2020/3 SGS İktisat (Ekonomi) Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturmuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap E (I, II ve III)?

Sorunun temelinde "Likiditeyi Artırma" kavramı var. Likidite, piyasada dolaşan para miktarıdır. Merkez Bankası (TCMB), ekonomideki parayı artırmak istiyorsa, bankaların cebine para koyar veya bankaların elindeki parayı daha kolay nakde çevirmesini sağlar.

Gelin madde madde bakalım:

• I. TCMB'nin bankalardan DİBS kesin alımı:
• Mantık: TCMB, bankalardan devlet tahvillerini (DİBS) alır. Karşılığında bankaya nakit para öder.
• Sonuç: Bankaların kasasında nakit artar. Banka elindeki tahvili verip para almış olur. Bu, piyasaya para enjekte etmektir. Likiditeyi artırır.

• II. TCMB'nin bankalara mevduat (depo) vermesi:
• Mantık: Burada TCMB, bankaların TCMB'de tuttuğu parayı artırır veya bankaya para verir (örneğin TCMB'nin bankalara borç vermesi veya mevduat hesabına para yatırması).
• Sonuç: Bankaların elinde tutabileceği para miktarı artar. Bu da bankaların kredi verme kapasitesini artırır. Likiditeyi artırır.

• III. TCMB'nin bankalara reeskont kredisi vermesi:
• Mantık: Reeskont, bankaların elindeki vadeli senetlerin (tahvillerin) vadesi gelmeden önce TCMB'ye satarak nakde çevrilmesidir. TCMB bu senetleri alır ve bankaya kredi (nakit) verir.
• Sonuç: Banka elindeki senetleri nakde çevirir, kasasına para girer. Bu da piyasaya para akışını sağlar. Likiditeyi artırır.

Özetle: TCMB'nin bankalardan tahvil alması, bankaya para vermesi veya kredi vermesi; hepsi bankaların cebine para koyar. Bu da likiditeyi artırma (para arzını genişletme) politikasıdır. Bu yüzden I, II ve III doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, B ve C Şıkları: Bu şıklar, likiditeyi artırma işlemlerinden birini veya ikisini eksik bırakarak "Yalnız" veya "ve" şeklinde sınırlar. Oysa yukarıda açıkladığımız gibi, her üç işlem de TCMB'nin piyasaya para enjekte etme yöntemleridir. Dolayısıyla tek birini veya ikisini seçmek eksik kalır.
• D Şıkları: Bu şık da III. maddeyi (reeskont) dışarıda bırakır veya yanlış kombinasyon yapar. Reeskont kredisi, bankaların elindeki senetleri nakde çevirmesini sağlayan en klasik likidite artırma yöntemlerinden biridir, onu hariç tutmak hatadır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Para Politikası Araçları" ve "Para Arzı (Likidite) Yönetimi" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Likiditeyi Artırma (Genişletici Politika): TCMB'nin bankaya para vermesi, tahvil alması, kredi vermesi. (Para piyasaya girer).
• Likiditeyi Azaltma (Daraltıcı Politika): TCMB'nin bankalardan tahvil satın alması (Banka TCMB'ye tahvil satar, TCMB bankadan para alır), bankalardan mevduat almak veya faiz oranlarını yükseltmek. (Para piyasadan çekilir).

Küçük bir ipucu: Soruda "TCMB bankadan alıyor" diyorsa, bankaya para veriyor demektir (Likidite Artar). "TCMB bankaya veriyor" diyorsa, yine bankaya para veriyor demektir (Likidite Artar). Sadece TCMB'nin bankadan para alması (örneğin TCMB'nin bankalardan tahvil satın alması değil, bankaların TCMB'ye tahvil satması durumu) likiditeyi azaltır.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, uluslararası iktisadi entegrasyon aşamaları arasında hangisinin en az serbestlik ve en dar kapsamlı olduğunu soruyor.

Doğru cevap B) Tercihli Ticaret Anlaşması'dır.

Neden B Şıkkı Doğru?

Bir ülkeler grubu ticari iş birliği yaparken, entegrasyonun derinliği arttıkça kurallar daha sıkı hale gelir ve serbestlik alanı genişler. Bu aşamaları en az serbestlikten en çok serbestliğe doğru sıralarsak şöyle olur:

• Tercihli Ticaret Anlaşması (En Dar Kapsam): Bu aşamada ülkeler, birbirlerine bazı mallar için gümrük vergilerini düşürür veya sıfırlar. Ancak bu indirim sadece anlaşma yapan ülkeler arasında geçerlidir. Üçüncü ülkelere (anlaşma dışı ülkelere) ise kendi gümrük vergilerini uygulamaya devam ederler. Yani, dış dünyaya kapalı bir "tercih" alanı yaratılmıştır. Bu, en temel ve en dar kapsamlı iş birliği türüdür.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar, Tercihli Ticaret Anlaşması'ndan daha ileri ve daha geniş kapsamlı aşamalardır:

• A) Serbest Ticaret Anlaşması: Sadece anlaşma yapan ülkeler arasında gümrük vergilerini tamamen kaldırır. Tercihli anlaşmadan daha ileri bir aşamadır çünkü tüm vergiler kalkar, sadece "tercih" değil, "tam serbestlik" söz konusudur.
• D) Gümrük Birliği: Sadece anlaşma yapan ülkeler arasında gümrük vergilerini kaldırır VE anlaşma dışı ülkelere karşı ortak bir dış gümrük vergisi uygular. Bu, Tercihli Ticaret Anlaşması'ndan çok daha ileri bir aşamadır.
• C) Ortak Pazar: Gümrük Birliği'ne ek olarak, emek ve sermaye gibi üretim faktörlerinin de serbest dolaşımını sağlar. Daha geniş bir kapsamdır.
• E) İktisadi Birlik: En ileri aşamadır. Sadece ticari değil, para politikaları, maliye politikaları ve hatta bazen hukuki birimler de birleştirilir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Uluslararası İktisadi Entegrasyon Aşamaları" konusunu iyi bilmelisin.

Bu konudaki akılda kalıcı sıralama şudur (En az serbestlikten en çok serbestliğe):

• Tercihli Ticaret Anlaşması (Sadece bazı mallarda vergi indirimi)
• Serbest Ticaret Bölgesi (Tüm mallarda vergi kaldırma, ama dış ülkelere farklı vergi)
• Gümrük Birliği (Dış ülkelere ortak vergi)
• Ortak Pazar (Hizmet ve sermaye serbestliği)
• Tam Ekonomik Birlik (Tüm politikaların uyumu)

Özetle: Soruda "en dar kapsamlı" dendiği için, en az serbestlik sağlayan ve sadece "tercih" (indirim) aşamasında olan B şıkkını işaretlemelisin.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru?

Öncelikle Pigou Etkisi'ni (Varlık Etkisi) anlamamız gerekiyor. Bu etki, fiyatlar ve harcamalar arasındaki ilişkiyi anlatır. Mantık şudur:

• Fiyat Düşerse: Ürünlerin fiyatları düştüğünde, elimizdeki nakit ve banka mevduatı gibi "nominal varlıklar"ın gerçek değeri artar. Yani, aynı miktardaki parayla daha fazla şey alabiliriz.
• Varlık Artışı: Bu durum, halkın kendini daha zengin hissetmesine neden olur.
• Talep Artar: İnsanlar kendilerini daha zengin hissettikleri için daha fazla harcama yapma eğilimi gösterirler. Bu da toplam talebin artmasına yol açar.

Özetle: Pigou etkisine göre, fiyat düzeyi düştüğünde, halkın elindeki paranın gerçek değeri artar ve bu da toplam talebi artırır.

D şıkkı tam olarak bunu söylüyor: "Fiyat düzeyi düşünce her alternatif faiz düzeyinde toplam talep artar." Bu yüzden doğru cevap D'dir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıklara neden bakmadığımızı kısaca görelim:

• A ve B Şıkları (Faiz ile İlgili): Bu şıklar "Faiz düzeyi düşünce..." diyerek başlıyor. Oysa Pigou etkisi faiz oranları ile değil, fiyat düzeyi ile ilgilidir. Faiz oranlarındaki değişimlerin talebi nasıl etkilediği "Keynes Etkisi" veya "Makroekonomik Faiz Etkisi" ile ilgilidir. Bu yüzden A ve B şıkları konudan sapmıştır.
• C ve E Şıkları (Talebin Azalması): Bu şıklar da "Fiyat düzeyi düşünce..." diyerek doğru başlangıcı yapıyorlar. Ancak sonuç kısmı hatalı. Pigou etkisine göre fiyatlar düştüğünde insanlar daha zengin hisseder ve daha fazla harcar. Talebin azalması mantıksızdır. Bu yüzden C ve E şıkları da yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Makroekonomi dersinde işlenen "Toplam Talep Eğrisi'nin Sağa Kayması" konusunu bilmek gerekir.

Özellikle şunları hatırlamanız yeterli:

• Pigou Etkisi (Varlık Etkisi): Fiyatlar düştükçe reel varlıklar artar, harcama (talep) artar.
• Keynes Etkisi: Fiyatlar düştükçe faizler düşer, yatırım artar, talep artar.
• Mundell-Fleming Etkisi: Fiyatlar düştükçe ihracat artar, talep artar.

Tüm bu etki türleri, fiyat düzeyi düştüğünde toplam talebin arttığını ve toplam talep eğrisinin sağa kaydığını gösterir. SMM staj sınavlarında bu temel ilişkiyi (Fiyat ↓ → Talep ↑) bilmek en önemli kuraldır.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenciye anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı C) Yalnız III'tür.

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine bakalım: "Rasyonel Bekleyişler Hipotezi". Bu hipotez, insanların gelecekle ilgili tahminlerini yaparken, eldeki tüm bilgileri en iyi şekilde kullanarak en mantıklı (rasyonel) kararı verdiklerini söyler. Yani, "gelecekte ne olacağını en iyi şekilde tahmin ederiz" der.

Şimdi modelleri tek tek inceleyelim:

• Yeni Klasik Model (I): Bu modelin en temel özelliği rasyonel bekleyişler varsayımıdır. Yeni Klasik iktisatçılar, piyasa katılımcılarının gelecekteki enflasyon, faiz gibi değişkenleri en iyi şekilde tahmin edebileceğini ve bu tahminlere göre hareket edeceğini kabul eder. Bu yüzden bu modelde rasyonel bekleyiş kullanılır.
• Yeni Keynesyen Model (II): Bu model de rasyonel bekleyişleri kabul eder. Ancak Yeni Keynesyenler, fiyatların ve ücretlerin esnek olmadığını (yapışkan olduğunu) ve piyasa dengesinin hemen kurulamayacağını savunur. Yine de insanların tahmin yaparken rasyonel olduğunu varsayarlar. Bu yüzden bu modelde de rasyonel bekleyiş kullanılır.
• Parasal Model (III): Burada dikkat etmemiz gereken nokta şudur: Soruda geçen "Parasal Model", genellikle Makroekonomik Parasal Model veya Döviz Kuru Belirleme Modelleri (örneğin Döviz Kuru Belirleme Modeli) kastedilir. Bu modellerde genellikle uyarlanmış bekleyişler (geçmiş verilerden hareketle tahmin yapma) veya basit bekleyişler kullanılır. İnsanların geleceği en iyi şekilde tahmin edip rasyonel karar verdiğini varsaymazlar; daha çok geçmişe bakarak tahmin yaparlar. Dolayısıyla bu modelde rasyonel bekleyiş hipotezi kullanılmaz.

Sonuç:

• I. ve II. modellerde rasyonel bekleyiş var.
• Sadece III. modelde rasyonel bekleyiş yok.

Soruda "hangisinde kullanılmamıştır?" diye sorulduğu için, sadece III. modeli işaretlememiz gerekir. Bu da C şıkkını doğru yapar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Yalnız I: Yanlış çünkü Yeni Klasik Model, rasyonel bekleyişlerin en temel olduğu modeldir.
• B) Yalnız II: Yanlış çünkü Yeni Keynesyen Model de rasyonel bekleyiş varsayımını kabul eder.
• D) I ve II: Yanlış çünkü her ikisi de rasyonel bekleyiş kullanır, biz "kullanılmayan"ı arıyoruz.
• E) I ve III: Yanlış çünkü I. model kullanır, sadece III. model kullanmaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Makroekonomik Modeller ve Bekleyişler" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Yeni Klasik ve Yeni Keynesyen modellerin temel farkları ve ortak noktaları (rasyonel bekleyiş kullanımı).
• Parasal Model (özellikle döviz kuru belirleme modelleri) ve bu modellerde kullanılan bekleyiş türü (genellikle uyumlu veya basit bekleyiş).

Özetle: Yeni Klasik ve Yeni Keynesyen "geleceği en iyi tahmin eder" der, Parasal Model ise genellikle "geçmişe bakarak tahmin yapar" der. Soru "geleceği en iyi tahmin etmeyen" modeli sorduğu için cevap Parasal Model (III) olur.

Bu soru, Mikroekonomi dersinin en temel ve sıkça sorulan konularından biri olan "Kısa Dönem Maliyet Fonksiyonları" ile ilgilidir. Soruyu adım adım, sanki bir sınıfta anlatıyormuş gibi çözelim.

1. Doğru Cevap Neden A Şıkkıdır? (Adım Adım Çözüm)

Öncelikle soruda verilen toplam maliyet fonksiyonunu inceleyelim: SRTC = 100 + 5Q - 2Q² + Q³

Bu fonksiyonu parçalara ayırmamız gerekiyor. Kısa dönemde maliyetler ikiye ayrılır:

• Sabit Maliyet (TFC): Üretim miktarı (Q) ne olursa olsun ödenen, değişmeyen kısımdır. Burada 100 sayısı sabit maliyettir.
• Değişken Maliyet (TVC): Üretim miktarına (Q) bağlı olarak değişen kısımdır. Sorudaki fonksiyondan sabit kısmı (100) çıkarırsak geriye değişken maliyet kalır:

TVC = 5Q - 2Q² + Q³

Soruda bizden "Ortalama Değişken Maliyetin (AVC) minimum olduğu üretim düzeyi" isteniyor.

Adım 1: Ortalama Değişken Maliyet (AVC) Fonksiyonunu Bulalım Ortalama maliyet, toplam değişken maliyetin üretim miktarına bölünmesidir. $$AVC = \frac{TVC}{Q}$$ $$AVC = \frac{5Q - 2Q^2 + Q^3}{Q}$$ Her terimi Q'ya böldüğümüzde: AVC = 5 - 2Q + Q²

Adım 2: AVC'yi Minimum Yapmak İçin Ne Yapmalıyız? Bir fonksiyonun minimum noktasını bulmak için matematikte o fonksiyonun türevini alıp sıfıra eşitlememiz gerekir. (Veya bu basit kare fonksiyonunda tepe noktasını bulmak için de aynı mantık geçerlidir).

AVC fonksiyonunun türevini alalım (dAVC/dQ):

• 5'in türevi 0'dır.
• $-2Q$'nun türevi $-2$'dir.
• Q^2'nin türevi 2Q'dur.

Türev: $-2 + 2Q$

Bu türevi sıfıra eşitleyelim: $$-2 + 2Q = 0$$ $$2Q = 2$$ Q = 1

Yani, üretim miktarı 1 birim olduğunda ortalama değişken maliyet en düşük seviyeye (minimuma) iner. Bu da A şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B, C, D ve E Şıkları: Bu şıklar, AVC fonksiyonunun türevini alıp sıfıra eşitleme işlemi yapılmadan, rastgele sayılar seçilerek veya fonksiyonun kendisi (5Q - 2Q^2 + Q^3) ile AVC (5 - 2Q + Q^2) karıştırılarak bulunmuş hatalı sonuçlardır.
• Örneğin, eğer öğrenci türev almaz ve doğrudan TVC'yi minimum yapmaya çalışırsa veya fonksiyonu yanlış bölerse 2, 3, 4 veya 5 gibi sayılar çıkabilir. Ancak matematiksel olarak minimum nokta 1'dir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel kavramı iyi bilmelisin:

• Maliyet Fonksiyonlarının Ayrıştırılması: Toplam Maliyet (TC) fonksiyonundan Sabit Maliyet (FC) kısmını ayırıp geriye Toplam Değişken Maliyet (TVC)'yi bulmak.
• Ortalama Değişken Maliyet (AVC) Hesaplaması ve Minimum Noktası:
• AVC = TVC / Q formülünü bilmek.
• Bir fonksiyonun minimum noktasını bulmak için türev alma (veya karekök formülü/tepe noktası formülü) yöntemini bilmek.

Özetle: Soru sana "AVC'yi en aza indiren üretim miktarını bul" diyor. Bunu yapmak için önce TVC'yi bulup Q'ya bölerek AVC'yi yazmalı, sonra türevini alıp eşitliği sıfıra eşitlemelisin. Sonuç 1 çıkıyor ve cevap A şıkkıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, ekonomi derslerinde gördüğümüz temel kavramlar üzerinden adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine bakalım: "Lüks mallar". Ekonomide mallar, gelir değişimine tepkilerine göre ikiye ayrılır:

• Zorunlu Mallar: Gelir arttığında ihtiyacımız çok fazla artmaz (örneğin; ekmek, tuz).
• Lüks Mallar: Gelir arttığında ihtiyacımız çok daha fazla artar (örneğin; lüks araba, pahalı tatiller, marka çantalar).

Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:

Neden Doğru Cevap B? B) Talebin gelir esnekliği birden büyüktür.

Bu şık doğrudur çünkü Gelir Esnekliği kavramı, "Gelir %1 artarsa, talep ne kadar artar?" sorusuna cevap verir.

• Lüks mallar için gelir arttığında, insanlar bu malları çok daha fazla almaya başlar.
• Matematiksel olarak; gelir %10 arttığında, lüks malların talebi %10'dan daha fazla (örneğin %15) artıyorsa, bu esneklik değeri 1'den büyüktür (1.5 gibi).
• Bu durum, lüks malların gelir artışına karşı çok duyarlı olduğunu gösterir. Bu yüzden B şıkkı lüks malların tanımına tam olarak uyar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Talebin gelir esnekliği sıfırdan büyük fakat birden küçüktür: Bu tanım "Zorunlu Mallar" (Gerekli Mallar) içindir. Gelir artsa bile, insanların ekmek veya temel gıda tüketimi çok fazla artmaz. Esneklik 1'den küçük olduğu için bu şık lüks mallar için geçersizdir.
• C ve D) Talebin fiyat esnekliği...: Bu şıklar Fiyat Esnekliği'nden bahsediyor. Soru ise "Lüks mallar"ın gelir artışına tepkisini soruyor. Fiyat esnekliği, "Fiyat %1 artarsa talep ne kadar düşer?" sorusudur. Lüks malların fiyat esnekliği genellikle 1'den büyük olsa da (D şıkkı gibi), soru bizden gelir esnekliğini istediği için bu şıklar sorunun cevabı olamaz.
• E) Talebin çapraz esnekliği...: Bu kavram, bir malın fiyatı değiştiğinde başka bir malın talebinin nasıl etkilendiğini gösterir (Örneğin; kahve pahalı olunca çay talebi artar). Soruda böyle bir ilişki yok, bu şık da yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor? Bu soruyu çözmek için "Talebin Gelir Esnekliği" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• Gelir Esnekliği > 1 ise: Lüks Mallar.
• 0 < Gelir Esnekliği < 1 ise: Zorunlu (Gerekli) Mallar.
• Gelir Esnekliği < 0 ise: Düşük Gelirli Mallar.

Özetle; lüks mallar gelir arttığında çok daha hızlı talep görür ve bu durum 1'den büyük bir gelir esnekliği ile ifade edilir. Doğru cevap B'dir.