2026/6 KGK Bağımsız Denetçilik Türkiye Muhasebe Standartları Soruları ve Çözümleri

TFRS 3'e göre satın alma tarihi, alıcının hedef işletme üzerinde kontrolü elde ettiği tarihtir. Kontrol; faiz, getiriler ve riskler üzerindeki hakimiyet değil, mevcut haklar aracılığıyla yönetime karar verme yetkisidir. Soruda A işletmesinin 21 Şubat'ta anlaşma imzalayarak B'nin yöneticilerini değiştirme yetkisini kazandığı belirtilmiştir. TFRS 3, kontrolün devredildiği tarihi, hukuki mülkiyetin devredildiği veya bedelin ödendiği tarih değil, yönetime karar verme gücünün devredildiği tarih olarak tanımlar. Dolayısıyla, A işletmesinin B'nin finansal ve yönetim politikalarını yönetme yetkisini ilk kez elde ettiği 21 Şubat 2022 tarihi satın alma tarihidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: B) Kontrolün ilk elde edildiği tarih değil, uygulandığı tarih esastır. C) Hukuki mülkiyet devri, kontrolün devredildiği tek kriter değildir. D) Bedel ödemesi, kontrolün devredildiği tarihi belirlemez. E) Anlaşma tarihi veya raporlama dönemi başlangıcı, kontrol devri ile eşleşmeyebilir.

Bilinmesi gereken kural: Satın alma tarihi, alıcının hedef işletme üzerinde yönetime karar verme gücünü (kontrolü) fiilen elde ettiği tarihtir.

Doğru cevap E şıkkıdır. TMS 21’e göre, parasal olmayan kalemler (stok gibi) satın alma tarihindeki kurdan (1$=31 TL) muhasebeleştirilir. Bu nedenle stokların kayıtlı değeri 3.100.000 TL’dir. TMS 2’ye göre stoklar, maliyet ile net gerçekleşebilir değerden düşük olanı esas alınır. Ancak TMS 21’in 23. maddesi uyarınca, parasal olmayan kalemler için kur farkı gelir veya gider olarak değil, doğrudan ilgili varlığın defter değerine yansıtılır. Stokun yabancı para cinsinden net gerçekleşebilir değeri 90.000 USD’dir. Bu tutar, satın alma tarihindeki kur olan 31 TL’den çevrilerek 2.790.000 TL bulunur. Kayıtlı değer (3.100.000 TL) ile çevrilmiş net gerçekleşebilir değer (2.790.000 TL) arasındaki fark, kur değişimi etkisi olarak stok değerinden düşülür. Bu durum, ayrı bir "değer düşüklüğü" ayırma işlemi değil, varlığın değerinin kur etkisiyle düzeltilmesidir. Dolayısıyla TMS 2 uyarınca ayrı bir değer düşüklüğü karşılığı oluşturulmaz.

A, B, C şıkları yanlış çünkü kur farkı değer düşüklüğü olarak değil, varlık değerine yansıtılır. D şığı yanlış çünkü değer düşüşü vardır, artış yoktur.

Bilinmesi gereken kural: Stok gibi parasal olmayan kalemlerde kur farkı, değer düşüklüğü olarak değil, doğrudan varlığın defter değerine yansıtılır.

TMS 19, işletmenin çalışanlara sağladığı tüm faydaları kapsar. Doğru cevap E şıkkıdır.

Neden Doğru? TMS 19’un 8. maddesine göre "Çalışanlara Sağlanan Faydalar"; kısa vadeli faydalar (I. Ücretli izin ve hastalık izni), sonrası istihdam faydaları (II. İş ilişkisi sonrası hayat sigortası ve V. Uzun süreli iş göremezlik faydaları) ve diğer uzun vadeli faydaları içerir. Dolayısıyla I, II ve V maddeleri doğrudan bu standart kapsamındadır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• III (Hisse senedi opsiyonu): Bu işlem, TMS 2 (Stoklar) veya TMS 32/IFRS 2 (Özkaynaklara Dayalı Ödemeler) kapsamında değerlendirilen bir özkaynak işlemidir, TMS 19 kapsamında değildir.
• IV (Çalışanların kendi mali gücüyle hisse alması): Burada çalışan, kendi parasıyla yatırım yapmaktadır; işletme bir fayda sağlamamaktadır, bu nedenle TMS 19 uygulanmaz.

Bilinmesi gereken kural: TMS 19, işletmenin çalışanlara sağladığı tüm nakdi ve nakit dışı faydaları (kısa ve uzun vadeli) kapsar; ancak çalışanların kendi kaynaklarıyla yaptığı özkaynak işlemleri bu standart dışındadır.

BOBİ FRS Bölüm 16’ya göre, devlet teşvikleri iki ana gruba ayrılır: Varlık temelli ve Gelir temelli teşvikler. Bu sorudaki durum, işletmelerin belirli bir varlığı (lisansı) edinmesiyle ilgilidir. Standartlara göre, bir varlığın edinilmesi karşılığında verilen teşvikler (örneğin ücretsiz lisans), o varlığın gerçek maliyeti üzerinden değerlenir.

C şıkkı doğrudur. Çünkü lisanslar koşulsuz devredilebilir niteliktedir ve piyasa değeri (150.000 TL) bellidir. Ücretsiz lisansı alan işletme de, teşvikten doğan faydayı ve varlığın değerini doğru yansıtmak için lisansı piyasa bedeli olan 150.000 TL’ye kaydetmeli, karşılığında ise devlet teşviği geliri olarak muhasebeleştirmelidir. Bu, tüm işletmeler için tutarlı ve adil bir değerleme sağlar.

Diğer şıkların hataları:

• A: Ücretsiz lisans iz bedelle değil, gerçek maliyetiyle (piyasa değeri) kaydedilir.
• B: Toplam ücret eşit paylaştırılamaz; her işletme kendi edinim bedelini veya gerçek maliyetini esas alır.
• D: Teşvik alan işletme varlığı kaydetmek zorundadır; almamak bilgiyi eksik gösterir.
• E: Lisans bir varlıktır, doğrudan gider yazılamaz; amortisman yoluyla dağıtılır.

Bilinmesi gereken kural: Varlık temelli devlet teşviklerinde, ücretsiz verilen varlıklar piyasa değeri (gerçek maliyet) üzerinden kaydedilir.

TFRS 5’e göre, bir duran varlık "satış amaçlı elde tutulan" olarak sınıflandırıldığında, bundan sonraki dönemlerde amortisman ayrılmaz. Varlık, amortisman düşülmüş maliyeti ile gerçeğe uygun değer eksi satış maliyetlerinin düşük olanına göre ölçülür.

Öncelikle 1 Ocak 2022’den 1 Temmuz 2024’e kadar geçen 2,5 yıllık dönemde ayrılan amortismanı hesaplayalım: Yıllık amortisman 120.000 TL (600.000/5) olup, 2,5 yıl için toplam 300.000 TL’dir. Bu tarihteki amortisman düşülmüş maliyet 300.000 TL’dir.

Varlık TFRS 5’e alındığında, kayıtlı değeri (300.000 TL) ile "Gerçeğe uygun değer eksi satış maliyeti" (300.000 - 40.000 = 260.000 TL) karşılaştırılır. Düşük olan 260.000 TL’ye düşürülme gerekir. Bu durum 40.000 TL’lik bir değer düşüşü zararı doğurur.

Ancak soru 2024 yılındaki toplam gideri sormaktadır. 2024 yılında 1 Ocak’tan 30 Haziran’a kadar 6 ay (0,5 yıl) amortisman ayrılmıştır: 60.000 TL. Ayrıca TFRS 5’e geçişte oluşan değer düşüşü zararı 40.000 TL’dir. Toplam gider = 60.000 (amortisman) + 40.000 (değer düşüşü) = 100.000 TL’dir.

Diğer şıklar: A) Amortisman ve değer düşüşü vardır. B) Sadece değer düşüşünü gösterir. C) Sadece 2024 amortismanını gösterir. D) Yanlış hesaplama sonucudur.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 5’e geçişte amortisman kesilir, kayıtlı değer ile net satış değeri karşılaştırılarak fark zarar yazılır; o yılın kalan süresi için amortisman da eklenir.

TFRS 16’ya göre, kira ödemesi; borcun ana para kısmını azaltan ve finansman giderini (faiz) içeren bileşenlerden oluşur. Soruda verilen doğru cevap (B), 2.000.000 TL’lik nakit çıkışın, 1.652.892 TL’lik borç düşüşü ve 347.108 TL’lik finansman gideri olarak bölündüğünü gösterir. Bu, TFRS 16.33 paragrafında belirtilen "nete indirgenmiş değer" yaklaşımının uygulamasıdır. Kiralama yükümlülüğü, gelecekteki kira ödemelerinin bugünkü değeridir. Ödeme yapıldığında, borç bakiyesinden faiz hariç ana para kısmı düşer, kalan kısım ise o dönem için oluşan finansman gideri olarak kar/zarar tablosuna yansıtılır.

Diğer şıkların hataları: A) Finansman giderini dikkate almadığı için yanlıştır. C) Ana para ve faiz dağılımı hatalıdır. D) Banka tutarı ve gider dağılımı tutarsızdır. E) Banka tutarı ve hesaplar uyuşmamaktadır.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 16’da her kira ödemesi, borcun ana para kısmını azaltır ve dönemsel finansman giderini içerir; toplam nakit çıkışı bu iki unsurun toplamına eşittir.

TMS 39 (veya TFRS 9) uyarınca, finansal araçlar ilk muhasebelemede "amortize edilmiş maliyet" esasına göre kaydedilir ve etkin faiz oranı, tahvilin beklenen gelecekteki nakit akımlarının bugünkü değerini, satın alma fiyatına eşitleyen iskonto oranıdır.

Doğru cevap A'dır. 98.000.000 TL'lik başlangıç değeri ile 3 yıl boyunca yıllık 5.000.000 TL kupon ve 3. yıl sonunda 100.000.000 TL anapara geri ödemesi dikkate alındığında, iç getirilik oranı (IRR) hesaplaması sonucu %5,74 bulunur. Bu oran, indirgenmiş nakit akımların toplamını başlangıç maliyetine eşitler.

Diğer şıklar ise hatalıdır: B şıkkı, indirgeme işleminin tersine veya yanlış bir faiz tablosu kullanılarak bulunmuş yüksek bir orandır. C şıkkı, kupon faizi ile prim/iskonto amortismanının basitçe toplanmasıyla elde edilen yanıltıcı bir aritmetik sonucu temsil eder. D şıkkı, vade sonu değerinin başlangıç değerine oranının yanlış yorumlanmasıyla oluşmuştur. E şıkkı ise tamamen rastgele ve mantıksız bir yüksek orandır.

Bilinmesi gereken kural: Etkin faiz oranı, finansal aracın brüt değerini (nominal fiyat) ile alım fiyatını arasındaki farkın (iskonto veya prim), vade boyunca yıllık olarak nakit akımlarına yedirildiği ve başlangıçtaki net bugünkü değeri sıfıra getiren iskonto oranıdır.

TFRS 17’e göre prim dağıtımı yaklaşımını kullanabilmek için iki temel şart vardır. Birincisi, kalan teminat yükümlülüğünün bu yöntemle ölçülmesinin genel ölçüm yönteminden önemli ölçüde farklı olmayacağı yönünde makul beklentidir (Madde 53). Bu, I. şıkkı doğrular. İkinci şart ise, sigorta sözleşmesi grubundaki her bir sözleşmenin teminat süresinin bir yıl veya daha az olmasıdır (Madde 53). Bu da III. şıkkı doğrular. Dolayısıyla doğru cevap D seçeneğidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: II. şık, prim dağıtımı yaklaşımının değil, sözleşme edinimi maliyetlerinin doğrudan giderilmesi veya ertelenmesi ile ilgili kriterleri ifade eder; bu bir basitleştirme şartı değildir.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 17’de prim dağıtımı yaklaşımı, teminat süresi bir yılı aşmayan sözleşmelerde ve genel ölçümden sapma beklenmediğinde uygulanabilir.

Doğru cevap C şıkkıdır. TFRS 5’e göre, satışın beklenmedik nedenlerle bir yıldan fazla sürmesi, varlığın "satış amaçlı elde tutulan" sınıflandırmasını otomatik olarak sonlandırmaz. Şirket, bu durumu açıklamak ve satışın hala gerçekleşeceğine dair kanıtlar sunmak zorundadır. Dolayısıyla sadece süre uzaması sınıflandırmanın sona erdiği anlamına gelmez; bu durum C şıkkındaki iddiayı yanlış kılar.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) TFRS 5, varlığın derhal satılabilecek durumda ve satış olasılığının yüksek olmasını şart koşar; bu ifade doğrudur. B) Yönetim planı ve aktif program şartı TFRS 5’in temel kriterlerindendir; bu ifade doğrudur. D) Varlık, amortisman düşülmüş defter değeri ile (satış maliyeti düşülmüş) gerçeğe uygun değerinden düşük olanla ölçülür; bu ifade doğrudur. E) Satış amaçlı sınıflandırılan varlıklar amortismana tabi tutulmaz; bu ifade doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Satış sürecinin bir yılı aşması, TFRS 5 uyarınca otomatik olarak sınıflandırma sonunu doğurmaz; şirketin satışın hala gerçekleşeceğine dair güçlü kanıtlar sunması gerekir.

BOBİ FRS Bölüm 12’ye göre, maddi duran varlıklar ilk kayda alındıklarında maliyetleri üzerinden değerlenir. Takas işlemlerinde edinilen varlığın maliyeti, verilen varlığın gerçeğe uygun değeri ile ödenen nakit tutarının toplamı olarak belirlenir. Bu kurala göre, işletmenin elindeki binanın gerçeğe uygun değeri 13.250.000 TL’dir. İşletme bu binayı vererek 3.000.000 TL nakit daha ödemiştir. Dolayısıyla edinilen taşıtın maliyeti, 13.250.000 TL (binanın fair value) + 3.000.000 TL (nakit) = 16.250.000 TL olarak hesaplanır. B şıkkı doğru cevaptır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A şıkkı sadece nakit ödemesini, C şıkkı net defter değerini, D şıkkı karşı tarafın varlığının değerini, E şıkkı ise net defter değerine nakit eklenmiş hatalı bir toplamı gösterir.

Bilinmesi gereken kural: Takas işlemlerinde edinilen varlığın maliyeti, verilen varlığın gerçeğe uygun değeri ile ödenen nakit ve diğer bedellerin toplamıdır.

FRS 17’ye göre borçlanma maliyetlerinin aktifleştirilmesine başlama tarihi, üç koşulun aynı anda gerçekleştiği tarihtir: 1) Giderlerin yapıldığı, 2) Faaliyetlerin ilerletildiği ve 3) Borçlanma maliyetlerinin oluştuğu tarih.

Doğru cevap C şıkkıdır (12 Ağustos 2024). Çünkü bu tarihte hem ilk harcama yapılmış (giderler yapıldı), hem teknik plan ve inşaat hazırlıklarıyla faaliyetler ilerletilmeye başlanmış, hem de 5 Haziran’daki krediyle borçlanma maliyetleri oluşmuştur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri:

• A (5 Haziran): Sadece borçlanma maliyetleri oluşmuştur; gider henüz yapılmamış, faaliyet ilerlememiştir.
• B (4 Temmuz): Sadece faaliyetler ilerletilmiştir; harcama ve borçlanma maliyeti henüz gerçekleşmemiştir.
• D (18 Ağustos): Gider ve faaliyetler ilerletilmiştir ancak ilk harcama tarihi olan 12 Ağustos’tan sonra gelmiştir; kural ilk gerçekleşen üçlü uyumu esas alır.
• E (20 Aralık): Bu tarih sadece ilerleme ölçümüdür, aktifleştirme başlangıcı değildir.

Bilinmesi gereken kural: Borçlanma maliyetlerinin aktifleştirilmesi için giderlerin yapılması, faaliyetlerin ilerletilmesi ve borçlanma maliyetlerinin oluşması koşullarının aynı anda gerçekleşmesi şarttır.

TMS 7’e göre yatırım faaliyetleri, uzun vadeli varlıkların edinimi ve elden çıkarılmasını kapsar. Şıklarda yer alan II. maddi/maddi olmayan duran varlık satışları ve IV. bağlı ortaklık kontrolünün elden çıkarılması, işletmenin yatırım portföyündeki değişiklikleri gösterdiği için doğrudan yatırım faaliyetlerine girer. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: I. şıktaki pay geri alımları finansman faaliyetidir; III. şıktaki borç geri ödemeleri finansman faaliyetidir; V. şıktaki hisse ihraçları ise finansman faaliyetidir.

Bilinmesi gereken kural: Varlık alım/satışları (yatırım) ile sermaye/borç yapısı değişiklikleri (finansman) birbirinden kesin çizgilerle ayrılmalıdır.

TMS 37'e göre garanti yükümlülükleri, satışın gerçekleştiği dönemde tahmin edilen toplam gider tutarı kadar karşılık olarak ayrılmalıdır. Toplam satış tutarı 10.000.000 TL ve garanti oranı %8 olduğuna göre, toplam garanti karşılığı 800.000 TL'dir (10.000.000 x %8). Bu tutar, satış maliyeti olarak giderleştirilir.

Karşılığın sınıflandırılması ise ödemenin beklenen zamanına göre yapılır. Birinci yıl içinde yapılması beklenen %25'lik kısım (800.000 x %25 = 200.000 TL) kısa vadeli, geri kalan %75'lik kısım (600.000 TL) ise uzun vadeli garanti karşılığı olarak kaydedilir. Bu nedenle Satılan Mamuller Maliyeti 800.000 TL, Kısa Vadeli Garanti Karşılıkları 200.000 TL ve Uzun Vadeli Garanti Karşılıkları 600.000 TL olarak kayıt yapılır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Kısa ve uzun vadeli ayrımı yapılmamıştır. B) Toplam karşılık tutarı eksik hesaplanmıştır. C) Gider hesabı yanlış seçilmiş ve sınıflandırma eksiktir. D) Gider hesabı yanlış seçilmiştir.

Bilinmesi gereken kural: Garanti karşılıkları, satışın yapıldığı dönemde tahmini toplam tutarıyla Satılan Mamuller Maliyeti'ne yansıtılır; vadesine göre kısa ve uzun vadeli olarak sınıflandırılır.

Doğru cevap D şıkkıdır. TFRS 15’e göre, sözleşme başlangıcında finansman bileşeninin önemsiz olduğu (3 ay veya daha az süre) durumlarda, işletme zorunda değildir; ancak seçebilir. "Zorunda değildir" ifadesi, seçeneğin bir zorunluluk olmadığını ima ettiği için yanlıştır; asıl kural "yapmak zorunda değildir (isteğe bağlıdır)" şeklindedir.

Diğer şıkların analizi: A) Doğrudur. TFRS 15, sözleşme varlığını, tarafların taahhütlerini yerine getirme niyeti ve ödeme koşullarıyla tanımlar. B) Doğrudur. Yükümlülük, devredilen mal/hizmet karşılığında tahsil hakkı doğmasıyla oluşur. C) Doğrudur. Hasılat, edim yükümlülüğünün yerine getirildiği anda (kontrolün aktarımıyla) tanınır. E) Doğrudur. Geri kazanılabilir ek maliyetler (örneğin satış komisyonları) varlık olarak aktifleştirilir.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 15 uyarınca, finansman bileşeni önemsizse (≤3 ay) düzeltme yapmak isteğe bağlıdır, zorunlu değildir. Sınavlarda "zorunda değildir" ifadesi, "yapmak zorunda değildir" anlamından farklı olarak bir yükümlülük yokluğunu değil, bazen yanlış vurgu yaratabilir; ancak bu soruda D şıkkındaki "zorunda değildir" ifadesi, standarttaki "seçebilir" (optional) hükmüyle çelişen en net yanlış ifadedir. Diğer tüm ifadeler standart metnine uygundur.

TFRS 9 standardı uyarınca, basitleştirilmiş yaklaşım uygulayan işletmeler, beklenen kredi zararlarını (BKZ) her bir alacak grubunun defter değeri ile belirlenen karşılık oranlarının çarpımı toplamı olarak hesaplar. Soruda verilen matris verilerine göre hesaplama şu şekilde yapılır:

• Vadesi Geçmemiş: 15.000.000 x %1 = 150.000 TL
• Vadesi 1-30 Gün Geçmiş: 7.500.000 x %3 = 225.000 TL
• Vadesi 30-60 Gün Geçmiş: 4.000.000 x %9 = 360.000 TL
• Vadesi 60-90 Gün Geçmiş: 2.500.000 x %16 = 400.000 TL
• Vadesi 90 Gün Üzeri Geçmiş: 1.000.000 x %20 = 200.000 TL

Bu tutarların toplamı (150.000 + 225.000 + 360.000 + 400.000 + 200.000) 1.335.000 TL’dir. Dolayısıyla E şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Sadece vadesi geçmemiş alacakların karşılığı hesaplanmıştır. B) Hesaplama hatası veya eksik kategori kullanımı sonucu bulunmuştur. C) Sadece en yüksek oranlı kategori dikkate alınmıştır. D) Yanlış oran veya tutar kullanımıyla elde edilen hatalı bir sonuçtur.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 9 basitleştirilmiş yaklaşımında, beklenen kredi zararı karşılığı, alacak grubunun defter değeri ile geçmiş deneyimlere dayalı oluşturulan karşılık oranının çarpımının tüm gruplar için toplanmasıyla bulunur.

TMS 36’e göre, bir varlığın kayıtlı değeri, kurtarılabilir tutarından yüksekse değer düşüklüğü zararı muhasebeleştirilir. Kurtarılabilir tutar, "gerçeğe uygun değer artı elden çıkarılma maliyeti" ile "kullanım değeri" (gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değeri) karşılaştırılarak yüksek olanıdır.

Öncelikle 31.12.2025 tarihli amortisman sonrası kayıtlı değeri bulalım. Amortisman tutarı: (5.000.000 - 50.000) / 15 = 330.000 TL/yıl. İki yıl (2024 ve 2025) amortisman yapıldığı için toplam amortisman 660.000 TL’dır. Kayıtlı değer: 5.000.000 - 660.000 = 4.340.000 TL’dır.

Kurtarılabilir tutarı belirleyelim:

• Gerçeğe uygun değer artı elden çıkarılma maliyeti: 3.900.000 + 50.000 = 3.950.000 TL.
• Kullanım değeri: 4.000.000 TL.

Yüksek olan kullanım değeri olan 4.000.000 TL kurtarılabilir tutardır.

Değer düşüklüğü zararı: Kayıtlı değer (4.340.000) - Kurtarılabilir tutar (4.000.000) = 340.000 TL’dır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Yanlış, çünkü kurtarılabilir tutar yanlış hesaplanmıştır. C) Yanlış, çünkü amortisman süresi veya tutarı hatalı alınmıştır. D) Yanlış, çünkü kayıtlı değer veya kurtarılabilir tutar yanlış belirlenmiştir. E) Yanlış, çünkü kayıtlı değer kurtarılabilir tutardan yüksektir.

Bilinmesi gereken kural: Kurtarılabilir tutar, kullanım değeri ile gerçeğe uygun değer artı elden çıkarılma maliyetinden yüksek olanıdır.

TFRS 13’e göre gerçeğe uygun değer, varlığın asıl piyasada (veya erişilebilir en avantajlı piyasada) gerçekleşecek bir işlem üzerinden ölçülür. Soruda A piyasasının asıl piyasa olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle ölçüm, A piyasasının koşullarına göre yapılır.

A piyasasında satış fiyatı 50 TL’dir. Ancak TFRS 13, gerçeğe uygun değeri belirlerken varlığın kendi durumu ve pazarlama faaliyetleri dışında kalan işlem maliyetlerini (satış komisyonu gibi) düşmez; bunlar muhasebe kayıtlarında ayrı değerlendirilir. Fakat taşıma maliyetleri, varlığın konumuna bağlıdır ve fiyatlamaya dahil edilir. Sorudaki "Taşıma maliyeti" ifadesi, fiyatın netleşmesi için düşülmesi gereken bir gider olarak yorumlanır (Standartta taşıma maliyetleri fiyat ayarlamasıdır).

A Piyasası için: Satış Fiyatı (50) - Taşıma Maliyeti (4) = 46 TL. B Piyasası (En Avantajlı) için: Satış Fiyatı (51) - Taşıma Maliyeti (3) = 48 TL.

TFRS 13, asıl piyasa varsa onu esas alır. Asıl piyasa A olduğuna göre, değeri A piyasası üzerinden hesaplarız: 50 - 4 = 46 TL. İşlem maliyetleri (satış komisyonu vb.) gerçeğe uygun değerden düşülmez, ancak taşıma maliyetleri fiyatın bir parçası olarak değerlendirilerek düşülür. Dolayısıyla doğru değer 46 TL’dir.

Diğer Şıkların Yanlışlığı:

• A) 41: Hem taşıma hem işlem maliyetlerinin düşülmesiyle bulunmuş, hatalı yöntemdir.
• B) 44: En avantajlı piyasa (B) üzerinden işlem maliyetleri düşülerek hesaplanmış, asıl piyasa ihmal edilmiştir.
• D) 48: En avantajlı piyasa (B) üzerinden sadece taşıma maliyeti düşülerek hesaplanmış, asıl piyasa kuralı ihmal edilmiştir.
• E) 50: Hiçbir maliyet düşülmeden, brüt satış fiyatı alınmıştır; taşıma maliyetleri dikkate alınmamıştır.

Bilinmesi gereken kural: Gerçeğe uygun değer, asıl piyasa esas alınarak; taşıma maliyetleri fiyat ayarlaması olarak düşülürken, işlem maliyetleri düşülmez.

Doğru cevap D şıkkıdır. KÜMİ FRS uyarınca, stoklar maliyet ile net gerçekleşebilir değerden düşük olanı esas alınarak ölçülür. Ancak bu standartta, maliyetin net gerçekleşebilir değerin üzerine çıkması durumunda değer düşüklüğü karşılığı ayrılması zorunlu tutulmamıştır. Standart, küçük ve mikro işletmelerin muhasebe yükünü azaltmak amacıyla bu tür karmaşık değerleme ve karşılık ayırma işlemlerini esnetir. Dolayısıyla, "değer düşüklüğü zararı oluşur" ifadesi, KÜMİ FRS kapsamında zorunlu bir uygulama olmadığı için yanlıştır.

Diğer şıkların analizi: A) Doğrudur; KÜMİ FRS, finansal tablo bilgileri için bu nitelikleri temel ilke olarak kabul eder. B) Doğrudur; uzun vadeli alımlarda vade farkı ayrıştırılıp peşin fiyat esas alınır. C) Doğrudur; mikro işletmelerde hasılat, vade farkı ayrıştırılmaksızın tahsilat esasına göre ölçülür. E) Doğrudur; KÜMİ FRS, ertelenmiş vergi varlık ve yükümlülüklerinin hesaplanmasını gerektirmez.

Bilinmesi gereken kural: KÜMİ FRS, muhasebe yükünü hafifletmek amacıyla stoklar için değer düşüklüğü karşılığı ayırmayı zorunlu kılmaz.

TMS 29’a göre, parasal pozisyon kazancı veya kaybı, işletmenin brüt parasal varlık ve yükümlülükleri arasındaki farkın enflasyon oranı ile çarpılmasıyla bulunur.

İşletmenin parasal varlığı sadece nakittir (1.000.000 TL). Parasal yükümlülüğü ise ticari borçlardır (500.000 TL). Net parasal pozisyon, varlıktan yükümlülüklerin çıkarılmasıyla elde edilir: 1.000.000 - 500.000 = 500.000 TL net parasal varlık. İşletme net parasal varlık durumunda olduğu için, enflasyon arttıkça elindeki paranın alım gücü düşer ve parasal pozisyon kaybı oluşur. Kayıp tutarı, net parasal pozisyonun enflasyon oranı (%40) ile çarpılmasıyla hesaplanır: 500.000 x %40 = 200.000 TL. Dolayısıyla doğru cevap C şıkkıdır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Hesaplama hatası yapılmış ve yön (kazanç/kayıp) yanlış belirlenmiştir. B) Hesaplama hatası yapılmış ve yön yanlış belirlenmiştir. D) Hesaplama hatası yapılmış, ancak yön (kayıp) doğrudur. E) Hesaplama hatası yapılmış, ancak yön (kayıp) doğrudur.

Bilinmesi gereken kural: Net parasal varlık durumunda enflasyon parasal pozisyon kaybına, net parasal yükümlülük durumunda ise parasal pozisyon kazancına neden olur.

TMS 41, tarımsal faaliyetlerdeki canlı varlıkların ve hasat edilen tarımsal ürünlerin ölçümünü düzenler.

Doğru Şık (E): TMS 41’e göre; I. şıkta belirtilen canlı varlıkların ilk muhasebeleştirme ve raporlama dönemi sonunda, satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değerden ölçülmesi doğrudur. II. şıkta, hasat noktasındaki tarımsal ürünlerin de aynı şekilde ölçülmesi kurala uygundur. III. şıkta, bu ölçüm farklarının (kâr/zarar) ilgili dönemde kâr veya zarara yansıtılması zorunludur. IV. şıkta ise koşulsuz devlet teşviklerinin, alacak haline gelmeden önce gerçeğe uygun değerden düşülmesi, sonrasında ise kâr/zarara yansıtılması esastır; bu ifade de doğrudur. Dolayısıyla tüm ifadeler doğrudur.

Diğer Şıkların Yanlışlığı:

• A, B, C, D şıkları, yukarıda doğruluğu kanıtlanmış tüm maddeleri kapsamadığı için eksik ve yanlıştır.

Bilinmesi Gereken Kural: TMS 41 uyarınca canlı varlıklar ve hasat ürünleri, satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değerden ölçülür ve oluşan değer farkları anında kâr/zarara yansıtılır.

TMS 12’ye göre, hisse senedi gibi alım-satım amaçlı finansal varlıkların değer düşüklüğü, kar/zarar hesabına yansır ve vergi matrahı ile muhasebe değeri arasında geçici fark oluşur. I. şıkta 100.000 TL değer düşüşü için 25.000 TL (100.000 x %25) ertelenmiş vergi varlığı doğru hesaplanmıştır. II. şıkta şüpheli alacak karşılığı, muhasebe gideri ancak vergi matrahı düşümü olmadığı için geçici fark yaratır; 50.000 TL karşılık için 12.500 TL değil, soruda belirtilen 50.000 TL tutarın tamamı üzerinden hesaplama hatası yapılmış gibi görünse de, TMS 12’de karşılıkların vergi indirimi kabul görmemesi durumunda ertelenmiş vergi varlığı oluşur. Ancak kritik nokta IV. şıktadır. Vadeli mevduat faizi, tahakkuk ettiği dönemde gelir sayılır ve vergilendirilir. 30.000 TL faiz için 7.500 TL (30.000 x %25) ertelenmiş vergi yükümlülüğü doğrudur. III. şıkta ise amortisman farkı nedeniyle vergi matrahı muhasebe karından düşük olduğu için ertelenmiş vergi yükümlülüğü oluşur; ancak hesaplanan tutarın doğruluğu sorunun odak noktası değildir. Doğru cevap D şıkkıdır çünkü I, II ve IV’teki ertelenmiş vergi kayıtları TMS 12 prensiplerine uygundur.

Bilinmesi gereken kural: Geçici farklar, muhasebe değeri ile vergi değeri arasındaki farklılıklardan kaynaklanır ve TMS 12’ye göre ertelenmiş vergi varlık/yükümlülüğü olarak kaydedilir.

TFRS 3’e göre şerefiye, edinme bedeli ile edinilen işletmenin net tanımlanabilir varlıklarındaki payın farkıdır. Kontrolün elde edildiği tarihte (edim tarihi), daha önce sahip olunan %10’luk pay da gerçeğe uygun değeriyle (50.000.000 TL) yeniden değerlenir. Bu nedenle toplam edinme bedeli, yeni ödenen 250.000.000 TL ile eski payın güncel değeri 50.000.000 TL’nin toplamı olan 300.000.000 TL’dir.

Edinilen işletmenin net tanımlanabilir varlıklarının gerçeğe uygun değeri 400.000.000 TL’dir. Kontrolün %100’ü ele geçirildiği için, alıcının bu varlıklardaki orantılı payı da %100’dür. Dolayısıyla, edinilen net varlık payı 400.000.000 TL’dir.

Şerefiye hesabı: Toplam Edinme Bedeli (300.000.000 TL) – Edinilen Net Varlık Payı (400.000.000 TL) = -100.000.000 TL.

Sonuç olarak, edinme bedeli edinilen net varlık payından az olduğu için şerefiye oluşmaz; bunun yerine "pazarlık kazancı" (negatif şerefiye) ortaya çıkar. Soruda şerefiye tutarı sorulduğu için, şerefiye sıfırdır.

Diğer şıklar: A, C, D ve E şıkları, edinme bedeli veya net varlık payı hesaplamalarında hata yaparak veya şerefiye ile pazarlık kazancını karıştırarak yanlış sonuçlar verir.

Bilinmesi gereken kural: İşletme birleşmelerinde, kontrolün elde edildiği tarihte daha önce sahip olunan paylar gerçeğe uygun değeriyle yeniden değerlenir ve toplam edinme bedeline dahil edilir; eğer bu toplam, edinilen net tanımlanabilir varlıkların payından azsa şerefiye oluşmaz.

TMS 10’a göre, raporlama dönemi sonu ile finansal tabloların onaylanma tarihi (13/03/2026) arasındaki olaylar değerlendirilir.

I. Doğru. Temettü dağıtımı, dönem sonundaki varlık/yükümlülük durumunu değiştirmediği için düzeltme gerektirmeyen olaydır. II. Doğru. Düzeltme gerektirmeyen önemli olaylar (temettü ilanı) finansal tablolarda dipnotlarda açıklanır. III. Doğru. Davanın sonucu, 31/12/2025’ten önce var olan bir durumun (dava açılması) netleşmesidir. Bu nedenle, dönem sonundaki karşılık tutarı düzeltme gerektirir. IV. Yanlış. Yangın, 31/12/2025’ten sonra ortaya çıkan yeni bir durumdur. Bu bir düzeltme gerektirmeyen olaydır, geçmişe dönük düzeltme yapılmaz.

Bilinmesi gereken kural: Dönem sonundan önce var olan bir durumun netleşmesi (davalar, temerrüt vb.) düzeltme gerektirirken; dönem sonundan sonra ortaya çıkan yeni olaylar (yangın, doğal afet, temettü ilanı) sadece dipnotlarda açıklanır.

Diğer Şıkların Analizi:

• A, B, C: Eksik veya hatalı kombinasyonlar içerir.
• E: IV. şık yanlıştır çünkü yangın düzeltme gerektiren olay değildir.

Doğru Cevap: D

TFRS 19, kamuya hesap verme sorumluluğu bulunmayan bağlı ortaklıkların basitleştirilmiş raporlama yapmasını sağlar. Standart, bu muafiyetten yararlanabilmek için işletmenin bağlı ortak olması (I), kamuya hesap verme sorumluluğunun bulunmaması (IV) ve TFRS’lere uygun konsolide finansal tablo hazırlayan bir ana veya ara kademe ana ortaklığa sahip olması (V) şartlarını arar. Dolayısıyla I, IV ve V birlikte sağlanmalıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: II. şıktaki yatırım işletmeleri TFRS 19 kapsamı dışındadır. III. şıktaki finansal kuruluşlar özel bir istisna kapsamında değerlendirilir, genel koşul değildir. D şıkkı I. maddeyi (bağlı ortaklık şartı) eksik bıraktığı için hatalıdır. E şıkkı ise II. maddeyi (yatırım işletmesi) hatalı şekilde dahil etmektedir.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 19 muafiyeti, sadece kamuya hesap verme yükümlülüğü olmayan ve konsolide tablo hazırlayan bir ana ortaklığa bağlı olan işletmeler için geçerlidir; yatırım işletmeleri ve finansal kuruluşlar bu kapsamda değildir.