2017/2 SGS İktisat (Ekonomi) Soruları ve Çözümleri

Yeni Keynesyen model, piyasaların anında dengelenmediğini ve fiyatların esnek olmadığını kabul eder. Bu nedenle "yapışkan ücretler" (I) modeli temel bir dayanağıdır. Ancak "piyasaların sürekli temizlenmesi" (II) varsayımı, modelin reddettiği Klasik iktisat görüşüdür; fiyatlar katı olduğu için piyasalar her zaman temizlenmez. Ayrıca "uyarlayıcı bekleyişler" (III) yerine, Yeni Keynesyenler genellikle "rasyonel bekleyişler" veya geçişkenlik gösteren beklentileri kullanır; bekleyişlerin geçmişe bakarak uyarlanması modeli oluşturmaz. Dolayısıyla modelin varsayımları arasında yer almayanlar II ve III'tür.

Diğer şıkların yanlış olma sebebi: A şıkkı I'i reddettiği için hatalıdır, çünkü yapışkan ücretler modelin temelidir. B şıkkı I'i de reddettiği için yanlıştır. C şıkkı III'ü reddettiği için doğru değildir. E şıkkı tüm maddeleri reddettiği için geçersizdir.

Bilinmesi gereken kural: Yeni Keynesyen model, fiyatların katı olduğunu ve piyasaların anında temizlenmediğini varsayar.

Bu soru, Mikroekonomi dersinin en temel konularından biri olan "Tüketici Dengesi" ve "Bütçe Doğrusu" ile ilgilidir. Soruyu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım çözelim.

Öncelikle sorunun anahtar cümlesine dikkat edelim: "Bütçe doğrusunun eğimi değişmemek kaydıyla..."

Bu ifade ne anlama geliyor?

• Bütçe doğrusunun eğimi, iki malın nispi fiyatlarının (fiyatlarının birbirine oranı) oranına eşittir.
• Eğim değişmiyorsa, mal fiyatları arasındaki oran değişmemiştir. Yani II. Madde (Malların nispi fiyatlarının değişmesi) gerçekleşmemiştir. Eğer fiyatlar değişseydi eğim de değişirdi. Bu yüzden II. maddeyi eleriz.

Peki, eğim değişmeden bütçe doğrusu nasıl kayar? Bütçe doğrusunun eğimi sabit kalırken, doğrunun yeri (konumu) değişiyorsa, bu durum tüketicinin satın alma gücünün değiştiğini gösterir.

• III. Madde (Tüketicinin gelirinin değişmesi): Gelir artarsa bütçe doğrusu dışa, azalırsa içeriye doğru paralel olarak kayar. Eğim değişmez, sadece yer değişir. Bu durum sorudaki senaryoyu tam olarak açıklar.
• I. Madde (Tüketicinin tercihlerinin değişmesi): Tercihler değişirse, tüketicinin en yüksek faydayı elde edeceği nokta (denge noktası) değişir. Ancak bu, bütçe doğrusunun kendisini kaydırmaz; sadece tüketicinin bütçe doğrusu üzerindeki denge noktasını farklı bir yere kaydırır. Soruda "denge koşulunun farklı bir noktaya kayması" ifadesi kullanılmıştır. Tercihler değiştiğinde, bütçe doğrusu sabit kalır ama tüketici farklı bir noktayı seçer.

Özetle:

• Eğim değişmediği için fiyatlar (II) değişmemiştir.
• Eğim değişmeden doğrunun kayması gelir değişimi (III) ile olur.
• Eğim değişmeden dengenin farklı bir noktaya kayması tercih değişimi (I) ile de mümkündür (çünkü tercih değişince en iyi seçim noktası değişir).

Bu durumda hem I hem de III durumları, bütçe doğrusunun eğimi değişmeden dengenin farklı bir noktaya kaymasına neden olabilir.

Neden Diğer Şıklar Yanlış?

• A) Yalnız II: Eğer nispi fiyatlar değişseydi, bütçe doğrusunun eğimi değişirdi. Soruda "eğim değişmemek" şartı olduğu için bu şık yanlıştır.
• B) Yalnız III: Gelir değişimi tek başına doğru bir nedendir, ancak tercihlerin değişmesi (I) de dengenin kaymasına neden olabilir. Bu şık eksik kalır.
• C) I ve II: II. madde (fiyat değişimi) eğimi değiştirir, bu da sorunun şartına aykırıdır.
• E) II ve III: Yine II. madde (fiyat değişimi) eğimi değiştirir, bu yüzden bu şık da yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Mikroekonomi dersinin "Tüketici Teorisi" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu iki kavramın farkını ayırt etmelisin:

• Bütçe Doğrusunun Eğimi: Sadece mal fiyatlarının oranına bağlıdır.
• Bütçe Doğrusunun Konumu (Kayması): Sadece Gelire bağlıdır.
• Tercih Eğrileri (İndirgenmiş Fayda Eğrileri): Tercihler değişirse bütçe doğrusu değişmez, sadece en iyi seçim noktası (denge) değişir.

Doğru Cevap: D) I ve III

Bu soru, SMMM stajı ve Maliye ekonomisi derslerinin en önemli konularından biri olan Mundell-Fleming Modeli'ni ölçüyor. Soruyu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım, basit bir dille çözelim.

Öncelikle sorunun içindeki kritik anahtar kelimelere bakalım:

• Sermaye hareketleri sonsuz: Yani para çok akışkan, faiz farkı çok küçük olsa bile para ülkeye girer veya çıkar.
• Esnek Döviz Kuru: Döviz kuru piyasa tarafından belirlenir, Merkez Bankası müdahale etmez.
• Genişletici Maliye Politikası: Devletin harcamaları artırması veya vergileri düşürmesi (Toplam talebi artırmaya çalışması).

Şimdi bu koşullar altında ne olacağını mantıksal bir sırayla inceleyelim:

Neden Doğru Cevap C (II ve IV) Şıkkıdır?

Bir ekonomide hükümet harcamalarını artırıp genişletici bir maliye politikası uygularsa, Toplam Talep artar. Bu durum, normalde Hasıla (GSYH) artar ve Faiz oranları yükselir gibi görünür. Ancak, soruda "Sermaye hareketleri sonsuz" ve "Esnek Döviz kuru" olduğu belirtilmiş. İşte işin püf noktası burası:

• Faiz Artar mı? Maliye politikası ile talep artar, bu da faizlerin yükselme baskısı yaratır.
• Sermaye Girişi: Faizler yükselince, "Sermaye hareketleri sonsuz" olduğu için, yabancı yatırımcılar yüksek faizden dolayı ülkeye büyük bir sermaye girişi yapar.
• Döviz Kuru Etkisi: Yabancılar döviz bozdurup yerel parayı alır. Bu durum yerel paranın değer kazanmasına (kurun düşmesine) neden olur.
• Net İhracat Etkisi: Döviz kuru düştüğü için (yerel para değerlendi), ihracat pahalılaşır, ithalat ucuzlar. Sonuç olarak Net İhracat azalır.
• Etki Dengesi: Net ihracattaki bu düşüş, hükümetin harcamaları artırarak yaptığı talebi tamamen yok eder.

Sonuç:

• Hasıla değişmez: Çünkü hükümetin harcamaları artırması, net ihracattaki düşüşle tamamen telafi edilir. (Bu yüzden II. madde doğrudur).
• Net İhracat tam olarak engellenir: Hükümetin harcamaları artırması, net ihracatı düşürerek etkisiz hale gelir. (Bu yüzden IV. madde doğrudur).
• Faiz haddi: Sermaye hareketleri sonsuz olduğu için, faiz oranları dünya faiz oranına eşitlenir ve değişmez (Artmaz). Bu yüzden III. madde yanlıştır.
• Tam etkinlik: Hasıla değişmediği için ekonomi tam etkilidir denemez, politika etkisizdir. Bu yüzden I. madde yanlıştır.

Bu mantıkla sadece II ve IV maddeleri doğrudur. Cevap C seçeneğidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• I. Tam etkinlik gerçekleşir: Yanlış. Çünkü hasıla değişmedi, yani ekonomi büyüyemedi. Politika tamamen etkisiz oldu.
• III. Faiz haddi azalır: Yanlış. Faizler ne artar ne de azalır; dünya faiz oranına sabitlenir. Sermaye hareketleri sonsuz olduğu için faiz oranı dış etkenlerle belirlenir, iç politika faizi değiştiremez.
• IV. Net ihracat tam olarak engellenir: Bu ifade doğru bir sonuçtur, ancak tek başına şıkta yer almaz. Şıklarda II ve IV bir arada verilmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Mundell-Fleming Modeli'ni ve özellikle "Esnek Döviz Kuru + Sermaye Hareketleri Sonsuz" senaryosunu çok iyi bilmek gerekir.

Özet Kural:

• Esnek Döviz Kuru + Sonsuz Sermaye Hareketi: Maliye politikası tamamen etkisizdir (Hasıla değişmez, Net İhracat düşer). Para politikası etkilidir.
• Sabit Döviz Kuru + Sonsuz Sermaye Hareketi: Maliye politikası tam etkilidir (Hasıla artar).

Başarılar dilerim! Bu kuralı ezberlemek yerine yukarıdaki "faiz artar -> para girer -> kur düşer -> ihracat düşer -> hasıla eski haline döner" zincirini akılda tutarsan soruları kolayca çözersin.

Bu soru, SMMM stajı ve ekonomi derslerinin en temel konularından biri olan "Kapalı Ekonomide Denge ve Politika" konusunu ölçüyor. Soruyu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım, basit bir dille çözelim.

Öncelikle sorudaki grafiği zihninde canlandıralım:

• YF: Tam istihdam gelir düzeyi (Ekonominin potansiyel kapasitesi, yani tam çalıştığı nokta).
• K Noktası: Ekonominin şu anki dengesi.
• AE0: Toplam harcama eğrisi.

Soru bize şunu söylüyor: Ekonomi şu an K noktasında dengede. Ancak YF (tam istihdam) noktası, K noktasının sağında (daha yüksek gelir düzeyinde) duruyor.

1. Neden C Şıkkı Doğru?

Önce durumu analiz edelim:

• Ekonomik denge (K) tam istihdam düzeyinden (YF) daha düşük.
• Yani ekonomi, potansiyel kapasitesinin altında çalışıyor. İşsizlik var, üretim az.
• Bu duruma iktisatta "Deflasyonist Açık" (veya deflasyonist boşluk) denir. Talep yetersizdir, ekonomi soğuktur.

Ne yapılmalı? Ekonomiyi YF noktasına (tam istihdama) ulaştırmak için toplam harcamayı (AE) artırıp eğriyi sağa kaydırmamız gerekir. Bu da ekonominin daha fazla üretmesini ve işçi istihdam etmesini sağlar.

Bunu yapmak için Genişletici Maliye Politikası uygulanmalıdır. Yani devlet harcamalarını artırmalı veya vergileri düşürmelidir.

• Deflasyonist Açık var mı? Evet, çünkü denge < YF.
• Politika ne olmalı? Harcamaları artırmak (Kamu harcamalarını artırmak).

Bu mantıkla C şıkkı ("Deflasyonist açık; kamu harcamalarını artırmak") hem durumu hem de çözüm önerisini doğru veriyor.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklerin neden elendiğine bakalım:

• A ve B Şıkları (Transfer harcamalarını azaltmak / Para arzını azaltmak):

Bu şıklar "Daraltıcı Politika"dır. Ekonomi zaten yetersiz (K < YF). Eğer harcamaları veya para miktarını daha da azaltırsak, ekonomi daha da dibe vurur, işsizlik artar. Bu çözüm değil, sorunu büyütür.

• D ve E Şıkları (Enflasyonist Açık):

"Enflasyonist Açık", ekonominin YF'nin üzerinde çalıştığı, talebin çok yüksek olduğu ve enflasyon riski taşıdığı durumdur. Soruda ekonomi YF'nin altında (K noktasında) olduğu için bu tanım yanlıştır. Dolayısıyla enflasyonist açık diyen tüm şıklar elenir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel kavramı iyi bilmen gerekir:

• Denge Gelir (Y) ile Tam İstihdam Geliri (YF) Karşılaştırması:
• Eğer Y < YF ise: Ekonomi yetersiz çalışıyor, Deflasyonist Açık vardır.
• Eğer Y > YF ise: Ekonomi aşırı çalışıyor, Enflasyonist Açık vardır.

• Maliye Politikası Uygulaması:
• Deflasyonist açık varsa -> Genişletici Politika (Kamu harcamalarını artır, vergileri düşür).
• Enflasyonist açık varsa -> Daraltıcı Politika (Kamu harcamalarını azalt, vergileri artır).

Özetle: Ekonomi YF'nin altında kaldı (Deflasyonist Açık), bu yüzden devlet harcamalarını artırarak ekonomiyi canlandırmalı. Doğru cevap C'dir.

Bu soru, SMMM stajı ve ekonomi derslerinin en temel konularından biri olan "Tam Rekabet Piyasasında Kâr Maksimizasyonu" konusunu ölçüyor. Soruyu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım çözelim.

Neden Doğru Cevap E (5) Olur?

Tam rekabetçi bir piyasada bir firma, kârını en üst düzeye çıkarmak için şu kurala uyar: > Marjinal Maliyet (SMC) = Denge Fiyatı (P)

Yani, firmanın bir birim daha fazla üretmenin maliyeti, o birimin piyasadaki satış fiyatına eşit olmalıdır. Eğer maliyet fiyatın üzerindeyse, o birimi üretmek zarar ettirir; eğer maliyet fiyatın altındaysa, üretmeye devam etmek kârı artırır.

Adım Adım Çözüm:

• Toplam Maliyet Fonksiyonunu Al:

Soruda verilen: SRTC(q) = 2q^2 + 20q + 5

• Marjinal Maliyeti (SMC) Bul:

Marjinal Maliyet, toplam maliyetin miktar (q) göre türevidir (türev almak, katsayıyı üssün önüne alıp üssü bir azaltmaktır).

• 2q^2'nin türevi → 4q
• 20q'nun türevi → 20
• Sabit olan 5'in türevi → 0 (Sabit maliyetler marjinal maliyeti etkilemez).

Sonuç olarak: SMC = 4q + 20

• Eşitliği Kur ve Çöz:

Denge fiyatı (P) soruda 40 olarak verilmiş. Kâr maksimizasyonu kuralına göre SMC'yi 40'a eşitleyelim: $$4q + 20 = 40$$

Denklemi çözelim:

• 4q = 40 - 20
• 4q = 20
• q = 20 / 4
• q = 5

Bu nedenle, firmanın optimal (en uygun) üretim miktarı 5 birimdir. Doğru cevap E şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar (A, B, C, D), yukarıdaki türev alma veya denklem çözme işleminde yapılan hatalardan kaynaklanır:

• Eğer türev almayı unutup doğrudan toplam maliyeti fiyatla eşitlerseniz (2q^2 + 20q + 5 = 40), karmaşık bir ikinci dereceden denklem çıkabilir ve yanlış sonuçlar elde edersiniz.
• Eğer türev alırken katsayıları yanlış hesaplasanız (örneğin 2q^2'nin türevini 2q sanırsanız), denklem 2q + 20 = 40 olur ve q=10 çıkardı.

Doğru cevap: E

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle sorunun mantığını anlamamız gerekiyor. Soru bize TCMB'nin (Merkez Bankası) uyguladığı politikaları soruyor ve "likiditeyi artırmak" amacıyla yapılan işlemleri değil, yapılmayanları (yani hangilerinin Merkez Bankası'nın likidite artırma aracı olmadığını) bulmamızı istiyor.

Neden Doğru Cevap B (I ve IV) Şıkkıdır?

Merkez Bankası'nın temel amacı piyasaya para enjekte etmek (likiditeyi artırmak) veya piyasadan para çekmektir. Bunu yapmak için kullandığı en yaygın araçlar şunlardır:

• Repo (II): Merkez Bankası, piyasadan tahvil alıp geri satma vaadiyle para verir. Bu, piyasaya para enjekte eder ve likiditeyi artırır. Bu bir politika aracıdır.
• Reeskont Kredisi (III): Bankaların elindeki tahvilleri Merkez Bankası'na indirerek nakit paraya çevirmesidir. Bu da piyasaya para akışı sağlar ve likiditeyi artırır. Bu da bir politika aracıdır.

Şimdi sorunun istediği "likiditeyi artırmak için yapılmayan" işlemlere bakalım:

• I. Depo Alımı: Bu ifade genellikle ticari bir işletmenin kendi malını depolaması anlamına gelir. Merkez Bankası'nın para politikası araçları arasında "depo alımı" diye bir terim yoktur. Merkez Bankası tahvil alır (Repo), kredi verir (Reeskont), ama ticari bir "depo" açmaz. Bu nedenle bu bir politika aracı değildir.
• IV. Likidite Senedi İhraç Etme: Burada dikkat etmemiz gereken nokta kimin ihraç ettiği. Likidite Senedi (LS), Merkez Bankası tarafından piyasaya para çekmek (likiditeyi azaltmak) için ihraç edilir (yani piyasaya satılır). Soruda "likiditeyi artırmak için" deniyor. Merkez Bankası likiditeyi artırmak için senet satın alır (Repo), senet ihraç etmez. Senet ihraç etmek, piyasadan para çekmektir. Dolayısıyla "likiditeyi artırmak için" yapılan bir işlem değildir.

Sonuç olarak; I. Depo alımı Merkez Bankası'nın bir aracı değildir ve IV. Likidite senedi ihracı likiditeyi azaltmak için kullanılır. Bu ikisi "likiditeyi artırmak için yapılanlar" arasında yer almaz. Bu yüzden doğru cevap I ve IV'tür.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) I ve II: II. Repo, likiditeyi artıran en temel araçtır. Bu yüzden "yapılmayanlar" listesinde olamaz.
• C) II ve III: İkisi de (Repo ve Reeskont) Merkez Bankası'nın piyasaya para enjekte edip likiditeyi artırma araçlarıdır. Soru bunların hangisi olmadığını sorduğu için bu şık yanlıştır.
• D) II ve IV: II. Repo doğru bir araçtır, bu yüzden listede olmamalıdır.
• E) III ve IV: III. Reeskont kredisi, bankaların elindeki kağıtları nakde çevirmesini sağlayarak likiditeyi artırır. Bu da bir politika aracıdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Para ve Kur Politikası" konusundaki Merkez Bankası'nın Para Aracı bilgisi gerekir.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Repo: Merkez Bankası tahvil satın alır (Piyasaya para verir -> Likidite Artar).
• Reeskont: Merkez Bankası tahvili indirimle alır (Piyasaya para verir -> Likidite Artar).
• Likidite Senedi (LS): Merkez Bankası senet ihraç eder/satar (Piyasadan para çeker -> Likidite Azalır).

Özetle: Soru "Likiditeyi artırmak için" dediği için, likiditeyi azaltan (LS ihracı) veya hiç olmayan (Depo alımı) işlemleri işaretlememiz gerekiyordu.