünkü cari oran değişmez değil, genellikle artar.

Bilinmesi gereken kural: Kısa vadeli borç ödemesi, dönen varlık ve kısa vadeli borcu eşit azalttığı için Net İşletme Sermayesini etkilemez; ancak cari oranı (1’in üzerindeyse) artırır.

Doğru cevap E'dir. TTK ve Muhasebe Standartları uyarınca, üretimde kullanılacak ham madde alımları "150 İlki Madde ve Malzeme" hesabına kaydedilir. Akreditif giderleri (banka komisyonları vb.), malın satın alma maliyetine eklenir; bu nedenle KDV dahil toplam tutar (75.000 + 3.500 = 78.500 TL) maliyete yansıtılır. Avans verilmemişse, doğrudan banka hesabından ödeme yapıldığı için "102 Bankalar" alacaklanır. Avans verildiyse "159 Verilen Sipariş Avansları" borçlandırılarak kapatılır. Soruda avans durumu net olmasa da, E şıkkındaki 150 hesabına toplam tutarın (78.500) alınması ve 159/102 ile karşılanması, maliyetin doğru yansıtıldığı tek mantıklı kayıttır. A, B, C şıklarında hesap kodları (153 Ticari Mallar) veya tutar dağılımları yanlıştır. D şıkkında KDV indirilebilir gösterilmiştir ancak ithalatta KDV genellikle maliyete eklenir veya farklı işlenir; E şıkkı ise maliyetin bütünlüğünü korur.

Bilinmesi gereken kural: İthalat akreditif giderleri, malın satın alma maliyetine eklenerek 150 hesabına yansıtılır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Bu soru, maliyet-hacim-kâr (CVP) analizine dayanır. İstenilen kârı elde etmek için gerekli satış adedi, sabit giderler ile hedeflenen kârın toplamının, birim katkı payına bölünmesiyle bulunur.

Öncelikle birim katkı payını hesaplayalım: Birim Satış Fiyatı (120 TL) eksi Birim Değişken Gider (90 TL) = 30 TL. Yani her satılan birim işletmeye 30 TL katkı sağlamaktadır.

Hedeflenen kâr 5.600.000 TL ve sabit giderler 1.900.000 TL'dir. Toplam karşılanması gereken tutar: 5.600.000 + 1.900.000 = 7.500.000 TL olur.

Gerekli satış adedi = 7.500.000 / 30 = 250.000 adettir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Sadece sabit giderlerin katkı payına bölünmesiyle bulunmuştur. B) Hedef kârın sabit giderlere eklenmeden hesaplanması sonucu elde edilmiştir. C) Hesaplama hatası veya yanlış formül uygulaması sonucu çıkmıştır. D) Yanlış birim maliyet veya gider kullanımı sonucu elde edilmiştir.

Bilinmesi gereken kural: İstenilen kârı elde etmek için gerekli satış adedi; (Sabit Giderler + Hedeflenen Kâr) / Birim Katkı Payı formülüyle hesaplanır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Maliyet muhasebesi, üretim sürecindeki giderlerin izlenmesi ve ürün maliyetlerinin hesaplanması amacıyla kullanılan bir alt sistemdir. I. Tertip Yasal Yedekler, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu veya 2974 sayılı Kanun gibi mevzuat gereği kar dağıtımından önce ayrılan, öz sermaye hesabıdır. Bu hesap, bir gider veya maliyet unsuru değil, karın muhafazası için yapılan bir transferdir. Dolayısıyla üretim veya hizmet maliyetlerinin izlendiği maliyet muhasebesi alt hesapları arasında yer alamaz.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B) Muhasebe Bölümü, genel yönetim giderlerinin izlendiği bir gider yeri olarak maliyet hesaplamasına dahil olabilir. C) Amortismanlar, sabit kıymetlerin tüketimini gösteren ve üretim maliyetlerine dağıtılan bir gider kalemidir. D) Kaporta Esas Üretim Gider Yeri, doğrudan üretimle ilgili giderlerin izlendiği temel bir maliyet merkezidir. E) Yemekhane Yardımcı Hizmet Gider Yeri, yardımcı giderlerin izlendiği ve ana üretim yerlerine dağıtıldığı bir maliyet merkezidir.

Bilinmesi gereken kural: Yasal yedekler öz sermaye hesabı olup, maliyet muhasebesinin bir parçası olan gider veya maliyet merkezleri değildir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Muhasebe standartlarına göre, dönem net kârı öz kaynakların bir parçasıdır. Ancak kârın dağıtımı sırasında yedek akçelere aktarılan kısım (350.000 TL), öz kaynaklar içindeki bir kalemden diğerine (Dağıtılmamış Kar’ndan Yedek Akçeler’e) yapılan bir transferdir; bu işlem toplam öz kaynak tutarını değiştirmez. Sadece ortaklara ödenen temettü (250.000 TL), işletmeden nakit çıkışına neden olduğu için "Dağıtılmamış Kar" hesabını azaltır ve dolayısıyla toplam öz kaynak tutarını düşürür.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Yedek akçe transferi toplam öz kaynağı etkilemez. B) Temettü ödemeleri öz kaynağı artırma değil, azaltma işlemidir. D) Yedek akçe transferi toplam öz kaynağı azlatmaz. E) Toplam kârın tamamı öz kaynağı azlatmaz, sadece dağıtılan kısmı azaltır.

Bilinmesi gereken kural: Yedek akçelere yapılan transferler öz kaynak içindeki yapıyı değiştirir ancak toplam öz kaynak tutarını etkilemez; sadece dağıtılan temettü veya kâr payları toplam öz kaynağı azaltır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Bilanço eşitliğine göre Aktif Toplamı, Pasif Toplamına eşittir. Pasif ise Yabancı Kaynaklar ve Özkaynaklar toplamından oluşur.

İşletmenin Pasif Toplamı, Aktif Toplamı olan 180.000.000 TL’dir. Yabancı Kaynaklar toplamı ise kısa vadeli (40.000.000 TL) ve uzun vadeli (60.000.000 TL) yabancı kaynakların toplamıdır; yani 100.000.000 TL. Özkaynaklar, Pasif Toplamından Yabancı Kaynaklar toplamının çıkarılmasıyla bulunur: 180.000.000 - 100.000.000 = 80.000.000 TL.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Aktif toplamı pasif toplamıdır, özkaynak değildir. B) Yabancı kaynaklar toplamıdır, özkaynak değildir. C) Duran varlıklar toplamıdır, özkaynakla doğrudan ilişkisi yoktur. E) Yanlış bir aritmetik sonucu veya kavram karmaşasını yansıtır.

Bilinmesi gereken kural: Bilanço eşitliği gereği Özkaynaklar = Aktif Toplamı - Yabancı Kaynaklar toplamı formülüyle hesaplanır.

Maliyet-hacim-kâr analizinde, vergi sonrası elde edilmek istenen gerçek getiriyi belirlemek için Hedeflenen Net Kâr (C şıkkı) esas alınmalıdır.

Neden Doğru? Muhasebe standartları ve yönetim muhasebesi prensiplerine göre, net kâr; gelirlerden tüm giderler (faaliyet giderleri, finansman giderleri vb.) düşüldükten ve kurumlar vergisi ödendikten sonra kalan kârdır. Vergiyi dikkate almak isteyen bir yönetici, brüt veya faaliyet kârı yerine, vergi sonrası eline geçecek olan net kârı hedeflemelidir. Hesaplama formülü genellikle: (Hedeflenen Net Kâr / (1 - Vergi Oranı)) + Sabit Giderler şeklinde düzenlenir. Bu nedenle analiz, net kâr üzerinden kurgulanmalıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış? A) Faaliyet kârı, faiz ve vergi öncesi kârı ifade eder, vergiyi içermez. B) Katkı payı, değişken giderler düşüldükten sonra kalan tutardır ve vergi etkisini yansıtmaz. D) Güvenlik marjı, mevcut satışların breakeven noktasının üzerindeki payını gösterir, hedef kâr ölçüsü değildir. E) Katkı payı oranı, birim fiyat ve değişken maliyetler arasındaki ilişkiyi gösterir, vergi dikkate alınmaz.

Bilinmesi gereken kural: Vergi sonrası kâr hedefleniyorsa, maliyet-hacim-kâr analizinde mutlaka vergi sonrası net kâr baz alınmalıdır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Üretim amaçlı ham madde alımları, Tekdüzen Hesap Planı’na göre 150 İlk Madde ve Malzeme Stokları hesabına kaydedilir. Ticari mal alımları ise 153 hesabına girer; bu nedenle B ve D şıkları (153 hesabı kullanmış) ve E şıkkı (yanlış KDV hesabı) ilk bakışta elenir.

Muhasebe kayıtlarında, stok maliyeti net tutar (KDV hariç) olarak kaydedilir. KDV, işletmenin ileride vergi dairesinden geri alabileceği bir alacak niteliğindedir ve 191 İndirilecek KDV hesabına borç yazılır. İşletme ödemeyi çekle yaptığı için 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri hesabı, toplam borç tutarı (30.000 + 5.480 = 35.480 TL) kadar alacak yazılarak düşer.

C şıkkı yanlışdır çünkü KDV’yi stok maliyetine eklememiştir; stoklar her zaman KDV hariç net maliyetle kaydedilir. D şıkkı yanlışdır çünkü ham madde 153 hesabına değil, 150 hesabına kaydedilir. E şıkkı yanlışdır çünkü satın alma işlemi için 391 Hesaplanan KDV (satışlara ait) kullanılmaz, 191 İndirilecek KDV kullanılır.

Bilinmesi gereken kural: Üretim işletmelerinde ham madde alımları 150 hesabına, KDV ise 191 hesabına borç; ödeme şekline göre nakit, banka veya çek hesaplarına alacak kaydı yapılır.

Doğru cevap B şıkkıdır. TMS 16 Maddi Duran Varlıklar standardına göre, bir maddi duran varlığın maliyeti; satın alma bedeline, varlığın tahmin edilen kullanım yerine ve durumuna getirilmesine doğrudan katlanılan tüm giderleri (nakliye, yükleme-boşaltma, kurulum, gümrük vergileri vb.) içerir. Bu nedenle ithal edilen makinenin taşıma, sigorta ve gümrük vergileri gibi ek giderleri, varlığın edinim maliyetine eklenerek Tesis, Makine ve Cihazlar hesabına borç yazılır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı yanlıştır çünkü bu giderler satış sonrası değil, varlık edinim aşamasındadır; C şıkkı yanlıştır çünkü genel yönetim giderleri değildir, doğrudan varlık maliyetidir; D şıkkı yanlıştır çünkü Duran Varlıklar genel bir grup hesabıdır, detaylı kayıt Tesis, Makine ve Cihazlar hesabında yapılır; E şıkkı yanlıştır çünkü makine stok (ticari mal) değil, sabit kıymettir.

Bilinmesi gereken kural: Maddi duran varlıkların edinim maliyetine, varlığın kullanıma hazır hale gelmesi için doğrudan yapılan tüm ek giderler eklenir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Muhasebe standartlarına göre, giderler tahakkuk ettiği dönemde kaydedilmelidir (Dönemsellik İlkesi). 15 Aralık’ta peşin ödenen aylık maaş, hem Aralık’ın 15 gününü hem de Ocak’ın 15 gününü kapsar. Bu nedenle, Aralık ayına isabet eden 15 günlük maaş gideri, ilgili maliyet veya gider hesabına (burada Hizmet Üretim Maliyeti) yazılmalıdır. Ocak ayına isabet eden diğer 15 günlük tutar ise henük tahakkuk etmediği için aktifte “Gelecek Aylara Ait Giderler” hesabında tutulur. Bu işlem, maliyetlerin doğru döneme yansıtılmasını sağlar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Giderin tamamını Aralık’a yazmak, Ocak’a ait kısmı erken gider olarak gösterir, dönemselliği bozar. B) Giderin tamamını gelecek aylara ait olarak kaydetmek, Aralık’a ait kısmı gizler ve dönemi eksik gösterir. D) İşlem yapılmaması, maliyetlerin doğru döneme yansıtılmamasına ve bilançonun hatalı oluşuna neden olur. E) Maaş gideri faaliyet dışı değildir; aktifte gelecek aylara ait gider olarak gösterilmelidir, faaliyet dışı zarara yazılmaz.

Bilinmesi gereken kural: Peşin ödenen giderlerde, döneme isabet eden kısım gider, kalan kısım gelecek aylara ait gider olarak ayrılmalıdır.

Hastane, hizmet üreten bir işletme olduğu için doğrudan hizmete aracılık eden sabit kıymetlerin amortismanı, hizmet üretim maliyetlerine dahil edilir. Ameliyathane ekipmanları hastane hizmetinin doğrudan bir parçasıdır; bu nedenle gider "740 Hizmet Üretim Maliyetleri" hesabına borç kaydedilir.

Tutar hesabı için: Toplam maliyet 550.000.000 TL, ekonomik ömür 10 yıldır. Yıllık amortisman, doğrusal yöntemle (standart uygulama) toplam maliyetin ömre bölünmesiyle bulunur: 550.000.000 / 10 = 55.000.000 TL.

Diğer şıkların hataları: A) Tutar doğru ancak hesap yanlış; ameliyathane genel yönetim değil, üretim merkezidir. B) Tutar yanlış hesaplanmıştır (55 milyon olmalı, 10 milyon değil). C) Hem tutar yanlış hem de hesap yanlış; doğrudan hizmet maliyetidir. D) Hesap kısmen doğru (üretim maliyeti) ancak tutar yanlış hesaplanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Hastane gibi hizmet işletmelerinde, doğrudan hizmete aracılık eden sabit kıymetlerin amortismanı "Hizmet Üretim Maliyetleri"ne, genel destek birimlerinin amortismanı ise "Genel Üretim Giderleri"ne kaydedilir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Muhasebe standartlarına göre, üretim maliyetine doğrudan yüklenebilen giderler direkt giderdir. Ancak soruda tanımlanan "yardımcı malzeme", mamulün bünyesine giren ancak miktar ve değer olarak ana unsur olmayan malzemelerdir. Elbise üretiminde astar, giysinin yapısına dahil olur ve son ürünün bir parçasıdır; ancak kumaş (ana malzeme) karşısında değeri ve hacmi açısından ikincil plandadır. Bu nedenle astar, tanım gereği yardımcı malzeme kabul edilir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkındaki iplik, halının ana yapısını oluşturduğu için direkt (ana) malzemedir. B şıkkındaki ambalaj, mamulün bünyesinde yer almadığı için işletme malzemesidir. C şıkkındaki kâğıt, defterin ana unsuru olduğu için direkt malzemedir. E şıkkındaki kereste, mobilyanın ana iskeletini oluşturduğu için direkt malzemedir.

Bilinmesi gereken kural: Mamulün fiziksel yapısına katılan ancak ana bileşen kadar kritik veya değerli olmayan malzemeler "yardımcı malzeme" olarak sınıflandırılır.

Doğru cevap B) 65.000 TL'dir. Mamule direkt yüklenen giderler, belirli bir mamulle doğrudan ilişkilendirilebilen direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik giderleridir. Genel üretim giderleri (amortisman, enerji vb.) mamule dağıtım anahtarlarıyla dolaylı yüklenir; Ar-Ge, pazarlama ve genel yönetim giderleri ise üretim maliyetine hiç girmez, dönem gideridir.

Kalemlerin sınıflandırılması

• a) Direkt ilk madde ve malzeme 30.000 TL → direkt (710)
• b) Ar-Ge malzemesi 10.000 TL → Ar-Ge gideri (750), üretim maliyeti değil
• c) Esas üretim işçilerinin esas ücretleri 35.000 TL → direkt işçilik (720)
• d) Üretim makinelerinin amortismanı 20.000 TL → genel üretim gideri (730), dolaylı
• e) Pazarlama müdürünün maaşı 17.000 TL → pazarlama gideri (760)
• f) Üretim departmanlarının elektriği 13.000 TL → genel üretim gideri (730), dolaylı
• g) Genel müdürlük personel ücretleri 40.000 TL → genel yönetim gideri (770)

Hesaplama

• 30.000 + 35.000 = 65.000 TL

Diğer şıklar neden yanlış?

• C) 75.000 TL: Ar-Ge malzemesi (10.000 TL) direkt gidere eklenirse bulunur; Ar-Ge gideri üretim maliyeti değildir.
• D) 108.000 TL: Direkt giderlere genel üretim giderleri (20.000 + 13.000) ve Ar-Ge malzemesi (10.000) eklenirse bulunur; bu kalemler direkt değildir.

Doğru cevap: B

Doğru cevap A şıkkıdır. Soruda tanımlanan kavram, üretim hacminden veya faaliyet düzeyinden bağımsız olarak belirli bir zaman ve kapasite aralığında sabit kalan giderlerdir. Muhasebe ve maliyet yönetimi prensiplerine göre, kiralama, amortisman veya yönetici maaşları gibi giderler, kısa vadede üretim miktarı artsa da azalsa da değişmez. Bu nedenle bunlara "Sabit maliyet" denir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B) Batmış maliyet, geçmişte yapılmış ve geri alınamayan harcamalardır. C) Değişken maliyet, üretim hacmiyle doğru orantılı olarak değişen giderlerdir. D) Azalan maliyet, standart bir maliyet sınıflandırma terimi değildir. E) Karma maliyet, hem sabit hem de değişken unsurları barındıran giderlerdir.

Bilinmesi gereken kural: Sabit maliyetler, kısa vadeli karar alma süreçlerinde faaliyet hacmi değişse bile toplam tutarı itibarıyla sabit kalan giderlerdir.

Doğru cevap B şıkkıdır.

Neden Doğru? TMS 1’e göre; I. madde, varlıkların maliyet bedelinden fazla değerlenmemesi ilkesi gereği değer düşüklüğü karşılıklarının ayrılmasını zorunlu kılar. III. madde, tahakkuk esası ve dönemselilik ilkesi uyarınca, gelecek döneme ait giderler ve tahsil edilecek gelirlerin (geçici hesaplar) bilançoda gösterilmesini gerektirir. V. madde, ilgili taraflarla yapılan işlemlerin şeffaflığı ve sermaye/yönetim yapısının anlaşılması için ayrıntılı gösterim zorunluluğunu ifade eder. Bu üç ifade genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine (GAGM) tam uyumludur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış? II. madde yanlıştır çünkü arızi ve olağanüstü kâr/zararlar, normal faaliyet sonuçlarından ayrı olarak "olağanüstü kalemler" başlığı altında veya notlarda gösterilir, normal faaliyet sonuçlarıyla karıştırılmaz. IV. madde yanlıştır çünkü rehin, ipotek ve teminatlar bilançonun kendisinde değil, finansal tabloların notlarında açıklanır.

Bilinmesi gereken kural: Değer düşüklüğü karşılıkları, geçici hesaplar ve ilgili taraf alacak/borçları bilançoda, rehin ve teminatlar ise notlarda gösterilir; olağanüstü kalemler normal sonuçlardan ayrılır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Kâr, işletmenin faaliyet sonuçlarını gösteren bir ölçüttür (A), ancak doğrudan maliyetleri düzenleme veya kontrol aracı değildir. Maliyetler, üretim süreçleri, verimlilik analizleri ve standart maliyet usulleri gibi yönetim muhasebesi teknikleriyle kontrol edilir. Kâr, bu kontrollerin sonucunda ortaya çıkan bir sonuç göstergesidir; dolayısıyla kârın kendisi maliyetleri düzenleme fonksiyonu görmez.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) Kâr, iç kaynaklardan finansman imkânı sağlayarak işletmenin büyümesine ve sürdürülebilirliğine katkıda bulunur. C) Kâr, borçların ödenmesi ve yükümlülüklerin karşılanması için gerekli nakit akışını ve sermayeyi temin eder. D) Kâr, çalışanlara prim ve bonus gibi teşvikler sağlanarak motivasyonun artırılmasında kullanılır.

Bilinmesi gereken kural: Kâr, işletmenin performansını ölçen bir sonuç göstergesidir; maliyetleri doğrudan düzenleyen veya kontrol eden bir araç değildir.

Dönen varlıklar, işletmenin bir yıl veya normal faaliyet döngüsü içinde nakde çevireceği veya tüketeceği varlıklardır. TTK ve Yönetmelik’e göre; Kasa, Bankalar ve Ticari Mal dönen varlık grubunda yer alır. Diğer kalemler (Makineler, Tesisler, Taşıtlar, Demirbaşlar) duran varlık, B. Amortismanlar ise duran varlığın karşılığıdır. Alıcılar alacak, Satıcılar ve Banka Kredileri ise yabancı kaynak (borç) kalemidir.

Doğru cevap E şıkkıdır. Hesaplama: Kasa (30.000) + Bankalar (90.000) + Ticari Mal (150.000) = 270.000 TL. Bekleyin, listede "Alıcılar" (60.000 TL) da dönen varlıktır. Toplam: 30.000 + 90.000 + 150.000 + 60.000 = 330.000 TL.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Tüm aktif kalemlerin toplamını içermektedir. B) Yanlış gruplama sonucu oluşmuştur. C) Duran varlıklar dahil edilerek hatalı hesaplanmıştır. D) Sadece nakit ve banka kalmıştır, ticari mal ve alacaklar eksiktir.

Bilinmesi gereken kural: Dönen varlıklar; nakit, nakit benzeri, ticari alacaklar, stoklar ve kısa vadeli finansal varlıklardan oluşur; duran varlık ve yabancı kaynaklar dahil edilmez.

Doğru cevap A’dır. TMS 7 (Nakit Akış Tabloları) standardına göre, sermaye artırımları finansman faaliyetleri kapsamında değerlendirilir. Ancak nakit akış tablosu sadece gerçekleşen nakit hareketlerini yansıtır.

Soruda sermaye artırımının iki kısımdan oluştuğu belirtilmiştir:

• 60.000 TL değer artış fonunun sermayeye eklenmesi: Bu işlem bir nakit girişi sağlamaz; sadece bilanço içindeki özkaynak kalemleri arasında transferdir. Dolayısıyla nakit akışını etkilemez.
• 20.000 TL nakit karşılığı sermaye artırımı: Bu kısım işletmeye nakit girişi sağlamıştır ve finansman faaliyetlerinden sağlanan nakit kaynaklarını 20.000 TL artırır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) 60.000 TL’lik kısmın nakit girişi olmadığı için toplam 20.000 TL’dir, 40.000 TL değildir. C) Sermaye artırımları işletme faaliyetlerine değil, finansman faaliyetlerine aittir. D) Nakit girişi vardır, kullanım yoktur; ayrıca tutar 80.000 TL değildir. E) Sermaye artırımları yatırım değil, finansman faaliyetidir.

Bilinmesi gereken kural: Nakit karşılığı olmayan sermaye işlemleri (değer artış fonu transferi vb.) nakit akış tablosunda yer almaz; sadece nakit karşılığı olan kısım finansman faaliyetlerinden sağlanan nakit olarak kaydedilir.