2021/1 SGS Muhasebe Standartları Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru?

Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS 15 - Müşteri Sözleşmelerinden Gelir), bir şirketin bir mal veya hizmet karşılığında ne kadar gelir elde edeceğini belirlerken "İşlem Bedeli" kavramına odaklanır.

İşlem bedeli, bir şirketin mal veya hizmet karşılığında alacağı tahmin edilen tutardır. Burada en kritik nokta şudur: İşlem bedeli, vergiler hariçtir.

• Mantık: Eğer bir şirket 100 TL'lik bir mal satar ve %20 KDV (20 TL) eklerse, müşteriden toplam 120 TL alır. Ancak şirketin gelir tablosunda göstereceği "Gelir" tutarı sadece 100 TL'dir. 20 TL'lik KDV, şirketin kendi geliri değil, devlete ödemek zorunda olduğu bir borçtur (Pasif hesap).
• Sonuç: Bu nedenle, TFRS 15'e göre işlem bedelini belirlerken KDV gibi vergileri hesaba katmamız gerekmez. Vergiler, işlem bedelinin dışındadır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların (A, B, C ve E) neden "göz önünde bulundurulması gereken" unsurlar olduğunu kısaca inceleyelim:

• A) Değişken Bedel: Satışın sonunda ne kadar para kazanılacağı belirsizse (örneğin; performans hedefine ulaşırsa bonus verilecekse), bu belirsizliği tahmin edip işlem bedeline dahil etmemiz gerekir.
• B) Nakdi Olmayan Bedel: Müşteri nakit yerine hisse senedi veya senet verirse, bu varlıkların gerçek piyasa değeri hesaplanarak işlem bedeline dahil edilir.
• C) Finansman Bileşeni: Eğer ödeme vadesi çok uzunsa (örneğin 3 yıl sonra ödeyecekse), bu sürenin getirisini (faizini) ayırmamız ve sadece bugünkü değerini işlem bedeli olarak kabul etmemiz gerekir.
• E) Müşteriye Ödenebilir Bedel: Eğer müşteriye indirim kuponu veya geri ödeme gibi bir hak veriliyorsa, bu hakların değeri işlem bedelinden düşülür. Yani işlem bedelini belirlerken bunu hesaba katmamız şarttır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TFRS 15 - Müşteri Sözleşmelerinden Gelir standardını iyi bilmelisin. Özellikle bu standardın "İşlem Bedelinin Belirlenmesi" (Adım 3) kısmını ezberlemen gerekir.

Özetle: Gelir hesabı yaparken vergileri (KDV, ÖTV vb.) asla gelir olarak kaydetmeyiz, onları "Vergiler ve Fonlar" hesabına yazarız. Bu yüzden işlem bedelini belirlerken vergileri göz önünde bulundurmamamız en temel kuraldır.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun anahtarı TMS 12 (Gelir Vergileri) standardı ve Geçici Farklar kavramıdır.

Önce soruda verilenleri masaya yatıralım:

• Maliyet Bedeli: 150.000 ₺ (Makinenin neye mal olduğu)
• Birikmiş Amortisman (Vergi Usulü): 90.000 ₺ (Vergide düşülen tutar)
• Defter Değeri (Muhasebe Usulü): 100.000 ₺ (Muhasebe defterindeki net değer)
• Vergi Oranı: %20

1. Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

Öncelikle bir Geçici Fark var mı, yok mu hesaplayalım. Bunun için iki değeri karşılaştırmamız gerekir: Defter Değeri ve Vergi Usulü Değeri.

• Adım 1: Vergi Usulü Değerini Bulalım

Vergi kanunlarına göre makinenin bugünkü değeri, maliyetten vergide düşülen amortisman çıkarılarak bulunur.

• 150.000 (Maliyet) - 90.000 (Vergi Amortismanı) = 60.000 ₺ (Vergi Usulü Değeri)

• Adım 2: Geçici Farkı Hesaplayalım

Şimdi Muhasebe Defter Değeri ile Vergi Usulü Değerini kıyaslayalım:

• Defter Değeri: 100.000 ₺
• Vergi Usulü Değeri: 60.000 ₺
• Aradaki fark: 100.000 - 60.000 = 40.000 ₺

Burada kritik nokta şudur: Defter değeri (100.000), vergi usulü değerinden (60.000) daha yüksektir.

• Muhasebe defterinde makine daha değerli görünüyor.
• Vergi dairesi ise makineyi daha ucuza (daha az değerli) görüyor.
• Gelecekte bu makine satıldığında veya amortisman gideri yazıldığında, muhasebe defterinden çıkacak olan bu yüksek değer (100.000), vergi dairesi tarafından henüz düşülmemiş olan 40.000 ₺'lik kısmı için gelecekte vergi ödemek zorunda kalacağız.

Bu duruma Vergilendirilebilir Geçici Fark denir. Yani gelecekte vergi ödeyeceğimiz bir farkımız var.

• Adım 3: Ertelenmiş Vergi Borcunu Hesaplayalım

Gelecekte ödeyeceğimiz vergi miktarını bulmak için farkı vergi oranıyla çarparız:

• 40.000 ₺ (Fark) x %20 (Vergi Oranı) = 8.000 ₺

Gelecekte vergi ödeyeceğimiz için bu bir Borçtur. Bu yüzden "Ertelenmiş Vergi Borcu" kaydedilir.

Sonuç: 40.000 ₺ vergilendirilebilir geçici fark vardır ve 8.000 ₺ ertelenmiş vergi borcu kaydedilir. Bu da A şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B Şıkkı: "Ertelenmiş vergi varlığı" demiş. Yanlış. Çünkü defter değeri vergi değerinden yüksek olduğu için gelecekte vergi ödeyeceğiz, borç çıkacağız. Varlık (alacak) çıkarmaz.
• C ve D Şıkları: "İndirilebilir geçici fark" demiş. Yanlış. İndirilebilir fark, defter değerinin vergi değerinden düşük olduğu durumdur (gelecekte vergi indirimi yaparız). Bizim durumumuz tam tersi.
• E Şıkkı: Farkı 50.000 ₺ olarak hesaplamış. Bu da yanlış. Çünkü defter değeri (100.000) ile vergi değeri (60.000) arasındaki fark 40.000'dir. 50.000 çıkarmak için muhasebe defter değeri ile maliyet bedelini karşılaştırmış olabilirler ki bu mantıksızdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 12 Gelir Vergileri standardını ve **Geçici F

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle TMS 38 (Maddi Olmayan Duran Varlıklar) standardının temel mantığını hatırlayalım: Bir varlığın (burada telif hakkının) bilançoda bir "varlık" olarak kaydedilebilmesi için, onu elde etmek için yapılan harcamaların doğrudan o varlığa ait olması gerekir. Yani, o varlığı alıp kullanmaya hazır hale getirmek için yapılan harcamalar maliyete eklenir. Ancak, varlık hazır olduktan sonra onu satmak veya tanıtmak için yapılan harcamalar "maliyet" değil, o dönemin "gideri" olarak kaydedilir.

Neden Doğru Cevap B?

B) Telif hakkının alınması konusu için çalışan avukata verilen ücret

Bu şık doğrudur çünkü avukatın ücreti, telif hakkını yasal olarak satın alma işlemini tamamlamak için yapılmıştır. Eğer bu avukatlık ücreti ödenmeseydi, telif hakkı yasal olarak şirketin eline geçemezdi. Dolayısıyla bu harcama, varlığın elde edilmesi için doğrudan ve zorunlu bir maliyettir. Muhasebe kurallarına göre, bir varlığı satın alırken ödenen avukatlık, noterlik veya tescil ücretleri gibi doğrudan maliyetler, o varlığın maliyetine eklenir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi (A, C, D ve E) aynı hatayı yapar: Varlık elde edildikten sonra onu satmak için yapılan harcamaları maliyete eklemeye çalışırlar.

• A) Reklam kampanyası masrafları: Kitabı tanıtmak için yapılan reklam, varlığın "satılabilir" hale gelmesini sağlar ama varlığın kendisini satın alma maliyeti değildir. Bu bir pazarlama gideridir.
• C) Promosyon çalışmaları masrafları: Erkek okurları hedeflemek için yapılan promosyon da yine pazarlama gideridir. Varlığın maliyetine dahil edilmez.
• D) Satış personeli eğitimi masrafları: Personelin kitabı daha iyi satması için eğitilmesi, varlığın kullanımını kolaylaştırır ama varlığın satın alma maliyetini oluşturmaz. Bu bir eğitim gideridir.
• E) Satış primleri: Satış yapan yöneticinin aldığı prim, satış gerçekleştiğinde ödenen bir satış komisyonu/gideridir. Varlığın maliyetine hiçbir şekilde dahil edilemez.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için TMS 38 - Maddi Olmayan Duran Varlıklar standardını ve özellikle "Varlığın İlk Kaydı" (Initial Recognition) konusunu iyi bilmelisin.

Kural şudur: Bir maddi olmayan duran varlığın maliyeti; satın alma bedeli, ithal vergiler ve doğrudan o varlığı hazır hale getirmek için yapılan doğrudan harcamalardan oluşur. Ancak, reklam, eğitim, satış promosyonu ve personel primleri gibi harcamalar, varlığın maliyetine dahil edilmez; bunlar dönem gideri olarak kaydedilir.

Özetle: "Varlığı almam için ne yaptım?" sorusunun cevabı maliyettir. "Varlığı sattırmak için ne yaptım?" sorusunun cevabı ise giderdir.

Bu soru, Muhasebe Standartları'ndan TMS 41 (Tarımsal Faaliyetler) konusundaki en temel ölçüm kuralını sorguluyor. SMMM stajı ve genel muhasebe pratiğinde bu konu çok önemlidir. Hadi gel, soruyu adım adım çözelim.

Neden Doğru Cevap A?

TMS 41 standardının en önemli kuralı şudur: Canlı varlıklar (örneğin sürüdeki inekler, tarladaki fide bitkiler veya balık sürüsü) ilk defa muhasebeleştirildiklerinde "Gerçeğe Uygun Değer" ile kaydedilir.

Ancak burada dikkat etmemiz gereken çok önemli bir detay var: Gerçeğe uygun değer, satışa kadar olan satış maliyetlerini düşülmüş haliyle hesaplanır.

• Mantığı şudur: Bir çiftçi inek satın aldığında veya doğurduğunda, bu inek henüz satılmamıştır. Ancak inek satılmak istendiğinde, onu satmak için nakliye, komisyon, vergi gibi masraflar çıkacaktır. Muhasebe standardı, inek değerini o anki piyasa fiyatından bu satılma masraflarını düşerek belirler.
• Formül: Gerçeğe Uygun Değer - Satış Maliyetleri = Kayıt Değeri.

Bu yüzden A şıkkı olan "Satış maliyetleri düşülmüş gerçeğe uygun değer", TMS 41'in ilk muhasebeleştirme kuralına tam olarak uyan tek cevaptır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• B) Maliyet bedeli: Bu, genellikle TMS 16 (Maddi Duran Varlıklar) veya TMS 2 (Stoklar) gibi standartlarda kullanılan yöntemdir. Ancak TMS 41, tarımsal varlıkların değerinin zamanla değiştiği ve piyasa değerine en yakın olanın kullanılması gerektiğini kabul eder. Bu yüzden maliyet bedeli kullanılmaz.
• C) Kullanım değeri: Bu değer, bir varlığın işletmede kullanılmasıyla elde edilecek gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değeridir. TMS 41, canlı varlıkların değerlemesinde piyasa odaklı (gerçeğe uygun değer) olmayı emreder, gelecekteki nakit akışlarını bugüne indirgeyerek "kullanım değeri"ni kullanmaz.
• D) Net gerçekleşebilir değer: Bu kavram genellikle stokların (TMS 2) değerlemesinde, maliyet ile net gerçekleşebilir değerden hangisi düşükse onun kullanılması ilkesiyle ilişkilidir. TMS 41'de ilk kayıtlarda bu terim kullanılmaz.
• E) Piyasa değeri: Bu şık en yakın duran gibi görünse de eksiktir. "Piyasa değeri", satılma masraflarını (nakliye, komisyon vb.) düşmemiş ham bir fiyattır. TMS 41, bu masrafların düşülmesini şart koşar. Bu yüzden "Piyasa değeri" ifadesi teknik olarak yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için TMS 41 Tarımsal Faaliyetler standardını iyi bilmelisin. Özellikle şu iki maddeyi ezberlemelisin:

• İlk Muhasebeleştirme: Canlı ve bitkisel varlıklar, ilk defa kayda alındıklarında Gerçeğe Uygun Değer ile ölçülür.
• Satış Maliyetleri: Gerçeğe uygun değer hesaplanırken, varlığın satılması için ortaya çıkacak satış maliyetleri (nakliye, komisyon, vergi vb.) düşülmelidir.

Özetle: TMS 41'de canlı varlıklar, "satış masrafları düşülmüş piyasa değeri" ile kaydedilir. Doğru cevap A'dır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım.

🎯 Doğru Cevap Neden E?

Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden? Muhasebe bilgi sisteminde "Satın Alma Döngüsü" (Purchase Cycle), bir şirketin kendi ihtiyacı olan mal veya hizmeti dışarıdan temin etme sürecidir. Yani şirketin "satın alıcı" olduğu bir süreçtir.

• E şıkkı ise "Müşterilerle anlaşma yapılması"ndan bahsediyor. Müşteri, malı alan kişidir. Müşteriyle anlaşma yapmak, şirketin Satış Döngüsü'ne (Satış ve Tahsilat) girer.
• Dolayısıyla, bir şirketin kendi satın alma işlemlerinde, kendi müşterisiyle anlaşma yapması mantıken imkansızdır. Bu işlem satın alma sürecine dahil değildir, satış sürecine aittir.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar (A, B, C ve D), bir şirketin kendi ihtiyacını karşılamak için izlemesi gereken doğru ve mantıklı adımlardır:

• A) Tedarikçilerle anlaşma yapılması: Bir şey almadan önce satıcıyla (tedarikçiyle) fiyat ve koşulları konuşmak gerekir. Bu satın almanın başlangıcıdır.
• B) Kalite kontrolü: Gelen malın işe yarayıp yaramadığını kontrol etmek, satın alma sürecinin kritik bir parçasıdır.
• C) Teslim alınması: Malın fiziksel olarak elinize geçmesi ve envantere girmesi gerekir.
• D) Fatura ve ödeme: Gelen faturanın doğruluğunun kontrol edilip, borcun ödenmesi sürecin son aşamasıdır.

Bu dört madde, bir şirketin satın alma yaparken izlediği klasik ve doğru yoldur. Sadece E şıkkı, sürecin yönünü tersine çevirip "satış" yapmaya çalıştığı için bu sorunun dışındadır.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Satın Alma Döngüsü" (Purchase Cycle) ve "Satış Döngüsü" (Sales Cycle) arasındaki temel farkı bilmelisin.

• Satın Alma Döngüsü: Şirketin dışarıdan mal/hizmet almasıdır. (Tedarikçi -> Şirket)
• Satış Döngüsü: Şirketin dışarıya mal/hizmet satmasıdır. (Şirket -> Müşteri)

Soru, senin bu iki döngüyü birbirinden ayırt edip edemediğini test ediyor. "Müşteri" kelimesi geçtiği an, o işlemin Satış döngüsüne ait olduğunu hemen fark etmelisin.

Özetle: Satın alma sürecinde "Müşteri" ile değil, "Tedarikçi" ile anlaşma yapılır. Bu yüzden E şıkkı bu sürece dahil değildir.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, IFAC (Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu) bünyesindeki kurulların görev dağılımını sorguluyor.

Hadi gel, soruyu adım adım çözelim ve neden B şıkkının doğru olduğunu öğrenelim.

1. Neden Doğru Cevap B (IAESB)?

Sorunun anahtar kelimeleri şunlardır: "Muhasebe mesleği eğitimi", "teknik yeterlilik", "mesleki beceriler" ve "etik ve mesleki tutumlar".

• IAESB (International Education Standards Board), yani Uluslararası Eğitim Standartları Kurulu, tam olarak bu iş için kurulmuştur.
• Görevi, dünyadaki muhasebe mesleğine girecek kişilerin ne kadar bilgiye, hangi teknik becerilere ve nasıl bir etik anlayışa sahip olması gerektiğini belirleyen standartları (IES) hazırlamaktır.
• Yani, bir muhasebeci olabilmek için üniversitede veya stajda ne öğrenmesi gerektiğini, hangi yetkinliklere sahip olması gerektiğini belirleyen tek kurum IAESB'dir. Soruda tam olarak bu tanımlar geçiyor, bu yüzden cevap B'dir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar da IFAC'ın önemli kurullarıdır ancak görevleri farklıdır. Karıştırmamak için şunları hatırlamalısın:

• A) IPSASB (Uluslararası Kamu Sektörü Muhasebe Standartları Kurulu): Bu kurul, hükümetlerin ve kamu kurumlarının muhasebe işlemlerini nasıl yapacağını belirler. Özel sektör veya eğitimle ilgisi yoktur.
• C) IAASB (Uluslararası Denetim ve Güvence Standartları Kurulu): Bu kurul, denetim (denetçi) yapma kurallarını belirler. Yani bir denetçinin denetim raporunu nasıl hazırlayacağını anlatır, eğitim müfredatını değil.
• D) IESBA (Etik Standartları Kurulu): Bu kurul sadece etik kuralları ile ilgilenir. Soruda "etik" kelimesi geçse de, sorunun odağı "eğitim", "teknik yeterlilik" ve "beceri"dir. Etik kuralları sadece bu kurul belirler, eğitim standartlarını değil.
• E) SMP (Küçük ve Orta Ölçekli Muhasebe Kuruluşları Komitesi): Bu bir kurul değil, SMP (Small and Medium Practices) komitesidir. Küçük ve orta ölçekli muhasebe firmalarının ihtiyaçlarını temsil eder ve tavsiyeler verir, ancak uluslararası standart çıkaran bir denetim veya eğitim kurulu değildir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "IFAC'ın Yapısı ve Kurullarının Görevleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle hafızana şunları kazı:

• Eğitim istiyorsan -> IAESB
• Denetim istiyorsan -> IAASB
• Etik istiyorsan -> IESBA
• Kamu Sektörü istiyorsan -> IPSASB

Başarılar dilerim, bu ayrımı iyi yaparsan benzer soruları rahatça çözersin!