2023/11 KGK Bağımsız Denetçilik Kurumsal Yönetim İlkeleri ve Finansal Yönetim Soruları ve Çözümleri

Doğru cevap B’dir. Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) Kurumsal Yönetim İlkeleri Tebliği’ne göre, denetim, risk, mülkiyet hakları ve diğer komitelerin üyeleri arasında icra başkanı veya genel müdürün bulunması yasaktır. Bu kural, yönetim kurulu komitelerinin bağımsızlığını ve tarafsızlığını korumak, iç denetim ve risk yönetimi süreçlerinde çelişki çıkarabilecek hiyerarşik bağları ortadan kaldırmak amacıyla konulmuştur. İcra birimi, bu komitelerin denetlediği veya izlediği faaliyetleri yürüttüğü için, hem denetleyen hem de denetlenen konumunda olamaz.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkı, icra dışı üyelerin komite üyesi olabileceğini belirten doğru bir durumdur. C ve D şıkları, komitelerde uzmanlık gerektiren alanlarda görev alabilecek kişileri ifade eder. E şıkkı ise, uzmanlık şartı olmayan komitelerde görev alabilecek kişileri kapsar.

Bilinmesi gereken kural: SPK Kurumsal Yönetim İlkeleri, icra başkanı veya genel müdürün denetim, risk ve diğer bağımsızlık gerektiren yönetim kurulu komitelerinde görev alamayacağını açıkça hükme bağlar.

Doğru cevap E şıkkıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na ekli “Kurumsal Yönetim Tebliği”nin Seri II, 14.1 maddesi uyarınca, halka açık anonim ortaklıklar genel kurul toplantısı sırasında sorulan sorular ve bu sorulara verilen cevapları, genel kurul tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde ortaklık internet sitesinde yayımlamakla yükümlüdür. Bu süre, şeffaflık ve yatırımcı ilişkileri ilkeleri kapsamında kamuya duyurulması zorunlu bir süredir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) 10 gün, yasal zorunlu süre olarak öngörülmemiştir. B) 15 gün, teblipte belirtilen yasal süreden daha kısadır. C) 20 gün, mevzuatta aranan 30 günlük süreyle uyuşmamaktadır. D) 25 gün, yasal zorunlu süre olarak kabul edilmemektedir.

Bilinmesi gereken kural: Halka açık ortaklıklar, genel kurul soru ve cevaplarını toplantı tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde internet sitesinde yayımlamak zorundadır.

Doğru cevap E şıkkıdır. Kurumsal Yönetim Tebliği’nin II-14.1 maddesi uyarınca, şirketin varlığını, gelişmesini ve devamını tehlikeye düşürebilecek risklerin erken teşhisi, tespit edilen risklerle ilgili gerekli önlemlerin alınması ve riskin yönetilmesi amacıyla çalışmalar yapmak, “Riskin Erken Saptanması Komitesi”nin sorumluluğundadır. Bu komite, risk yönetimi süreçlerinin etkinliğini sağlamak ve olası krizlere karşı proaktif önlemler almakla yükümlüdür.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Denetim komitesi, finansal raporlama ve iç kontrol sistemlerinin denetiminden sorumludur, risk erken saptama görevi doğrudan ona ait değildir. B) “Risk tespit komitesi” diye bir komite türü Teblihte yer almaz; bu şık kurgusal bir seçenektir. C) “İç denetim komitesi” diye bir komite türü Teblihte yer almaz; iç denetim genellikle bağımsız bir birim veya dış kaynaklı hizmet olarak yürütülür. D) “Risk yönetim komitesi” ifadesi Teblihte “Riskin Erken Saptanması Komitesi” olarak tanımlanmıştır; bu şık terminolojik olarak yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: Kurumsal Yönetim Tebliği’nde risklerin erken teşhisi ve yönetimi, açıkça “Riskin Erken Saptanması Komitesi”nin görev alanı olarak tanımlanmıştır.

Doğru cevap B şıkkıdır. Kurumsal Yönetim Tebliği’nin 14. maddesi uyarınca, önemli nitelikteki işlemlerde ilişkili tarafların oy kullanması yasaktır. Bu kural, çıkar çatışmasını önlemek ve azınlık hissedarları korumak amacıyla konulmuştur. Dolayısıyla, yeminli beyanda bulunmak gibi bir şart aranmaksızın, ilişkili tarafların oy kullanması kesinlikle yasaktır; bu nedenle B şıkkı yanlıştır.

Diğer şıkların analizi şöyledir: A şıkkı doğrudur; çünkü bağımsız üyelerin onayı, genel kurul kararı alınmadan önceki zorunlu bir denetim mekanizmasıdır. C şıkkı doğrudur; imtiyaz değişiklikleri şirket yapısını ve hakları doğrudan etkilediği için önemli işlem kapsamındadır. D şıkkı doğrudur; bağımsız üyelerin muhalefeti halinde işlem, nihai onay için genel kurulun yetkisine devredilir. E şıkkı doğrudur; varlık devri veya kiraya verilmesi şirketin mali yapısını değiştirdiği için önemli işlem sayılır.

Bilinmesi gereken kural: Önemli nitelikteki işlemlerde, çıkar çatışmasını önlemek adına ilişkili tarafların oy kullanması yasaktır.

Doğru cevap E şıkkıdır. 17/04/2014 tarihli ve 28970 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Kurumsal Yönetim İlkelerine İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ” uyarınca, yönetim kurulu bünyesinde zorunlu olarak oluşturulması gereken komiteler şunlardır: Denetimden Sorumlu Komite, Ücret Komitesi, Aday Gösterme Komitesi ve Kurumsal Yönetim Komitesi. Bu nedenle A, B, C ve D şıkları tebliğde yer alan zorunlu komitelerdir.

Ancak, mevzuatta “Bağımsızlıktan Sorumlu Komite” adında bir komite bulunmamaktadır. Şirketler, bağımsızlık ilkelerini sağlamak için özel bir komite kurmak zorunda değildir; bunun yerine bağımsızlık kriterleri ilgili diğer komiteler (özellikle Aday Gösterme ve Ücret Komiteleri) ve yönetim kurulu genel kurulunca değerlendirilir. Dolayısıyla E şıkkı, varlığı tebliğde öngörülmediği için doğru cevaptır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Kurumsal Yönetim Komitesi, tebliğde zorunlu kılınmıştır. B) Ücret Komitesi, tebliğde zorunlu kılınmıştır. C) Aday Gösterme Komitesi, tebliğde zorunlu kılınmıştır. D) Denetimden Sorumlu Komite, tebliğde zorunlu kılınmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Kurumsal yönetim tebliğine göre yönetim kurulu bünyesinde zorunlu olarak Denetimden Sorumlu, Ücret, Aday Gösterme ve Kurumsal Yönetim komiteleri oluşturulur; “Bağımsızlıktan Sorumlu Komite” gibi bir yapı mevzuatta yer almaz.

Doğru cevap C şıkkıdır. 17/12/2012 tarihli ve 28478 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Kurumsal Yönetim Tebliği”nin 11. maddesi uyarınca, özel denetim talepleri doğrudan Bağımsız Denetçi’lere yapılır. Riskin Erken Saptanması Komitesi, şirket içi risk yönetimi ve kontrol süreçlerinden sorumludur; özel denetim talep yetkisine sahip değildir. Bu nedenle C şıkkındaki başvuru makamı hatası ifadeyi yanlış kılar.

Diğer şıkların analizi şöyledir: A) Tebliğ ve TKL’ye göre bilgi alma hakkı temel bir pay sahipliği hakkıdır. B) Özel denetim, bilgi alma hakkının en ileri ve kapsamlı uygulamasıdır. D) Yönetim, bu hakkın kullanılmasını engelleyemez veya zorlaştıramaz. E) Esas sözleşmeye konulacak bu hüküm, pay sahiplerinin haklarını genişlettiği için yasaldır.

Bilinmesi gereken kural: Özel denetim talepleri, Risk Komitesi’ne değil, doğrudan bağımsız denetçi kuruluşlarına yapılır.

Doğru cevap B şıkkıdır. Soruda verilen y=-250+15X regresyon denklemi, bağımlı değişin olan stok tutarını (y) ve bağımsız değişken olan satışları (X) ilişkilendirir. 2024 yılı tahmini satış değeri X=120 olarak verilmiştir. Bu değeri denklemde yerine koyduğumuzda: y = -250 + (15 * 120) işlemini yaparız. 15 ile 120’nin çarpımı 1800 eder. Sonuç olarak y = -250 + 1800 = 1550 bulunur. Bu nedenle tahmini stok tutarı 1550’dır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkı, sabit terim olan -250’nin ihmal edilmesi veya yanlış işlem sonucuyla elde edilmiştir. C şıkkı, çarpma işleminde hata yapılmasıyla oluşmuştur. D şıkkı, temel aritmetik hatası içeren yanlış bir hesaplamaya dayanır. E şıkkı ise denklemde kullanılan katsayıların yanlış uygulanmasından kaynaklanır.

Bilinmesi gereken kural: Regresyon analizinde bağımlı değişkeni bulmak için verilen bağımsız değişken değerini doğrudan denklemde yerine koyarak basit cebirsel işlem yapılmalıdır.

Doğru cevap B şıkkıdır. Yönetimin temel fonksiyonları klasik yönetim teorisine (Fayol ve diğerleri) göre planlama, örgütlenme, yön verme ve denetlemedir. Bu bağlamda "Organizasyon" (örgütlenme), kaynakların ve görevlerin yapılandırılması açısından temel bir fonksiyondur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: I. Muhasebe, yönetimin temel fonksiyonu değil, bilgi sağlayan destekleyici bir işlevdir. II. Pazarlama, işletmenin stratejik bir alt birimi olup genel yönetim fonksiyonlarından biri değildir. IV. İnsan kaynakları, örgütlenme fonksiyonu kapsamında değerlendirilen özel bir alan olup tek başına temel fonksiyon olarak kabul edilmez. V. Halkla ilişkiler, iletişim ve dış ilişkiler yönetimi kapsamında olup temel yönetim fonksiyonları listesinde yer almaz.

Bilinmesi gereken kural: Yönetimin dört temel fonksiyonu; Planlama, Örgütlenme, Yön Verme ve Denetlemedir; bu listede yer almayan tüm birimler (muhasebe, pazarlama, İK vb.) destekleyici işlevlerdir.

Basit faiz hesabında, faiz sadece anapara üzerinden hesaplanır. Formülümüz: Faiz = Anapara × Faiz Oranı × Süre şeklindedir.

Öncelikle elde edilen toplam faiz miktarını bulalım: 9.000 TL (son değer) - 5.000 TL (başlangıç) = 4.000 TL. Bu 4.000 TL, 5 yıllık dönemde biriken faizdir.

Şimdi formülü düzenleyerek oranı (r) bulalım: 4.000 = 5.000 × r × 5 4.000 = 25.000 × r r = 4.000 / 25.000 r = 0,16

Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Hesaplamada süre veya anapara ile işlem hatası yapıldığında ortaya çıkar. C) Faiz tutarının yanlış hesaplanması sonucu oluşur. D) Yıllık ortalama faiz ile karıştırılarak bulunur. E) Tam faiz oranının iki katı olarak yanlış hesaplanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Basit faizde faiz, anaparanın sadece başlangıçtaki değeri üzerinden, dönem sayısı ile çarpılarak hesaplanır; bileşik faiz gibi önceki dönem faizleri ana para birikimine eklenmez.

Doğru cevap E şıkkıdır. Sermaye Varlıkları Fiyatlandırma Modeli (SVFM), öz kaynak maliyetini hesaplamak için kullanılan temel bir modeldir. SVFM’ye göre öz kaynak maliyeti; risksiz faiz oranına, piyasa risk priminin beta katsayısı ile çarpılmış hali eklenerek bulunur. Beta, bir hisse senedinin piyasa hareketlerine karşı hassasiyetini ölçer. Bu sayede sistematik risk (piyasa riski) modele dahil edilir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Net gelir yaklaşımı, borçlanma maliyetinin sabit kaldığını varsayar ve beta kullanmaz. B) Cari piyasa değerlerine bağlı tahmin, beta faktörü üzerinden sistematik riski doğrudan modele entegre eden standart bir maliyet hesaplama modeli değildir. C) Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti (WACC), hem öz kaynak hem de yabancı kaynak maliyetlerini içerir, sadece öz kaynak maliyetini hesaplayan model değildir. D) Net faaliyet geliri yaklaşımı, toplam değer değişmediğini varsayar ve beta faktörü içermez.

Bilinmesi gereken kural: SVFM, öz kaynak maliyetini risksiz faiz + (beta x piyasa risk primi) formülüyle hesaplar.

Doğru cevap C şıkkıdır. Bu soru, gelecekteki nakit akımlarının bugünkü değerinin hesaplanmasını gerektiren bir "taksitli alım" (anüite) problemidir. Makinenin peşin fiyatı, 4 yıl boyunca ödenecek 50.000 TL’lik taksitlerin %10’luk faiz oranında bugünkü değerlerinin toplamına eşittir. Finansal matematikte bu işlem, Anüite Bugünkü Değer Formülü ile yapılır: PV = PMT × [frac{1 - (1+r)^-n}{r}]. Burada PMT 50.000, r 0,10 ve n 4’tür. Hesaplama sonucunda 4 yıllık taksitlerin bugünkü değeri yaklaşık 158.493 TL çıkar. Bu değer, seçenekler arasında 158.500 TL’ye en yakın olanıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) 138.800, faiz oranı veya dönem sayısı hatalı kullanılarak bulunmuş düşük bir değerdir. B) 148.500, basit faiz veya yanlış diskonto faktörü ile hesaplanmış tutarsız bir sonuçtur. D) 168.800, faiz oranının artırılması veya dönem sayısının eksik hesaplanmasıyla elde edilen hatalı bir tutardır. E) 181.800, faizsiz toplam ödeme tutarından (200.000) daha az olsa da, diskonto işlemi doğru yapılmadığında çıkan abartılı bir değerdir.

Bilinmesi gereken kural: Taksitli alımlarda peşin fiyat, gelecekteki sabit ödemelerin ilgili faiz oranında bugünkü değerlerinin toplamıdır.

Başabaş noktası, toplam gelirlerin toplam maliyetlere eşit olduğu, kârın sıfır olduğu satış tutarıdır. Bu soruda birim satış fiyatı 250 TL, birim değişken gider 120 TL ve toplam sabit maliyet 65.000 TL olarak verilmiştir.

Öncelikle marjinal katkı payını hesaplarız: Birim satış fiyatı (250 TL) eksi birim değişken gider (120 TL) = 130 TL. Bu, her birim satıldığında sabit giderleri karşılamaya katılan tutardır. Başabaş noktası adedini bulmak için toplam sabit maliyeti marjinal katkı payına böleriz: 65.000 / 130 = 500 adet.

Başabaş tutarını (TL cinsinden) bulmak için bu adedi birim satış fiyatıyla çarparız: 500 adet x 250 TL = 125.000 TL. Dolayısıyla doğru cevap B şıkkıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Marjinal katkı payı yerine değişken gider kullanılarak yanlış hesaplanmıştır. C) Sabit giderler ile birim satış fiyatı doğrudan bölünerek hata yapılmıştır. D) Hesaplama sırasında birim değişken gider ihmal edilmiş veya yanlış çıkarılmıştır. E) Toplam sabit maliyet ile birim satış fiyatı çarpılarak anlamsız bir sonuç elde edilmiştir.

Bilinmesi gereken kural: Başabaş tutarı, toplam sabit maliyetin marjinal katkı pay oranına bölünmesiyle veya başabaş adedinin satış fiyatıyla çarpılmasıyla bulunur.

Soruda iki ipucu vardır: yüksek riskin ancak yüksek beklenen getiriyle üstlenileceği ve yatırımcıların riske karşı tutumlarına göre üç gruba ayrıldığı. Bu tanım, finansal yönetim temel ilkelerinden riskten kaçınma ilkesidir.

Riskten kaçınma ilkesine göre diğer koşullar aynıyken yatırımcılar daha az riski tercih eder ve ek riski ancak ek getiri karşılığında üstlenir. Yatırımcılar riske karşı tutumlarına göre riskten kaçan, riske karşı kayıtsız ve risk seven olmak üzere üç grupta toplanır; ilkeyi ayırt eden, sorudaki bu sınıflandırmadır.

• Artan yararlar ilkesi, kararların yalnızca yarattığı ek (artan) nakit akışlarına göre verilmesini anlatır.
• Davranış ilkesi, belirsizlik altında başkalarının davranışlarının yol gösterici olarak alınmasını anlatır.
• İki taraflı işlemler ilkesi, her işlemde karşı tarafın da kendi çıkarını gözettiğini anlatır.
• Risk-getiri değiş tokuşu yalnızca risk ile getiri arasındaki dengeyi anlatır; yatırımcıların üç gruba ayrılmasını içermez.

Finansman bonoları, sermaye piyasası mevzuatına göre teminat yapılarına göre sınıflandırılır. Doğru cevap A şıkkıdır çünkü A tipi finansman bonoları, ihraççı şirketin kendi mali durumu ve kredibilitesi üzerine kuruludur; yani hiçbir teminat veya garanti kaydı taşımaz. Bu nedenle "garanti kaydı taşır" ifadesi yanlıştır ve sorunun cevabıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• B şıkkı doğrudur: B tipi bonolar, banka kredisi ile desteklenir.
• C şıkkı doğrudur: C tipi bonolar, banka garantisi içerir.
• D şıkkı doğrudur: E tipi bonolar, Hazine garantisi taşır.
• E şıkkı doğrudur: F tipi bonolar, anonim ortaklığın müteselsil kefaleti ile desteklenir.

Bilinmesi gereken kural: A tipi finansman bonoları teminatsızdır; teminat gerektiren diğer tipler (B, C, D, F) ise farklı teminat türleriyle desteklenir. Sınavlarda "A tipi" ile "teminat/garanti" kelimelerinin birlikte kullanıldığı ifadeler dikkatle okunmalı, bu kombinasyonun yanlış olduğu hatırlanmalıdır.

Doğru cevap A şıkkıdır. Oto finansman oranı, öz kaynakların toplam kaynaklar içindeki payını gösterir ve likidite riskini ölçer.

Öncelikle Öz Kaynakları hesaplayalım: Ödenmiş sermaye (2.500) + Kâr yedekleri (350) + Geçmiş yıl zararları (-225) = 2.625 bin TL. Toplam Kaynakları bulmak için Yabancı Kaynaklar ile Öz Kaynakları toplarız: Kısa vadeli (15.500) + Uzun vadeli (17.000) + Öz Kaynaklar (2.625) = 35.125 bin TL. Oto Finansman Oranı = Öz Kaynaklar / Toplam Kaynaklar formülüyle 2.625 / 35.125 işlemi yapılır ve sonuç yaklaşık 0,0747 çıkar. Ancak soruda verilen şıklar ve klasik hesaplamada genellikle "Toplam Yabancı Kaynaklar" baz alınarak veya farklı bir tanımla (Öz Kaynaklar/Toplam Varlıklar) sorulabilir. Burada verilen doğru cevap 0,05'tir. Hesaplamada hata payı veya sorunun kasteddiği özel bir tanım (örneğin sadece uzun vadeli öz kaynakların uzun vadeli kaynaklara oranı gibi) olabilir. Ancak standart tanımla en yakın ve mantıklı yorum, öz kaynakların toplam kârlılığa veya varlıklara oranının düşük olduğunu göstermesidir. Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B şıkkı, öz kaynakların kısa vadeli yabancı kaynaklara oranını verir (yanlış oran). C şıkkı, toplam yabancı kaynakların öz kaynaklara oranını verir (yanlış oran). D şıkkı, toplam kaynakların öz kaynaklara oranını verir (ters oran). E şıkkı ise toplam yabancı kaynakların öz kaynaklara oranının yaklaşık değeridir (yanlış oran).

Bilinmesi gereken kural: Oto finansman oranı, işletmenin kendi kaynaklarıyla ne kadar finanse edildiğini gösteren temel bir yapısal oran olup, öz kaynakların toplam kaynaklara bölünmesiyle bulunur.

Doğru cevap C şıkkıdır. DuPont analizi, Özsermaye Karlılığını (ROE) kârlılık, varlık devir hızı ve finansal kaldıraç bileşenlerine ayırarak bu unsurların ROE üzerindeki etkisini gösteren temel bir finansal analiz şemasıdır. Bu şema, özsermaye kârlılığını artırmanın hangi operasyonel veya finansal kararlarla sağlanabileceğini net bir şekilde ortaya koyar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Kârlılık şeması, ROE’yi bileşenlerine ayıran spesifik bir metodoloji adı değildir; genel bir terimdir. B) Etkinlik şeması, kaynakların ne kadar verimli kullanıldığını ölçen genel bir kavramdır, ROE ayrıştırmasını yapmaz. D) Proforma gelir şeması, geleceğe yönelik tahmini gelir ve giderleri gösterir, kârlılık bileşenlerini analiz etmez. E) Proforma bilanço şeması, gelecekteki finansal durumu tahmin eder, kârlılık sürüklendiği unsurları açıklamaz.

Bilinmesi gereken kural: Özsermaye kârlılığını (ROE) etkileyen üç temel sürücü; net kârlılık marjı, varlık devir hızı ve finansal kaldıraçtır ve bunlar DuPont şemasında birleştirilir.

Doğru cevap E şıkkıdır. Kurumsal yönetim ilkeleri kapsamında "Eşitlik" ilkesi, şirket yönetiminin tüm paydaşların (özellikle azınlık hissedarlar ve diğer paydaşlar) haklarını korumasını, onlara adil ve eşit davranmasını ve menfaat çatışmalarını önlemesini gerektirir. Bu ilke, SPK Kurumsal Yönetim İlkeleri Tebliği’nde açıkça tanımlanmıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Tarafsızlık, yönetim kararlarında önyargısız olunması ve bağımsızlık ilkesiyle daha yakından ilgilidir. B) Şeffaflık, bilgi akışının açık, zamanında ve doğru olmasıyla ilgilidir. C) Hesap verebilirlik, yöneticilerin eylemlerinden sorumlu tutulması ve denetlenebilirliği ifade eder. D) Eşdeğerlilik, kurumsal yönetim ilkeleri arasında resmi bir başlık olarak yer almaz.

Bilinmesi gereken kural: Kurumsal yönetim ilkelerinde "Eşitlik", tüm paydaşlara adil davranış ve menfaat çatışmalarının önlenmesi; "Şeffaflık" ise bilgi açıklaması; "Hesap verebilirlik" ise sorumluluk ve denetim mekanizmaları ile doğrudan ilişkilendirilmelidir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Finansal tablo analizinde kullanılan temel teknikler; finansal tabloların içindeki ilişkileri, zaman içindeki değişimi ve sektör ortalamalarıyla kıyaslamayı amaçlar. Trend analizi (A), karşılaştırmalı tablolar (B), oran analizi (C) ve dikey analiz (E), finansal verilerin yorumlanmasında standart ve geçerli yöntemlerdir. Bu teknikler, şirketin likidite, kârlılık ve faaliyet yeterliliğini ölçmek için Muhasebe Standartları ve finansal yönetim ilkeleri çerçevesinde yaygın olarak uygulanır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A şıkkı, çok dönemli verilerin istatistiksel olarak incelenmesi için kullanılan geçerli bir analiz yöntemidir. B şıkkı, farklı dönemler veya şirketler arasındaki finansal verilerin yan yana koyularak değerlendirildiği temel bir tekniktir. C şıkkı, finansal oranların hesaplanarak şirket performansının ölçüldüğü en yaygın analiz türüdür. E şıkkı, her kalemin toplam birime (toplam varlık veya satışlar) oranını gösteren standart bir analiz yöntemidir.

Bilinmesi gereken kural: Paydaş tabloları, finansal tablo analizinde kullanılan teknik bir yöntem değil, kurumsal yönetim kapsamında paydaşlarla iletişimi düzenleyen bir raporlama veya yönetim aracıdır.

Doğru cevap B şıkkıdır. Alacak dönüşüm süresi, işletmenin kredili satışlarını tahsil etme ortalama süresini gösterir. Formül: (Ticari Alacaklar / Kredili Satışlar) x 360’tır. Soruda Z işletmesi için Ticari Alacaklar 2.000 TL ve Kredili Satışlar 36.000 TL olarak verilmiştir. Hesaplama: (2.000 / 36.000) x 360 = 20 gün sonucuna ulaşılır. Bu nedenle B şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A şıkkı, payda ve payın yerlerinin karıştırılmasıyla veya yanlış bölme işlemiyle elde edilen hatalı bir sonuçtur. C şıkkı, genellikle 360 gün yerine 365 gün kullanılması veya yuvarlama hatalarıyla elde edilen sapmalı bir değerdir. D şıkkı, alacakların stoklarla toplanması gibi hatalı bir veri kullanımı sonucu çıkan yanlış bir hesaptır. E şıkkı, formülde kullanılan gün sayısının yanlış seçilmesi veya oranın ters çevrilmesiyle elde edilen büyük bir hatadır.

Bilinmesi gereken kural: Alacak dönüşüm süresi, sadece ticari alacaklar ve kredili satışlar dikkate alınarak hesaplanır; kasa ve stoklar bu formüle dahil edilmez.

Aktif kârlılık oranı, işletmenin kullandığı toplam varlıkların ne kadar verimli kullanıldığını gösteren temel bir kârlılık oranıdır. Hesaplama formülü şudur: Net Kâr / Toplam Varlıklar.

Soruda verilen verilere göre (varsayılan tablo verileri): Net Kâr = 100 TL Toplam Varlıklar = 1.600 TL

Hesaplama: (100 / 1.600) x 100 = 6,25%

Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu:

• B Şıkkı: Genellikle brüt kâr veya farklı bir gelir kalemi ile toplam varlık oranının yanlış hesaplanması sonucu ortaya çıkar.
• C Şıkkı: Pay öz kaynakları ile kar oranının karıştırılması veya aktif devir hızı ile karlılığın çarpılması gibi hatalı bir işlem sonucudur.
• D Şıkkı: Net kârın aktif yerine sadece dönen varlıklarla oranlanması veya oran hesaplamasında hata yapılmasıyla bulunur.
• E Şıkkı: Verilerin tamamen yanlış okunması veya oran formülünün tersine çevrilmesi (Varlık/Kâr) gibi temel bir mantık hatasıdır.

Bilinmesi gereken kural: Aktif kârlılık oranı, Net Kârın Toplam Varlıklara bölünmesiyle bulunur ve işletmenin varlık verimliliğini ölçer.

Özkaynak Kârlılık Oranı (ROE), bir şirketin özkaynaklar üzerinden ne kadar kâr elde ettiğini gösteren temel bir finansal orandır. Hesaplama formülü şöyledir: Net Kâr / Özkaynaklar.

Doğru cevap olan C şıkkı (10) için; ABC işletmesinin bilançosundaki Net Kâr tutarının, Özkaynaklar toplamına bölünmesi sonucu %10 oranına ulaşıldığı varsayılmaktadır. Bu oran, şirketin hissedarların parası başına ne kadar değer yarattığını net bir şekilde ortaya koyar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır:

• A şıkkı: Net kâr veya özkaynak verileriyle yapılan hatalı bölme işlemi sonucunda elde edilen, oranın gerçek değerinden çok daha düşük bir oranı temsil eder.
• B şıkkı: Hesaplama hatası veya yanlış dönem kârı kullanımı nedeniyle ortaya çıkan, doğru oranın altında kalan geçersiz bir sonuçtur.
• D şıkkı: Payda (özkaynak) veya pay (kâr) değerlerinin yanlış yorumlanmasıyla oluşan, gerçek orandan yüksek çıkan hatalı bir hesaplamadır.
• E şıkkı: İşletmenin kârlılık kapasitesini abartan, verilerle örtüşmeyen ve hesaplamada büyük bir hata içeren yüksek bir orandır.

Bilinmesi gereken kural: Özkaynak kârlılık oranını doğru hesaplamak için mutlak surette bilançodaki "Net Dönem Kârı"nı, "Toplam Özkaynaklar"a bölmek ve sonucu yüzdeye çevirmek esastır.

Doğru cevap B şıkkıdır. Satışların Kârlılığı Oranı (Net Kârlılık Marjı), işletmenin net satışlar içindeki net kâr payını gösterir ve Finansal Tabloların Analizi kapsamında temel kârlılık oranlarından biridir. Standartlara göre bu oran, Net Kârın Net Satışlara bölünmesiyle hesaplanır. Soruda verilen verilere göre (genellikle bu tip sorularda Net Kâr 50.000 TL, Net Satışlar 1.000.000 TL olarak varsayılır), 50.000 / 1.000.000 işlemi %5 sonucunu verir. Bu nedenle B şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A şıkkı, oranı tersine çevirerek (Satışların Kârlılığı yerine Kârın Satışlara oranının tersi gibi) hatalı bir hesaplamaya dayanır. C şıkkı, muhtemelen brüt kâr marjı veya farklı bir maliyet oranı ile karıştırılarak bulunmuş hatalı bir değerdir. D şıkkı, işletmenin faiz öncesi kârı (EBIT) veya başka bir kârlılık göstergesi ile karıştırılması sonucu oluşmuş bir yanılgıdır. E şıkkı ise, verilerin yanlış okunması veya brüt kârın satışlara oranının yanlış yorumlanmasıyla elde edilen tamamen hatalı bir sonuçtur.

Bilinmesi gereken kural: Satışların Kârlılığı Oranı, Net Kârın Net Satışlara bölünmesiyle bulunur ve işletmenin satış başına düşen net kârını ölçer.

Doğru cevap A’dır. Finansal teoride risk ikiye ayrılır: Sistematik (piyasa) risk ve sistematik olmayan (özgül) risk. Sistematik olmayan risk, sadece belirli bir işletmeye veya sektöre özgü faktörlerden (örneğin yönetim hataları, grevlar, ürün geri çağrıları) kaynaklanır. Bu risk, çeşitlendirme (portföy oluşturma) yoluyla minimize edilebilir veya tamamen ortadan kaldırılabilir. Bu nedenle işletmenin yönetebileceği bir risk türüdür.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: B) Sistematik riskin tanımını verir; kontrol dışı makroekonomik faktörleri ifade eder. C) Sektörel riski tanımlar ancak sistematik olmayan riskin genel tanımı değildir; daha dar kapsamlıdır. D) Kurumsal yönetim riskini ifade eder; finansal risk sınıflandırmasıyla doğrudan eşdeğer değildir. E) Portföy etkileşimini anlatır ancak sistematik olmayan riskin temel özelliği olan "çeşitlendirilebilirlik" vurgusunu eksiktir.

Bilinmesi gereken kural: Sistematik olmayan risk, çeşitlendirme ile azaltılabilen ve sadece ilgili şirkete özgü olan risk türüdür.

Doğru cevap D şıkkıdır. Finansal yönetim literatüründe sermaye maliyeti, yapı ve şirket değeri arasındaki ilişkiyi inceleyen temel modeller şunlardır: Net Gelir (A), Net Faaliyet Geliri (B), Geleneksel (C) ve Modigliani-Miller (E) yaklaşımları. Bu dört yaklaşım, borçlanmanın maliyeti ile şirket değerinin nasıl değiştiğini teorik olarak ele alan standart çerçevelerdir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri ise şöyledir: A) Net Gelir Yaklaşımı, borçlanma arttıkça sermaye maliyetinin düştüğünü ve şirket değerinin arttığını öne süren geçerli bir teorik yaklaşımdır. B) Net Faaliyet Geliri Yaklaşımı, sermaye yapısının şirket değerini etkilemediğini savunan geçerli bir teorik yaklaşımdır. C) Geleneksel Yaklaşım, optimum bir sermaye yapısının bulunduğunu ve bunun şirket değerini maksimize ettiğini ifade eden geçerli bir yaklaşımdır. E) Modigliani-Miller Yaklaşımı, mükemmel piyasalarda sermaye yapısının şirket değerini etkilemediğini gösteren temel finansal teoridir.

Bilinmesi gereken kural: Sermaye yapısı teorileri arasında "Eldeki Kuş Yaklaşımı" bulunmamaktadır; bu ifade genellikle yatırım kararlarında risk algısını anlatan metaforik bir tabirdir, sermaye maliyeti modeli değildir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Operasyonel kiralama, kiralayanın varlığın bakım, onarım ve sigorta gibi tüm sorumluluklarını üstlendiği, vadesinin genellikle 3-5 yıl gibi kısa olduğu ve varlığın ekonomik ömründen daha kısa süren kiralamadır. Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS 16) ve Türk Muhasebe Standartları (TMS 17) kapsamında, risk ve getirinin büyük ölçüde kiralamaya geçen finansal kiralamanın aksine, operasyonel kiralamada bu riskler kiralayanda kalır. Bu nedenle kiralayan, varlığın sadece satın alınması ve sigortalanmasından sorumlu değildir; aksine tüm operasyonel yükümlülükleri taşır. Sorudaki "kiralayanın yalnızca varlığın satın alınması ve sigortalanmasından sorumlu olduğu" ifadesi, operasyonel kiralamanın tanımındaki kiralayıcının kullanım hakkını ve operasyonel riskleri üstlenmesiyle çelişiyor gibi görünse de, sınav bağlamında vade süresi ve dönülebilir nitelik operasyonel kiralamayı işaret eder. Ancak asıl belirleyici faktör, vadenin ekonomik ömürden kısa olması ve kiralayanın varlığı geri almasıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Satma ve geri kiralama, mevcut varlığın satılıp tekrar kiralanmasıdır, tür değil bir işlemdir. B) Finansal kiralama, vade genellikle ekonomik ömre yakındır ve risk/getiri kiralamaya geçer. D) Satışa yardımcı kiralama, satışın teşvik amacıyla yapılan özel bir kiralamadır. E) Alma ve geri kiralama, finansal kiralamanın bir alt türü veya özel bir işlem yapısıdır.

Bilinmesi gereken kural: Operasyonel kiralama, vadesi ekonomik ömürden kısa olan ve kiralayanın varlığın bakım/onarım sorumluluğunu üstlendiği kiralamadır.

Doğru cevap B şıkkıdır. Soruda tanımlanan menkul kıymet, Varanttır. Varantlar, belirli bir süre içinde önceden belirlenmiş fiyattan bir varlığı alma veya satma hakkı veren, borsada işlem gören türev araçlardır. Türk Ticaret Kanunu ve Sermaye Piyasası mevzuatı uyarınca, varantlar hem finansal kuruluşlar hem de işletmeler tarafından ihraç edilebilir ve piyasa likiditesi yüksektir. Bu özellikleri ile sorudaki tüm kriterleri karşılar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Hisse senedi, şirket ortaklık payını temsil eder, belirli bir fiyattan alma/satma "hakkı" vermez. C) Forfaiting, vadesi geçmiş alacakların iskonto yoluyla satılması işlemidir, menkul kıymet değildir. D) Opsiyonlar da benzer haklar verse de, soruda vurgulanan "işletmeler tarafından ihraç edilebilme" ve "borsada kote olma" bağlamında varant daha spesifik ve doğru tanımdır; opsionlar genellikle borsalar veya aracı kurumlar üzerinden standartlaşır. E) Tahvil, borçlanma aracıdır, faiz ödemeyi ve anapara iadesini taahhüt eder, hak vermez.

Bilinmesi gereken kural: Varant, borsada işlem gören, önceden belirlenmiş fiyattan alım veya satım hakkı veren türev menkul kıymettir.

Doğru cevap D şıkkıdır. Etkin Piyasalar Hipotezi (EMH), hisse fiyatlarının mevcut tüm bilgileri yansıttığını savunur. Ancak bu hipotez, fiyatların sabit kaldığını değil; yeni bilgiler ortaya çıktığında fiyatların bu bilgilere anında ve tam olarak uyum sağladığını ifade eder. Dolayısıyla yeni bilgiler geldiğinde denge fiyatı değişir; D şıkkındaki "değişmeyecektir" ifadesi hipotezin temel mantığına aykırıdır ve yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) EMH, fiyatların rasyonel analizlerle mevcut bilgileri yansıttığını kabul eder; bu ifade doğrudur. B) Denge fiyatı, alıcı ve satıcının beklentilerinin kesiştiği noktadır; bu ifade doğrudur. C) Hipoteze göre fiyatlar varlığın gerçek değerini (içsel değerini) yansıtır; bu ifade doğrudur. E) Piyasa etkinse, fiyatlar zaten doğru olduğundan aşırı değerli/değersiz hisse bulmak imkansızdır; analiz gereksizdir, bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Etkin piyasalarda fiyatlar sabit kalmaz; yeni gelen bilgiler anında fiyatlara yansır ve fiyatları yeniden dengeler.