2023/2 SGS İktisat (Ekonomi) Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Öncelikle sorunun anahtar kavramını anlamamız gerekiyor: "Tarife Dışı Ticaret Engelleri".

• Tarife: Malların gümrük kapısından geçerken ödenen vergilerdir (örneğin: "Bu aracı ithal ediyorsun, %20 vergi öde").
• Tarife Dışı Engel: Vergi ödemekle ilgili olmayan, devletlerin ticareti kısıtlamak için koyduğu yasal veya idari kurallardır. Yani, vergi yoksa ama yine de ticaret zorlaştırılıyorsa, bu bir "tarife dışı engel"dir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

1. Neden Doğru Cevap D (II ve III) Şıkkıdır?

Soruda verilen maddeleri tarife dışı engeller açısından değerlendirelim:

• I. İthal malları üzerine konan vergiler: Bu bir TARİFEdir. Soru "tarife dışı" olanları sorduğu için bu madde elenir. (Bu yüzden A, C ve E şıkları da elenir).
• II. Kotalar: Devlet, "Bu yıl sadece 1000 adet yabancı araba ithal edebilirsiniz" der. Burada bir vergi yoktur, sadece miktar sınırı vardır. Bu, klasik bir tarife dışı engeldir.
• III. Gönüllü İhracat Sınırlamaları: Bu, ithal eden ülkenin değil, ihraç eden ülkenin (örneğin Japonya'nın) "Biz size 1000 araba satarız, daha fazla satmayız" demesidir. Bu da bir miktar kısıtlamasıdır ve vergi içermez. Bu da tarife dışı bir engeldir.

Sonuç olarak; vergi olan I. maddeyi eledik, geriye sadece miktar kısıtlamaları olan II ve III maddeleri kaldı. Bu da D şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A, C ve E Şıkları: Bu şıkların hepsi I. maddede (Vergiler) yer alıyor. Soru "tarife dışı" olanı sorduğu için, içinde vergi olan hiçbir şık doğru olamaz.
• B Şıkkı: Sadece "Kotalar"ı (II) doğru bulmuş ama "Gönüllü İhracat Sınırlamaları"nı (III) gözden kaçırmış. Oysa ikisi de aynı mantıkla (miktar kısıtlaması) tarife dışı engeldir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Uluslararası Ticarette Korumacı Önlemler" konusunu birmen gerekir.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Tarifeler: Vergi oranlarıdır.
• Tarife Dışı Engeller: Vergi değil, kota (miktar sınırı), ihracat kısıtlamaları, teknik standartlar veya gönüllü ihracat sınırlamaları gibi ticareti doğrudan durduran veya azaltan kurallardır.

Özetle: Soru sana "Hangisi vergi değil de ticareti kısıtlayan bir kuraldır?" diye soruyor. Cevap da vergi olmayan Kotalar ve İhracat Sınırlamalarıdır.

Başarılar dilerim!

Bu soru, ekonomi biliminin en temel ve en önemli konularından biri olan "Talep Eğrisi Kaymaları" ile ilgilidir. SMMM stajı için bu kavramı iyi anlaman, gelecekteki maliyet ve fiyat analizlerinde sana çok yardımcı olacaktır.

Gelin soruyu adım adım çözelim.

1. Neden Doğru Cevap D (II ve III) Şıkkıdır?

Öncelikle şunu netleştirelim: Talep Eğrisi bir malın fiyatı değiştiğinde değil, fiyat dışındaki diğer faktörler değiştiğinde kayar. Soruda sorulan durumlar şunlardır:

• Durum II: X malına ikame olan malın fiyatının yükselmesi.
• Mantık: "İkame mal" demek, X malının yerine geçebilecek başka bir üründür. Örneğin, X malı "Tereyağı" olsun, ikame malı da "Margarin" olsun. Eğer Margarinin fiyatı çok artarsa, insanlar Margarin almaz, daha ucuz olan Tereyağı'na (X malına) yönelirler.
• Sonuç: X malına olan talep artar. Talep artışı, eğriyi sağa kaydırır. Bu durum doğrudur.

• Durum III: X malının tamamlayıcısı olan malın fiyatının düşmesi.
• Mantık: "Tamamlayıcı mal" demek, X malı ile birlikte tüketilen üründür. Örneğin, X malı "Bilgisayar", tamamlayıcısı "Bilgisayar Yazılımı" olsun. Eğer Yazılımın fiyatı düşerse, insanlar daha fazla yazılım alır ve bu da daha fazla bilgisayar (X malı) almaları gerektiği anlamına gelir.
• Sonuç: X malına olan talep artar. Talep artışı, eğriyi sağa kaydırır. Bu durum da doğrudur.

Özetle: İkame malın fiyatı arttığında veya tamamlayıcı malın fiyatı düştüğünde, X malına olan talep artar ve talep eğrisi sağa kayar. Bu yüzden II ve III doğru kombinasyondur.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• Durum I (X malının fiyatının düşmesi): Bu en sık yapılan hatadır! Bir malın kendi fiyatının düşmesi, talep eğrisini kaydırma. Talep eğrisi üzerinde hareket (aşağı doğru kayma) yaratır. Yani fiyat düşerse, talep edilen miktar artar ama eğri yerinde durur, sadece nokta değişir. Eğriyi sağa kaydıran şey fiyat dışı faktörlerdir. Bu yüzden "I" şıkkı yanlıştır.

• A, B ve C Şıkları: Bu şıkların hepsi "I" (fiyat düşmesi) durumunu içerdiği için doğrudur. Sadece "I" durumunu içermeyen D şıkkı kalır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Talep Eğrisi Kaymaları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu ayrımı yapmalısın:

• Talep Eğrisi Üzerinde Hareket: Sadece malın kendi fiyatı değiştiğinde oluşur. (Eğri kaymaz, nokta hareket eder).
• Talep Eğrisinin Kayması: Malın kendi fiyatı değişmediği halde; gelir, ikame mal fiyatı, tamamlayıcı mal fiyatı, beklentiler veya nüfus gibi dış faktörler değiştiğinde oluşur. Eğri sağa (talep artışı) veya sola (talep azalışı) kayar.

Kural Özeti:

• İkame malın fiyatı ↑ (Artarsa) -> Talep Sağa kayar.
• Tamamlayıcı malın fiyatı ↓ (Düşerse) -> Talep Sağa kayar.
• Kendi fiyatı ↓ (Düşerse) -> Eğri hareket eder, kaymaz.

Başarılar dilerim, bu temel ekonomi bilgisi SMMM sınavlarında ve mesleki hayatta her zaman karşına çıkacaktır!

Bu soru, ekonomi biliminin en temel ve önemli kavramlarından biri olan "Talebin Fiyat Esnekliği"ni ölçüyor. SMMM stajı için bu kavramı iyi anlaman, gelecekteki vergi ve fiyat analizlerinde sana çok yardımcı olacak.

Gelin soruyu adım adım çözelim:

1. Neden C Şıkkı Doğru?

Soruda bize iki şey veriliyor:

• Fiyat düşüyor (Fiyat azalıyor).
• Talep miktarı artıyor (Ama bu artış, fiyat düşüşünden daha az).

Buradaki mantık şudur:

• Fiyat %10 düştüğünde, talep miktarı %5 artıyorsa; fiyat düşüşüne tepki vermiş oluyoruz ama bu tepki zayıf.
• Ekonomide buna "Esneklik 1'den Küçüktür" (veya "Esneklik Yetersizdir") denir. Yani fiyat değişimine talep miktarı o kadar da duyarlı değil.

Formül Mantığı: Esneklik Katsayısı = (Talep Miktarı Değişim Oranı) / (Fiyat Değişim Oranı)

Soruda "Talep artış oranı < Fiyat düşüş oranı" dendiği için, pay (talep) payda (fiyat)tan küçüktür. Bu durumda sonuç 1'den küçük çıkar.

• Doğru Cevap: C) 1'den küçüktür.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden eliyoruz, kısaca bakalım:

• A) 1'den büyüktür: Bu şık, fiyat %10 düştüğünde talebin %15 artması gibi durumlarda doğrudur. Yani talep fiyat değişimine çok duyarlı olursa bu şık doğru olurdu. Soruda ise talep artışının daha az olduğu belirtilmiş.
• B) 1'e eşittir: Bu durum, fiyat %10 düştüğünde talebin de tam olarak %10 artmasıdır. Yani değişim oranları eşit olmalıdır. Soruda "daha küçük" dendiği için bu şık da elenir.
• D) 0'a eşittir: Bu, "Tam Esneklik" değil, "Tam Esneklik Olmayan" (Sabit Talep) durumudur. Fiyat ne kadar düşerse düşsün talep miktarı hiç artmaz. Soruda talep miktarı arttığı için bu şık yanlıştır.
• E) Sonsuza eşittir: Bu, "Tam Esneklik" durumudur. Fiyatın çok küçük bir düşüşünde bile talep miktarı sonsuza kadar artar. Bu da sorudaki senaryoya uymaz.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Talebin Fiyat Esnekliği" konusunu bilmelisin.

Özellikle şu üç durumu ayırt edebilmelisin:

• Esneklik > 1: Talep fiyat değişimine çok duyarlıdır (Lüks mallar genelde böyledir).
• Esneklik < 1: Talep fiyat değişimine az duyarlıdır (Temel gıda maddeleri genelde böyledir). Soruda bu durum var.
• Esneklik = 1: Değişim oranları eşittir.

Özetle: Soru sana "Fiyat düşüşüne talep miktarı tepkisi zayıf kaldı" diyor. Bu da esneklik katsayısının 1'den küçük olduğunu gösterir. Cevap C şıkkıdır.

Bu soru, makroekonomide "Çoğaltıcı Etki" (Multiplier Effect) konusunu ve açık ekonomi modelini ölçüyor. Soruyu adım adım, sanki bir sınıfta anlatıyormuş gibi çözelim.

1. Neden Doğru Cevap E (125) Şıkkıdır?

Öncelikle soruda bize verilenleri basitleştirelim:

• Vergiler yok: Yani gelir vergisi oranı 0. Bu, tüm gelirin harcanabilir gelir olduğunu gösterir.
• Marjinal Tüketim Eğilimi (MPC): 0,5. (Gelir 1 birim artarsa, 0,5 birimi harcanır).
• Marjinal İthalat Eğilimi (MPM): 0,3. (Gelir 1 birim artarsa, 0,3 birimi ithalata gider).
• Hükümet Alımları Artışı (Delta G): 100 ₺.

Bizden istenen, bu 100 ₺lik artışın ekonomi üzerindeki toplam denge gelir artışını bulmaktır. Bunun için "Çoğaltıcı Çarpanı" formülünü kullanmamız gerekir.

Formül: Açık ekonomide ve vergisiz durumda çarpan formülü şöyledir: $$k = \frac{1}{1 - MPC + MPM}$$

Burada dikkat etmen gereken nokta şudur: Harcanabilir gelirin bir kısmı ithalata gittiği için, ekonominin içinde kalıp tekrar harcanacak olan kısım azalır. Bu yüzden formülde MPC'yi çıkarırken, MPM'yi toplam harcama eğiliminden düşüyoruz (yani paydada +MPM yazar).

Hesaplama:

• Payda kısmını hesaplayalım: 1 - 0,5 + 0,3 = 0,8
• Çarpanı bulalım: k = (1/0,8) = 1,25
• Gelir değişimini bulalım: Delta Y = k × Delta G
• Delta Y = 1,25 × 100
• Delta Y = 125

Sonuç olarak, hükümetin 100 ₺ harcaması, ekonominin toplam gelirini 125 ₺ artırır. Bu yüzden doğru cevap E şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar, formülde yapılan hatalardan kaynaklanır:

• A) 25: Bu cevap, çarpanı yanlış hesaplayıp (örneğin 1 - 0,5 - 0,3 = 0,2 ve 1/0,2 = 5 gibi bir mantıkla) ya da çarpanı 100'e bölerek bulunmuş olabilir. Mantığı yok.
• B) 50: Bu cevap, çarpanı 0,5 olarak almaktan kaynaklanır. Yani sadece MPC'yi (1/0,5) dikkate alıp, ithalatı ve vergi etkisini tamamen görmezden gelmiştir.
• C) 75: Bu cevap, çarpanı 0,75 olarak almaya çalışmaktan kaynaklanır. Genellikle $1 - MPC$ formülü (1 - 0,5 = 0,5) ile MPM'nin ($0,3$) çarpımı veya toplamı karıştırılarak bulunur.
• D) 100: Bu cevap, çarpanın 1 olduğu varsayımıdır. Yani hükümetin harcadığı 100 ₺'nin sadece 100 ₺lik gelir yarattığı, hiçbir çoğaltıcı etkisi olmadığı varsayımıdır. Bu, kapalı ekonomide bile vergi olmadığı için doğru olmaz.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel kavramı iyi bilmelisin:

• Çoğaltıcı Etki (Multiplier Effect): Ekonomik bir değişimin (hükümet harcaması, yatırım vb.) toplam geliri ne kadar artıracağını hesaplayan formül.
• Açık Ekonomi Modeli: Ekonomide ithalatın varlığı durumunda çarpan formülünün nasıl değiştiğini bilmek. (Vergisiz açık ekonomide çarpan = 1 / (1 - MPC + MPM)).

Özetle: Soru sana "Hükümet 100 harcadı, ekonomi ne kadar büyüdü?" diye soruyor. İthalatın ekonomiden kaçıp gittiğini (MPM) ve harcanan kısmı (MPC) formüle doğru yerleştirirsen, cevap 125 çıkar.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturmuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine odaklanalım: "Yapısal İşsizlik".

Neden Doğru Cevap E (III ve IV) Şıkkıdır?

Yapısal işsizlik, ekonominin yapısında veya iş gücü piyasasının temel özelliklerinde meydana gelen kalıcı ve köklü değişimler sonucu ortaya çıkar. Yani, iş arayanların yetenekleri ile işverenlerin aradığı nitelikler arasında bir uyumsuzluk vardır. Bu uyumsuzluk geçici değil, ekonominin dönüşümüyle birlikte kalıcı hale gelir.

Sorudaki maddeleri bu tanıma göre inceleyelim:

• III. Tüketicilerin tercihlerinin değişmesi: Tüketiciler artık eski ürünleri değil, yeni ürünleri istiyor. Bu durumda eski sektörler (örneğin film filmi üreten fabrikalar) kapanır, yeni sektörler (örneğin dijital içerik üretimi) doğar. Eski işlerde çalışanlar, yeni sektörün gerektirdiği yeteneklere sahip olmadıkları için işsiz kalırlar. Bu bir yapısal sorundur.
• IV. Teknolojide meydana gelen değişim: Otomasyon ve yapay zeka gibi teknolojik gelişmeler, bazı meslekleri tamamen ortadan kaldırabilir veya gereksiz hale getirebilir. Örneğin, bir banka memurunun işini bir yazılım yapabilir. Bu işsizlik, o kişinin çalışmak istememesinden değil, işin artık teknoloji tarafından yapılmasından kaynaklanır. Bu da yapısal işsizliğin en klasik örneğidir.

Dolayısıyla, tüketicilerin tercihi ve teknolojik gelişmeler ekonominin yapısını değiştirdiği için III ve IV numaralı maddeler yapısal işsizliği yaratır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklarda yer alan maddeler farklı işsizlik türlerine işaret eder:

• I. İş gücüne yeni katılıp iş arayanlar: Bu kişiler henüz iş piyasasına girmişlerdir. İşsizlikleri, ekonominin yapısından değil, piyasaya yeni girmiş olmalarından kaynaklanır. Buna "Frictional (Sürtünme) İşsizlik" denir. (Örn: Mezunu olan bir öğrencinin ilk işini bulana kadar geçen süre).
• II. Çalıştığı işi niteliklerine uygun bulmadığı için yeni iş arayanlar: Bu durum da kişinin işi değiştirmek istemesiyle ilgilidir. İşsizlik geçici süredir ve piyasa dengesinden bağımsızdır. Bu da "Sürtünme İşsizliği" kapsamına girer.

Eğer bu maddeler (I ve II) doğru olsaydı, cevap A şıkkı olurdu. Ancak soru "yapısal" işsizlik sorduğu için bunlar elenir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "İşsizlik Türleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu ayrımı yapmalısın:

• Sürtünme İşsizliği: İş arayanların işe girmesi arasındaki geçici zaman farkı (Yeni mezunlar, iş değiştirenler).
• Dönemsel İşsizlik: Ekonomik durgunluklar (resesyon) nedeniyle işsizlik.
• Yapısal İşsizlik: Teknoloji ve Tercih değişimleri gibi ekonominin kalıcı yapısını değiştiren faktörler nedeniyle ortaya çıkan işsizlik.

Özetle: Soruda "teknoloji" ve "tercih değişimi" gibi kalıcı yapısal değişimlerden bahsediliyorsa, cevap her zaman Yapısal İşsizliktir ve doğru şık E olmalıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle sorunun temel mantığını anlamamız gerekiyor: Merkez Bankası'nın (TCMB) ekonomideki "likiditeyi" (piyasadaki nakit miktarını) nasıl artırır?

Bunu en basit haliyle şöyle düşünebiliriz: Merkez Bankası, piyasaya para enjekte etmek istiyorsa, ya para basar (nakit verir) ya da varlık alır (karşılığında para öder). Bu işlemler sonucunda bankaların kasasında veya piyasada dolaşan para miktarı artar.

Neden Doğru Cevap "I ve II" (B Şıkkı)?

Şimdi madde madde bakalım:

• I. TCMB'nin DİBS Kesin Alımı:
• Ne oluyor? Merkez Bankası, piyasadan Devlet İç Borçlanma Senetlerini (DİBS) satın alır.
• Sonuç: Merkez Bankası bu senetleri alırken, satıcıya (genelde bankalar) para öder. Bu ödenen para piyasaya girer. Bankaların elindeki nakit artar, bu da likiditeyi artırır.
• Kural: Merkez Bankası varlık (tahvil, bono vb.) alırsa -> Piyasaya para gider (Likidite Artar).

• II. TCMB'nin Mevduat Vermesi:
• Ne oluyor? Bu ifade biraz teknik durabilir ama aslında "Merkez Bankası'nın bankalara kredi vermesi" veya "bankaların Merkez Bankası'ndaki mevduat hesabına para yatırması" anlamına gelir. Daha yaygın bir ifadeyle, Merkez Bankası bankalara likidite sağlar (kredi verir veya mevduat hesabına para ekler).
• Sonuç: Bankaların Merkez Bankası'ndaki hesaplarına para girer. Bu para bankaların elindedir ve kredi verme kapasiteleri artar. Bu da dolaylı yoldan ekonomideki likiditeyi artırır.
• Kural: Merkez Bankası bankalara para verirse -> Piyasada likidite artar.

Özetle: Hem DİBS alımıyla piyasaya para akışı olur, hem de bankalara mevduat/kredi verilerek bankaların elindeki para artırılır. Bu yüzden I ve II doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• III. TCMB'nin Likidite Senedi İhraç Etmesi:
• Ne oluyor? "İhraç etmek", yani piyasaya satmak demektir. Merkez Bankası, piyasadan para çekmek için elindeki senetleri veya yeni çıkardığı senetleri satar.
• Sonuç: Piyasadan para alır, karşılığında senet verir. Bu işlem piyasadan para çeker.
• Hata: Bu işlem likiditeyi azaltır (sıkıcı para politikasıdır). Soru ise "likiditeyi artırmak" için hangilerinin kullanıldığını sorduğu için bu madde yanlıştır.

• A, C ve D Şıkları:
• Bu şıklar, yukarıda açıkladığımız mantığa göre III. maddenin doğru olduğunu varsaydığı için veya eksik kaldığı için elenir. III. madde likiditeyi azalttığı için, içinde III. madde geçen tüm şıklar (A, C, D, E) yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Para ve Maliye Politikaları" konusundaki "Para Arzı Yönetimi" veya "Merkez Bankası'nın Para Politikası Araçları" başlığını iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ezberlemelisin:

• Açık Piyasa İşlemleri: Merkez Bankası varlık alırsa -> Para Arzı Artar. Varlık satarsa -> Para Arzı Azalır.
• Mevduat Politikası: Merkez Bankası bankalara kredi verirse/mevduat artırırsa -> Likidite Artar.

Öğrenci Notu: Sınavda "Likiditeyi Artır" veya "Para Arzını Artır" gibi bir ifade gördüğünde, aklına hemen "Merkez Bankası'nın para vermesi" veya "varlık alması" gelmelidir. "İhraç etmek", "satmak", "kredi daraltmak" gibi ifadeler ise likiditeyi azaltır.

Başarılar dilerim!