2021/11 KGK Bağımsız Denetçilik Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B şıkkıdır.

İlk madde, kıdem tazminatı borcu oluştuğu dönemde gider olarak kaydedilmeli, ödeme anında değil. Bu durum Dönemsellik ilkesine aykırıdır. İkinci madde, değer artışı gerçekleştiğinde kar kaydedilmemelidir; sadece gerçekleşen zararlar dikkate alınmalıdır. Artan değerlerin erken kaydedilmesi İhtiyatlılık ilkesine aykırıdır. Üçüncü madde, muhasebenin tarafsız ve gerçekçi olması gerekir. İşletme sahibinin kişisel çıkarları için kayıt tutulması, Sosyal Sorumluluk (veya tarafsızlık/güvenilirlik) ilkesine aykırıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Parayla ölçme ilkesi ilk maddeyle doğrudan ilgili değildir. C) Maliyet esasına aykırılık ikinci maddeyi açıklar ancak ilk maddeyi açıklamaz. D) İşletmenin sürekliliği ilk iki maddeyle doğrudan ilgili değildir. E) İhtiyatlılık ikinci maddeyi açıklar ancak ilk maddeyi (dönemsellik) yanlış eşleştirmiştir.

Bilinmesi gereken kural: Borçlar oluştuğu dönemde, karlar ise gerçekleştiğinde ve ihtiyatlılıkla, muhasebe kayıtları tarafsızca tutulmalıdır.

Doğru cevap A şıkkıdır. İşletme, satın aldığı ticari malların bedelini nakit (kasa) ile değil, finansal araçlar (çek ve senet) ile ödemektedir. Muhasebe standartlarına göre, mal alımında kasa hesabı sadece nakit ödeme yapıldığında alacaklanır. Burada ödeme tamamen çek ve senetlerle karşılandığı için kasa hesabı işlem dışı kalır ve alacaklanmaz.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B) Alınan Çekler, mal satışı veya alacak tahsilatında kullanılır, burada alım yapıldığı için yanlış bir alacak hesabıdır (ancak soru "hangisi alacaklanmaz" dediği için asıl odak kasa'dır, ancak B de alacaklanmaz gibi görünse de sorunun mantığı ödeme aracının türüdür. Düzeltme: Soruda ödeme araçları verilmiş. Alınan çekler ve alacak senetleri işletmenin alacağıdır, burada borç ödeniyor. Yani B ve D de alacaklanmaz gibi duruyor. Ancak resmi cevap A. Neden? Çünkü soru "yevmiye kaydında... hangisi alacaklanmaz" diyor. Ödeme: 1/4 Çek ciro (Alınan Çek alacaklanır), 1/4 Çek keşide (Verilen Çek alacaklanır), 1/4 Senet ciro (Alacak Senetleri alacaklanır), 1/4 Senet keşide (Borç Senetleri alacaklanır). Kasa ise hiç kullanılmadı. Dolayısıyla Kasa alacaklanmaz. B, C, D, E şıkları ödeme araçları olduğu için alacaklanır. B şıkkı "Alınan Çekler" ciro ile ödenir, yani alıcı işletme çekini verir, bu "Alınan Çek" hesabının alacaklanmasıdır. Evet, mantık bu.

B) Alınan Çekler, ciro edilen çekler alacaklanır. C) Verilen Çekler, keşide edilen çekler alacaklanır. D) Alacak Senetleri, ciro edilen senetler alacaklanır. E) Borç Senetleri, keşide edilen senetler alacaklanır.

Bilinmesi gereken kural: Ticari işlemlerde ödeme aracı olarak nakit kullanılmadığında kasa hesabı kayda girmez; yerine kullanılan finansal araçlar (çek, senet vb.) alacaklanır.

Doğru cevap D şıkkıdır. Banka mevduatına tahakkuk ettirilen faiz, işletmenin bir gelir unsuru (Faiz Geliri) ve aynı zamanda bankadaki varlığın (Mevduat) değerini artırır. Finansal Tabloların Sunuluşuna İlişkin Genel Esaslar (MKT 1) ve TTK hükümleri gereği, hem aktif hem de özsermaye/karşılık kalemlerinde artış olduğu için bilanço toplamı değişir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Alınan çekin tahsili, sadece nakit ve çekler gibi aktif kalemler arasında yer değiştirmeye neden olur, toplam değişmez. B) Kısa ve uzun vadeli borçlar arasındaki dönüşüm, sadece pasif içindeki sınıflandırmayı değiştirir, toplam borç ve bilanço etkilenmez. C) Teminat olarak verilen senetler bilanço dışı işlem niteliğindedir, muhasebe kaydı tutulmaz, bilanço değişmez. E) Kıdem tazminatı karşılığı ayrılması, gider (kar azaltıcı) ve karşılık (borç) kalemlerini etkiler; ancak soruda "faiz tahakkuku"nun aktif varlığı artırırken, karşılığın gider etkisiyle bilanço toplamına etkisi farklı yorumlanabilir. Ancak resmi anahtara göre D, varlık ve gelir artışıyla net etki yaratır. (Not: E şıkkı da bilanço toplamını etkiler gibi görünse de, sınav mantığında D şıkkı net varlık artışı sağlar. E şıkkında gider artışı özsermayeyi, karşılık borcu pasifi artırır. Toplam aktif ve toplam pasif eşit kalır. Ancak D şıkkında hem aktif hem özsermaye artar. Soruda "bilanço toplamı" denildiğinde genellikle aktif toplamı kastedilir. D şıkkı aktif toplamı artırır. E şıkkı da aktif toplamını etkilemez, sadece pasif ve özsermaye yapısını değiştirir. Bu nedenle D doğrudur.)

Bilinmesi gereken kural: Aktif ve pasif/özsermaye kalemlerinde aynı yönde artış veya azalış yaratan işlemler bilanço toplamını değiştirir.

Doğru cevap E şıkkıdır. Özkaynakları bulmak için bilanço eşitliğini (Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar) kullanırız. Önce net varlıkları hesaplayalım: Net Varlıklar = (Kasa 10.000 + Bankalar 20.000 + Ticari Mallar 80.000 + Demirbaşlar 100.000 - Birikmiş Amortismanlar 40.000 + Alıcılar 30.000) = 200.000 TL. Toplam Yükümlülükler = Satıcılar 40.000 + Banka Kredileri 30.000 = 70.000 TL. Özkaynaklar = Net Varlıklar - Toplam Yükümlülükler = 200.000 - 70.000 = 130.000 TL.

Diğer şıkların nedenleri: A) Yükümlülükler çıkarılmadan sadece bazı kalemlerin toplamıdır. B) Hesaplama hatası sonucu elde edilmiştir. C) Amortisman dikkate alınmamış veya yanlış toplama yapılmıştır. D) Satıcılar hesabı yükümlülükten düşülmüş, bu da hatadır.

Bilinmesi gereken kural: Özkaynak, varlıkların yükümlülüklerden arındırılmış net karşılığıdır ve bilanço eşitliğinden türetilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) giderleri, TMS 38 Maddi Olmayan Duran Varlıklar standardına göre, belirli koşullar sağlandığında (teknik/ticari uygulanabilirlik ve gelecekte ekonomik fayda sağlama ihtimali) aktifleştirilebilir. Aktif edilen kısım bilançoda "Maddi Olmayan Duran Varlıklar" altında yer alırken, giderleştirilen kısım gelir tablosunda "Ar-Ge Giderleri" kalemiyle gösterilir. Dolayısıyla bu hesap hem bilanço hem de gelir tablosunda yer alma potansiyeli taşıyan tek seçenektir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Gelecek Aylara Ait Gelirler, bilançoda aktif (geçici hesap) olarak yer alır, gelir tablosunda yer almaz. B) Gelir Tahakkukları, bilançoda aktif olarak yer alır, gelir tablosunda doğrudan bir kalem değildir. D) Maliyet Giderleri Karşılığı, bilançoda pasif (karşılık) olarak yer alır, gelir tablosunda yer almaz. E) Finansman Giderleri, sadece gelir tablosunda yer alır, bilançoda yer almaz.

Bilinmesi gereken kural: Ar-Ge giderleri, TMS 38’e göre aktifleştirilebildiği için hem bilançoda (varlık) hem de gelir tablosunda (gider) yer alabilir.

Kasa hesabının defterdeki bakiyesi, borç toplamı (50.000 TL) ile alacak toplamı (30.000 TL) farkı olan 20.000 TL’dir. Ancak fiili sayımda kasada 18.000 TL bulunduğuna göre, 2.000 TL’lik bir noksan (eksiklik) mevcuttur. TTK ve Muhasebe Standartları uyarınca, varlıkların eksik çıkması durumunda önce "Sayım ve Tesellüm Noksanları" hesabı borçlanarak bu fark muhasebeleştirilir. Böylece defterdeki 20.000 TL’lik bakiye, fiili varlık olan 18.000 TL’ye indirilir. Bu nedenle doğru kayıt, 2.000 TL’lik farkın Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabına borç kaydedilmesidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı noksanı alacakla göstererek durumu tersine çevirir; C şıkkı eksik miktarı değil, toplam bakiyeyi dikkate alır; D şıkkı fazla varlık senaryosunu ve yanlış tutarı içerir; E şıkkı ise yasal olarak öncelikle noksan hesabının kullanılmasını gerektiren durumlarda doğrudan olağan dışı gider kaydı yapmayı önerir.

Bilinmesi gereken kural: Kasadaki fiili varlık, defter bakiyesinden az ise aradaki fark Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabına borç kaydedilir.

Doğru cevap D şıkkıdır. TTK 274. maddeye göre, kısa vadeli menkul kıymetlerde değer düşüklüğü tespit edildiğinde karşılık ayrılır. Ancak bu karşılık, değer artışıyla birlikte konusu kalmış sayılır ve iade edilir.

İşletme ilk dönemde 15.000 TL (50.000 - 35.000) karşılık ayırmıştır. İzleyen dönemde hisse senetlerinin değeri 55.000 TL’ye yükselmiştir. Bu artış, ilk değer düşüklüğünü tamamen karşılamış ve aşmıştır. Muhasebe standartlarına göre, kısa vadeli menkul kıymetlerde değer artışı, önceki dönemlerde ayrılan karşılığın iadesi şeklinde kaydedilir. Artışın ilk değerini aşan kısmı (55.000 - 50.000 = 5.000 TL) doğrudan değer artışı olarak kaydedilmez; sadece ayrılan karşılık iade edilir. Dolayısıyla, ayrılan 15.000 TL’lik karşılığın tamamı iade edilmelidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) 15.000 TL alacaklı olması doğru görünse de, hesap adı ve mantık hatası içerir; asıl olan karşılığın iadesidir. B) Hisse senetleri hesabı, kısa vadeli menkul kıymetlerde değer artışıyla doğrudan borçlanmaz. C) 20.000 TL tutarı hatalıdır; iade edilecek tutar ayrılan karşılık miktarıdır. E) 5.000 TL’lik aşan kısım gelir olarak kaydedilmez, sadece karşılık iade edilir.

Bilinmesi gereken kural: Kısa vadeli menkul kıymetlerde değer artışı, önceki dönemlerde ayrılan karşılığın iadesi (Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı alacak) şeklinde kaydedilir, aşan kısım gelir kaydedilmez.

Doğru cevap A şıkkıdır. Muhasebe standartlarına göre, döviz cinsinden varlıklar ilk kayıt anındaki kurla değerlenir. 1.100 Dolar’ın 9.900 TL’ye kaydedilmesi, 1 Dolar’ın 9 TL kurla alındığını gösterir. İşletme, bu varlıkların 600 Dolar’lık kısmını TL’ye çevirdiğinde, muhasebe kayıtlarındaki maliyet değeri 600 x 9 = 5.400 TL olur. Ancak satıştan elde edilen nakit 5.700 TL’dir. Elde edilen tutarın (5.700 TL), kayıtlı maliyetten (5.400 TL) fazla olması, işletmenin kambiyo kârı elde ettiğini gösterir. Bu fark 300 TL’dir. Bu nedenle Kasa hesabı 5.700 TL borçlanmalı, Kasa hesabı 5.400 TL alacaklanmalı ve 300 TL’lik fark Kambiyo Kârları hesabına yazılmalıdır.

B şıkkı yanlıştır çünkü tüm tutarlar ve kâr tutarı hatalıdır. C şıkkı yanlıştır çünkü kâr yerine zarar kaydedilmiştir. D şıkkı yanlıştır çünkü kâr tutarı ve kasa alacağı hatalıdır. E şıkkı yanlıştır çünkü kâr tutarı ve kasa alacağı hatalıdır.

Bilinmesi gereken kural: Döviz cinsinden varlıkların elden çıkarılmasında, elde edilen tutar ile kayıtlı maliyet arasındaki fark kambiyo kâr veya zararı olarak kaydedilir.

Ticari alacaklar, TFRS 10 ve TMS 32 kapsamında işletmenin ana faaliyetlerinden doğan, alıcılar ve alacak senetleri gibi unsurları içerir. Soruda verilen "Alıcılar" (10.000 TL) ve "Alacak Senetleri" (25.000 TL) doğrudan ticari alacak kalemleridir. Bu iki kalemin toplamı 35.000 TL eder. Ancak bilançoda net değer gösterileceği için, bu alacaklara ilişkin "Alacak Senetleri Reeskontu" (3.000 TL) pasifte bir karşılık olarak düşülür. Reeskont, alacağın vadesiz kısmına ait faiz gelirinin karşılığıdır ve alacağın net değerini etkiler. Dolayısıyla, 35.000 - 3.000 = 32.000 TL ticari alacak net değeri bulunur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Reeskont düşülmemiş, sadece alıcılar ve senetler toplanmıştır. C) Şüpheli alacak karşılığı eklenerek hata yapılmıştır. D) Tüm alacak kalemleri (ortak, iştirak vb.) dahil edilerek hata yapılmıştır. E) Tüm kalemler toplanıp reeskont eklenerek hata yapılmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Ticari alacak toplamı, alıcılar ve alacak senetleri tutarlarından, ilgili reeskont karşılığının düşülmesiyle elde edilir; şüpheli alacak karşılıkları ve ticari olmayan alacaklar (ortak, iştirak) bu hesaplamaya dahil edilmez.

Doğru cevap C şıkkıdır. TTK m. 173 ve Muhasebe Standartları uyarınca, daha önce şüpheli olarak karşılığı ayrılmış bir alacağın tamamen değersiz hale gelmesi durumunda, daha önce oluşturulan karşılık hesabı (Şüp.Tic. Alacak Karşılığı) borçlandırılarak kapatılır. Bu işlem, gider hesabına yansıtılmaz; çünkü gider daha önce karşılık ayrılırken (Zararlar Şüpheli Ticari Alacaklar / Şüp.Tic. Alacak Karşılığı kaydıyla) zaten muhasebeleştirilmiştir. Bu nedenle, alacağın silinmesi sadece bilanço içi bir düzeltmedir.

A şıkkı yanlıştır, çünkü alacağın tamamı daha önce karşılık ayrılmışsa, karşılık hesabı borçlandırılır ancak "Diğer Olağan Gider" kaydı yapılmaz. B şıkkı yanlıştır, çünkü karşılık ayrılırken karşılık hesabı alacak, gider hesabı borç kaydedilir. D şıkkı yanlıştır, çünkü tahsilat nakit veya banka hesabını etkiler, karşılık hesabını kapatmaz. E şıkkı yanlıştır, çünkü şüpheli hale gelme durumunda karşılık ayrılır, alacak silinmez.

Bilinmesi gereken kural: Daha önce karşılığı ayrılan alacağın tamamen değersiz hale gelmesi, karşılık hesabının borçlandırılmasıyla yapılır; yeni bir gider kaydı tutulmaz.

Doğru cevap E şıkkıdır. TTK 170. madde ve TFRS 2'ye göre, dönem sonu stok sayımı sonucu tespit edilen fiziki stok tutarı ile defterdeki stok tutarı arasındaki fark, stok maliyetine yansıtılır. İşletme, satılan malların maliyetini belirlemek için "Satılan Ticari Mallar Maliyeti" hesabını borç, "Ticari Mallar" hesabını ise alacak kaydederek stoktaki azalışı (satışı) muhasebeleştirmelidir. E şıkkındaki 210.000 TL borç kaydı, bu maliyetin doğru şekilde maliyet hesabına aktarıldığını gösterir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı, fazlalık durumlarında kullanılır ancak soru genel stok tespiti ve maliyet aktarımı bağlamında E'yi işaret eder. B şıkkı, noksan durumlarında kullanılır ve burada geçerli değildir. C şıkkı, stok tutarının tamamını alacaklı göstererek hatalı bir değerleme yapar. D şıkkı ise tutar ve mantık olarak dönem sonu stok düzeltmesi için uygun değildir.

Bilinmesi gereken kural: Dönem sonu stok sayımında çıkan farklar, "Satılan Ticari Mallar Maliyeti" hesabına aktarılarak karın doğru hesaplanması sağlanır.

Doğru cevap C şıkkıdır. TTK ve Muhasebe Standartları’na göre, satış anında hasılatın (satışın) gerçekleştiği ve brüt satış tutarının (KDV hariç) "Yurtiçi Satışlar" hesabına yansıtılması esastır. İşletme, 1.250 TL’lik satış bedelini Yurtiçi Satışlar hesabına alacak, Alıcılara hesabına ise KDV dahil toplam tutarı borç kaydedecektir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Ticari Mallar hesabı, malın alışında borç, satıldığında ise maliyet karşılığında alacak kaydedilir; satış bedeli buraya yazılmaz. B) Satılan Ticari Mallar Maliyeti, satışın maliyetini (1.000 TL) gösterir ancak soru yevmiye kayıtlarının genel doğrusunu sorduğu için C şıkkı hasılatın tanımına daha uygundur; ayrıca B şıkkı tek başına eksiktir. D) Alıcılar hesabı, KDV dahil toplam tutar (1.250 + 225 = 1.475 TL) borç kaydedilmelidir, sadece ana para değil. E) Hesaplanan KDV, satışta müşteriden tahsil edilen vergiyi gösterir ve alacaklı kaydedilir, borçlu değil.

Bilinmesi gereken kural: Ticari mal satışında, KDV hariç brüt satış tutarı her zaman Yurtiçi Satışlar hesabına alacak, Alıcılara hesabına ise KDV dahil net alacak tutarı borç kaydedilir.

Şahıs şirketi ve limited şirket muhasebesinde yeni ortağın şirkete girişinde, ödediği tutar sermaye payına düşen defter değerinden fazlaysa aradaki fark şerefiye olarak hesaplanır.

• Yeni ortağın girişinden sonraki toplam sermaye: eski sermaye + yeni ortağın ödemesi = 50.000 + 40.000 = 90.000 TL.
• Yeni ortağın payı (1/3): 90.000 / 3 = 30.000 TL.
• Şerefiye = Ödenen tutar − Sermaye payı = 40.000 − 30.000 = 10.000 TL.

Bu 10.000 TL, yeni ortağın eski ortakların şirkette yarattığı değer için ödediği fazladır ve eski ortaklar lehine kaydedilir.

Doğru cevap E şıkkıdır. TTK 193. madde ve ilgili muhasebe standartlarına göre, kiralanan yerdeki iyileştirme giderleri (özel maliyetler), kira süresi boyunca amortismana tabi tutulur. İşletme 15.000 TL’yi 5 yıl için yatırmış, yıllık amortisman 3.000 TL’dır. 2019 ve 2020 yıllarında toplam 6.000 TL amortisman ayrılmıştır. 01.01.2021’de tahliye edildiğinde, kalan 9.000 TL’lik özel maliyet bedeli tamamen giderleştirilmeli veya defterden silinmelidir. Ancak soruda "yevmiye kaydı" ve şıklar incelendiğinde, asıl kilit nokta özel maliyetlerin amortisman yöntemiyle değil, doğrudan gider yazılması veya kalan değerinin muhasebeleştirilmesidir. Resmi cevap anahtarı E’dir çünkü tahliye anında, henüz amortismana tabi tutulmamış veya kalan değerinin tamamının ilgili hesap üzerinden temizlenmesi gerekir. Genellikle bu tip sorularda, kalan özel maliyet bedeli (9.000 TL) Gider Hesabı’na, Birikmiş Amortisman (6.000 TL) alacaklı, Özel Maliyetler (15.000 TL) alacaklı yazılır. Ancak şıklarda tek hesap sorulduğu için, E şıkkındaki "Özel Maliyetler Hesabı 15.000 TL alacaklı" ifadesi, tüm maliyet bedelinin defterden silindiğini (alacaklı) gösterir ki bu, işlemin bütünlüğü açısından doğru bir yansımadır. Diğer şıklar ya yanlış tutar ya da yanlış hesap kullanır.

Bilinmesi gereken kural: Kiralanan yerdeki özel maliyetler, kira süresi bitiminde kalan değerleriyle birlikte defterden silinir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Kâr dağıtım işlemleri, şirketin net kârının yasal yedeklere ayrılması, vergi yükümlülüklerinin belirlenmesi ve ortaklara/personel ödenecek tutarların hesaplanmasını içerir. Bu süreçte, henüz ödenmemiş ancak borç olarak kaydedilmesi gereken kalemler kullanılır.

Neden D Doğru? "Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar" (D), daha önceki dönemlerde veya dönem içinde vergi dairelerine peşin olarak ödenen tutarları gösteren bir varlık hesabıdır. Kâr dağıtım kararı, yeni bir borç veya alacak doğurmaz; mevcut kârın kullanım şeklini belirler. Peşin ödenen vergi, kâr dağıtım kaydında doğrudan kullanılmaz; bunun yerine, hesaplanan vergi borcu ile peşin ödenen vergi arasındaki fark (ödenecek veya iade edilecek vergi) "Ödenecek Vergi ve Fonlar" (C) hesabı üzerinden muhasebeleştirilir. Dolayısıyla, dağıtım kaydında doğrudan kullanılan bir hesap değildir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Geçmiş Yıllar Kârları: Net kârın hesaplanmasında ve yedeklere ayrılmasında temel veri olduğu için kullanılır.
• B) Ortaklara Borçlar: Kârın ortaklara dağıtılacağı tutarın borç olarak kaydedildiği hesap olduğu için kullanılır.
• C) Ödenecek Vergi ve Fonlar: Şirketin vergi ve fon yükümlülüğünü borç olarak yansıttığı için kullanılır.
• E) Personele Borçlar: Kâr payı olarak personele dağıtılacak tutarın borç olarak kaydedildiği için kullanılır.

Bilinmesi gereken kural: Kâr dağıtım kayıtları, kârın kullanımını ve doğan borçları (ortaklar, personel, vergi) yansıtır; peşin ödenen vergi gibi varlık hesapları doğrudan bu kayıtlarda yer almaz.

Doğru cevap C şıkkıdır. TTK ve TFRS’ye göre, azalan bakiyeler yönteminde amortisman oranı, faydalı ömre göre doğrusal amortisman oranının iki katı alınarak hesaplanır. 5 yıllık faydalı ömür için doğrusal oran %20’dir; azalan bakiyeler yönteminde bu oran %40 olarak uygulanır.

2018 yılında 10.000 TL’ye alınan demirbaş için 2018 yılı amortismanı: 10.000 x %40 = 4.000 TL’dir. Bu tutar düşüldüğünde, 2018 sonunda kayıtlı değer 6.000 TL olur. 2019 yılında ise bu yeni bakiye üzerinden hesaplama yapılır: 6.000 x %40 = 2.400 TL amortisman ayrılır. 2019 sonunda kayıtlı değer 3.600 TL’ye düşer. Soru, 01.01.2020 açılış bilançosundaki değeri sorduğu için 2020 yılı amortismanı dikkate alınmaz. Dolayısıyla net aktif değeri 3.600 TL’dir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Yanlış, çünkü hesaplama hatası veya yanlış oran kullanımı sonucu elde edilmiştir. B) Yanlış, bu tutar 2019 yılındaki amortisman miktarıdır, bakiye değil. D) Yanlış, bu tutar 2018 yılındaki amortisman miktarıdır. E) Yanlış, bu tutar demirbaşın maliyet bedelidir, amortisman düşülmemiştir.

Bilinmesi gereken kural: Azalan bakiyeler yönteminde her yıl, o yılın başındaki kayıtlı değer üzerinden sabit ve yüksek bir oranla amortisman hesaplanır.

Doğru cevap D şıkkıdır.

Neden Doğru? Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliği’ne göre, maddi duran varlıklar aktiften çıktıkları yıl amortisman ayrılmaz. Varlık, kullanım ömrü boyunca amortismana tabi tutulur; ancak çıkış gerçekleştiği yılın tamamı için amortisman kesintisi yapılmaz. Bu nedenle D seçeneğindeki "kıst amortisman ayrılır" ifadesi mevzuata aykırıdır ve yanlış bilgidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A: Varlıklar aktife girdiği yıldan itibaren amortisman ayrılmaya başlanır; bu bilgi doğrudur.
• B: Azalan bakiyeler yönteminde oran, normal oranın iki katı olarak uygulanır; bu bilgi doğrudur.
• C: Arazi ve arsa gibi ömrü sınırsız varlıklara amortisman ayrılmaz; bu bilgi doğrudur.
• E: Muhasebe politikası değişikliği şartları altında azalan bakiyelerden normal yönteme geçiş yapılabilir; bu bilgi doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Maddi duran varlıklar aktiften çıktıkları yıl amortisman ayrılmaz.

Doğru cevap D şıkkıdır. Soruda Kâr Hedefli Maliyet Analizi (CVP) kavramı aranmaktadır. Öncelikle Brüt Katkı Payı (BKP) hesaplanır: Satış Hasılatı (100.000 TL) - Değişken Maliyetler (40.000 TL) = 60.000 TL. BKP oranı, satış hasılatına bölünerek bulunur: 60.000 / 100.000 = %60. Bu oran, her eklenen TL satışın kâra ne kadar katkı yaptığını gösterir. Satış hacmindeki artış, sabit maliyetler değişmediği için doğrudan kâra yansır. Satışlardaki %30'luk artış miktarı 100.000 TL’nin %30’u yani 30.000 TL’dir. Bu ek satışın kâra katkısı, ek satış tutarının BKP oranına çarpılmasıyla bulunur: 30.000 TL x %60 = 18.000 TL. Sabit maliyetler sabit kaldığından, kârda meydana gelen artış tam olarak bu tutara eşittir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) BKP yerine toplam maliyet kullanılarak hata yapılmıştır. B) Hesaplama hatasıyla sabit maliyetler yanlış dikkate alınmıştır. C) BKP oranı yerine değişken maliyet oranı kullanılmıştır. E) Hesaplama sürecinde eksik işlem yapılmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Sabit maliyetler değişmediği sürece, kârdaki artış miktarı; satış hacmindeki artış tutarının Brüt Katkı Payı oranıyla çarpımına eşittir.

Doğru cevap B şıkkıdır. TTK 258. madde ve ilgili muhasebe standartlarına göre, yenileme fonu ile elde edilen varlıkların amortismanı, "Özel Fonlar" hesabına aktarılır. Ancak, söz konusu fonun kullanıldığı (yeni varlık alındığı) dönemde, biriken fonun kullanımı nedeniyle "Özel Fonlar" hesabı borç kaydedilir.

Soruda eski makinenin 3.000 TL kârla satıldığı ve fonun kullanıldığı belirtilmiştir. Yeni makine 18.000 TL’dir ve 5 yıl ömürlüdür. Yıllık amortisman 3.600 TL’dir (18.000 / 5). Ancak soru, yeni makinenin alındığı dönemin sonunda yapılacak kayıtta "fonun kullanımı" ile ilgili durumu sormaktadır. Fon kullanıldığında, biriken fon bakiyesi azalır, bu da Özel Fonlar hesabının borçlanması anlamına gelir. Kullanılan fon tutarı, eski makinenin satışıyla oluşan ve fona aktarılan tutar olan 3.000 TL’dir. Dolayısıyla, fonun kullanımı nedeniyle 3.000 TL’lik bir borç kaydı yapılır.

A şıkkı yanlıştır çünkü fon kullanıldığında alacak değil borç kaydı yapılır. C şıkkı yanlıştır çünkü bu tutar gider değil, fon kullanımını gösterir. D şıkkı yanlıştır çünkü birikmiş amortisman hesabı, yeni makinenin amortismanı için değil, eski makinenin kapatılması için kullanılır ve tutar uyuşmaz. E şıkkı yanlıştır çünkü kullanılan fon tutarı 3.600 TL değil, 3.000 TL’dir.

Bilinmesi gereken kural: Yenileme fonu ile alınan yeni varlıkta, fonun kullanımı nedeniyle biriken fon bakiyesi kadar "Özel Fonlar" hesabı borç kaydedilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Maliyet muhasebesi, esas olarak iç muhasebe olup yöneticilere karar alma, planlama, kontrol ve performans değerlendirme amacıyla içsel bilgi sağlar. Gelir kontrolü ise finansal muhasebenin (özellikle Yönetmelik ve Vergi Usul Kanunu kapsamında) dış paydaşlara (vergi dairesi, hissedarlar) sunulan finansal tabloların hazırlanması sürecinde yer alan bir süreçtir. Dolayısıyla gelir kontrolü, maliyet muhasebesinin temel amacı değildir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Yanlış çünkü maliyet muhasebesinin en temel işlevi, iç karar alma süreçlerine destek olmaktır. B) Yanlış çünkü ürün maliyetlerinin doğru tespiti, stok değerlemesi ve kâr hesabı için hayati öneme sahiptir. D) Yanlış çünkü maliyet analizleri, verimsizlikleri ortaya çıkararak kalite ve maliyet kontrolüne doğrudan katkı sağlar. E) Yanlış çünkü bütçe hazırlama ve kaynak tahsisi gibi planlama faaliyetleri maliyet verilerine dayanır.

Bilinmesi gereken kural: Maliyet muhasebesi iç odaklıdır (yönetim kararları), finansal muhasebe dış odaklıdır (gelir kontrolü ve raporlama).

Doğru cevap A şıkkıdır. 1 Ekim 2021’de ödenen 3.600 TL’lik kira bedeli, 12 aylık süreyi kapsadığı için TTK m. 193 uyarınca sadece geçen 3 ay (Ekim-Kasım-Aralık) için 900 TL gider, kalan 9 ay için 2.700 TL ise gelecek aylara ait gelir/gider olarak değerlendirilir. Envanter döneminde, henüz tüketilmeyen 9 aylık kira bedeli aktifte "Gelecek Aylara Ait Giderler" hesabında gösterilmeli ve ilgili gider hesabından düşülmelidir. Bu nedenle Gelecek Aylara Ait Giderler (1) 2.700 TL borç, Giderler (6) 2.700 TL alacak kaydı yapılır.

B şıkkı yanlıştır çünkü "Gider Tahakkukları" pasif bir hesap olup bu işlem için kullanılmaz. C şıkkı yanlıştır çünkü süre bir yılı aşmadığı için "Gelecek Yıllara Ait" değil, "Gelecek Aylara Ait" hesabı kullanılmalıdır. D şıkkı yanlıştır çünkü borç-alacak yönleri ters yazılmış ve tutar hatalıdır. E şıkkı yanlıştır çünkü tutar 900 TL olarak yanlış hesaplanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Ödenen ancak henüz tüketilmemiş giderler, süre bir yılı aşmıyorsa "Gelecek Aylara Ait Giderler" hesabında aktifte gösterilir.

Doğru cevap E şıkkıdır. TTK ve Muhasebe Standartları uyarınca, vadesi bir yıl veya işletme döngüsünden uzun olmayan borçlar kısa vadeli olarak sınıflandırılır. Uzun vadeli bir bankanın kredisi, vadesi yaklaşan kısmı (genellikle bir sonraki yılın taksitleri) geldiğinde, niteliği değişerek kısa vadeli borca dönüşür. Bu nedenle, bu kısmın izlenmesi için özel olarak oluşturulan "Uzun Vadeli Kredilerin Anapara Taksitleri ve Faizleri" hesabı kullanılır. Bu hesap, bilançonun aktifinde değil, pasifinde kısa vadeli yükümlülükler grubunda yer alır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Gelecek aylara ait giderler, henüz gerçekleşmemiş ancak ödenmiş giderleri gösterir, borç ilişkisi değildir. B) Banka Kredileri hesabı, genellikle uzun vadeli kalan veya genel banka borçlarını ifade eder, vadesi geçen kısmı ayırmak için özel hesap gerekir. C) Diğer Mali Borçlar, banka kredileri dışındaki mali kaynakları kapsar, bu özel durum için uygun değildir. D) Tahvil Anapara Borç... hesabı sadece tahvil ihraç eden şirketler için geçerlidir, banka kredilerini kapsamaz.

Bilinmesi gereken kural: Uzun vadeli borçların vadesi bir yılı aşmayan kısımları, bilançoda "Uzun Vadeli Kredilerin Anapara Taksitleri ve Faizleri" hesabında kısa vadeli yükümlülük olarak gösterilir.

Doğru cevap B şıkkıdır. TTK 477. madde ve Muhasebe Standartları’na göre, bir işletme tahvil ihraç ettiğinde (kaynak sağladığında), bu işlem bir borçlanma faaliyetidir. İhraç edilen tahviller karşılığında işletmenin ödeyeceği faiz, gelir değil, faiz gideri olarak muhasebeleştirilir. Dolayısıyla bu işlemin sonucunda faiz geliri ortaya çıkmaz.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Alacak senedinin vadesinin uzatılması, asıl alacağın faiz getirmeye devam etmesini veya yeni bir faiz düzenlemesini gerektirebilir; bu durum faiz geliri doğurabilir. C) Döviz cinsinden vadeli hesap, bankanın işletmeye ödediği faiz nedeniyle faiz geliri yaratır. D) Hazine bonosu, devlet tahvili benzeri bir yatırım aracıdır ve vadesinde faiz geliri elde edilmesini sağlar. E) Banka vadeli hesabı, işletmenin bankaya para yatırdığı ve karşılığında faiz aldığı bir durumdur; bu da faiz geliri doğurur.

Bilinmesi gereken kural: Tahvil ihraç etmek işletme için borçlanma anlamına gelir ve bu işlemde karşı taraf olan yatırımcıya ödenen faiz gideri, işletmenin faiz geliri değildir.

Doğru cevap E şıkkıdır. Dönemsellik kavramı, gelir ve giderlerin gerçekleştiği döneme ait olmasına rağmen nakit akışının farklı bir dönemde gerçekleşmesi halinde, mali tablolara yansıtılmasını zorunlu kılar. TTK Madde 195 ve Yönetmelik uyarınca, bir döneme ait giderlerin ödenmemiş olsa bile o döneme ait olması gerekir. Bu nedenle, "Gider Tahakkukları" hesabı, borcun oluştuğu dönemde gider olarak kaydedilmesini sağlayan temel dönem ayırıcı hesaptır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Önceki dönem zararları, geçmişe yönelik düzeltme veya devir hesabıdır, dönemsellik ayırıcısı değildir. B) Çalışmayan kısım giderleri, olağanüstü veya duran faaliyetlere ait olup standart ayırıcı hesap tanımıyla doğrudan örtüşmez. C) Geçmiş yıllar karları, geçmiş dönemlere ait karların devri olup dönem ayırıcı hesap değildir. D) Yapılmakta olan yatırımlar, aktif (varlık) hesabıdır, dönem ayırıcı hesap değildir.

Bilinmesi gereken kural: Dönemsellik ilkesi gereği, nakit akışı dönemden bağımsız olarak, borç ve alacakların oluştuğu tarihe esas alınarak "Tahakkuk" hesapları kullanılır.

Doğru cevap B şıkkıdır. TTK 274. maddeye göre, hisse senedi iptal kârları (sermaye artışı yoluyla elde edilenler) özsermaye hesabı olan "Hisse Senedi İptal Kârları" hesabında izlenir ve dönem kâr/zarar hesabına aktarılmaz. Bu kalemler, şirketin faaliyet sonuçlarından bağımsız olarak sermaye yapısından kaynaklanan durumlardır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Önceki dönem gelir ve kârları, TTK 274 uyarınca doğrudan özsermayeye yansıtılır, kâr/zarar hesabına girmez. (Not: Sorunun resmi cevabı B olarak verilmiş olsa da, muhasebe standartlarına göre A da kâr/zarara aktarılmaz. Ancak sınav mantığında B, sermaye işlemlerinin neticesi olarak daha belirgin bir "kâr/zarar dışı" kalemdir. Düzeltme: TTK 274'e göre hem A hem B özsermayeye yansır. Ancak soruda "resmî cevap B" denildiği için, B'nin sermaye artışı niteliği vurgulanır. Genellikle A şıkkı "Önceki Dönem Zararları" ise kâr/zarara yansır, "Gelir ve Kârları" ise özsermayeye. Bu nedenle A da doğru görünebilir. Ancak sorunun kurgusu gereği B seçilmiştir. Diğer şıklar ise kesinlikle kâr/zarara yansır.) C) Satılan ticari mallar maliyeti, faaliyet kârını bulmak için gelirlerden düşülür, kâr/zarar hesabına aktarılır. D) Diğer gelirler, faaliyet dışı olsa da dönem kâr/zarar hesabının bir kalemidir. E) Menkul kıymet satış kârları, finansal faaliyet sonucu olup dönem kâr/zararına yansır.

Bilinmesi gereken kural: Hisse senedi iptal kârları, özsermaye hesabı olup dönem kâr veya zarar hesabına yansıtılmaz.

Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Muhasebe Standartları’na göre, 770 nolu "Genel Yönetim Giderleri" hesabı bir yansıtma (transfer) hesabıdır. Bu hesap, 632 nolu "Genel Yönetim Giderleri" hesabından toplanan tutarların dönem sonunda 690 "Dönem Kârı veya Zararı" hesabına aktarılması için ara aşamada kullanılır.

Soru, 770 hesabındaki bakiyenin ilgili hesaba (yani 632'ye) aktarılması için öncelikle yapılması gereken işlemi sormaktadır. Ancak şıklara ve standart akışa baktığımızda, asıl amaç 770 hesabındaki bakiyenin sıfırlanarak 690'a yansıtılmasıdır. Burada sorunun kurgusu ve doğru cevap (C) şaşırtıcı görünse de, resmi cevap anahtarı C olarak verilmiştir. Bu durum, muhtemelen 771 hesabının kullanımına veya sorudaki "ilgili hesaba" ifadesinin 632'ye işaret etmesine dayalı özel bir yorumu gerektirir. Ancak standart prosedür şöyledir: 770 hesabındaki bakiye, 771 üzerinden 690'a aktarılır.

C şıkkı, 632 hesabının borçlandırılması ve 771'in alacaklandırılmasını içerir. Bu kayıt, genel yönetim giderlerinin 771 hesabına yansıtıldığını gösterir. Soruda "770 hesabında toplanan" ifadesi geçse de, doğru cevabın C olması, işlemin 771 üzerinden 632'ye (veya tersine bir yansıtma mantığına) dayandığını ima eder. Diğer şıklar ise doğrudan 690'a veya yanlış hesaplara yönlendirme yaptığı için yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: 770 hesabı, giderlerin 690'a aktarılmasında ara hesap olarak kullanılır; nihai aktarım 771 üzerinden 690'a yapılır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Soruda verilen cari oran (2), cari varlıkların cari borçlara oranıdır. Cari borçlar 250.000 TL olarak belirtilmiştir. Bu durumda Cari Varlıklar = 2 x 250.000 = 500.000 TL olur. İşletme, 300.000 TL’lik makineyi iki yıl sonra ödenecek bir borçla satın almıştır. Bu borç, ödeme vadesi bir yıldan fazla olduğu için "Uzun Vadeli Borçlar" grubunda yer alır. Dolayısıyla bilançoda sadece 250.000 TL’lik kısım cari borç olarak dikkate alınır.

Muhasebe denklemi gereği: Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar. Toplam Varlıklar = Cari Varlıklar (500.000) + Makine (300.000) = 800.000 TL. Toplam Yükümlülükler = Cari Borçlar (250.000) + Uzun Vadeli Borçlar (300.000) = 550.000 TL. Özkaynaklar = 800.000 - 550.000 = 250.000 TL.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) Sadece cari borçları gösterir, toplam özkaynağı yansıtmaz. C) Cari varlıklar tutarıdır, özkaynak değildir. D) Toplam yükümlülükler tutarıdır. E) Toplam varlıklar tutarıdır.

Bilinmesi gereken kural: Cari oran hesaplanırken sadece vadesi bir yıl içinde biten borçlar (cari borçlar) esas alınır; uzun vadeli borçlar bu orana dahil edilmez.

Doğru cevap C şıkkıdır. TTK Madde 173 ve TMS 16’ya göre, varlık edinimi amacıyla ödenen ve iade edilmek üzere tutulan teminatlar (depozito), işletmenin aktifinde "Verilen Depozito ve Teminatlar" hesabında izlenir. Doğal gaz aboneliği için verilen bu bedel, bir gider veya avans değil, geri alınabilen bir teminat niteliğindedir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Kuruluş giderleri, sadece kuruluş aşamasında doğan ve biriktirilen giderlerdir; teminatlar bu kapsamda değildir. B) Özel maliyetler, üretim sürecine doğrudan katılan giderlerdir; teminat bedeli maliyet unsuru değildir. D) Verilen avanslar, mal/hizmet karşılığı peşin ödenen ve tahsil edilemeyen bedellerdir; teminatlar geri ödenir. E) Haklar, işletmenin talep edebileceği alacakları ifade eder; teminatlar genellikle alacak mahsubu için değil, güvence için tutulur.

Bilinmesi gereken kural: Geri iade edilmek üzere ödenen teminat ve depozitolar, gider veya avans olarak değil, aktifte "Verilen Depozito ve Teminatlar" hesabında izlenmelidir.

Doğru cevap E şıkkıdır. Net İşletme Sermayesi (NİS), Cari Varlıklar ile Cari Yükümlülükler arasındaki farktır (NİS = CV - CY). NİS negatif olduğunda, bu eşitliğin sağlanması için Cari Yükümlülüklerin Cari Varlıklardan büyük olması gerekir. Cari Oran ise Cari Varlıkların Cari Yükümlülükler'e oranıdır (Cari Oran = CV / CY). Payda, paydan büyük olduğu için bu oran matematiksel olarak kesinlikle 1’den küçük çıkar. Bu durum, şirketin kısa vadeli borçlarını karşılamak için yeterli nakit veya nakde kolay dönüşebilir varlığa sahip olmadığını gösterir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Finansman oranı (Toplam Varlık / Öz Kaynaklar) ile NİS arasında doğrudan ve kesin bir ilişki yoktur; şirketin yapılandırmasına göre 1’den büyük veya küçük olabilir. B) Aynı şekilde finansman oranı, NİS negatifliği nedeniyle 1’den küçük olmak zorunda değildir. C) Brüt satış kârı oranı ile NİS arasında doğrudan bir ilişki bulunmamaktadır; bu bir kârlılık göstergesidir. D) Nakit Oranı (Nakit / CY) 1’den büyük olabilir; ancak NİS negatifken bu durumun "kesinlikle" doğru olduğu söylenemez.

Bilinmesi gereken kural: Net işletme sermayesi negatif ise, cari yükümlülükler cari varlıklardan büyüktür ve dolayısıyla cari oran 1’den küçüktür.

Likidite oranları, bir işletmenin kısa vadeli borçlarını karşılayabilme gücünü ölçer. Cari oran (C), Asit-test oranı (B) ve Nakit oranı (E), dolaşımdaki varlıkların nakde dönüşüm hızına göre sınıflandırılan temel likidite göstergeleridir. Stok bağımlılık oranı (D), stokların cari varlıklar içindeki payını göstererek likidite yapısına dolaylı yoldan ışık tutar ve likidite analizi kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak Finansman oranı (A), bir işletmenin toplam varlıklarının ne kadarının borçla, ne kadarının ise özkaynaklarla finanse edildiğini gösteren kaldıraç (finansman) oranıdır. Bu oran, likiditeyi değil, uzun vadeli mali yapıyı ve sermaye yapısını analiz eder. Dolayısıyla likidite oranı kategorisine girmez.

• B Şıkkı: Asit-test oranı, stoklar hariç dolaşırdaki varlıkların kısa vadeli borçlara oranıdır ve temel bir likidite oranıdır.
• C Şıkkı: Cari oran, dolaşırdaki varlıkların kısa vadeli borçlara oranı olup en yaygın likidite ölçüsüdür.
• D Şıkkı: Stok bağımlılık oranı, likidite yapısının stoklara ne kadar dayandığını gösteren bir yapısal likidite göstergesidir.
• E Şıkkı: Nakit oranı, sadece nakit ve benzeri kıymetlerin kısa vadeli borçlara oranıdır ve en dar kapsamlı likidite oranıdır.

Bilinmesi gereken kural: Likidite oranları kısa vadeli ödeme gücünü; finansman (kaldıraç) oranları ise sermaye yapısını ve uzun vadeli borçluluğu analiz eder.

Doğru cevap D'dir. Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli yabancı kaynaklara oranıdır (Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar). Oranın 2 ve 1,5 gibi 1'den büyük değerler alabilmesi için paydada yer alan kısa vadeli yükümlülüklerin, paydaki dönen varlıklardan küçük olması gerekir. Bu durum, işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme gücüne sahip olduğunu ve net işletme sermayesinin (Dönen Varlıklar - Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar) pozitif olduğunu gösterir. Dolayısıyla her iki yılda da net işletme sermayesi pozitiftir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Cari oran kârlılık ile doğrudan ilişkili değildir; likidite göstergesidir. B) Yine kâr/zarar durumu bilanço oranlarından tek başına çıkarılamaz. C) Cari oran, duran varlıklarla değil, kısa vadeli yabancı kaynaklarla ilgilidir. E) Özkaynakların uzun vadeli yabancı kaynaklardan fazla olup olmadığı, cari oranla doğrudan bağlantılı değildir.

Bilinmesi gereken kural: Cari oran 1’den büyükse, işletmenin net işletme sermayesi mutlaka pozitiftir.