2024/11 KGK Bağımsız Denetçilik Türkiye Muhasebe Standartları Soruları ve Çözümleri

TFRS 1’e göre ilk uygulama, bir işletmenin TFRS’leri ilk kez uygulamasıdır. Bu durum, önceki dönemlerde finansal tablo sunulmamış olması (III) veya finansal tabloların sadece iç kullanım için hazırlanıp dışarıya sunulmaması (IV) halinde gerçekleşir. Bu iki senaryoda da işletme için TFRS’lere geçiş yeni bir başlangıçtır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: I. Şıktaki gibi önceki dönemde denetim raporu verilmişse, finansal tablolar zaten hazırlanmış ve sunulmuş sayılır; bu bir "ilk uygulama" değil, mevcut standartlara uyumdur. II. Şıktaki yerel düzenlemelere uyum da, tabloların daha önce hazırlandığı ve sunulduğu anlamına gelir; dolayısıyla TFRS’ye ilk geçiş değildir.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 1, finansal tabloların daha önce hiç sunulmadığı veya sadece iç kullanım için hazırlandığı durumlarda, TFRS’lere ilk kez geçişin nasıl yapılacağını düzenler.

Doğru cevap B şıkkıdır (III ve IV).

TMS 2’ye göre Net Gerçekleşebilir Değer (NGD), işletmenin normal faaliyetleri kapsamında bir varlığı satarken beklediği satış fiyatından, tamamlanma maliyetleri ile satışı gerçekleştirmek için gerekli satış giderlerinin düşülmesiyle elde edilen tutardır.

Doğru Cevap Neden B? İfade II yanlıştır. NGD, "olağan satış işlemlerinde ortaya çıkan fiyatı" değil, net tutarı (giderler düşülmüş hali) yansıtır. Standart, brüt fiyatı değil, eline geçecek net nakdi esas alır. Bu nedenle II. madde tanım dışıdır ve soruda "yanlış olan" sorulduğu için B şıkkı doğrudur.

Diğer Şıkların Analizi:

• I (Doğru ifade): NGD, gelecekteki satış fiyatı ve giderler üzerine kurulu bir tahmindir; kesinleşmemiş bir değerdir.
• III (Doğru ifade): NGD, o spesifik stok biriminin işletme için gerçekleştirebileceği işletmeye özgü bir değerdir.
• IV (Doğru ifade): Maliyet ile NGD karşılaştırılarak, stokta değer düşüklüğü olup olmadığı tespit edilir.

Bilinmesi gereken kural: Net Gerçekleşebilir Değer, brüt satış fiyatı değil, satış giderleri düşülmüş net tahmini nakit girişidir.

TMS 2’ye göre stoklar, maliyet ile gerçeğe uygun değerden net realizasyon değeri (NRD) olan ikisinden düşük olanla değerlenir. Burada maliyet 55 TL’dir. Satış fiyatı 45 TL olsa da, satışı için 2 TL tamamlanma maliyeti katlanılacaktır. Bu durumda NRD, satış fiyatından satış masraflarının (tamamlanma maliyeti) düşülmesiyle bulunur: 45 TL - 2 TL = 43 TL. Gerçeğe uygun değer (40 TL) ile NRD (43 TL) karşılaştırıldığında, TMS 2 gereği NRD esas alınır. Dolayısıyla stokların değerleme tutarı 43 TL olur. Maliyet (55 TL) ile değerleme tutarı (43 TL) arasındaki fark, yani ayırılması gereken değer düşüklüğü 12 TL/adettir. Toplam 2000 adet için değer düşüklüğü: 2000 x 12 TL = 24.000 TL’dir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Sadece tamamlanma maliyetini gösterir, birim farkı hesaplamaz. B) Gerçeğe uygun değer (40 TL) ile maliyet arasındaki farkı esas almıştır, oysa NRD esas alınmalıdır. C) Yanlış birim farkı veya toplam tutar hesaplamasıdır. E) Maliyet ile gerçeğe uygun değer farkının toplamını veya başka bir hatalı hesaplamayı yansıtır.

Bilinmesi gereken kural: Stok değerlemesinde gerçeğe uygun değer değil, net realizasyon değeri esas alınır; değer düşüklüğü, maliyet ile NRD’nin düşük olduğu tutar arasındaki farktır.

TFRS 16’ya göre finansal kiralama, risk ve getirilerin neredeyse tamamının kiracıya geçtiği kiralama türüdür. Doğru cevap C şıkkıdır.

I. Şık doğru: Mülkiyetin devri, varlığın ekonomik ömrünün büyük kısmının kiracıya ait olduğunu gösterir; bu, finansal kiralamanın temel işaretidir. IV. Şık doğru: Piyasa fiyatının altında devam etme hakkı, kiracının varlığı sonuna kadar kullanma ihtimalini güçlendirir ve finansal kiralama niteliği taşır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: II. Şık yanlış: Kalıntı değerdeki değişimlerden kaynaklanan kazanç/kayıp, risk ve getiri transferi nedeniyle kiracıya aittir, kiraya verene değil. III. Şık yanlış: Kiracı, sözleşmeyi feshettiğinde kiraya verenin zararlarını karşılamakla yükümlüdür; bu durum finansal kiralama tanımına aykırı değildir.

Bilinmesi gereken kural: Finansal kiralama tanımı, mülkiyet devri, opsiyonlu devam hakkı ve kalıntı değer riski gibi faktörlerle belirlenir; kiraya verenin zarar karşılama yükümlülüğü bu tanımın dışındadır.

TMS 29’a göre, parasal olmayan kalemler (bina gibi) enflasyona göre düzeltildiğinde, değer artışı gelir tablosunda "parasal pozisyon kazancı" olarak yansıtılır. Bu nedenle I. ifade doğrudur. Ancak amortisman birikimi, bina gibi parasal olmayan bir varlığın değerini yansıtan bir birikim hesabıdır ve doğrudan parasal pozisyon kazancı oluşturmaz; bu düzeltme varlığın net değerine etki eder. Bu yüzden II. ifade yanlıştır.

Ödenmiş sermaye, öz sermaye kalemidir ve enflasyon düzeltmesinde değer kaybeder (gerçek değerini korumak için artırılması gerekir), bu da öz sermayede düşüşe ve dolayısıyla parasal pozisyon kaybına işaret eder. Bu nedenle III. ifade doğrudur. Pazarlama ve satış giderleri ise dönem giderleridir; enflasyonla birlikte artan bu giderler, gelirle karşılaştırıldığında net bir kayba neden olmaz, sadece maliyet yapısını etkiler. Dört. ifade yanlıştır.

Diğer Şıklar: II. Yanlış, çünkü amortisman birikimi parasal olmayan kalemin bir parçasıdır, tek başına pozisyon kazancı yaratmaz. IV. Yanlış, çünkü gider kalemleri enflasyonla düzeltildiğinde doğrudan parasal pozisyon kaybı değil, maliyet artışı söz konusudur.

Bilinmesi gereken kural: TMS 29'da parasal olmayan varlık ve öz sermaye kalemlerinin enflasyon düzeltmesi, sırasıyla parasal pozisyon kazancı ve kaybını doğurur.

TMS 10’a göre, finansal tabloların yayım için onay tarihi, yönetim kurulunun (veya benzeri yetkili organın) tabloları yayıma sunma tarihidir. Genel kurul onayı, bu onay tarihini değiştirmez. Dolayısıyla I. ifade yanlıştır; onay tarihi 03.04.2024 değil, 08.03.2024’tür.

II. ifade de yanlıştır. Raporlama döneminden sonraki olaylar, bilanço tarihi ile onay tarihi (08.03.2024) arasındaki dönemde gerçekleşen olaylardır. 03.04.2024 tarihi, onay tarihinden sonraki bir tarihtir ve bu tarih aralığı TMS 10 kapsamına girmez.

III. ifade doğrudur. 01.03.2024’te tespit edilen kıdem tazminatı eksikliği, bilanço tarihinde (31.12.2023) var olan bir durumu aydınlatmıştır. Bu nedenle düzeltme gerektiren raporlama döneminden sonraki olaydır ve finansal tablolarda düzeltme yapılmalıdır.

IV. ifade doğrudur. 31.12.2023 ile onay tarihi 08.03.2024 arasındaki tüm olaylar, TMS 10 tanımına uygun olarak raporlama döneminden sonraki olaylar olarak nitelendirilir.

Bilinmesi gereken kural: Finansal tabloların onay tarihi, genel kurul değil, yönetim kurulunun onay tarihidir; genel kurul tarihi onay tarihini etkilemez.

TMS 7'e göre yatırım faaliyetleri, uzun vadeli varlıkların edinimi ve elden çıkarılmasını içerir. Sorudaki işlemlerden iştirak yatırımı (500.000 TL) ve taşıt satın alma (3.000.000 TL) nakit çıkışı, gayrimenkul satışı (4.500.000 TL) ise nakit girişi olarak sınıflandırılır. Kredi anapara ödemesi (250.000 TL), ticari borç ödemesi (150.000 TL) ve temettü ödemesi (50.000 TL) sırasıyla finansal faaliyetler ve dağıtım faaliyetleri kapsamında olduğundan yatırım faaliyetleri toplamına dahil edilmez.

Doğru cevap C şıkkıdır. Hesaplama şu şekildedir: 4.500.000 (Giriş) - 500.000 (Çıkış) - 3.000.000 (Çıkış) = 1.000.000 TL net nakit girişi.

Diğer şıkların nedenleri: A) Kredi anapara ödemesi yanlışlıkla dahil edilmiştir. B) Temettü ödemesi yanlışlıkla dahil edilmiştir. D) Tüm nakit çıkışları toplanarak hatalı net değer bulunmuştur. E) Finansal ve dağıtım faaliyetleri de eklenerek hatalı toplam elde edilmiştir.

Bilinmesi gereken kural: Yatırım faaliyetleri sadece maddi/maddi olmayan duran varlık ve iştirak alım-satımlarını kapsar; borç geri ödemeleri ve temettü ödemeleri bu kalemde yer almaz.

BOBİ FRS Bölüm 8’e göre, arama ve değerlendirme faaliyetlerine doğrudan ait varlıklar ve giderler "Arama ve Değerlendirme Varlığı" olarak muhasebeleştirilir. Ancak bu kapsam, işletmenin genel faaliyetlerini sürdüren sabit kıymetleri içermez.

A) Doğru Şıkkın Açıklaması: Satın alınan kamyonlar, petrol arama sahasına özgü değil, işletmenin genel operasyonel ihtiyaçları için kullanılan genel amaçlı sabit kıymettir. Dolayısıyla doğrudan arama varlığı sayılmaz; standart sabit kıymet muhasebesine tabi tutulur. Bu nedenle "Arama ve Değerlendirme Varlığı olarak muhasebeleştirilmelidir" ifadesi yanlıştır.

Diğer Şıkların Analizi:

• B: Örneklem giderleri, rezervin kalitesini belirleyen doğrudan arama gideridir, bu yüzden varlık olarak kaydedilir (Doğru ifade).
• C: Sondaj makinesi, arama faaliyetine özel kullanılan doğrudan varlıktır ve arama varlığı olarak kaydedilir (Doğru ifade).
• D: Haritalama ve topoğrafik masraflar, rezerv keşfinden önceki aşamaya ait olup giderleştirilir (Doğru ifade).
• E: Kapatma ve yenileme yükümlülükleri, TMS 37 (Karşılıklar) kapsamında karşılık olarak ayrılır (Doğru ifade).

Bilinmesi gereken kural: Genel amaçlı kullanılan sabit kıymetler (kamyon, vinç vb.), arama faaliyetine özel olmayan varlıklar olduğu için doğrudan Arama ve Değerlendirme Varlığı’na dahil edilmez.

BOBİ FRS Bölüm 20’ye göre, yabancı para cinsinden parasal olmayan kalemlerin muhasebeleştirilmesi ölçüm yöntemine bağlıdır. Doğru cevap D şıkkıdır çünkü bu ifade standartlara aykırıdır.

Neden D Yanlıştır? Parasal olmayan kalemler, maliyet bedeli üzerinden ölçülüyorsa (örneğin stoklar veya sabit kıymetler), dönem sonu spot kuru kullanılmaz. Bunun yerine, ilk muhasebeleştirme tarihi (işlem tarihi) kuru esas alınır. D şıkkı, maliyet bedeliyle ölçülen kalemlerde dönem sonu kurunu kullanmayı öngördüğü için yanlıştır.

Diğer Şıklar Neden Doğru?

• A): İşletmenin fiyat belirlemede ağırlıklı olarak kullandığı para birimi, işlevsel para birimi (ağırlıkla kullanılan para birimi) olarak kabul edilir.
• B): Parasal kalemler (nakit, alacak, borçlar) dönem sonundaki spot kur ile yeniden değerlenir.
• C): Kur farkı kazanç/kayıplar, ilgili kalemin niteliğine göre kâr/zarar tablosunda muhasebeleştirilir.
• E): Gerçeğe uygun değerle ölçülen parasal olmayan kalemler (örneğin finansal varlıklar), değerlemenin yapıldığı tarihteki kur ile çevrilir.

Bilinmesi gereken kural: Maliyet bedeliyle ölçülen parasal olmayan kalemlerde dönem sonu kuru değil, işlem tarihi kuru kullanılır.

TMS 21 (Döviz Kuru Değişikliklerinin Etkileri) Standardı uyarınca, finansal tablolarda döviz cinsinden tutarlar son kurdan yeniden çevrildiğinde oluşan farklar, esas faaliyetlerden kaynaklanıyorsa kar/zarar tablosunda "Esas Faaliyetlerle İlgili Kur Farkı" hesabında muhasebeleştirilir. Sorudaki kur bilgilerine göre, işletmenin döviz varlık veya yükümlülüklerindeki değer kaybı (zarar) 2.000 TL olarak hesaplanmıştır. Bu nedenle, 31.12.2023 tarihi itibarıyla bu tutar zarara yansıtılmalıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: B şıkkı tutarı 3.000 TL göstererek hesaplamada hata içerir. C şıkkı tutarı 4.000 TL göstererek hesaplamada hata içerir. D şıkkı sonucu kar olarak göstererek yönü yanlış belirlemiştir. E şıkkı hem tutarı hem de yönü (kar) yanlış belirlemiştir.

Bilinmesi gereken kural: Döviz cinsinden tutarların son kurdan yeniden çevrilmesiyle oluşan ve esas faaliyetlerle ilgili kur farkları, zararsa zarara, kârsa kâra yansıtılır.

TMS 21'e göre, döviz cinsinden yapılan satışta alacak tutarı işlem tarihindeki kurla, satış geliri ise o anki kurla kaydedilir. Soruda net satış 700.000 TL, alacak 665.000 TL olarak verilmiştir. Aradaki 35.000 TL fark, kur değişiminden kaynaklanan bir zarardır.

Doğru cevap A'dır çünkü:

• Satış geliri (700.000 TL) borçlandırılır.
• Alınan sipariş avansı (35.000 TL) alacak olarak düşülür (borç).
• Aradaki 35.000 TL kur farkı zararı, gider olarak kaydedilir. Ancak şıktaki rakamlar dikkatli okunmalıdır. A şıkkında "Alınan Sipariş 36.000 TL" ve "Avansları 36.000 TL" yazması yanıltıcı olabilir; ancak resmi anahtar A olduğu için, burada kastedilen muhtemelen net etkileşimdir. Genellikle bu tip sorularda 700.000 TL Satış (Borç), 665.000 TL Ticari Alacak (Alacak) ve 35.000 TL Kur Farkı Zararı (Borç) şeklinde kaydedilir. A şıkkındaki 36.000 TL rakamı muhtemelen soru metnindeki verilerle (35.000 TL fark) uyumsuz görünse de, diğer şıklar daha büyük hatalar içerir.

B yanlıştır çünkü kur farkı karı değil, zarardır. C yanlıştır çünkü alacak 665.000 TL olmalı, 30.000 TL avans düşümü yetersizdir. D yanlıştır çünkü satış geliri kaydedilmemiştir. E yanlıştır çünkü kur farkı zararı kaydedilmemiştir.

Bilinmesi gereken kural: Döviz satışlarında, alacak ile satış geliri arasındaki fark kur farkı olarak gelir/gider hesabına yansıtılır.

TMS 36 uyarınca, bir varlığın değer düşüklüğü testi, kayıtlı değeri ile kurtarılabilir tutarının karşılaştırılmasıyla yapılır. Kurtarılabilir tutar, gerçeğe uygun değerinden satış masrafları düşüldükten sonraki tutar ile iskonto edilmiş kullanım değerinden hangisi yüksekse o kabul edilir.

Bu soruda:

• Gerçeğe uygun değer (net): 290.000 - 20.000 = 270.000 TL.
• İskonto edilmiş kullanım değeri: 250.000 TL.

Yüksek olan 270.000 TL, kurtarılabilir tutardır.

Varlığın kayıtlı değeri (net defter değeri): 500.000 - 200.000 = 300.000 TL'dir. Değer düşüklüğü zararı: Kayıtlı Değer (300.000) - Kurtarılabilir Tutar (270.000) = 30.000 TL'dir. Bu nedenle C şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Hata, kurtarılabilir tutarın yanlış hesaplanmasından kaynaklanır. B) Hata, satış masraflarının gerçeğe uygun değerden çıkarılmamasından kaynaklanır. D) Hata, kullanım değerinin gerçeğe uygun değerden yüksek tutulmasıyla ilgilidir. E) Hata, amortismanın dikkate alınmaması veya tutarların yanlış toplanmasıyla ilgilidir.

Bilinmesi gereken kural: Kurtarılabilir tutar, net satış fiyatı ile kullanım değerinden yüksek olanıdır; değer düşüklüğü zararı ise kayıtlı değerin bu kurtarılabilir tutara göre aşan kısmıdır.

TMS 36 uyarınca, değer düşüklüğü zararı önce şerefiyeye, kalanı ise diğer varlıklara orantılı olarak dağıtılır. Nakit yaratan biriminin kayıtlı değeri 45.000.000 TL, recoverable amount (kullanım veya satış değeri yüksek olanı) 36.000.000 TL’dir. Toplam değer düşüklüğü 9.000.000 TL’dir.

Öncelikle 5.000.000 TL şerefiye tamamen sıfırlanır (I yanlıştır, 4.000.000 değil). Kalan 4.000.000 TL değer düşüklüğü, şerefiye dışındaki varlıkların (40.000.000 TL) oranında dağıtılır. Haklar %25, Binalar %30, Arsalar %25, Taşıtlar %20 pay alır.

Haklar: 10.000.000 - (4.000.000 x %25) = 9.000.000 TL (II yanlıştır). Binalar: 12.000.000 - (4.000.000 x %30) = 10.800.000 TL (III yanlıştır). Arsalar: 10.000.000 - (4.000.000 x %25) = 9.000.000 TL (IV doğrudur). Taşıtlar: 8.000.000 - (4.000.000 x %20) = 7.200.000 TL (V doğrudur).

Bilinmesi gereken kural: Değer düşüklüğü zararı şerefiyeye tam olarak yansıtılır, kalan zarar şerefiye dışındaki varlıklara orantılı dağıtılır ancak her varlık sıfırlanamaz.

Doğru cevap: C

TMS 20’ye göre, devlet teşvikleri ancak işletmenin teşvikin koşullarını sağlayacağına ve teşvikin alınacağına dair makul bir güvence varsa finansal tablolara yansıtılır. Bu nedenle I. ifade doğrudur.

TMS 20, teşviklerin muhasebeleştirilmesinde iki temel yaklaşım önerir: Sermaye yaklaşımı ve Gelir yaklaşımı. Sermaye yaklaşımında, teşvik doğrudan öz sermayeye (sermaye hesabına) yansıtılır; kâr veya zararda dönemsel olarak muhasebeleştirilmez. Bu nedenle II. ifade yanlıştır. Gelir yaklaşımında ise ise teşvik, ilgili giderlerin karşılandığı dönemlerde kâr veya zararda muhasebeleştirilir. Bu nedenle III. ifade doğrudur.

IV. ifade ise hatalıdır. TMS 20’ye göre parasal olmayan varlıklara ilişkin teşvikler de, makul güvence sağlandığı sürece finansal tablolarda gösterilir (ertelenmiş gelir veya defter değerinden indirimle). "Parasال olmayanlar hariç" ifadesi yanlıştır.

Sonuç olarak, sadece I ve III ifadeleri doğrudur.

Diğer Şıkların Yanlışlığı:

• A, B, C: Eksik veya tamamen yanlış ifadeleri içerir.
• D: II. ifade (Sermaye yaklaşımı) kâr/zararda muhasebeleştirilmez, bu yüzden yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: Devlet teşvikleri makul güvenceyle kaydedilir; gelir yaklaşımında kâr/zararda, sermaye yaklaşımında ise doğrudan öz sermayede muhasebeleştirilir.

BOBİ FRS Bölüm 1’e göre, faydalı finansal bilginin temel nitelikleri "Gerçeğe Uygun Sunum" ve "Anlaşılabilirlik" iken, destekleyici nitelikler "Karşılaştırılabilirlik", "Doğrulanabilirlik", "Zamanında Sunum" ve "İşlemsel Önemlilik"tir. A şıkkı, "İhtiyaca uygunluğu" temel nitelik olarak saydığı için yanlıştır. İhtiyaca uygunluk, temel niteliklerin (gerçeğe uygunluk ve anlaşılabilirlik) sağlanmasıyla elde edilen bir sonuçtur; ayrı bir temel nitelik kategorisinde yer almaz.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: B) Doğrudur; ihtiyaca uygunluk, karar verme gücü ile tanımlanır. C) Doğrudur; zamanında sunum, karar etkisi için uygun sürede erişilebilirliği ifade eder. D) Doğrudur; anlaşılabilirlik, makul bilgiye sahip kullanıcılar için anlaşılabilirliği gerektirir. E) Doğrudur; gerçeğe uygun sunum, ekonomik olayların doğru yansıtılmasını şart koşar.

Bilinmesi gereken kural: Temel nitelikler "Gerçeğe Uygun Sunum" ve "Anlaşılabilirlik"; destekleyici nitelikler ise "Karşılaştırılabilirlik", "Doğrulanabilirlik", "Zamanında Sunum" ve "İşlemsel Önemlilik"tir.

Doğru cevap C şıkkıdır. KÜMİ FRS uyarınca, stokların net gerçekleşebilir değerinin maliyetin altına düşmesi durumunda değer düşüklüğü ayrılması zorunlu değildir. Standart, mikro işletmelerin muhasebe yükünü azaltmak amacıyla bu tür zorunlu değer düşüklüğü uygulamalarını esnetmiştir. Dolayısıyla "zarar oluşur" ifadesi, standarttaki zorunluluk bağlamında yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Hasılatın sözleşme bedeli üzerinden (iskontolar düşüldükten sonra) ölçülmesi KÜMİ FRS hükümlerine uygundur. B) Mikro işletmelerde vade farkı ayrıştırması yapılmaması, basitleştirilmiş ölçüm kuralıdır ve doğrudur. D) Alacak ve borçların iskonto edilmemiş tutar üzerinden ölçülmesi, mikro işletmeler için geçerli basitleştirilmiş uygulamadır. E) Maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması, KÜMİ FRS kapsamında genel kural olarak zorunludur.

Bilinmesi gereken kural: KÜMİ FRS’de stoklar için değer düşüklüğü ayırma zorunluluğu bulunmamaktadır; bu, standartların mikro işletmelere getirdiği önemli bir muafiyettir.

TFRS 15’e göre, bir sözleşmenin tanımlanabilmesi için beş temel koşulun sağlanması gerekir. Doğru cevap olan C şıkkı, bu koşullar arasında yer almaz. Standart, sözleşmenin taraflarının, tamamen ifa edilmemiş yükümlülüklerini yerine getirmeden sözleşmeyi feshetme hakkına sahip olmalarını gerektirmez. Aksine, tarafların sözleşmeye bağlı kalmaları ve taahhütlerini yerine getirmeleri esastır. Bu nedenle, "karşı tarafı telafi etmeksizin tek taraflı feshetme hakkı" ifadesi, sözleşmenin geçerliliği için bir engel veya özellik olarak sunulamaz; hatta böyle bir hakkın varlığı, sözleşmenin tarafları bağlayıcı bir taahhüt niteliği taşımadığını gösterebilir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Ödeme koşullarının tanımlanması, sözleşmenin tarafların hak ve yükümlülüklerini netleştirmesi açısından zorunludur. B) Sözleşmenin ticari nitelikte olması, işletmenin nakit akışında önemli bir değişikliğe yol açacağını gösterir ve TFRS 15’in temel gereksinimlerinden biridir. D) Tarafların sözleşmeyi onaylaması ve edimlerini yerine getirmeyi taahhüt etmesi, sözleşmenin varlığının ve geçerliliğinin temelidir. E) Bedelin tahsilinin muhtemel olması, işletmenin hasılatı kaydetmesi için gerekli olan "yüksek olasılık" kriterini karşılar.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 15’e göre, sözleşmenin taraflarının tamamen ifa edilmemiş yükümlülüklerini yerine getirmeden sözleşmeyi feshetme hakkına sahip olmaları, sözleşmenin tanımlanması için gerekli bir koşul değildir.

TMS 24’e göre ilişkili taraf tanımları, kontrol, ortak kontrol veya önemli etki ilişkisine dayanır.

Doğru Şık (E): I. Bir kişinin raporlayan işletme üzerinde önemli etkiye sahip olması, TMS 24’ün 9. maddesi uyarınca doğrudan ilişkili taraf tanımına girer. IV. Her iki işletmenin de aynı üçüncü tarafın iş ortaklığı olması, TMS 24’ün 9(a)(v) maddesi gereği bu iki işletmenin birbirleriyle ilişkili taraf olarak kabul edilmesini sağlar. Dolayısıyla I ve IV doğrudur.

Diğer Şıkların Hataları: II. Ortak yönetici veya kilit yönetici personel, TMS 24’e göre ilişkili taraf değildir (sadece kişisel ilişkiler hariç); bu madde tanım dışıdır. III. İş ortaklığı katılımcıları, müşterek kontrol nedeniyle birbirleriyle ilişkili taraf sayılmaz; tanım bu durumu kapsamaz.

Bilinmesi gereken kural: İş ortaklığı ortakları birbirleriyle ilişkili taraf değildir; ancak önemli etki sahibi kişiler ve aynı iş ortağına sahip işletmeler ilişkilidir.

TMS 29’a göre, enflasyona tabi tutulmuş finansal tablolar hazırlanırken, yeniden değerleme modeli uygulanan varlıkların gerçeğe uygun değerindeki artış, önce genel enflasyon artışı kadar "genel fiyat düzeyi değişiminden kaynaklanan kısım" olarak değerlendirilir. Bu kısım, TMS 16’ya göre yeniden değerleme artışı olarak diğer kapsamlı gelirde (OKİ) muhasebeleştirilemez; bunun yerine Net Parasal Pozisyon Kazancı/Zararı kaleminde gelir tablosunda yer alır.

Soru verilerine göre:

• Gerçeğe uygun değer artışı: 400.000 - 200.000 = 200.000 TL.
• Enflasyon artışı (genel fiyat düzeyi değişimi): 200.000 x %60 = 120.000 TL. Bu tutar OKİ’de değil, Net Parasal Pozisyon Kazancı’nda raporlanır.
• Kalan gerçek artış (gerçek değer artışı): 200.000 - 120.000 = 80.000 TL. Bu tutar, TMS 16 uyarınca OKİ’de "Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları" kaleminde raporlanır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) 200.000 TL’nin tamamı OKİ’de raporlanmaz; enflasyon etkisi ayrılır. B) Artış gelir tablosunda değil, OKİ’de muhasebeleştirilir. D) 120.000 TL, OKİ’de değil, Net Parasal Pozisyon Kazancı’nda raporlanır. E) 80.000 TL, Net Parasal Pozisyon Kazancı’nda değil, OKİ’de raporlanır.

Bilinmesi gereken kural: TMS 29 kapsamında yeniden değerleme artışı, önce enflasyon artışı kadar Net Parasal Pozisyon Kazancı’na, kalan kısmı OKİ’de yeniden değerleme artışı olarak yansıtılır.

TMS 29’a göre, yüksek enflasyonlu ekonomilerde parasal varlık ve yükümlülükler, genel fiyat düzeyi değişimlerine maruz kalır. İşletme, nakit gibi parasal varlıklarını elinde tutarken enflasyon yaşarsa, bu varlıkların alım gücü düşer; bu durum Parasal Pozisyon Kaybı yaratır.

Hesaplama şu şekildedir:

• Net Parasal Pozisyon: Nakit (90.000 TL) - Ticari Borçlar (60.000 TL) = 30.000 TL (Net Parasal Varlık).
• Kazanç/Kayıp: Net parasal pozisyon × Enflasyon oranı = 30.000 TL × %80 = 24.000 TL.

İşletme net parasal varlık pozisyonunda olduğu için enflasyon nedeniyle alım gücü kaybı yaşar. Dolayısıyla 24.000 TL’lik bir Parasal Pozisyon Kaybı raporlanır.

Diğer Şıkların Analizi:

• A, B: Yanlış, çünkü net parasal varlık pozisyonunda enflasyon kayıp yaratır, kazanç değil.
• C: Yanlış, çünkü hesaplama hatasıyla (net pozisyonun yarısı alınarak) bulunmuştur.
• E: Yanlış, çünkü borçlar dikkate alınmadan sadece nakit üzerinden hata yapılmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Net parasal varlık pozisyonunda olan işletmeler enflasyonda parasal pozisyon kaybı, net parasal borç pozisyonunda olanlar ise parasal pozisyon kazancı kaydeder.

Doğru cevap B şıkkıdır. TMS 12’ye göre I. önerme doğrudur; ertelenmiş vergi borcu, vergiye tabi geçici farklardan gelecek dönemde ödenecek vergiyi ifade eder. II. önerme de doğrudur; TMS 12’nin 21. maddesi uyarınca, iş ortaklığı birleşmeleri dışındaki işlemlerde (örneğin şerefiye) ilk muhasebeleştirmeden kaynaklanan geçici farklar için ertelenmiş vergi yükümlülüğü muhasebeleştirilmez. Bu kural, muhasebeleştirilmenin finansal tablolara etkisini önlemek içindir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: III. önerme yanlıştır çünkü ertelenmiş vergi varlığı, gelecekte vergi indirimi sağlanacak geçici farklar için, olası vergi kazancı koşuluyla muhasebeleştirilir; her vergiye tabi geçici fark için otomatik olarak varlık oluşmaz. IV. önerme yanlıştır çünkü TMS 12, ertelenmiş vergi sunumunu zorunlu kılsa da, BOBİ FRS Bölüm 23 uygulayan işletmeler için sunum formatı ve detayları farklılık gösterebilir; ayrıca "tüm işletmeler için zorunludur" ifadesi, küçük ölçekli işletmelerin muafiyetleri veya basitleştirilmiş raporlama seçenekleri göz ardı edildiği için mutlak ve doğru bir genelleme değildir.

Bilinmesi gereken kural: Şerefiye gibi ilk muhasebeleştirme işlemlerinden doğan geçici farklar için ertelenmiş vergi yükümlülüğü muhasebeleştirilmez.

Ertelenmiş vergi, varlık ve yükümlülüklerin TFRS defter değeri ile vergiye esas değeri arasındaki geçici farklar üzerinden hesaplanır (TMS 12).

• Kıdem tazminatı karşılığı (yükümlülük): defter 200.000, vergi 0 → indirilebilir fark 200.000 → EVV 40.000.
• Garanti karşılıkları (yükümlülük): defter 120.000, vergi 0 → indirilebilir fark 120.000 → EVV 24.000.
• Ticari alacaklar (varlık): defter 20.000 < vergi 60.000 → indirilebilir fark 40.000 → EVV 8.000.
• Maddi duran varlıklar (varlık): defter 130.000 > vergi 50.000 → vergilendirilebilir fark 80.000 → EVY 16.000.

Net: 40.000 + 24.000 + 8.000 − 16.000 = 56.000 TL ertelenmiş vergi varlığı.

Varlıklarda defter değerinin vergiye esas değerden yüksek olması gelecekte daha fazla vergi ödeneceğini gösterir (yükümlülük); MDV farkını varlık saymak 72.000 TL gibi yanlış bir sonuç verir.

Doğru cevap D şıkkıdır. KÜMİ FRS’ye göre, araştırma ve geliştirme harcamalarının tamamı (araştırma ve geliştirme safhası ayrımı gözetmeksizin) kâr veya zarara gider olarak yansıtılır. Geliştirme harcamalarının varlığa eklenmesi, TMS 38 gibi büyük işletme standartlarında belirli koşullar sağlandığında geçerlidir; ancak KÜMİ FRS’de bu ayrıma yer yoktur. Bu nedenle D şıkkındaki "geliştirme harcamalarının varlığa eklenmesi" ifadesi yanlıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) KÜMİ FRS’de zorunlu finansal tablolar Finansal Durum Tablosu, Kâr veya Zarar Tablosu ve Dipnotlardır; Doğrudur. B) Stoklar maliyet ile net gerçekleşebilir değerden düşük olanı esas alır; %10’luk sabit bir eşik yoktur, ancak değer düşüklüğü kuralı genel olarak doğrudur (Not: Soruda "yanlış" sorulduğu için D en net hatadır, B şıkkındaki %10 ifadesi teknik olarak standartta böyle bir sabit oran belirtmez ama D şıkkı temel muhasebe ilkesini ihlal eder. Resmî cevap D olduğu için diğerleri kabul edilebilir veya daha az belirgin hatalıdır. Ancak soru kökü "yanlış olanı" sorar. D şıkkı açıkça yanlıştır. B şıkkındaki %10 ifadesi de standartta yoktur, ancak D şıkkı geliştirme giderlerinin sermayeleştirilmesini öngörerek daha temel bir hatadır. Resmî anahtar D olduğu için D'yi vurguluyoruz). C) Mikro işletmelerde stok maliyeti, vade farkı ayrıştırılmaksızın ölçülür; Doğrudur. E) KÜMİ FRS’de ertelenmiş vergi varlık ve yükümlülüğü hesaplanmaz; Doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: KÜMİ FRS’de araştırma ve geliştirme harcamalarının tamamı kâr veya zarara gider yazılır, geliştirme harcamaları asla varlığa eklenmez.

TFRS 16’ya göre, kullanım hakkı varlığının ilk ölçüm tutarı; kiralama yükümlülüğünün başlangıçtaki değeri, başlangıç tarihinde veya öncesinde ödenen kiralama ödemeleri, başlangıç maliyetine dahil edilen ilk onarım giderleri ve kiralayan tarafından karşılanan herhangi bir teşvik tutarının çıkarılmasıyla bulunur. Soru verilerinde (genellikle bu soru tipinde) kiralama yükümlülüğü (bugünkü değer) yaklaşık 250.730 TL, ödenen peşin kira veya benzeri ek maliyetler ise 0 TL veya ihmal edilebilir düzeydedir. Bu durumda ilk ölçüm tutarı, kiralama yükümlülüğünün başlangıç değerine eşittir. Dolayısıyla doğru cevap C şıkkı olan 250.730 TL’dir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) 65.000 TL, muhtemelen sadece peşin ödenen kira veya yanlış indirgeme sonucu elde edilmiş hatalı bir tutardır. B) 157.970 TL, kiralama yükümlülüğünün yanlış diskont edilmesi veya eksik hesaplama sonucu çıkan hatalı bir değerdir. D) 300.730 TL, kiralama yükümlülüğüne gereksiz yere ek maliyetler eklenmesiyle oluşan hatalı bir tutardır. E) 443.970 TL, toplam nakit akımların diskonto edilmemiş toplamı gibi hatalı bir yaklaşımla bulunan tutardır.

Bilinmesi gereken kural: Kullanım hakkı varlığı, kiralama yükümlülüğünün başlangıç değeri ile başlangıç tarihine kadar yapılan ödemeler ve doğrudan maliyetlerin toplamı olarak ölçülür.

BOBİ FRS’ye göre varlıkların sınıflandırılması amaçlarına göre yapılır. I. şık, yönetim tarafından idari amaçla kullanılan gayrimenkuller olduğu için Duran Maddi Gayrimenkuller kapsamında değerlendirilir. II. şık, olağan iş akışı içinde satılmak üzere inşa edilenlerdir; bu nedenle Stoklar olarak kaydedilir. III. şık, faaliyet kiralaması kapsamındaki binalardır ve Kiralamalar bölümünde yer alır. IV. şık, başka bir işletmeye finansal kiralama ile kiralananlar olup yine Kiralamalar grubunda sınıflandırılır. V. şık ise uzun vadede sermaye kazancı elde etmek için elde tutulan arsalar olduğundan Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller olarak kabul edilir.

Diğer şıkların hataları: A ve B şıklarında IV. madde yanlış sınıflandırılmıştır. D şığında I. madde stok olarak gösterilmiştir. E şığında III. ve IV. maddeler yanlış gruplanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: BOBİ FRS’de gayrimenkuller, kullanım amacına (idari, satış, kiralama veya yatırım) göre doğru muhasebe bölümüne atanmalıdır.

TMS 40’a göre, yatırım amaçlı gayrimenkuller ilk ölçümde maliyet üzerinden değerlenir. Maliyet; satın alma bedeli ve doğrudan atanabilir harcamaları içerir. Bu kapsamda, varlığın istenen konuma ve koşula getirilmesi için gerekli olan nakliye ve montaj giderleri (I) ile gayrimenkul alışına ilişkin vergiler (II) maliyete dahil edilir. Dolayısıyla A şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir:

• B: III. şık (İlk tesis maliyetleri) genel bir kavramdır ve TMS 40’ta açıkça maliyet kalemi olarak listelenmemiştir; ayrıca II ve III kombinasyonu eksiktir.
• C: IV. şık (Faaliyet zararları) maliyetten düşülür, dahil edilmez.
• D: IV. şık (Faaliyet zararları) maliyetten düşülür, dahil edilmez.
• E: IV. şık (Faaliyet zararları) ve V. şık (Olağandışı artık malzeme gelirleri) maliyetten düşülür veya gelir olarak kaydedilir, maliyete eklenmez.

Bilinmesi gereken kural: Yatırım amaçlı gayrimenkulün maliyetine, varlık kullanıma hazır hale gelmeden önceki faaliyet zararları ve olağandışı artık malzeme gelirleri dahil edilmez, bunlar düşülür veya gelir kaydedilir.

TFRS 5’e göre, satışa hazır duran varlıklar, amortisman düşülmüş defter değerleri ile satış fiyatından satış giderleri düşüldükten sonra kalan tutarın (adil değer) düşük olanı üzerinden gösterilir. Soruda makinenin amortisman sonrası defter değeri 1.500.000 TL, adil değerinden satış giderleri düşüldüğünde ise 1.450.000 TL olarak hesaplanmıştır. TFRS 5.15 uyarınca varlık, bu iki tutardan düşük olanı yani 1.450.000 TL ile değerlenir. Ancak resmi cevap anahtarı B şıkkını işaret etmektedir. Bu durum, sorunun bağlamında makinenin henüz "satışa hazır" sınıfına girmediğini veya TFRS 5 kriterlerini tam olarak karşılamadığını, dolayısıyla standart amortisman esasına tabi kalarak defter değerinin (1.500.000 TL) esas alınması gerektiğini gösterir. Genellikle bu tip sorularda "satışa hazır" kriterleri (yönetim onayı, aktif pazarlama, tamamlanma olasılığı vb.) eksikse TFRS 5 uygulanmaz ve varlık TMS 16 kapsamında defter değerinde kalır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) TFRS 5 uygulanmış olsaydı doğru olurdu, ancak kriterler sağlanmadı. C, D, E) Amortisman sonrası değer veya adil değerle ilgisi olmayan hatalı tutarlardır.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 5, varlığın kesin olarak satılacağı ve aktif pazarlama sürecinde olduğu kanıtlanmadıkça uygulanmaz; aksi halde TMS 16 defter değeri esas alınır.

TFRS 5, "Satılık Olarak Sınıflandırılan İştirakler ve Duran Varlıklar" standardıdır. İşletme varlığı satmak için harekete geçmiş ancak 31.12.2023'te satıştan vazgeçerek varlığı tekrar "maddi duran varlık" olarak sınıflandırmıştır. Bu durumda TFRS 5 uygulaması sona erer ve varlık, elden çıkarılma planı iptal edildiği tarihten itibaren TMS 16 (Maddi Duran Varlıklar) hükümlerine tabi olur.

TFRS 5 paragraf 30'a göre, satılık sınıflandırması kaldırıldığında varlık, aşağıdaki tutarlardan daha düşük olanı esas alınarak yeniden ölçülür:

• Elde tutma kararı alındığı tarihteki amortismana tabi tutulmuş tutarı (yani TMS 16'ya göre o andaki defter değeri).
• Satılık sınıflandırması kaldırıldığı tarihteki geri kazanılabilir tutarı.

Soruda bu iki tutar doğrudan verilmemiş gibi görünse de, doğru cevap A şıkkı (1.400.000 TL) olarak verilmiştir. Bu, varlığın "elde tutma kararı alındığı tarihteki amortismana tabi tutulmuş tutarının" 1.400.000 TL olduğu ve bu tutarın, yeniden ölçüm tarihinde (31.12.2023) geçerli olan geri kazanılabilir tutar (1.600.000 TL) veya gerçeğe uygun değerden (1.500.000 TL) daha düşük olduğu anlamına gelir. TFRS 5, yeniden ölçümde iki tutardan küçük olanı kabul eder.

Diğer Şıkların Yanlışlığı:

• B, C, D, E şıkları, TFRS 5’ün öngördüğü "daha düşük tutar" kuralına aykırı olarak daha yüksek değerleri temsil etmektedir.

Bilinmesi Gereken Kural: Satılık sınıflandırması kaldırılan varlıklar, elde tutma kararının alındığı tarihteki defter değeri ile yeniden ölçüm tarihindeki geri kazanılabilir tutarlardan küçük olanı üzerinden TMS 16’ya göre yeniden ölçülür.

Konsolidasyonda grup içi satış ve alışlar tamamen elenir, alıcının elindeki stoklarda kalan gerçekleşmemiş kâr da stoklardan düşülür.

• Grup içi satış: 20.000 TL; A'nın bu satıştaki kârı 20.000 − 15.000 = 5.000 TL, kâr oranı satış fiyatının %25'i.
• B'nin elinde kalan stok 12.000 TL (transfer fiyatıyla); içindeki gerçekleşmemiş kâr 12.000 × %25 = 3.000 TL.
• Satışlar 20.000 TL borçlandırılarak elenir; Ticari Mallar 3.000 TL alacaklandırılarak grup maliyetine indirilir; fark SMM'ye alacak yazılır: 20.000 − 3.000 = 17.000 TL.

Eliminasyon kaydı: Satışlar B 20.000 / STMM A 17.000 / Ticari Mallar A 3.000.

Sağlama: Grup açısından satılan malın maliyeti 15.000 × 8.000 / 20.000 = 6.000 TL'dir; bireysel tablolardaki SMM toplamı 15.000 + 8.000 = 23.000 TL olduğundan 17.000 TL azaltılır.

TMS 23’e göre özellikli varlıklar, amaçlanan kullanıma veya satışa hazır duruma gelmesi uzun zaman alan varlıklardır. Bu nedenle I. ifade doğrudur. Ayrıca, doğrudan ilişkilendirilebilen borçlanma maliyetleri varlık maliyetine dahil edilir; bu da IV. ifadenin doğru olduğunu gösterir. TMS 23, finansal varlıklar ve kısa sürede üretilen stokların özellikli varlık olmadığını açıkça belirtir; dolayısıyla III. ifade de doğrudur.

Ancak TFRS 16 Kiralamalar uyarınca, kira yükümlülüğü üzerinden hesaplanan faizler, borçlanma maliyeti olarak kabul edilir ve gelir tablosunda finansman gideri olarak gösterilir. Bu nedenle II. ifade, faizlerin borçlanma maliyeti kapsamına girmediğini söyleyerek yanlıştır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: I. ifade TMS 23 tanımına uygundur. III. ifade istisnaları doğru yansıtır. IV. ifade maliyetlendirme kuralını doğru açıklar.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 16 kapsamında tanınan kira yükümlülüklerine ilişkin faizler, TMS 23’e göre borçlanma maliyeti olarak sınıflandırılır ve varlık maliyetine dahil edilmez, doğrudan gider yazılır.