2022/3 SGS İktisat (Ekonomi) Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Öncelikle sorunun ne istediğine bakalak: "Gelir Tüketim Eğrisi" (GTE) ile ilgili olan ifadelerden hangileri YANLIŞtır?

Gelir Tüketim Eğrisi, bir malın fiyatı sabit kalırken, tüketicinin gelirinin değişmesi sonucu tüketim miktarının nasıl değiştiğini gösteren eğridir. Şimdi maddeleri tek tek inceleyelim:

1. Neden D Şıkkı Doğru? (Hangi İfadeler Yanlış?)

Doğru cevabın D olması için, II ve III numaralı ifadelerin yanlış olması gerekir. Gelin bunları inceleyelim:

• II. İfade Neden Yanlış?
• İfade: "Pozitif eğimli olması eksenlerdeki malların düşük mal olduğunu gösterir."
• Açıklama: Gelir Tüketim Eğrisi'nde eksenlerden biri gelir, diğeri mal miktarıdır. Eğer eğri pozitif eğimliyse (yukarı çıkıyorsa), gelir arttıkça malın tüketimi de artıyor demektir. Bu, o malın "normal mal" olduğunu gösterir.
• Hata: "Düşük mal" (inferior good), gelir arttıkça tüketimin azaldığı durumdur ve bu durumda eğri negatif (aşağı) eğimlidir. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.

• III. İfade Neden Yanlış?
• İfade: "X malı fiyatının artması, üzerinde bir noktadan başka bir noktaya harekete yol açar."
• Açıklama: Gelir Tüketim Eğrisi'nin tanımı gereği, fiyat sabittir. Bu eğri üzerinde hareket etmek, gelirin değişmesinden kaynaklanır.
• Hata: Eğer malın fiyatı değişirse, bu Gelir Tüketim Eğrisi üzerinde bir hareket değil, tüm eğrinin kayması (yer değiştirmesi) demektir. Fiyat değişimi, Gelir Tüketim Eğrisi'ni değil, "Talep Eğrisi"ni veya "Bütçe Doğrusu"nu etkiler. Bu ifade de yanlıştır.

Sonuç: II ve III ifadeleri yanlıştır. Soru "hangileri yanlıştır?" diye sorduğu için cevap D şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• I. İfade: "Üzerinde bir noktadan başka bir noktaya hareketle toplam fayda düzeyi değişir."
• Bu ifade DOĞRUDUR. Gelir Tüketim Eğrisi üzerinde gelir değiştiği için tüketim miktarı değişir ve bu da toplam faydada bir değişim yaratır. Soru "yanlış olanı" sorduğu için bu ifadeyi eleriz.
• A, B ve C Şıkları: Bu şıklar, yukarıda açıkladığımız II ve III hatalarını içermediği veya eksik içerdiği için doğrudan elenir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Mikroekonomi" dersinin "Tüketici Davranışları" konusundaki şu iki temel kavramı iyi bilmen gerekir:

• Gelir Tüketim Eğrisi (GTE) Tanımı: Fiyat sabitken, gelir değişiminin tüketim miktarına etkisi.
• Normal Mal ve Düşük Mal Ayrımı:
• Gelir artınca tüketim artıyorsa -> Normal Mal (Pozitif eğim).
• Gelir artınca tüketim azalıyorsa -> Düşük Mal (Negatif eğim).
• Eğri Üzerinde Hareket vs. Eğrinin Kayması:
• Fiyat değişimi -> Eğrinin kayması (yer değiştirmesi).
• Gelir değişimi -> Eğri üzerinde nokta değişimi (hareket).

Özetle: Gelir Tüketim Eğrisi'nde fiyat değişmez, sadece gelir değişir. Eğri yukarı çıkıyorsa mal normaldir, aşağı iniyorsa mal düşük mallardır. Fiyat değişimi bu eğri üzerinde hareket değil, eğrinin yer değiştirmesidir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım çözelim. Soru, Tam Rekabet Piyasası ve Kısa Dönem Maliyet kavramlarını birleştiriyor.

Önce sorunun mantığını kuralım, sonra doğru cevabı bulalım.

1. Doğru Cevap Neden E (10)?

Bu sorunun kalbi "Kâr Maksimizasyonu Kuralı"dır. Tam rekabet piyasasında bir firma, kârını en üst düzeye çıkarmak için Marjinal Maliyet (SMC) ile Piyasa Fiyatı (P)'i eşitler.

Formül şudur: SMC = P

Gelin adım adım hesaplayalım:

• Toplam Maliyet (SRTC) Denklemi:

Soruda verilen toplam maliyet fonksiyonu: $$SRTC = 3q^2 + aq + 5$$ (Burada 3q^2 değişken maliyet, aq değişken maliyetin bir parçası ve 5 sabit maliyettir.)

• Marjinal Maliyeti (SMC) Bulma:

Marjinal Maliyet, toplam maliyetin üretim miktarına (q) göre türevidir (türev almak, katsayıyı üssün önüne alıp üssü 1 azaltmaktır).

• 3q^2'nin türevi → 6q
• aq'nın türevi → a
• 5'in türevi → 0 (Sabit maliyetin marjinal maliyeti yoktur).

Yani: SMC = 6q + a

• Denge Koşulunu Uygulama:

Soruda bize iki önemli bilgi veriliyor:

• Piyasa Fiyatı (P) = 40
• Denge Üretim Miktarı (q) = 5

Kâr maksimizasyonu kuralına göre (SMC = P) denklemimizi kuruyoruz: $$6q + a = 40$$

q yerine 5'i yazalım: $$6(5) + a = 40$$ $$30 + a = 40$$

Buradan a'yı bulalım: $$a = 40 - 30$$ a = 10

Sonuç olarak, E şıkkı olan 10 doğru cevaptır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar (A, B, C, D), ya türev alma hatası yapıldığında ya da denge koşulu (SMC=P) yerine yanlış bir formül (SRTC=P gibi) kullanıldığında çıkan hatalı sonuçlardır.

• A (2), B (4), C (6), D (8): Bu sayılar, türev alınırken katsayıların yanlış hesaplanması (örneğin 3q^2'nin türevi alınırken 6 yerine 3 alınması gibi) veya q=5 yerine başka bir sayı kullanılması durumunda ortaya çıkabilecek rastgele hatalardır. Örneğin, eğer SMC = 3q + a gibi yanlış bir türev alınırsa sonuç farklı çıkar. Ancak matematiksel türev kuralı (6q) kesin olduğu için bu şıklar matematiksel olarak tutarsızdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisiniz:

• Marjinal Maliyet (SMC) Hesaplaması: Toplam maliyet fonksiyonunun türevini alarak marjinal maliyet fonksiyonunu bulabilmek. (Kalkülüsün temel mantığı).
• Tam Rekabet Piyasasında Denge: Firmanın kârını maksimize etmek için Marjinal Maliyetin (SMC) Piyasa Fiyatına (P) eşit olması gerektiği kuralı (SMC = P).

Özetle: Soru sana "Maliyet fonksiyonundan türev al, fiyatla eşitle ve bilinmeyeni bul" diyor. Cevap 10'dur.

Bu soru, makroekonomideki farklı model yaklaşımlarını ayırt etmeni istiyor. Doğru cevap C) Yeni Klasik model'dir.

Gelin bu cevabı neden doğru olduğunu adım adım inceleyelim ve diğer şıkların neden elendiğini görelim.

Neden C Şıkkı (Yeni Klasik Model) Doğru?

Soruda iki temel özellik verilmiş:

• Fiyatların esnek olması: Piyasaların anında dengelendiği, fiyatların ve ücretlerin yukarı veya aşağı esnek hareket ettiği varsayımı.
• Rasyonel Bekleyişler: Ekonomik aktörlerin (hanehalkı, firmalar) gelecekle ilgili beklentilerini oluştururken, tüm mevcut bilgileri ve ekonomik modellerin mantığını kullanarak en akılcı tahminleri yaptıkları varsayımı.

Yeni Klasik Makroekonomi tam olarak bu iki özelliği birleştirir. Bu modele göre, fiyatlar esnek olduğu için piyasalar sürekli tam istihdamda çalışır ve para politikaları gibi beklenen politikalar, rasyonel beklentiler sayesinde reel ekonomiyi (üretim ve istihdamı) uzun vadede etkilemez. Sadece beklenmeyen şoklar kısa vadeli dalgalanmalar yaratabilir. Soruda belirtilen "esnek fiyat" ve "rasyonel beklenti" kriterleri, Yeni Klasik modelin en temel tanımlarıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Yeni Keynesyen Model: Bu model, fiyatların katı (esnek olmayan) olduğunu kabul eder. İnsanlar fiyatları hemen değiştiremez (örneğin sözleşmeler nedeniyle). Bu yüzden fiyatların esnek olduğu varsayımıyla çelişir.
• B) Parasal Model: Bu model genellikle döviz kuru belirleme üzerine odaklanır ve fiyatların esnekliği kadar, rasyonel beklentiler hipotezini merkeze alan bir makro model tanımı olarak kullanılmaz. Daha çok para arzı ve döviz kuru ilişkisine bakar.
• D) Keynesyen Model: Klasik Keynesyen modelde fiyatlar ve ücretler katıdır (aşağıya esnek değildir). Ekonomik durgunlukların kalıcı olabileceğini savunur. "Fiyatların esnek olduğu" varsayımı bu modeli eler.
• E) Klasik (Neoklasik) Model: Bu model fiyatların esnek olduğunu kabul eder, ancak rasyonel beklentiler hipotezi 1970'lerde Lucas tarafından geliştirilmiştir. Klasik model genellikle "akılcı olmayan" veya statik beklentilerle çalışır. Soruda özellikle "rasyonel bekleyişler" vurgusu yapıldığı için, bu modeli tanımlayan en güncel ve doğru terim "Yeni Klasik"tir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Makroekonomik Model Türleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu ayrımı yapmalısın:

• Fiyatlar Esnek mi, Katı mı? (Yeni Klasik ve Klasik -> Esnek; Keynesyen ve Yeni Keynesyen -> Katı)
• Beklentiler Nasıl Oluşuyor? (Rasyonel Bekleyişler -> Yeni Klasik ve Yeni Keynesyen; Akılcı Olmayan/Adaptif Bekleyişler -> Klasik ve Eski Keynesyen)

Özetle: Fiyatlar esnek VE rasyonel beklentiler varsa, cevap Yeni Klasik Model'dir.

Başarılar dilerim!

Bu soru, Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GYİH) hesaplamalarında kullanılan Harcama Yaklaşımını ve "Hükümet Alımları" kaleminin tam olarak neyi kapsadığını anlamana dayanıyor. SMMM stajı için bu konu, ekonominin temelini oluşturan en önemli kavramlardan biridir.

Gelin soruyu adım adım çözelim:

1. Neden Doğru Cevap E (I, II ve III) Şıkkıdır?

Harcama yaklaşımına göre GYİH şu formülle hesaplanır: GYİH = Tüketim + Yatırım + Hükümet Alımları + Net İhracat.

Buradaki kritik nokta "Hükümet Alımları" (G) kalemidir. Bu kalem, hükümetin mal ve hizmet satın almasını ifade eder. Yani hükümetin bir işçiye maaş vermesi, bir köy yollarını yaptırmak için inşaat firmasına ödeme yapması veya orduya silah alması gibi durumlar buraya girer. Çünkü bu işlemler sonucunda bir mal veya hizmet üretilmiş ve ekonomiye katılmıştır.

Şimdi sorudaki maddeleri tek tek inceleyelim:

• I. Sübvansiyonlar: Hükümetin bir firmaya veya kişiye yaptığı para transferleridir. Karşılığında hükümetin eline geçen somut bir mal veya hizmet yoktur. Sadece para aktarımı vardır. Bu yüzden GYİH hesabında "Hükümet Alımları"na dahil edilmez.
• II. İşsizlere yapılan ödemeler: Bunlar da Gelir Transferi örneğidir. İşsizlik maaşı alan kişiye hükümetin bir mal veya hizmet satmamıştır. Sadece gelir aktarımı vardır. Bu da "Hükümet Alımları"na girmez.
• III. Hükümetin yaptığı faiz ödemeleri: Devletin borçlanma faizlerini ödemesi de bir Gelir Transferidir. Faiz ödenirken hükümetin eline geçen yeni bir mal veya hizmet üretilmez. Bu nedenle bu da "Hükümet Alımları"na dahil edilmez.

Sonuç: Soruda sorulan "Hükümet Alımları" kalemi, hiçbiri içermemektedir. Dolayısıyla I, II ve III maddelerinin hepsi bu kalem dışındadır. Bu durumu ifade eden tek şık E seçeneğidir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar (A, B, C, D), maddelerden bir veya birkaçının "Hükümet Alımları"na dahil olduğunu varsayar. Ancak yukarıda açıkladığımız gibi:

• Sübvansiyonlar (I) bir alım değil, transferdir.
• İşsizlik ödemeleri (II) bir alım değil, transferdir.
• Faiz ödemeleri (III) bir alım değil, transferdir.

Bu maddelerden hiçbiri hükümetin mal/hizmet satın alması olmadığı için, bunlardan herhangi birini "Hükümet Alımları"na dahil eden şıklar (A, B, C, D) mantıksal olarak hatalıdır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Makroekonomi" dersinin "Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GYİH) Hesaplanması" konusunu bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Hükümet Alımları (G) ile Gelir Transferleri arasındaki farkı ayırt etmek.
• Hükümet Alımı: Karşılığında mal/hizmet üretilir (Örn: Maaş ödenen memur, yapılan yol).
• Gelir Transferi: Karşılığında mal/hizmet üretilmez, sadece para aktarılır (Örn: Emekli maaşı, işsizlik yardımı, sübvansiyon, faiz ödemesi).
• Gelir transferlerinin GYİH hesabında doğrudan bir kaleme dahil edilmediğini, ancak bu parayı alanların harcamaları üzerinden dolaylı olarak ekonomiye girdiğini bilmek.

Özetle: Soru sana "Hükümetin bir şey satın alıp almadığını" soruyor. Sübvansiyon, işsizlik maaşı ve faiz ödemelerinde hükümetin bir şey satın alması söz konusu olmadığı için bunlar "Hükümet Alımları"na girmez. Doğru cevap E'dir.

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır. Gelin, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım.

Neden Doğru Cevap "I ve II" (B Şıkkı)?

Bu sorunun temelinde Enflasyon Hedeflemesi rejimi yatar. Türkiye'de bu sistemin tarihçesini ve işleyişini bilmek soruyu çözmemiz için yeterli.

• I. Madde Doğru: Türkiye'de enflasyon hedeflemesi rejimi 2002 yılında (öncelikle örtük olarak, yani enflasyon hedefi açıkça duyurulmadan ama politika buna göre belirlenerek) başlamıştır. Daha sonra 2006 yılında ise enflasyon hedefleri açıkça ilan edilerek açık bir rejime geçilmiştir. Yani bu ifade tarihsel olarak %100 doğrudur.
• II. Madde Doğru: Enflasyon hedeflemesi sisteminde, Merkez Bankası enflasyon için bir nokta hedef belirler. Örneğin; "Bu yıl enflasyon %5 olacak" der. Bu, bir aralık (aralık hedefi) değil, tek bir hedef noktasıdır. Bu da doğru bir ifadedir.

Bu iki madde doğru olduğu için cevap B şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi neden diğer seçeneklerin elendiğini görelim:

• III. Madde Yanlış: "Enflasyon hedefi sadece TCMB tarafından belirlenir" ifadesi yanlıştır. Türkiye'de enflasyon hedeflemesi rejiminde, enflasyon hedefi Hükümet (Maliye Bakanlığı) ile TCMB arasında yapılan ortak kararla belirlenir. Sadece Merkez Bankası tek başına karar veremez. Bu maddeyi doğru kabul eden C, D ve E şıklarını eleriz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Para ve Para Politikası" konusundaki Enflasyon Hedeflemesi Rejimi'ni iyi bilmelisin. Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Türkiye'de bu sistemin ne zaman örtük, ne zaman açık hale geldiği (2002 ve 2006).
• Hedefin nasıl belirlendiği (Hükümet ve TCMB ortaklığı).
• Hedefin nokta mı yoksa aralık mı olduğu.

Başarılar dilerim!

J eğrisi, bir ülkenin para biriminin değer kaybetmesi (devalüasyon) ile o ülkeden yapılan net ihracat arasındaki zaman içinde değişen ilişkiyi gösteren temel bir makroekonomi kavramıdır; bu eğri, devalüasyonun hemen ardından ticaret dengesinin önce daha da kötüleşip (çünkü eski sözleşmelerin fiyatı değişmeden devam etmesi ve talebin yavaş tepki vermesi nedeniyle) daha sonra ise zamanla iyileşerek yukarı doğru bir "J" şekli çizmesini ifade eder. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu şu şekilde açıklayabiliriz: A şıkkındaki işsizlik ve enflasyon ilişkisi "Phillips Eğrisi" ile açıklanırken, B şıkkındaki reel döviz kuru ve yatırım doğrudan bir eğriyle adlandırılmaz, C şıkkındaki büyüme ve işsizlik "Okun Yasası" ile, E şıkkındaki cari açık ve enflasyon ise doğrudan tek bir eğriyle tanımlanmayan karmaşık bir ilişkidir. Bu soruyu çözebilmek için Makro İktisat dersinde Döviz Kuru ve Dış Ticaret Dengesi konusunu, özellikle devalüasyonun kısa ve uzun vadeli etkilerini anlatan J-Eğrisi kuralını bilmek gerekir.