2022/2 SGS İktisat (Ekonomi) Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir ekonomi dersi gibi değil, sanki bir arkadaşına anlatıyormuş gibi açıklayalım. Doğru cevap B şıkkıdır.

Öncelikle "Doğal İşsizlik" kavramını anlamamız gerekiyor. Ekonomide işsizliğin sıfır olması mümkün değildir. Neden mi? Çünkü insanlar iş değiştirirken, yeni iş ararken veya sektörler değiştiğinde bir süre işsiz kalırlar. Ekonomistler, ekonominin sağlıklı çalıştığı, enflasyonun da makul seviyede olduğu durumdaki işsizlik oranına "doğal işsizlik" derler.

Bu tanımın içinde hangi işsizlik türleri yer alır?

• Geçici İşsizlik (I): Bir işten ayrılan birinin yeni bir iş bulana kadar geçen süredir. Örneğin, mezun olan bir öğrenci iş ararken veya bir işten istifa edip başka bir işe geçiş yaparken yaşadığı boşluktur. Bu, ekonominin doğal bir parçasıdır ve doğal işsizlik içinde yer alır.
• Yapısal İşsizlik (II): Ekonomideki yapısal değişiklikler sonucu ortaya çıkar. Örneğin, teknoloji geliştiği için maden işçilerinin işini kaybetmesi ve onların sahip oldukları becerilerin artık piyasada aranmaması gibi durumlar. İnsanlar yeni işler öğrenene kadar bu işsizlik sürer. Bu da doğal işsizlik tanımına girer.

Peki ya Devri İşsizlik (III)? Bu, ekonominin durgun olduğu, kriz dönemlerinde veya resesyon (durgunluk) yaşandığında ortaya çıkan işsizliktir. Talep azalır, fabrikalar kapanır. Bu durum ekonominin "doğal" hali değil, dönemsel (devri) bir sorundur. Bu yüzden doğal işsizlik tanımına girmez.

Sonuç olarak: Doğal işsizlik; Geçici (I) ve Yapısal (II) işsizliklerin toplamıdır. Devri işsizlik (III) hariçtir. Bu yüzden doğru cevap I ve II olan B şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Yalnız I: Sadece geçici işsizliği seçmiş. Ancak yapısal işsizlik de doğal işsizliğin bir parçası olduğu için bu cevap eksiktir.
• C) I ve III: Devri işsizliği (III) dahil etmiş. Devri işsizlik ekonomik durgunluk dönemidir ve doğal işsizlik tanımına girmez.
• D) II ve III: Yine devri işsizliği (III) dahil etmiş ve geçici işsizliği (I) atlamış. Bu da yanlıştır.
• E) I, II ve III: Tüm işsizlik türlerini dahil etmiş. Ancak devri işsizlik doğal işsizlikten farklıdır, bu yüzden bu şık da yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor? Bu soruyu çözmek için "İşsizlik Türleri" ve "Doğal İşsizlik" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle işsizliğin nedenlerini (geçici, yapısal ve devri) ve bunların hangilerinin ekonominin normal işleyişinde kabul edildiğini (doğal işsizlik) ayırt edebilmek gerekir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A) Gresham kanunu.

Neden Doğru Cevap "Gresham Kanunu"?

Soruda geçen cümleyi parçalara ayıralım: "Daha değersiz hâle gelen paranın, daha değerli para yerine kullanılmasını ifade eden kavram..."

Ekonomide bu duruma Gresham Kanunu denir. Kanunun özeti şudur: "Kötü para, iyi parayı piyasadan çeker."

Bunu şöyle hayal edebilirsin: Diyelim ki elinde iki tür para var:

• İyi Para: İçinde değerli maden olan, değeri yüksek ve halkın çok istediği eski paralar.
• Kötü Para: İçinde maden değeri düşmüş, enflasyon yüzünden değeri azalmış yeni paralar.

Halk mantıklı davranır; "Bu iyi parayı saklayayım, belki daha sonra daha çok işe yarar" der ve onu cebinde veya bankada tutar. Ancak "Bu kötü parayı harcamam lazım, çünkü değeri düşüyor" diyerek onu piyasaya sürer, alışverişte kullanır.

Sonuç olarak, piyasada dolaşan para miktarı arttıkça, değersiz (kötü) para piyasada dolaşırken, değerli (iyi) para piyasadan çekilip saklanır. İşte soruda tarif edilen tam olarak bu durumdur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu soruya uymadığını kısaca inceleyelim:

• B) Zorunlu karşılıklar: Bu, bankaların mevduatlarının bir kısmını Merkez Bankası'nda zorunlu olarak tutmasıdır. Paranın değersizleşmesiyle ilgili bir kanun değil, bir bankacılık regülasyonudur.
• C) Yeni ürün sapması: Bu, enflasyon hesaplamalarında kullanılan bir kavramdır. Yeni çıkan ürünlerin fiyatları genellikle daha yüksektir ve bu durum enflasyonun olduğundan yüksek görünmesine neden olur. Paranın dolaşımıyla ilgili değildir.
• D) Tek fiyat kanunu: Bu kanun, aynı malın farklı yerlerde aynı fiyattan satılması gerektiğini (arbitraj fırsatı kalmadığında) ifade eder. Paranın değeriyle değil, mal fiyatlarıyla ilgilidir.
• E) Tobin q teorisi: Bu, bir şirketin piyasa değerinin yeniden üretim maliyetine oranını gösteren bir yatırımcılık teorisidir. Borsa ve şirket değerlemesi ile ilgilidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Makroekonomi dersinin "Para ve Enflasyon" konusunu, özellikle para arzı ve talebi ile para kalitesi üzerine çalışan Gresham Kanunu'nu iyi bilmelisin.

Özetle: Sınavda "kötü para piyasadan iyi parayı çeker" veya "değersiz para değerli parayı yer" gibi ifadeler gördüğünde, hemen Gresham Kanunu'nu işaretlemelisin.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak, maliyet hesaplamalarında çok önemli.

Neden Doğru Cevap B (6) Şıkkıdır?

Bu sorunun temelinde "Tam Rekabet Piyasası" ve "Kısa Dönem" kavramları yatar. Tam rekabet piyasasında bir firma, karını maksimize etmek için Marjinal Maliyet (MC) ile Piyasa Fiyatı (P)'nin eşit olduğu noktada üretim yapar.

Formülümüz şudur: MC = P

• Maliyet Fonksiyonunu Bulalım:

Soruda toplam maliyet fonksiyonu verilmiş: TC = q^2 + 8q + 5. Marjinal Maliyet (MC), toplam maliyetin üretim miktarına (q) göre türevidir (birimlik maliyet).

• q^2'nin türevi 2q olur.
• 8q'nun türevi 8 olur.
• Sabit olan 5'in türevi 0 olur.
• Sonuç: MC = 2q + 8

• Eşitliği Kurup Çözelim:

Piyasa fiyatı (P) 20 ₺ olarak verilmiş. Kar maksimizasyonu için MC'yi P'ye eşitleyelim: $$2q + 8 = 20$$

Denklemi çözelim:

• Her iki taraftan 8'i çıkaralım: 2q = 12
• Her iki tarafı 2'ye bölelim: q = 6

Demek ki firma 6 birim ürettiğinde karını en üst düzeye çıkarır. Bu yüzden doğru cevap B şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, C, D ve E şıkları: Bu şıklar, yukarıdaki türev alma işlemi yapılmadan veya denklem yanlış kurulmuşsa (örneğin toplam maliyeti doğrudan fiyata eşitlemeye çalışılırsa) çıkabilecek rastgele sayılardır. Örneğin, toplam maliyeti (q^2+8q+5) 20'ye eşitlemek hatası yapılsa, denklem karmaşıklaşır ve doğru sonucu vermez. Ya da türev alınırken 2q yerine q yazılırsa farklı sonuçlar çıkar. Ancak matematiksel olarak tek doğru yol MC = P eşitliğidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Mikroekonomi dersinin "Tam Rekabet Piyasasında Firma Denge Koşulu" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şu iki kuralı ezberlemelisin:

• Marjinal Maliyet (MC), Toplam Maliyet fonksiyonunun türevidir.
• Tam rekabet piyasasında firma, Marjinal Maliyet = Piyasa Fiyatı olduğu noktada üretim yapar.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap C şıkkıdır çünkü para talebi faize duyarsız olduğunda para piyasası dengesi yalnızca gelir düzeyine bağlıdır ve LM eğrisi dikey olur (III doğru). Dikey LM eğrisinde genişletici maliye politikası IS eğrisini sağa kaydırdığında gelir değişmez, yalnızca faiz yükselir; artan faiz, kamu harcamasındaki artış kadar özel yatırımı dışlar. Bu durum tam dışlama (tam engelleme) etkisidir, dolayısıyla I doğrudur.

II numaralı ifade yanlıştır çünkü dikey LM eğrisinde genişletici para politikası LM'yi sağa kaydırarak faizi düşürür ve geliri artırır; bu durumda para politikası en yüksek etkinliğe sahiptir. Para politikasının etkisiz kaldığı durum, para talebinin faize tam duyarlı olduğu yatay LM (likidite tuzağı) hâlidir. Bu nedenle A ve B şıkları yanlış olan II'yi içerdiği ve III'ü dışarıda bıraktığı için, D şıkkı II'yi içerdiği için, E şıkkı da II'yi kapsadığı için hatalıdır.

Bilinmesi gereken kural: Para talebi faize duyarsızsa LM dikeydir; maliye politikası tamamen etkisiz, para politikası tam etkilidir.

Bu sorunun doğru cevabı C şıkkıdır (I ve III), çünkü Endonezya ve İran'ın üretim verilerine göre fırsat maliyetlerini hesapladığımızda hem İran'da plastiğin maliyetinin 5 birim kumaşa eşit olduğunu hem de iki ülke arasındaki ticaretin 4 ile 5 birim kumaş aralığında dengeleneceğini görürüz.

Öncelikle I. önermenin neden doğru olduğunu adım adım inceleyelim: Fırsat maliyeti, bir malı üretmek için vazgeçilen diğer malın miktarıdır. Tabloya göre İran'da 1 saatte 20 birim kumaş veya 4 birim plastik üretilebiliyor. Yani İran, 4 birim plastik üretmek için 20 birim kumaş üretiminden vazgeçiyor; bu durumda 1 birim plastiğin fırsat maliyeti 20 ÷ 4 = 5 birim kumaştır. Bu hesaplama I. önermeyi kesinlikle doğru kılar.

Şimdi II. önermenin neden yanlış olduğunu bakalım: Bir ülkenin uzmanlaşması için "göreceli üstünlük" kuralına bakmamız gerekir. Endonezya için 1 birim plastiğin maliyeti 8 ÷ 2 = 4 birim kumaştır, İran için ise 5 birim kumaştır. Endonezya plastiği daha ucuza (daha az kumaş feda ederek) üretebildiği için plastik üretiminde uzmanlaşmalıdır. Kumaş üretiminde ise Endonezya'nın maliyeti 2 ÷ 8 = 0.25 plastik, İran'ınki 4 ÷ 20 = 0.2 plastik olduğu için İran kumaşta daha avantajlıdır. Dolayısıyla Endonezya kumaşta değil, plastikte uzmanlaşır; bu yüzden II. önerme yanlıştır.

Son olarak III. önermenin neden doğru olduğunu açıklayalım: Dış ticaret haddi (takas oranı), iki ülkenin fırsat maliyetleri arasında bir yerde oluşur. Endonezya plastiği 4 birim kumaşa mal ederken, İran 5 birim kumaşa mal eder. Ticaretin her iki ülke için de karlı olması için, plastiğin takas oranı Endonezya'nın maliyeti olan 4 birim kumaştan yüksek, İran'ın maliyeti olan 5 birim kumaştan düşük olmalıdır. Bu da plastiğin 4 ile 5 birim kumaş arasında takas edileceği anlamına gelir, bu da III. önermeyi doğru yapar.

Bu soruyu çözebilmek için göreceli üstünlük, fırsat maliyeti ve dış ticaret haddi kavramlarını ve bunların nasıl hesaplandığını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, doğru seçenek I ve III. önermelerin doğru olduğu C şıkkıdır.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Soru, tekel (monopol) piyasalarında firmanın piyasa gücünü nasıl ölçtüğünü soruyor.

Gelin adım adım inceleyelim:

1. Neden Doğru Cevap D (Lerner Endeksi)?

Lerner Endeksi, bir firmanın fiyatı, maliyetinin üzerinde ne kadar belirleyebildiğini gösteren en temel ölçüttür. Tekelci bir firma, rekabetin olmadığı bir ortamda malını maliyetin çok üzerinde satabilir. Lerner Endeksi tam olarak bu "fiyat ile marjinal maliyet arasındaki farkın" fiyat oranını hesaplar.

Formülü şöyledir: L = (P - MC) / P (Burada P: Fiyat, MC: Marjinal Maliyet)

• Eğer endeks 0 ise firma tam rekabettedir (fiyat maliyete eşittir).
• Eğer endeks 1'e yakınsa firma çok güçlü bir tekeldir (fiyat maliyetten çok yüksektir).

Yani, soruda "Monopol gücünü ölçen kavram" dendiğinde, doğrudan bu formülü ve mantığını ifade eden Lerner Endeksi en doğru cevaptır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu soruya uymadığını kısaca açıklayalım:

• A) Dara kaybı: Bu kavram, piyasa dengesizliğinden kaynaklanan toplam refah kaybını ifade eder. Tekel gücünün sonucunda ortaya çıkan bir kayıp türüdür, ancak tekelin gücünü ölçen bir araç değildir.
• B) Gini katsayısı: Bu, gelir dağılımı eşitsizliğini ölçen bir istatistiksel ölçüttür. Ekonomide "zenginlik dağılımı" ile ilgilenir, tekelleşme gücüyle doğrudan bir ilgisi yoktur.
• C) Köşe dengesi: Bu, mikroekonomide tüketici teorisine aittir. Tüketicinin bütçe kısıtı ile en yüksek faydayı elde ettiği noktayı (köşe çözümünü) ifade eder. Piyasa yapısı veya tekelleşme ile ilgili değildir.
• E) Rawls kuralı: Bu bir adalet ve etik ilkesidir. Toplumun en yoksul üyesinin durumunu en iyi hale getirmeyi hedefler. Ekonomik ölçüm aracı değil, felsefi bir yaklaşımdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Piyasa Yapıları" konusundaki "Tekel Teorisi" ve "Piyasa Gücü Ölçümü" başlıklarını iyi bilmelisin.

Özetle; bir firmanın fiyatı maliyetin ne kadar üzerinde belirleyebildiğini hesaplayan formülün Lerner Endeksi olduğunu ezberlemen yeterli olacaktır.

Başarılar dilerim!