e-BEAS İlgili Vergi Mevzuatı Soruları ve Çözümleri — 1. bölüm

Gelir Vergisi Kanunu'nun ilgili geçici maddesindeki yetkinin kime ait olduğu, 700 sayılı KHK ile Bakanlar Kurulu ibaresinin Cumhurbaşkanı olarak değiştirilmesiyle netleşmiştir. Bu değişiklik, söz konusu oranları belirleme yetkisinin Cumhurbaşkanına devredildiğini göstermektedir.

2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 45 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.

İlgili hükümde serbest meslek kazancının tanımı açıkça yapılmıştır. Tanıma göre, serbest meslek faaliyetinden elde edilen gelirlerden o faaliyet dolayısıyla yapılan giderler düşüldüğünde geriye kalan fark serbest meslek kazancı olarak kabul edilir. Soruda belirtilen durum bu yasal tanım ile birebir örtüşmektedir.

Serbest meslek kazancı bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti karşılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ve diğer suretlerle sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısiyle yapılan giderler indirildikten sonra kalan farktır.

İlgili hükümde muhtelif kaynaklardan elde edilen kazanç ve iratların toplanarak vergi dairesine bildirilmesine mahsus belgenin 'Yıllık beyanname' olduğu açıkça belirtilmiştir. Bu tanım, soruda verilen ifadeyle birebir örtüşmektedir.

• Yıllık beyanname, muhtelif kaynaklardan bir takvim yılı içinde elde edilen kazanç ve iratların bir araya getirilip toplanmasına ve bu suretle hesaplanan gelirin vergi dairesine bildirilmesine mahsustur.

Mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ödevlerini zamanında veya eksiksiz yerine getirmemesi sonucu verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi veya eksik tahakkuk ettirilmesi durumu, mevzuatta vergi ziyaı olarak tanımlanmıştır.

Vergi ziyaı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden, verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eder.

Dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetlerde tevkifat matrahı hesaplanırken, alış ve satış bedelleri işlem tarihindeki Yeni Türk Lirası karşılıkları esas alınır.

Dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracının alış ve satış bedeli olarak işlem tarihindeki Yeni Türk Lirası karşılıkları esas alınarak tevkifat matrahı

5520 sayılı Kanun'un 15. maddesi, tam mükellef kurumlara yapılan tahvil faizleri, mevduat faizleri ve menkul kıymetlerin geri alım veya satım taahhüdü (repo) ile elde edilen gelirler üzerinden tevkifat yapılmasını zorunlu kılar.

c) Her nevi tahvil (ipotek finansmanı kuruluşları ve konut finansmanı kuruluşları tarafından ihraç edilen ipotekli sermaye piyasası araçları, varlık teminatlı menkul kıymetler dahil) ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut İdaresi, 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanuna göre kurulan varlık kiralama şirketleri, Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetler ve varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen kira sertifikalarından sağlanan gelirler (Döviz cinsinden yahut dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetlerin itfası sırasında oluşan değer artışları kesintiye tâbi tutulmaz.)3738 ç) Mevduat faizleri. d) Katılım bankaları tarafından katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları. e) Kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kâr payları. f) Birinci fıkranın (c) bendinde yer alan menkul kıymetlerin geri alım veya satım taahhüdü ile elde edilmesi veya elden çıkarılmasından sağlanan gelirler.

Soru kökündeki tanım, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 20. maddesinde yer alan tarh kavramının hukuki tanımıyla birebir örtüşmektedir. Bu hüküm, vergi alacağının matrah ve nispetler üzerinden hesaplanıp miktar itibarıyla tespit edilmesini ifade eden idari muameleyi tarh olarak tanımlar.

Verginin tarhı, vergi alacağının kanunlarında gösterilen matrah ve nispetler üzerinden vergi dairesi tarafından hesaplanarak bu alacağı miktar itibariyle tesbit eden idari muameledir.

Vergi Usul Kanunu'nun 21. maddesi, vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususların yetkili makamlarca yazı ile bildirilme işleminin tanımını doğrudan 'tebliğ' olarak yapmaktadır.

Tebliğ, vergilendirmeyi ilgilendiren ve hüküm ifade eden hususların yetkili makamlar tarafından mükellefe veya ceza sorumlusuna yazı ile bildirilmesidir.