90. Dönem Özel Güvenlik Sınavı Soruları ve Cevapları — Özel Güvenlik Meslek Bilgisi — 4. bölüm

Doğru cevap B şıkkıdır. 5188 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler, tutanakların okunaklı ve kalıcı olması için mürekkepli kalemle yazılmasını emreder; ancak el yazısı zorunluluğu yoktur. Bilgisayar çıktısı veya daktilo ile hazırlanan tutanaklar da geçerlidir. Bu nedenle "mutlaka el yazısı ile yazılmalıdır" ifadesi yanlıştır.

Diğer şıkların yanlışlığı: A şıkkı doğrudur çünkü başlık kâğıdın üst ortasına yazılır. C şıkkı doğrudur çünkü olayın nasıl öğrenildiği tutanağa yazılmalıdır. D şıkkı doğrudur çünkü delillerin tespiti tutanağın temel şartıdır. E şıkkı doğrudur çünkü imza ve kimlik bilgileri zorunludur.

Bilinmesi gereken kural: Tutanaklar okunaklı ve kalıcı olmalıdır ancak el yazısı zorunluluğu yoktur; daktilo veya bilgisayar çıktısı da geçerlidir.

Doğru cevap C şıkkıdır. 5188 sayılı Kanun ve Anayasa hükümlerine göre; özel güvenlik görevlileri, görevlilerce yetkili kılınmadıkça kimseyi haksız üst araması (I) yapamaz, konut dokunulmazlığını ihlal edemez ve zor kullanma sınırını aşamaz. Bu üç eylem, temel insan haklarını doğrudan ihlal eden suçlardır.

Diğer şıkların yanlışlığı: IV. madde olan "görevi ihmal", insan hakları ihlali değil, mesleki kusurdur. A ve B şıkları, insan hakları ihlali olan maddeleri eksik veya hatalı kombinasyonla sunar. D şıkkı ise, insan hakları ihlali olmayan görevi ihmal maddesini doğru kabul ederek yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: Özel güvenlik görevlisi, yetkisi olmayan bir arama, konut ihlali veya aşırı zor kullanma yaptığında insan hakları ihlali işlemiş olur.

Doğru cevap A) Teslim tesellüm tutanağı'dır. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca, özel güvenlik görevlisi yakaladığı kişiyi kolluk kuvvetlerine teslim ederken, bu teslimatın kimin, ne zaman ve nasıl yapıldığını belgeleyen resmi bir tutanak düzenlemek zorundadır. Bu belge, görevlinin sorumluluğunu sona erdiren ve yetkili makamlara yapılan resmi bildirimi içeren "teslim tesellüm tutanağı"dır.

Diğer şıklar neden yanlıştır? B) Olay tespit tutanağı, sadece bir olayın gerçekleştiğini ve detaylarını kaydetmek için düzenlenir, teslim işlemi için kullanılmaz. C) Yakalama tutanağı, kişinin yakalandığı anı belgeler ancak kolluğa teslim anını değil. D) Yangın tutanağı, yangınla ilgili olaylar için düzenlenir ve bu bağlamda geçersizdir. E) Suçüstü tutanağı, suçüstü hali tespit edilmişse de resmi teslim işlemini ifade etmez.

Bilinmesi gereken kural: Özel güvenlik görevlisi, yakaladığı kişiyi kolluğa teslim ederken mutlaka "Teslim Tesellüm Tutanağı" düzenleyerek sorumluluğunu belgelendirmelidir.

Doğru cevap C) Eşkal'dir. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca, şüpheli veya zanlıların tanınması ve diğerlerinden ayırt edilmesi için kullanılan fiziki ve biyolojik özelliklerin bütününe "eşkal" denir. Özel güvenlik görevlileri, şüphelilerin yüz hatlarını, boyunu, vücut yapısını ve diğer belirgin özelliklerini "eşkal" olarak kaydedip raporlar.

Diğer şıklar neden yanlış? A) Kimlik, kişinin hukuki statüsünü ve adını belirleyen resmi belgedir, fiziki özellikler bütünü değil. B) Tanımlama, eşkal bilgilerini kullanarak birini tespit etme işlemidir, özelliklerin kendisi değildir. D) Farklılık, genel bir karşılaştırma terimidir ve özel güvenlik mevzuatında teknik bir tanım değildir. E) Fiziki özellik, eşkalin sadece bir parçasıdır; eşkal, fiziki özelliklerin yanı sıra davranışsal ve diğer tüm ayırt edici unsurları kapsar.

Bilinmesi gereken kural: Özel güvenlik mevzuatında, bir şüphelinin tanınmasını sağlayan tüm fiziki ve davranışsal özelliklerin bütününe "eşkal" denir.

5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca, Özel Güvenlik Görevlisi (ÖGG) yetkileri sınırlıdır ve arama yetkisine sahip değildir. Arama işlemi, sadece kanunla yetkili kılınmış kolluk kuvvetleri tarafından veya mahkeme kararıyla yapılabilir. Bu nedenle, şüpheli bir araçta bagajı açarak kontrol yapmak, görevlisinin yetki alanını aşan ve suç teşkil eden bir eylemdir.

Diğer şıkların yanlışlığı: A, B ve D şıkları, görevlisinin "gözlem" yetkisi çerçevesinde yapabileceği yasal ve gerekli güvenlik önlemleridir; C şıkkı ise olayı belgelemek için not almayı gerektirir.

Bilinmesi gereken kural: Özel güvenlik görevlisi, araçta veya eşyada sadece gözlem yaparak şüpheli durumu kolluk kuvvetlerine bildirmeli, ancak asla fiziksel arama veya bagaj açma işlemi gerçekleştirmemelidir.

X-ray cihazları, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve ilgili yönetmelikler uyarınca, radyasyon güvenliği ve dozaj kontrolü açısından TAEK (Türkiye Atom Enerjisi Kurumu) tarafından sertifikalandırılır. Özel güvenlik görevlileri, bu cihazları kullanabilmek için TAEK'ten alınmış geçerli sertifikaya sahip olmalıdır.

Diğer şıklar neden yanlış? B) DMO, savunma sanayi ve askeri malzeme tedarikinden sorumludur, X-ray sertifikasyonu yetkisi yoktur. C) EGM, genel kolluk ve güvenlik görevlerini yürütür ancak radyasyon cihazı onaylama yetkisi TAEK'e aittir. D) TÜBİTAK, bilimsel araştırma ve geliştirme kurumudur, yasal onay ve sertifikasyon yetkisi bulunmamaktadır. E) MTA, maden araştırmaları yapan bir kurumdur ve X-ray cihazları ile hiçbir ilgisi yoktur.

Bilinmesi gereken kural: Özel güvenlik görevlileri, X-ray cihazlarını kullanabilmek için mutlaka TAEK'ten onaylı ve geçerli bir sertifikaya sahip olmalıdır.

Doğru cevap C şıkkıdır. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetleri Kanunu ve ilgili X-ray cihazı yönetmeliklerine göre, cihazlar nesnelerin yoğunluğuna göre renk üretir. Demir, altın ve gümüş gibi yüksek atom ağırlıklı ve yoğun metaller, X-ray ışınlarını en çok soğurdukları için ekranda Mavi renk olarak görünür.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: Sarı renk genellikle plastik ve kağıt gibi düşük yoğunluklu maddeleri, yeşik orta yoğunluklu maddeleri, siyah ise boşlukları veya çok ince maddeleri temsil eder; gri ise yoğunluk farkı az olan nesneleri gösterir.

Bilinmesi gereken kural: X-ray cihazlarında nesnelerin yoğunluğu arttıkça renk sırası gri, yeşil, sarıdan maviye doğru değişir.

Doğru cevap A) Adli arama'dır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 119 ve 120. maddelerine göre, bir suç işlendiğine veya işleneceğine dair makul şüphe varsa, şüphelinin yakalanması veya delillerin toplanması amacıyla ev veya işyeri gibi yerlerde yapılan arama işlemi "adli arama" olarak tanımlanır. Özel güvenlik görevlileri, bu tür durumlarda sadece kolluk kuvvetlerinin (polis, jandarma) talimatı ve denetimiyle bu işleme katılabilirler; tek başlarına adli arama yapamazlar.

Diğer şıkların yanlışlığı: B) Denetim, genel güvenlik ve mevzuata uyumu kontrol etmeyi ifade eder; C) Kontrol, kimlik ve taşıt kontrolü gibi daha genel bir güvenlik tedbiridir; D) Önleme araması, suç işlenmeden önce önleyici amaçla yapılır; E) İnceleme ise resmi bir arama terimi değildir.

Bilinmesi gereken kural: Makul şüphe üzerine yapılan ve CMK hükümlerine tabi olan yerleşim yeri aramaları, hukuki olarak "adli arama" olarak nitelendirilir ve sadece kolluk makamı tarafından yürütülür.

Doğru cevap D'dir. 5188 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler gereği, özel güvenlik görevlisi görev bölgesinde sürekli tetikte olmalı ve dikkati bölünmemelidir. Cep telefonu ile uzun süre konuşmak, görevin gerektirdiği uyanıklığı ve çevre algısını zayıflattığı için yasaklanmış bir davranıştır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A şıkkı, görev bölgesini tanımanın temel bir zorunluluktur. B şıkkı, görevlilerin profesyonel tutum sergilemesi kanunen emredilmiştir. C şıkkı, bölgenin kontrolü devriyenin ana görevidir. E şıkkı, soğukkanlılık ve sistemli çalışma güvenlik hizmetlerinin temel şartıdır.

Bilinmesi gereken kural: Özel güvenlik görevlisi görev süresince cep telefonu ile kişisel konuşma yapamaz ve dikkati bölünmemelidir.

Doğru cevap E'dir. 5188 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere göre eşkal tarifinde, şüphelinin kimliğini tespit edebilecek fiziksel ve davranışsal özellikler (cinsiyet, boy, saç rengi, konuşma bozukluğu vb.) esas alınır. Psikolojik durum ise dışarıdan gözlemlenemeyen, içsel bir durumdur ve resmi eşkal tarifine dahil edilmez.

Diğer şıkların yanlışlığı: A, B, C ve D şıkları, şüphelinin fiziksel ve davranışsal kimliğini belirleyen, eşkal tarifinde mutlaka yer alması gereken temel unsurlardır.

Bilinmesi gereken kural: Eşkal tarifinde sadece gözlemlenebilen fiziksel ve davranışsal özellikler yazılır; içsel psikolojik durumlar dahil edilmez.