2021/3 SGS İktisat (Ekonomi) Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun mantığını kavramak için tek bir kurala odaklanmamız gerekiyor.

1. Neden Doğru Cevap D (60 ₺) Şıkkıdır?

Bir tekelci firma (piyasayı tek başına yöneten firma), karını maksimize etmek için ne yapar? Kural şudur: Marjinal Gelir (MG) = Marjinal Maliyet (MC) olana kadar üretim yapar.

Soruda bize iki fonksiyon vermiş:

• Talep Eğrisi (Fiyat): P = 90 - 3Q
• Marjinal Maliyet: MC = 3Q

Adım 1: Marjinal Gelir (MG) Fonksiyonunu Bulalım Talep eğrisi doğrusal (P = a - bQ) ise, Marjinal Gelir fonksiyonu da doğrusaldır ve eğim iki katı olur. Sabit terim aynı kalır.

• Talep: P = 90 - 3Q
• MG formülü: MG = 90 - 2 × (3Q)
• MG = 90 - 6Q

Adım 2: Kar Maksimizasyon Noktasını Bulalım Firma, MG = MC olacak miktarı (Q) üretir.

• 90 - 6Q = 3Q
• 90 = 9Q
• Q = 10 (Firma 10 birim mal üretir.)

Adım 3: Fiyatı Hesaplayalım Burada en sık yapılan hata, bulduğumuz Q değerini doğrudan MC'ye veya MG'ye yazmaktır. Hayır! Soru bize fiyatı soruyor. Fiyatı bulmak için bulduğumuz Q değerini (10), başlangıçtaki Talep Eğrisi (P = 90 - 3Q) formülüne yazmamız gerekir. Çünkü tekelci firma, ürettiği miktarı piyasaya satabileceği en yüksek fiyatı talep eğrisinden belirler.

• P = 90 - 3(10)
• P = 90 - 30
• P = 60

Sonuç olarak fiyat 60 ₺ olur. Bu da D şıkkını işaretler.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 15 ₺: Bu cevap, muhtemelen Q=10 iken Marjinal Maliyetin (MC = 3 × 10 = 30) yarısı alınarak veya formüller karıştırılarak bulunmuş hatalı bir hesaplamadır.
• B) 30 ₺: Bu cevap, Q=10 iken Marjinal Maliyetin (MC = 30) kendisidir. Soru fiyatı sormuş, marjinal maliyeti değil. Tekelci firma maliyetine eşit fiyatı koymaz, daha yüksek fiyat koyar.
• C) 45 ₺: Bu cevap, genellikle Q değerini yanlış bulup (örneğin 15 alıp) talebe yazmak veya formülde 2 katlama hatası yapıp ortalama bir değer çıkarmak gibi hatalardan kaynaklanır.
• E) 75 ₺: Bu cevap, Q değerini bulamayıp doğrudan sabit terimden (90) bir şeyler çıkarmak veya formülde 3Q yerine 3 yazmak gibi basit aritmetik hatalarından kaynaklanır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Tekele Giriş" konusundaki şu iki temel kuralı ezberlemeniz gerekir:

• Kar Maksimizasyon Kuralı: Tekele firma, Marjinal Gelir (MG) = Marjinal Maliyet (MC) olduğu noktada üretim yapar.
• MG ve Talep İlişkisi: Talep eğrisi doğrusal ise (P = a - bQ), Marjinal Gelir eğrisi aynı sabit terime (a) sahip olur ancak eğimi (b) iki katı olur (MG = a - 2bQ).

Özetle: Önce MG'yi bul, MC'ye eşitle, Q'u bul. Sonra bu Q'u Talep Eğrisine yaz ve fiyatı (P) bul.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır. Gel, mantığını birlikte kuralım.

1. Neden Doğru Cevap B (I ve II)?

Bu sorunun kalbi "Tam İkame Mallar" kavramındadır. Tüketici, X ve Y mallarını birbirinin yerine geçirebilir. Örneğin, kahve ve çay gibi; hangisi daha ucuk veya daha lezzetli olursa onu tüketir.

Böyle durumlarda tüketici "Köşe Çözümü" (Corner Solution) arar. Yani, bütçesinin tamamını sadece bir malı almaya harcar. İkisini de karışık almaz.

Şimdi elimizdeki sayıları inceleyelim:

• Fayda Fonksiyonu: U = X + 2Y
• Bu formül bize şunu söylüyor: Tüketici için 1 birim X'in faydası 1 birim, 1 birim Y'nin faydası ise 2 birimdir. Yani Y malı, X malından daha değerlidir (faydası daha yüksektir).
• Fiyatlar: P_x = 4 ₺, P_y = 5 ₺.
• Gelir: 100 ₺.

Tüketici mantıklı davranarak, birim başına düşen fayda/fiyat oranına bakar:

• X için: 1 / 4 = 0.25 (Her 1 TL'ye 0.25 birim fayda)
• Y için: 2 / 5 = 0.40 (Her 1 TL'ye 0.40 birim fayda)

Gördüğün gibi Y malı daha verimli (0.40 > 0.25). Bu yüzden rasyonel bir tüketici, tüm parasını sadece Y malına harcar. X malından hiç almaz.

Şimdi maddeleri kontrol edelim:

• I. Madde (Doğru): "X ve Y tam ikame mallardır."
• Evet, soruda verilen U = X + 2Y formülü, bu malların tam ikame olduğunu gösterir. (Eğer formül U = X · Y olsaydı, bunlar normal mallardı). Bu ifade doğrudur.

• II. Madde (Doğru): "Köşe dengesi ortaya çıkar."
• Tam ikame mallarında, bir malın birim başına fayda/fiyat oranı diğerinden yüksekse, tüketici tüm bütçesini o malı almaya harcar. Bu duruma iktisatta "Köşe Çözümü" denir. Tüketici X'i 0 birim, Y'yi ise tüm bütçesiyle alır. Bu ifade doğrudur.

• III. Madde (Yanlış): "Tüketici 25 birim X satın alarak dengeye gelir."
• Daha önce hesapladık ki tüketici X'ten hiç almaz. Tüm parayı Y'ye harcar.
• Hesaplayalım: 100 ₺ / 5 ₺ (Y'nin fiyatı) = 20 birim Y alır.
• X'i 25 birim alması için 100 ₺ / 4 ₺ = 25 birim X alması gerekirdi. Ancak bu durumda fayda 25 + 0 = 25 olurdu.
• Eğer tüm parayı Y'ye harcarsa: 0 + 2(20) = 40 fayda elde eder.
• Tüketici 40 fayda yerine 25 fayda mı ister? Hayır. Bu yüzden X'ten 25 birim almaz. Bu ifade yanlıştır.

Sonuç olarak; I ve II maddeleri doğru, III maddesi yanlıştır. Doğru cevap B şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Yalnız II: Bu şık, I. maddenin yanlış olduğunu varsayar. Oysa soru kökünde verilen formül ($X + 2Y$) açıkça "tam ikame" olduğunu kanıtlar. Bu yüzden A şıkkı eksik kalır.
• C) I ve III: Bu şık, III. maddenin doğru olduğunu kabul eder. Ancak matematiksel olarak tüketici X'ten hiç almaz, tüm parayı Y'ye harcar. Bu yüzden C şıkkı hatalıdır.
• D) II ve III: Bu şık da III. maddeyi doğru kabul ettiği için yanlıştır.
• E) I, II ve III: III. madde yanlış olduğu için bu şık da elenir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Mikro İktisat dersinin **"

Bu soruyu çözmek için önce ekonominin denge gelir seviyesini (Y) bulmamız, ardından vergi gelirleri ve hükümet harcamalarını hesaplayarak bütçe dengesini ortaya koymamız gerekir.

Öncelikle, kapalı bir ekonomide denge geliri bulmak için toplam talep bileşenlerini ($C + I + G$) eşitleyelim. Tüketim fonksiyonundaki harcanabilir gelir (DPI), ulusal gelir (Y) eksi vergiler (T) artı transfer harcamaları (TR) şeklinde ifade edilir: DPI = Y - T + TR. Verilen vergi fonksiyonu T = 30 + 0.25Y ve transfer TR = 50 olduğuna göre, DPI = Y - (30 + 0.25Y) + 50 = 0.75Y + 20 olur. Bunu tüketim fonksiyonuna (C = 180 + 0.8DPI) yerleştirirsek C = 180 + 0.8(0.75Y + 20) = 180 + 0.6Y + 16 = 196 + 0.6Y elde ederiz. Şimdi denge koşulunu (Y = C + I + G) kurarsak: Y = (196 + 0.6Y) + 120 + 84, buradan Y = 400 + 0.6Y ve 0.4Y = 400 çıkar, bu da denge gelir seviyesinin Y = 1000 birim olduğunu gösterir.

Gelir seviyesi 1000 birim olduğuna göre, hükümetin toplam vergi gelirini (T) ve toplam harcamasını ($G + TR$) hesaplayabiliriz. Vergi geliri T = 30 + 0.25(1000) = 30 + 250 = 280 birimdir. Hükümetin toplam harcaması ise doğrudan alımlar (G=84) ve transfer harcamaları (TR=50) toplamı olan 84 + 50 = 134 birimdir. Bütçe dengesi, vergi gelirinden toplam harcamaların çıkarılmasıyla bulunur: 280 - 134 = 146. Gelir harcamadan fazla olduğu için bu durum 146 birimlik bir bütçe fazlası anlamına gelir.

Diğer şıkları incelediğimizde; A ve C şıkları "açık" dediği için yanlıştır çünkü gelir harcamadan büyüktür. B şıkkındaki 96 rakamı, muhtemelen sadece vergi ile doğrudan alımların ($280-84$) karşılaştırılması veya transferlerin unutulması gibi bir hesap hatasından kaynaklanmaktadır. E şıkkı ise bütçenin dengede olduğunu iddia ettiği için yanlıştır. Bu soruyu çözebilmek için makroekonomik denge gelirinin hesaplanması, vergi fonksiyonlarının uygulanması ve bütçe dengesinin (Vergi Geliri - Hükümet Harcamaları) doğru tanımlanması konularını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, hesaplamalar sonucunda vergi gelirlerinin toplam harcamalardan 146 birim fazla olduğu ve bu durumun 146 birimlik bir bütçe fazlası yarattığı görüldüğü için doğru cevap D şıkkıdır.

Bu soruda doğru cevap olan E şıkkı, B ülkesinin buğday üretiminde mutlak üstünlüğe sahip olduğunu iddia ettiği için yanlıştır; çünkü A ülkesi tüm kaynaklarını buğdaya ayırdığında 80 birim üretirken, B ülkesi sadece 60 birim üretebilmektedir ve mutlak üstünlük, bir malı daha az kaynakla veya aynı kaynakla daha fazla üretebilmeyi ifade eder.

Diğer şıkları incelediğimizde:

• A şıkkı doğrudur: A ülkesi kahve üretmek için buğdaydan feragat etme maliyeti (fırsat maliyeti) 1.6 buğday iken, B ülkesi için bu oran 2 buğdaydır; yani A ülkesi kahve üretmek için daha az buğdaydan vazgeçtiği için karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir.
• B şıkkı doğrudur: B ülkesi buğday üretmek için kahveden feragat etme maliyeti 0.5 kahve iken, A ülkesi için bu oran 0.625 kahvedir; dolayısıyla B ülkesi buğdayda karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir.
• C ve D şıkları doğrudur: A ülkesi hem kahve (50 > 30) hem de buğday (80 > 60) üretiminde B ülkesinden daha fazla üretim yaptığı için her iki malda da mutlak üstünlüğe sahiptir.

Bu soruyu çözebilmek için mutlak üstünlük (daha fazla üretim yapabilme) ve karşılaştırmalı üstünlük (daha düşük fırsat maliyeti) kavramlarını ve fırsat maliyeti hesaplamasını iyi bilmek gerekir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım çözelim. Soru, işsizlik türlerini ve bunların toplam işsizlik içindeki dağılımını sorguluyor. Doğru cevap C) 10'dur.

Gelin mantığı birlikte kuralım:

1. Önce Doğru Cevabın (C Şıkkı) Neden Doğru Olduğunu Anlayalım

Soruda bize verilen en temel bilgiler şunlar:

• Toplam İşgücü: 100 kişi.
• İşsizlik Oranı: %20.

Buradan ilk olarak toplam işsiz sayısını bulmamız gerekir.

• İşsizlik oranı %20 ise, işsiz olan kişi sayısı: 100 × 0,20 = 20 kişidir.

Şimdi bu 20 işsizin içindeki dağılıma bakalım. Soruda işsizlik türleri için şu ilişkiler verilmiş:

• Devresel işsiz sayısı = Geçici işsiz sayısının 2 katı.
• Geçici işsiz sayısı = Yapısal işsiz sayısı (Eşitler).

Bu durumu bir denklem gibi düşünelim. Yapısal işsiz sayısına x diyelim.

• Yapısal işsiz sayısı = x
• Geçici işsiz sayısı da x'e eşit olduğu için = x
• Devresel işsiz sayısı, geçici işsizliğin 2 katı olduğu için = 2x

Toplam işsiz sayısı bu üç türün toplamıdır ve biz bunu 20 olarak bulmuştuk. $$x (\text{Yapısal}) + x (\text{Geçici}) + 2x (\text{Devresel}) = 20$$ $$4x = 20$$ $$x = 5$$

Bizden Devresel işsiz sayısı soruluyordu. Devresel işsiz sayısı 2x idi. $$2 \times 5 = 10$$

Sonuç olarak devresel işsiz sayısı 10 kişidir. Bu da C şıkkını doğrular.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların yanlış olmasının sebebi, işsizlik türleri arasındaki oranları veya toplam işsiz sayısını yanlış hesaplamaktan kaynaklanır:

• A) 1: Bu sayı, toplam işsizlikten çok küçük bir parça. Hesaplamada x yerine 0.5 gibi bir değer bulunursa bu çıkabilir, ancak mantık akışı bozulur.
• B) 5: Bu şık, Yapısal veya Geçici işsizlik sayısına eşittir (x=5). Eğer soru "Yapısal işsiz sayısı kaçtır?" deseydi doğru cevap bu olurdu. Ancak soru "Devresel"i sorduğu için bu şık yanlıştır.
• D) 15: Bu sayı, toplam işsizlikten (20) yapısal ve geçici işsizliğin toplamını (10) çıkarmak yerine yanlış bir oranlama yapıldığında çıkabilir.
• E) 20: Bu şık, toplam işsizlik sayısına eşittir. Soru "Devresel işsiz sayısı"nı sorduğu için, tüm işsizleri tek bir tür gibi düşünmek hatasıdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Makroekonomi dersinin "İşsizlik Türleri" konusunu iyi bilmek gerekir.

Özellikle şunları ayırt etmelisiniz:

• Devresel İşsizlik: Ekonomik durgunluk dönemlerinde talep eksikliğinden kaynaklanan işsizliktir.
• Yapısal İşsizlik: İşçi becerileri ile işveren ihtiyacı arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanır.
• Geçici (Frikansiyonel) İşsizlik: İşten ayrılıp yeni iş arayanların geçirdiği süredir.

Soru, bu üç türün toplam işsizlik içindeki matematiksel dağılımını (oranlarını) bulmanızı ister. SMMM stajında bu tür sorular, ekonomik verileri analiz ederken işsizlik bileşenlerini doğru ayırt edebilmek için temel bir beceridir.

Özetle: Toplam işsizliği bul, türler arasındaki oranları denklem kurarak çöz ve istenen türün sayısını hesapla. Cevap 10'dur.

Bu soru, İS-LM Modeli'nde para politikasının ne kadar işe yaradığını anlamak için çok önemli bir konuyu test ediyor. Doğru cevap B şıkkıdır. Gelin bunu adım adım, sanki bir derste anlatıyormuş gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap "I ve II" (B Şıkkı)?

Para politikasının etkinliği, Merkez Bankası'nın para arzını artırıp faiz oranlarını düşürdüğünde, bunun ekonomide yatırım ve tüketimi ne kadar artırabildiğine bağlıdır. Yani: Faiz düştü mü? Yatırım arttı mı? Gelir (hasıla) yükseldi mi?

Şimdi maddeleri tek tek inceleyelim:

• I. Para talebinin faiz haddine duyarlılığının yüksek olması:
• Durum: İnsanlar ve firmalar, faiz oranları çok az bile değişse bile, ellerindeki nakit miktarını (para talebini) çok hızlı değiştiriyorlar.
• Sonuç: Merkez Bankası para arzını artırsa bile, faiz oranları çok az düşer. Çünkü insanlar faiz oranı biraz düşer düşmez, elindeki parayı hemen tahvillere veya başka yatırımlara kaydırıp faiz oranını eski seviyesine çekerler.
• Etki: Faiz oranları düşmediği için yatırımlar artmaz. Para politikası etkisiz kalır. Bu madde para politikasının etkinliğini azaltır.

• II. Para talebinin hasılaya (gelire) duyarlılığının yüksek olması:
• Durum: Ekonomide gelir (hasıla) arttığında, insanlar ve firmalar işlemlerini yapmak için çok daha fazla para tutmak istiyorlar.
• Sonuç: Merkez Bankası para arzını artırıp faizleri düşürmeye çalıştığında, ekonomi büyüdükçe (gelir arttıkça) ortaya çıkan bu "daha fazla para ihtiyacı", faiz oranlarını tekrar yukarı çeker.
• Etki: Faiz oranları düşürülemediği için yatırımlar artmaz. Para politikası etkisiz kalır. Bu madde de para politikasının etkinliğini azaltır.

Özetle: Para talebi ne kadar faize veya gelire duyarlıysa, Merkez Bankası'nın faiz oranlarını kontrol etmesi o kadar zorlaşır ve para politikası o kadar az etkili olur. Bu yüzden I ve II doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• III. Yatırımın faiz haddine duyarlılığının yüksek olması:
• Bu durum tersine etki eder. Eğer yatırımlar faiz oranlarına çok duyarlıysa (yani faiz biraz düşse bile yatırımlar çok artıyorsa), para politikası çok daha etkili olur.
• Örnek: Faiz %10'dan %9'a düştü ve yatırımcılar hemen büyük fabrikalar kurdu. Bu, para politikasının etkisini artırır, azaltmaz. Bu yüzden III. madde yanlıştır.

• A, C ve D Şıkları:
• Yukarıda açıkladığımız gibi, III. madde para politikasını güçlendirir, zayıflatmaz. Bu yüzden III'ü içeren C, D ve E şıkları elenir. Sadece I ve II'yi içeren B şığı kalır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Makroekonomi dersinde işlenen İS-LM Modeli'ni ve Para Politikasının Etkinliği konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları hatırlamalısın:

• LM Eğrisinin Eğimi: Para talebi faize veya gelire ne kadar duyarlıysa, LM eğrisi o kadar dikleşir. LM eğrisi ne kadar dikse, para politikası o kadar etkisizdir.
• Etkinlik Kuralı:
• Para talebi faize/gelire duyarlıysa → Para politikası az etkilidir.
• Yatırım faize duyarlıysa → Para politikası çok etkilidir.

Başarılar dilerim! Bu mantığı kavradığında benzer soruları rahatlıkla çözebilirsin.