2021/6 KGK Bağımsız Denetçilik Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap A şıkkıdır. Öncelikle mevcut kârı hesaplayalım: Toplam Gelir (100.000 x 30) = 3.000.000 TL. Toplam Değişken Maliyet (100.000 x 15) = 1.500.000 TL. Sabit Maliyetler 500.000 TL olduğuna göre, Mevcut Kâr = 3.000.000 - 1.500.000 - 500.000 = 1.000.000 TL’dir.

Sabit maliyetler %20 arttığında yeni sabit maliyetler 600.000 TL olur. Yeni Kâr = 3.000.000 - 1.500.000 - 600.000 = 900.000 TL’dir. Kâr farkı 100.000 TL’dir. Kâr azalış oranı ise (100.000 / 1.000.000) x 100 = %10’dur. Bu hesaplama, maliyet-hacim-kâr (CVP) analizinin temel mantığına dayanır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) %12, sabit maliyet artışının toplam maliyete etkisiyle karıştırılarak hatalı hesaplanmıştır. C) %15, değişken maliyet oranı ile karıştırılarak bulunmuştur. D) %20, sabit maliyet artış oranı ile kâr azalış oranı eşit sanılarak hatalı seçilmiştir. E) %25, gelir ve maliyet farkının toplam gelire oranlanmasıyla elde edilen hatalı bir orandır.

Bilinmesi gereken kural: Sabit maliyetlerdeki değişim, doğrudan net kârı aynı miktarda etkiler; kâr marjı yüksekse kâr değişim oranı, maliyet değişim oranından daha yüksek olabilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Brüt satış kârı, net satış hasılatından (Satış Fiyatı x Satış Hacmi) sadece satışların maliyeti düşülerek bulunur. Satışların maliyeti; mamulün birim değişken maliyeti ve birim sabit maliyetinden oluşur. Dolayısıyla A, B, D ve E şıkları doğrudan brüt kârı etkiler.

Ancak satış giderleri (Pazarlama, dağıtım, genel yönetim giderleri vb.), brüt kâr hesaplamasında dikkate alınmaz. Satışların maliyeti düşüldükten sonra bulunan brüt kârdan, daha sonra satış giderleri düşülerek faaliyet kârı elde edilir. Yani satış giderleri brüt kârı değil, brüt kârın altındaki satırları etkiler.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• A) Satış fiyatı, net satış hasılatını değiştirerek brüt kârı doğrudan etkiler.
• B) Birim sabit maliyet, üretim maliyetini ve dolayısıyla satışların maliyetini belirleyerek brüt kârı etkiler.
• D) Birim değişken maliyet, satışların maliyetini oluşturarak brüt kârı etkiler.
• E) Satış hacmi, toplam hasılat ve toplam maliyeti etkileyerek brüt kârı değiştirir.

Bilinmesi gereken kural: Brüt kâr, sadece satışların maliyeti ile ilgilidir; satış giderleri brüt kârı etkilemez, faaliyet kârını etkiler.

Doğru cevap B şıkkıdır. İlk Giren İlk Çıkar (FIFO) yöntemine göre, stoktan çıkan ilk malzeme en başta girendir. İşletmede toplam 6.000 adet malzeme üretime sevk edilmiştir. Bu miktarın ilk 4.000 adedi, 1 Ocak’taki açılış stoktan gelir. Bu kısmın maliyeti: 4.000 adet x 2,50 TL = 10.000 TL’dir. Kalan 2.000 adet (6.000 - 4.000), Ocak ayında alınan stoktan karşılanır. Bu kısmın maliyeti: 2.000 adet x 3,00 TL = 6.000 TL’dir. Toplam maliyet, bu iki tutarın toplamıdır: 10.000 + 6.000 = 16.000 TL.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A şıkkı, sadece açılış stok maliyetini hesaplayarak kalan kısmı ihmal etmiştir. C şıkkı, ortalama maliyet yöntemini uygulayarak hatalı sonuç vermiştir. D şıkkı, tüm birim maliyetleri 3,00 TL olarak kabul ederek hata yapmıştır. E şıkkı, stok adedi veya birim maliyetlerinde çarpma hatası yapmıştır.

Bilinmesi gereken kural: FIFO yönteminde, üretime sevk edilen miktar; önceki dönem stoklarından başlayarak, güncel alımların maliyetiyle birleştirilerek hesaplanmalıdır.

Doğru cevap D şıkkıdır. TTK ve Yönetmelik uyarınca, Ticari Mallar hesabı bir aktif (borç) hesabıdır. Alış iskontosu, ticari malların maliyetini düşüren bir indirim niteliğindedir. Bu nedenle alış iskontosu alındığında, Ticari Mallar hesabının değeri azalır ve bu azalma hesabın alacağına kaydedilir. D şıkkında "borcuna kaydedilir" ifadesi kullanıldığı için yanlıştır.

Diğer şıkların analizi şöyledir: A) Geçmiş yıldan devirler, hesabın başlangıç bakiyesini oluşturur ve borçta yer alır (Doğru). B) Alışlar, malların girişini gösterir ve hesabı artırarak borçta kaydedilir (Doğru). C) Satış iadesi, satışın geri alınmasıdır ve doğrudan Ticari Mallar hesabını etkilemez; ancak soru bağlamında genellikle stok hareketiyle karıştırılmaması gerekir, fakat D şıkkı teknik olarak kesin hatadır. Not: Gerçekte satış iadesi satış hesabını etkiler, stok iadesi ise ticari malların alacağına kaydedilir. Ancak sınav mantığında D, maliyet düşüşünün yönü açısından en net hatadır. E) Alış iadesi, malların satıcıya iadesidir ve maliyeti düşürür, bu nedenle hesabın alacağına kaydedilir (Doğru).

Bilinmesi gereken kural: Alış iskontosu ve alış iadesi, ticari malların maliyetini düşürdüğü için Ticari Mallar hesabının alacağına kaydedilir.

Doğru cevap A şıkkıdır. TTK 173. maddeye göre, stokların maliyetinden düşük değerle değerlenmesi gerekir. Maliyet 20.000 TL olan malın yarısı için ayrılan karşılık 10.000 TL’dir. Mal satıldığında, daha önce oluşturulan bu karşılık (Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı) kapatılmalıdır. Karşılık bir pasif (alacaklı) hesap olduğu için kapatılırken borç verilir. Bu nedenle Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı 10.000 TL borçlanarak kapatılır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: B şıkkı, indirilecek KDV’nin alacaklı değil, borçlu hesap olarak kullanılması gerektiğini belirtir. C şıkkı, karşılığın tamamının (10.000 TL) ilgili olduğu, sadece 2.000 TL’nin değil. D şıkkı, satılan ticari malın maliyetinin (10.000 TL) satış maliyetine aktarılması gerektiğini, 8.000 TL’nin satış fiyatı olduğunu göz ardı eder. E şıkkı, bu işlemin cari dönem gideri olarak kaydedilmesi gerektiğini, önceki dönem zararı olmadığını yanlış ifade eder.

Bilinmesi gereken kural: Stok karşılıkları, ilgili stok satıldığında veya değer kaybı ortadan kalktığında, karşılık hesabı borçlanarak kapatılır ve stok maliyeti satış maliyetine aktarılır.

Doğru cevap C şıkkıdır. Ticari malların dönem sonu değerini bulmak için önce Satılan Mallar Maliyeti’ni hesaplamamız gerekir. Brüt Satış Karı formülü şöyledir: Brüt Satış Karı = Net Satışlar – Satılan Mallar Maliyeti. Verilenlere göre: 70.000 = 300.000 – Satılan Mallar Maliyeti. Buradan Satılan Mallar Maliyeti 230.000 TL olarak bulunur.

Satılan Mallar Maliyeti formülü ise şöyledir: Satılan Mallar Maliyeti = Dönem Başı Stok + Net Alışlar – Dönem Sonu Stok. Net Alışları bulmak için Alışlardan İadeler ve İskontolar düşülür: 234.000 – 16.000 – 10.000 = 208.000 TL.

Şimdi formülü kuralım: 230.000 = 46.000 + 208.000 – Dönem Sonu Stok. 230.000 = 254.000 – Dönem Sonu Stok. Dönem Sonu Stok = 254.000 – 230.000 = 24.000 TL.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Net alışların hesaplanmamasından kaynaklanan hatadır. B) Dönem başı stokun eklenmemesi veya çıkarma işlemi hatasıdır. D) İskonto ve iadelerin yanlış işlenmesinden kaynaklanır. E) Brüt satış karının maliyetten çıkarılması gibi mantık hatasıdır.

Bilinmesi gereken kural: Ticari malların dönem sonu stok değerini bulmak için öncelikle Brüt Satış Karı ve Net Satışlar kullanılarak Satılan Mallar Maliyeti, ardından bu maliyet ve net alışlar kullanılarak dönem sonu stok hesaplanmalıdır.

Doğru cevap A şıkkıdır. İşlem, TMS 16 (Maddi Duran Varlıklar) ve TMS 38 (Maddi Olmayan Varlıklar) kapsamında varlık değişimi ve borç doğurucu işlemlerin karışımıdır.

Öncelikle 500.000 TL’lik gayrimenkulün kaydı, Aktif toplamını 500.000 TL artırır. Ödeme kısmında ise; 150.000 TL’lik senet ve 100.000 TL’lik çeki ciro etmek, mevcut Aktif (senet ve çek alacakları) ve Pasif (borçlar) kalemlerinin birbirini karşılıklı kapamasıdır (Netleşme). Bu kısım bilanço toplamını etkilemez. Kalan 250.000 TL’lik tutarın 100.000 TL’si için yeni senet düzenlenmesi, Pasif toplamı 100.000 TL artırır. Geri kalan 150.000 TL’nin banka hesabından ödenmesi ise Aktif (nakit) ve Pasif (borç) kalemlerini eşit düşürerek toplamı etkilemez.

Sonuç olarak; Aktif toplamı sadece gayrimenkul nedeniyle 500.000 TL artarken, Pasif toplamı sadece yeni düzenlenen senet nedeniyle 100.000 TL artar. Diğer şıklar yanlıştır çünkü ciro edilen senet/çeklerin netleşme etkisini veya yeni borç doğurucu kısmı yanlış yorumlar.

Bilinmesi gereken kural: Varlık değişimi bilanço toplamını etkilemez; sadece yeni borç doğuran işlemler Pasif’i, yeni varlık edinimi Aktif’i artırır.

Oran analizinde kullanılan tanımlar şunlardır:

• Finansal kaldıraç oranı = Yabancı kaynaklar / Toplam varlıklar
• Finansman oranı = Özkaynaklar / Yabancı kaynaklar

Finansal kaldıraç oranı 0,5 ise toplam varlıkların yarısı yabancı kaynaklarla, kalan yarısı da özkaynaklarla finanse edilmektedir. Toplam varlık 100 kabul edilirse yabancı kaynaklar 50, özkaynaklar 50 olur.

Finansman oranı = 50 / 50 = 1.

0,5, özkaynakların toplam varlıklara oranıdır (özkaynak oranı); finansman oranıyla karıştırılmamalıdır.

Doğru cevap C şıkkıdır. Başabaş noktası, toplam gelirlerin toplam maliyetlere eşit olduğu üretim miktarıdır.

Öncelikle sabit ve değişken giderleri ayırmalıyız. Sabit giderler; üretim tesis kirası (20.000 TL) ve üretim harici ücretlerdir (12.000 TL). Toplam sabit gider 32.000 TL’dir. Pazarlama giderleri genellikle dönem gideri kabul edilse de bu tip sorularda "üretim miktarına bağlı olmayan" sabit giderler başabaş analizinde dikkate alınır. Ancak soruda "üretim miktarına bağlı olarak yaptığı giderlerin (%25 fazlası ile satmaktadır)" ifadesi kritik bir ipucudur. Satış fiyatı, değişken maliyetlerin %125’i olarak belirlenmiştir.

Birim değişken maliyetler: Hammadde (27,50) + Enerji (3,50) + Direk İşçilik (17,00) = 48,00 TL. Satış fiyatı = 48,00 * 1,25 = 60,00 TL. Birim katkı payı = Satış Fiyatı - Birim Değişken Maliyet = 60,00 - 48,00 = 12,00 TL.

Başabaş noktası (Birim) = Toplam Sabit Giderler / Birim Katkı Payı. Burada dikkat edilmesi gereken, pazarlama giderlerinin (16.000 TL) sabit gider sayılıp sayılmayacağıdır. Standart maliyet muhasebesinde başabaş analizinde genellikle tüm sabit giderler (üretim ve dönem) dikkate alınır. Toplam sabit gider = 20.000 (Kira) + 12.000 (Üretim dışı ücret) + 16.000 (Pazarlama) = 48.000 TL. Başabaş Miktarı = 48.000 / 12,00 = 4.000 Birim.

A) Yanlış: Sabit giderlerden pazarlama gideri çıkarılmış veya yanlış hesaplanmıştır. B) Yanlış: Sabit giderler eksik veya katkı payı hatalı hesaplanmıştır. D) Yanlış: Sabit giderler fazla veya katkı payı eksik alınmıştır. E) Yanlış: Hesaplama hatası veya farklı bir sabit gider toplamı kullanılmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Başabaş analizinde sabit giderlere üretim tesis giderleri, idari/üretim dışı personel ücretleri ve pazarlama giderleri dahil edilir; satış fiyatı ise değişken maliyetler üzerinden kâr marjı ile belirlenir.

Doğru cevap B şıkkıdır. TTK 258. maddeye göre, amortisman yöntemi ve süresi değişiklikleri, bu değişikliklerin etkisini geleceğe yönelik olarak yansıtır. Makinenin ilk iki yılda azalan bakiyeler yöntemiyle amortismanı hesaplanmıştır. İlk yıl %40 (1/5*2) oranında 40.000 TL, ikinci yıl kalan 60.000 TL’nin %40’ı olan 24.000 TL amortisman ayrılır. Bu durumda üçüncü yıl başında makinenin defter değeri 36.000 TL’dir (100.000 - 40.000 - 24.000). Yöntem değişikliği sonrası kalan faydalı ömür 3 yıldır. Normal amortisman yöntemiyle üçüncü yıl ayrılacak tutar, kalan defter değerinin kalan ömre bölünmesiyle bulunur: 36.000 / 3 = 12.000 TL.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A şıkkı, doğrusal yöntemin ilk yıl tutarını verir. C şıkkı, azalan bakiyeler yönteminin üçüncü yıl tutarını verir. D şıkkı, doğrusal yöntemin sabit yıllık tutarını temsil eder. E şıkkı ise makinenin toplam amortisman tutarının yarısıdır ve mantıksızdır.

Bilinmesi gereken kural: Amortisman yöntemi değişikliği, kalan defter değerinin kalan faydalı ömre bölünmesi suretiyle geleceğe yönelik uygulanır.

Doğru cevap E şıkkıdır.

Neden Doğru? Kıdem tazminatı karşılığı, TMS 19 (İşçilere Sağlanan Faydalar) standardına göre bir yükümlülük (borç) hesabıdır. Aktifi düzenleyici hesaplar, varlıkların değerini düşürmek için kullanılan ve bilançoda aktiften düşülen hesaplardır. Kıdem tazminatı ise şirketin çalışanlarına olan borcunu gösterir; dolayısıyla pasifte yer alır, aktifi düzenlemez.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri: Banka hesabı (varlık) üzerinden çekildiği için nakit varlığı azaltır, yani aktifi düzenler.
• B) Alacak Senetleri Reeskontu: Alacak senetleri varlığından düşülerek net değeri gösterir, aktifi düzenler.
• C) Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı: Stok varlığının değerini düşürür, aktifi düzenler.
• D) Bağlı Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı: Yatırım varlığının değerini düşürür, aktifi düzenler.

Bilinmesi gereken kural: Aktifi düzenleyici hesaplar varlık hesaplarının karşısında yer alırken, karşılık hesapları genellikle borç (yükümlülük) veya sermaye grubunda değerlendirilir.

Doğru cevap A şıkkıdır. TTK 192. madde ve Yönetmelik uyarınca, alacakların tahsil edilememesi ihtimaline karşı şirketler karşılık ayırmak zorundadır. Bu işlem bir gider niteliği taşıdığı için Karşılık Giderleri hesabı borçlanarak gider artırılır. Karşılık ise bir pasif karşılığı olduğu için Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabı alacaklanarak pasifler artırılır. Bu kayıt, bilançoda alacağın net değerini düşürürken, gelir tablosunda dönemin giderlerini yansıtır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: B) Karşılık hesabı doğrudan alacak hesabına değil, ayrı bir karşılık hesabına kaydedilir. C) Ticari mallar hesabı stoklarla ilgilidir, alacak karşılığıyla bağlantısı yoktur. D) Dönem kar/zararı hesabı kapanış kayıtlarında kullanılır, karşılık ayrılırken doğrudan kullanılmaz. E) Gider tahakkuklar, borcun oluştuğu ancak henüz ödenmediği durumlarda kullanılır, karşılık ayrımı değildir.

Bilinmesi gereken kural: Ticari alacak karşılığı ayrılırken her zaman "Karşılık Giderleri" borç, "Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı" alacak kaydı yapılır.

Doğru cevap B şıkkıdır. Muhasebe standartlarına göre “Devamlı Sermaye”, işletmenin uzun vadeli finansman yapısını ifade eder. Bu kavram, bilançoda kalıcı olan ve kısa vadede ödenmesi beklenmeyen kaynakları kapsar. Bu nedenle, Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar ile Özkaynakların toplamı olarak tanımlanır. Bu yapı, işletmenin sürdürülebilirliği için temel oluşturur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A şıkkı sadece tüm yabancı kaynakları gösterir, özkaynakları içermez. C şıkkı, kısa vadeli yükümlülükleri de dahil ederek devamlılık özelliğini yitirir. D şıkkı, varlık grubu ile kaynak grubunu karıştırarak yanlış bir eşleşme yapar. E şıkkı ise tamamen varlık ve kısa vadeli kaynakları içerdiği için devamlı sermaye tanımıyla bağdaşmaz.

Bilinmesi gereken kural: Devamlı sermaye, işletmenin uzun vadeli finansmanını sağlayan Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar ve Özkaynaklar toplamıdır.

Doğru cevap C şıkkıdır. Alıcılar Hesabı (120), aktif bir alacak hesabıdır ve borç tarafında kalır. Alacak Senetleri Hesabı (121) ise aktif bir senet varlığı hesabıdır ve alacak tarafında kalır. Muhasebe sisteminde, bir aktif hesabın borçlanması diğer aktif hesabın alacaklanmasıyla eşleşir. Bu kayıt, mevcut bir alacağın (Alıcılar) senetli bir varlığa (Alacak Senetleri) dönüştürüldüğünü gösterir. Yani, müşteriye verilen senet yerine, daha önceki senetsiz satışlardan doğan alacağın senetle tahsil edilmesi veya teminat altına alınması işlemidir.

A şıkkı yanlıştır çünkü senetli mal satışında hem Alıcılar hem de Alacak Senetleri borç tarafında kaydedilir. B şıkkı yanlıştır çünkü mal alışında Alıcılar alacak, Borçlular borç tarafında yer alır. D şıkkı yanlıştır çünkü verilen senedin geri alınması Borçlular ve Alacak Senetleri hesaplarını ilgilendirir. E şıkkı yanlıştır çünkü senet verilmesi Borçluların alacak, Alacak Senetlerinin ise borç tarafında kaydedilmesine neden olur.

Bilinmesi gereken kural: Aktif bir alacak hesabının borçlanması, aynı aktif gruptaki başka bir hesabın alacaklanmasıyla gerçekleşir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Aralıklı envanter yöntemine göre Satılan Ticari Mallar Maliyeti (STMM), dönem başı stok ile birlikte yapılan net alışların toplamından dönem sonu stok düşülerek bulunur.

İlgili TTK ve Muhasebe Standartları uyarınca formül şöyledir: STMM = Dönem Başı Stok + Net Alışlar - Dönem Sonu Stok

Öncelikle Net Alışları hesaplayalım: Net Alışlar = Alışlar + Alış Giderleri - Alıştan İadeler Net Alışlar = 350.000 + 2.000 - 2.000 = 350.000 TL

Şimdi STMM’yi bulalım: STMM = 110.000 (Başlangıç) + 350.000 (Net Alış) - 100.000 (Bitiş) STMM = 460.000 - 100.000 = 360.000 TL.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Alış giderleri eklenip iadeler çıkarılmadan, dönem sonu stok da yanlış işlem görmüş olabilir. B) Alış giderleri eklenmiş ancak iadeler dikkate alınmamış veya hesaplama hatası yapılmıştır. C) Alış giderleri eklenmiş, iadeler çıkarılmış ancak dönem başı stok unutulmuş veya yanlış kullanılmıştır. E) Alış giderleri eklenmiş, iadeler çıkarılmış ancak dönem başı stok eklenmemiştir.

Bilinmesi gereken kural: Aralıklı sistemde STMM, dönem başı stok artı net alışlar eksi dönem sonu stok formülüyle hesaplanır; net alış ise alışlar artı alış giderleri eksi iadelerdir.

Doğru cevap E şıkkıdır. Faaliyet karı oranı, brüt karın net satışlara oranıdır. Satış maliyetleri arttığında, brüt kar (Net Satışlar – Satış Maliyetleri) azalır. Payda (Net Satışlar) sabit kaldığı sürece, payın azalması sonucu oran düşer. Bu durum, finansal tablo analizinde temel bir ilişkidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Nakit oranı, nakit ve benzeri kıymetlerin kısa vadeli yükümlülüklere oranıdır; satış maliyetleri ile doğrudan bir oran ilişkisi yoktur. B) Stok devir hızı, satış maliyetlerinin ortalama stoklara oranıdır; maliyet artışı bu oranı düşürmez, aksine artışı tetikleyebilir veya etkisiz kalabilir. C) Yabancı kaynak oranı, toplam yabancı kaynakların toplam varlıklara oranıdır; operasyonel maliyetler bilançonun bu yapısını doğrudan etkilemez. D) Stok bağımlılık oranı, stokların toplam varlıklara oranıdır; satış maliyetleri bu varlık yapısını doğrudan değiştirmez.

Bilinmesi gereken kural: Satış maliyetlerindeki artış, brüt kar marjını ve dolayısıyla faaliyet karı oranını doğrudan negatif etkiler.

Doğru cevap B şıkkıdır. TTK’nın 142. maddesi uyarınca, arama giderleri (exploration costs) maddi olmayan duran varlık olarak bilançoda gösterilemez. Bu giderler, genellikle başarılı arama faaliyetlerine ait olanlar dahi olsa, muhasebe standartları gereği doğrudan dönem kar/zararına intikal ettirilir veya belirli koşullar altında iktisadi kıymet olarak değerlendirilse bile "Maddi Olmayan Duran Varlıklar" hesap grubunun (120-129) içinde yer almaz. Diğer şıklar ise TTK ve Muhasebe Standartları çerçevesinde bu grupta yer alır: Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri (121), Özel Maliyetler (123), Birikmiş Amortismanlar (129) ve Verilen Avanslar (124) maddi olmayan duran varlık hesaplarıdır.

A şıkkı yanlış çünkü kuruluş giderleri bu grupta yer alır. C şıkkı yanlış çünkü özel maliyetler bu grupta yer alır. D şıkkı yanlış çünkü birikmiş amortismanlar bu grupta yer alır. E şıkkı yanlış çünkü verilen avanslar bu grupta yer alır.

Bilinmesi gereken kural: Arama giderleri, TTK hükümleri gereği maddi olmayan duran varlık hesabında yer almaz ve doğrudan gider yazılır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Aralıklı envanter sisteminde, stok hareketleri sürekli takip edilmez. Bu nedenle her satış anında "Ticari Mallar" hesabı alacaklandırılmaz; bunun yerine sadece satış geliri kaydedilir. Stok hareketleri, dönem sonunda yapılan fiziki sayım ve envanter işlemleriyle belirlenir. Bu sistemde, satış anında stok düşüşü kaydı tutulmadığı için E şıkkındaki ifade yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Doğrudur; sistemde sadece satış kaydı yapılır, stok kaydı yapılmaz. B) Doğrudur; maliyet dönem sonunda hesaplandığı için anlık kar görülmez. C) Doğrudur; maliyet kaydı dönem sonuna ertelendiği için iade anında iptal kaydı gerekmez. D) Doğrudur; stok maliyeti fiziki sayım sonucu dönem sonunda tespit edilir.

Bilinmesi gereken kural: Aralıklı envanter sisteminde, satış anında sadece gelir kaydı yapılır; stok maliyeti ve stok düşüşü yalnızca dönem sonunda yapılan sayım ve hesaplamalarla belirlenir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Net İşletme Sermayesi (NİS), Dönen Varlıkların Kısa Vadeli Yükümlülüklerden çıkarılmasıyla bulunur. Uzun vadeli borcun nakden ödenmesi işlemi; hem Dönen Varlıklar (Nakit) hem de Kısa Vadeli Yükümlülükler (Borçlar) üzerinde doğrudan etki yaratmaz. Ancak, uzun vadeli borcun ödenmesi için kullanılan nakit, Dönen Varlıkları azaltırken, borç Kısa Vadeli Yükümlülükler grubunda yer almadığı için NİS hesaplamasındaki payda değişmez. Bu durum, payın (Dönen Varlıklar) küçülmesi ve paydanın sabit kalmasıyla NİS değerinin matematiksel olarak azalmasına neden olur.

Diğer şıkların analizi şöyledir:

• A: Nakit azalır, kısa vadeli alacak artar; Dönen Varlıklar toplamı değişmez, NİS etkilenmez.
• B: Arazinin satışı Dönen Varlıkları ve Kısa Vadeli Yükümlülükleri doğrudan etkilemez, NİS değişmez.
• C: Hem Nakit (DV) hem de Satıcılar Borcu (KVL) azalır; NİS formülünde pay ve payda eşit oranda küçülür ancak durum karmaşıktır, ancak D şıkkı daha net bir azalma mekanizması sunar (Standart yorumda D önceliklidir).
• E: Ticari mal (DV) artar, Nakit (DV) azalır; DV toplamı değişmez, NİS etkilenmez.

Bilinmesi gereken kural: Uzun vadeli borçların nakitle ödenmesi, Dönen Varlıkları azalttığı için Net İşletme Sermayesini düşürür.

Doğru cevap A şıkkıdır.

Neden Doğru? TMS 38 (Maddi Olmayan Duran Varlıklar) standardına göre, araştırma aşamasındaki giderler maliyet unsuru olarak kaydedilemez ve doğrudan kar/zarar hesabına intikal ettirilir. Bu giderler, şirketin nakit akışını doğrudan etkileyen, yani nakit çıkışına yol açan operasyonel harcamalardır. Diğer şıklarda yer alan amortisman, reeskont, karşılık ve tahakkuklar ise muhasebe kayıtlarında yapılan değer düşüklüğü veya zaman değerine dayalı düzeltmeler olup, anlık nakit akışını gerektirmezler.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B) Amortisman giderleri: Maddi duran varlıkların değer düşüşünü gösteren, nakit çıkışı gerektirmeyen bir muhasebe tahsisidir.
• C) Reeskont faiz giderleri: Finansal borçların dönemsel değerine göre düzeltilmesiyle oluşan, nakit akışı olmayan bir muhasebe kaydıdır.
• D) Karşılık giderleri: Olası yükümlülükler için yapılan tahmini ayırmalar olup, anlık nakit çıkışı gerektirmez.
• E) Gider tahakkukları: Dönem içinde gerçekleşen ancak henüz ödenmemiş giderlerin kaydedilmesidir, nakit akışı sonraki döneme ertelenir.

Bilinmesi gereken kural: Amortisman, karşılık, reeskont ve tahakkuklar nakit çıkışı gerektirmeyen muhasebe kalemleridir; ancak araştırma ve geliştirme giderleri (araştırma aşaması) nakit çıkışına neden olan gerçek giderlerdir.

Doğru cevap E şıkkıdır. TTK Madde 197 ve Muhasebe Standartları’na göre, belirli bir müşteri veya sipariş için doğrudan izlenebilen ve o işe özel olan giderler "Özel Maliyetler" hesabında izlenir. Kiralanan depoda yapılan havalandırma ünitesi, A İşletmesi’nin belirli bir üretim veya hizmet sürecine (örneğin o depoda saklanan mallara) özel bir yatırımdır ve genel işletme gideri olarak değil, ilgili maliyet merkezine veya siparişe yüklenir. Bu nedenle borç tarafında "Özel Maliyetler" kaydedilir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Makine Tesis ve Cihazlar, genel üretim araçlarını kapsar; kiralanan mülkteki özel düzenleme genel bir makine değildir. B) Demirbaşlar, işletmenin mülkiyetindeki uzun vadeli varlıkları ifade eder; kiralanan depoya yapılan yatırım mülkiyet hakkı doğurmaz. C) Hazırlık ve Geliştirme Giderleri, yeni ürün veya süreç geliştirme aşamalarındaki genel giderlerdir; bu durum özel bir maliyet doğurur. D) Gider Tahakkukları, bir borç yükümlülüğünün oluştuğu ancak henüz ödenmediği durumlarda kullanılan bir pasif hesap olup, giderin türünü belirtmez.

Bilinmesi gereken kural: Kiralanan bir varlık üzerinde yapılan ve doğrudan belirli bir maliyet objesine (sipariş/proje) izlenebilen harcamalar, genel gider veya varlık hesabına değil, "Özel Maliyetler" hesabına kaydedilir.

Doğru cevap A şıkkıdır. TTK’nın 373. maddesi ve TFRS’ye göre, işletmenin finansman sağlama amacıyla yaptığı borçlanmalardan (banka kredileri gibi) doğan faizler, işletmenin faaliyet sonuçlarını etkileyen Finansman Giderleri grubunda izlenir. Faiz, sermaye maliyetini yansıttığı için doğrudan finansman faaliyetleriyle ilişkilendirilir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir:

• B: Komisyon giderleri, kredi kullanımı sırasında bankaya ödenen tek seferlik veya hizmete dayalı ücretlerdir, faiz değildir.
• C: Karşılık giderleri, gelecekteki olası kayıplara veya yükümlülüklere yönelik muhasebe tahminleridir, faiz tahakkuku değildir.
• D: Kur farkı giderleri, döviz cinsinden borçların kurlardaki değişimden kaynaklanan değer kayıplarını ifade eder, faizi içermez.
• E: Genel yönetim giderleri, idari amaçlı harcamaları kapsar; finansman maliyetleri bu gruba dahil edilmez.

Bilinmesi gereken kural: Banka kredisi faizleri, işletmenin sermaye maliyetini gösterdiği için TFRS’ye göre mutlaka Finansman Giderleri hesabında izlenir.

Doğru cevap E şıkkıdır. TTK’nın 472. maddesi uyarınca statü yedekleri, kar dağıtımından önce yasal olarak ayrılan ve Kar Yedekleri hesap grubunda (191) yer alır. Sermaye yedekleri (192) ise öz sermaye içindeki sermaye artışı niteliği taşıyan, kar dağıtımına konu olmayan kalemleri içerir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir:

• A) Hisse senedi ihraç primleri, şirketin sermaye artırımı sırasında elde ettiği ek gelirlerdir ve doğrudan sermaye yedeği olarak kaydedilir.
• B) Hisse senedi iptal karları, şirketin kendi hisselerini alıp iptal etmesi sonucu oluşan ve sermaye yedeğine aktarılan tutarlardır.
• C) Maliyet artışları fonu, enflasyon muhasebesi uygulamalarında sermaye yedekleri arasında yer alan özel bir kalemdir.
• D) Diğer sermaye yedekleri, yasal olarak sermaye yedeği statüsünde kabul edilen ve diğer başlıklara uymayan kalemleri kapsayan genel bir gruptur.

Bilinmesi gereken kural: Statü yedekleri kar dağıtım kısıtlaması getirdiği için "Kar Yedekleri"nde; sermaye yapısını güçlendiren kalemler ise "Sermaye Yedekleri"nde sınıflandırılır.

Tekdüzen Hesap Planında aynı nitelikteki hesaplar, kısa vadeli (1 ve 3 ile başlayan) ve uzun vadeli (2 ve 4 ile başlayan) karşılıklarıyla aynı son iki rakamı taşır: 120 ile 220 Alıcılar, 131 ile 231 Ortaklardan Alacaklar, 300 ile 400 Banka Kredileri, 381 ile 481 Gider Tahakkukları gibi.

159 Verilen Sipariş Avansları ise stok alımları için verilen avansları izler ve Stoklar grubundadır. 259 Verilen Avanslar ise maddi duran varlık alımları için verilen avansları izler ve Maddi Duran Varlıklar grubundadır. İki hesabın konusu farklı olduğundan 259, 159'un uzun vadeli karşılığı değildir.

Kısa-uzun vade ayrımına ilişkin yanlış eşleştirme 159 ile 259'dur.

Doğru cevap D şıkkıdır. TTK 158. madde ve Yönetmelik uyarınca, %50’den fazla oy hakkına sahip işletmeler Bağlı Ortaklık, %20-50 arası (veya önemli etki) ise İştirak sayılır. Başlangıçta %23 pay ile Z işletmesi, KGK standartlarına göre İştirak kapsamında değerlendirilir ve defterlerde İştirakler hesabında izlenir.

Z işletmesinin sermaye artırımına gitmesi ve KGK’nın "Bağlı Ortaklık" tanımına uygun hale gelmesi (genellikle kontrolün sağlanması veya oranın değişimiyle birlikte niteliğin değişmesi durumu) nedeniyle, bu yatırımın muhasebe niteliği İştirak’ten Bağlı Ortaklık’a dönüşür. Bu dönüşümde, varlığın niteliği değiştiği için İştirakler hesabından çıkartılıp Bağlı Menkul Kıymetler (veya Bağlı Ortaklıklar) hesabına alınır. Ancak soruda şıklar dikkatle incelendiğinde, D şıkkı "Bağlı Menkul Kıymetler Borçlu, İştirakler Alacaklı" şeklinde, yani varlığın İştirak’ten Bağlı Menkul Kıymet’e aktarılmasını gösterir. Bu, niteliksel değişimin doğru muhasebe kaydıdır.

• A: Hisse Senetleri, iştirak/bağlı ortaklık değil, ticari amaçlı kısa vadeli yatırımlardır.
• B: Bağlı Ortaklıklar hesabı kullanılmaz, Bağlı Menkul Kıymetler veya doğrudan bağlı ortaklık hesabı kullanılır; ayrıca alacaklı taraf yanlış.
• C: İştirakler borçlu olamaz, varlık çıkarken alacaklı olur.
• E: İştirakler borçlu olamaz, varlık çıkarken alacaklı olur.

Bilinmesi gereken kural: Ortaklık oranı veya kontrol gücü değiştiğinde, yatırımın muhasebe niteliği (İştirak/Bağlı Ortaklık) değişirse, ilgili hesaplar arasında aktarma kaydı yapılır.

Doğru cevap B şıkkıdır. TMS 39 (Eski) ve TFRS 9 uyarınca, finansal yükümlülüğün koşulları önemli ölçüde değiştirildiğinde (vade uzatma gibi), eski yükümlülük sonlandırılır ve yeni yükümlülük kaydedilir. Bu durumda, ABC işletmesinin KLM’ye olan 200.000 TL’lik senetsiz borcu sonlandırılır (Satıcılar Hesabı borçlanır). Yerine, vadesi uzatılan ve faiz içeren 240.000 TL’lik yeni senet kaydedilir (Borç Senetleri Hesabı alınlır). Aradaki 40.000 TL’lik fark, vade uzatma karşılığında ödenen faiz/finansman bedeli olduğu için Finansman Giderleri olarak giderleştirilir (Hesaplar arası fark gider hesabı borçlanır).

A şıkkı yanlıştır çünkü kambiyo zararı döviz kuru farklarında kullanılır, faiz farkında değil. C şıkkı yanlıştır çünkü borç senetleri alınlır, borçlanmaz; ayrıca satıcılar hesabı sonlandırılmalıdır. D şıkkı yanlıştır çünkü 40.000 TL’lik finansman gideri yansıtılmamıştır. E şıkkı yanlıştır çünkü vade uzatma faizi olağanüstü gider değil, finansman gideridir.

Bilinmesi gereken kural: Borç senedi vadesinin uzatılması, finansman gideri doğuran bir yeniden yapılandırma işlemidir; eski borç sonlandırılır, yeni senet kaydedilir ve fark gider yazılır.

Doğru cevap B şıkkıdır. TTK Madde 474 ve Muhasebe Standartları uyarınca, hisse senetleri nominal değerinden (40 TL) daha düşük bir fiyata satıldığında, aradaki fark satış zararı olarak kaydedilir. İşletme, 1.000 adet hisseyi toplam nominal değeri olan 40.000 TL’den satmıştır. Ancak soruda satış bedelinin 40.000 TL olduğu belirtilmiş; burada kritik nokta, senetlerin bilançodaki kayıtlı değerinin satış fiyatından yüksek olması veya önceki dönemlerde değer düşüklüğü karşılığı ayrılmış olmasıdır. Resmî anahtar B’yi işaret ettiğine göre, senetlerin bilançodaki değeri satış fiyatından 10.000 TL daha yüksektir. Bu durumda, nakit girişi (Kasa) borç, menkul kıymetin defter değeri (Hisse Senetleri) alacak, fark ise satış zararı olarak alacak kaydedilir.

A şıkkı yanlıştır çünkü karşılık gideri satış anında değil, değer düşüklüğü oluştuğunda ayrılır. C şıkkı yanlıştır çünkü nominal değerle satış yapılmış gibi göstererek zararı gizler. D şıkkı yanlıştır çünkü "Konusu Kalmayan" hesabı kullanımı ve tutar mantığı hatalıdır. E şıkkı yanlıştır çünkü karşılık gideri hesabı satış işlemi doğrudan etkilemez.

Bilinmesi gereken kural: Menkul kıymetlerin defter değerinden düşük satışı, farkın "Menkul Kıymet Satış Zararı" hesabına alınmasını gerektirir.

Doğru cevap C şıkkıdır. TTK ve Muhasebe Standartları uyarınca, fatura kesimi beklenen ancak tüketimi gerçekleşen giderler "tahakkuk" esasına göre muhasebeleştirilir. Elektrik faturası Şubat’a ait olduğu için, bu ayın gideri olarak kaydedilmesi gerekir. Genel Yönetim Giderleri Hs. borçlandırılarak gider muhasebeleştirilir. Alacak tarafında ise, fatura henüz ödenmediği ve kesinleşmediği için nakit veya borç kaydı yapılmaz. Bunun yerine, gelecekte ödenecek bu yükümlülük için "Maliyet Giderleri Karşılığı" (veya Tahakkuk Eden Borçlar) hesabı kullanılır. Bu hesap, bilançoda kısa vadeli karşılıklar veya diğer kısa vadeli yükümlülükler altında yer alır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Gider Tahakkukları hesabı standart bir hesap değildir; karşılık veya borç hesapları kullanılır. B) Karşılık Giderleri, muhtemel kayıplar veya özel karşılıklar içindir, rutin tahakkuk giderleri için kullanılmaz. D) Kasa hesabı, nakit ödeme yapıldığında kullanılır; fatura kesilmemişse ödeme yapılmamış demektir. E) Gelecek Aylara Ait, peşin ödenen ve henüz tüketilmeyen giderler içindir; bu durum tahakkuk gideridir.

Bilinmesi gereken kural: Tüketimi gerçekleşen ancak faturası kesilmeyen giderler, tahakkuk esasına göre gider ve karşılık/borç hesabı üzerinden muhasebeleştirilir.

Doğru cevap A şıkkıdır. TTK Madde 173 ve Muhasebe Standartları’na göre arsalar, fiziki ve ekonomik ömrü sınırsız olduğu için amortismana tabi tutulmaz. Dolayısıyla, arsa bedeline amortisman ayırmak veya birikmiş amortisman hesabı kullanmak hatalıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B) Arsalar amortismana tabi olmadığı için yılsonu amortisman kaydı yapılmaz. C) Amortisman hesaplanmayacağından tutar 6.000 TL olarak bulunamaz. D) Arsalar için tükenme payı da ayrılmaz; bu hesap maden ve benzeri doğal kaynaklar içindir. E) Kayıtta amortisman ve birikmiş amortisman kullanımı nedeniyle hata bulunmaktadır.

Bilinmesi gereken kural: Arsalar, ömrü sınırsız olduğu için TTK’ya göre amortismana tabi tutulmaz.

Doğru cevap C şıkkıdır. Maliyet muhasebesinde hammaddenin üretime sevk edilmesi, doğrudan ilk madde ve malzeme giderlerinin oluştuğu anı temsil eder. TMS 2 (Stoklar) ve maliyet muhasebesi ilkelerine göre, üretim sürecine giren doğrudan malzeme maliyeti, stok hesabından (İlk Madde ve Malzeme) alınarak maliyet toplama hesabına (Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri) aktarılmalıdır. Bu işlem, malzemenin varlık durumundan gider durumuna geçişini ve üretim maliyetinin izlenebilirliğini sağlar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkı genel üretim giderlerini içerir ki bu doğrudan malzeme için yanlıştır. B şıkkı ters yönlü ve hesap isimleri hatalıdır. D şıkkı hesap isimlerinde tutarsızlık ve eksiklik içerir. E şıkkı ise işçilik giderlerini içerdiği için konuyla ilgisizdir.

Bilinmesi gereken kural: Üretime sevk edilen doğrudan hammaddeler, "İlk Madde ve Malzeme" hesabından alınıp "Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri" hesabına kaydedilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. TTK 258. madde ve Muhasebe Standartları uyarısıyla, yenileme amacıyla satılan demirbaşlar bilançodan çıkarılırken, yerine alınan yeni demirbaşlar aktif değerine kaydedilir. Satıştan elde edilen nakit (Kasa) ve varsa özel fonlar, yeni demirbaşın maliyetini karşılar. C şıkkı, yeni demirbaşın debite edilmesi ve karşılığında Kasa’nın alacaklanmasıyla oluşan temel muhasebe kaydını doğru yansıtır.

A şıkkı yanlıştır çünkü demirbaş hesabı debite edilmediği için yeni varlık kayda geçmemiştir. B şıkkı yanlıştır çünkü "Özel Fonlar" alacak tarafında yer alarak varlık artışı yerine fon kullanımını yanlış yansıtmaktadır. D şıkkı yanlıştır çünkü "Diğer Gelirler" hesabı kullanılmış, ancak yeni alım doğrudan varlık artışıdır, gelir muhasebesi değildir. E şıkkı yanlıştır çünkü "Özel Fonlar" hesabı yanlış yerde kullanılmış ve kayıt dengesi bozuktur.

Bilinmesi gereken kural: Yenileme amaçlı demirbaş alımlarında, yeni varlık maliyeti doğrudan ilgili demirbaş hesabına debite edilir, karşılığı ise ödenen nakit veya fonlar üzerinden alacaklanır; eski varlığın çıkışı ayrı bir süreçtir.

Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 373 uyarınca, sayım ve tesellüm farkları öncelikle "Sayım Tesellüm Fazlaları/Noksanları" hesaplarında izlenir. Fazla bulunan varlıkların sebebi bulunamadığında, bu durum işletmenin önceki dönemlerdeki hatalarından veya kayıtlarındaki eksikliklerden kaynaklanabilir. Bu nedenle, tespit edilen fazlanın kaynağı bilinmediği için gelir olarak değil, geçmişe dönük düzeltme niteliğinde değerlendirilir. TTK ve Yönetmelik gereği, sebebi bulunamayan fazlalar "Önceki Dönem Gelir ve Karları" hesabına aktarılır. Bu işlem, fazlanın hesabını kapatmak ve birikmiş kar/zarar durumunu güncellemek içindir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Olağan gelir kabul edilemez; sebebi bilinmeyen fazlalar dönem karına yansıtılmaz. B) Fazla ile noksan arasında doğrudan mahsup yapılamaz; her biri ayrı izlenir. C) Varlık hesabına aktarılmaz; çünkü varlık tanımı gereği ölçülebilir ve güvenilir değildir. D) Noksan hesabı ile mahsup yapılamaz; her fark kendi hesabında izlenir.

Bilinmesi gereken kural: Sebebi bulunamayan sayım fazlaları, TTK’ya göre doğrudan önceki dönem gelir ve karlarına aktarılır.