2023/3 SGS Muhasebe Standartları Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir ders anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Öncelikle TMS 7 (Nakit Akış Tablosu)'nun temel mantığını hatırlayalım. Bu tabloda nakit akışları üç ana başlıkta incelenir:

• Esas Faaliyetler: İşletmenin ana işini yaparken (ürün satıp para kazanmak veya hammadde alıp para ödemek) ortaya çıkan nakitler.
• Yatırım Faaliyetleri: Uzun vadeli varlıkların (makine, bina, arazi) alınıp satılmasından kaynaklanan nakitler.
• Finansman Faaliyetleri: Sermaye ve borçlanma işlemlerinden (kredi çekmek, borç ödemek, hisse satmak) kaynaklanan nakitler.

Şimdi madde madde gidelim:

Neden Doğru Cevap "A" (II ve III)?

Soruda "Esas Faaliyetler" soruluyor. Bu, işletmenin ana ticari faaliyetinden doğan nakit giriş ve çıkışlarıdır.

• II. Madde (Doğru): "Mal ve hizmetler için tedarikçilere yapılan nakit ödemeler". Bir işletmenin ana işi ne olursa olsun, mal alıp satmak veya hizmet vermek için tedarikçilere para ödemek, onun esas faaliyetidir. Bu bir nakit çıkışıdır ve esas faaliyetler grubuna girer.
• III. Madde (Doğru): "Fikri mülkiyet lisansından elde edilen nakit tahsilatlar". Eğer işletmenin ana işi lisans vermek veya bu lisanslardan gelir elde etmekse, buradan gelen para esas faaliyet geliridir. TMS 7'ye göre, işletmenin ana işi lisanslama ise buradaki nakit girişleri esas faaliyetler arasında gösterilir.

Bu iki madde, işletmenin "ticari döngüsü" içindeki para akışını temsil eder. Bu yüzden A şıkkı doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklarda yer alan maddeler esas faaliyetler dışındadır:

• I. Madde (Yanlış): "Makineler nedeniyle oluşan nakit çıkışları". Makine almak, işletmenin ana işini yapmak için değil, gelecekte üretim yapmak için varlık satın almaktır. Bu bir Yatırım Faaliyetidir. Esas faaliyet değil.
• IV. Madde (Yanlış): "Bankadan alınan krediye ilişkin anapara ödemesi". Kredi çekmek veya kredi borcunu geri ödemek, işletmenin sermaye yapısını ve borçlanmasını ilgilendirir. Bu bir Finansman Faaliyetidir. Esas faaliyet değildir.

Bu yüzden I ve IV numaralı maddeleri içeren B, C ve D şıkları elenir. E şıkkı ise III numaralı maddeyi (ki bu esas faaliyettir) dışladığı için yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için TMS 7 (Nakit Akış Tablosu) konusunu ve nakit akışlarının sınıflandırılmasını iyi bilmelisin. Özellikle:

• Esas Faaliyetler ile Yatırım Faaliyetleri arasındaki farkı ayırt etmelisin. (Makine alımı yatırım, mal alımı esas faaliyet).
• Finansman Faaliyetleri'nin ne olduğunu bilmelisin. (Kredi anapara ödemeleri finansman).

Özetle:

• Makine alımı = Yatırım Faaliyeti ❌
• Tedarikçiye ödeme = Esas Faaliyet ✅
• Lisans geliri = Esas Faaliyet ✅
• Kredi anapara ödemesi = Finansman Faaliyeti ❌

Doğru cevap A şıkkıdır. Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Öncelikle bu sorunun temelinde yatan en önemli kavram "Kontrol" ilişkisidir. Muhasebe ve finans dünyasında bir şirketin başka bir şirketteki payı ne kadar büyükse, o şirkete ne kadar "kontrol" edebileceği değişir. Gelir tablosu ve bilanço hazırlarken bu fark çok önemlidir.

Neden D Şıkkı Doğru? (I, III ve IV)

Soruda sorulan şey: "Hangi durumlarda taraflar arasında bir kontrol ilişkisinden söz edilebilir?"

Bunu şöyle düşün: Bir şirketin başka bir şirketteki payı, o şirketi yönetme gücüne sahip olmasını sağlar mı?

• Bağlı Ortaklık (I): Evet, kontrol vardır. Bir şirketin başka bir şirketteki oy hakkı %50'den fazla ise veya başka yollarla yönetimi eline almışsa, ona "Bağlı Ortaklık" denir. Burada kontrol açıktır.
• Müşterek Anlaşma (III): Bu biraz daha ilginç olabilir. Müşterek Anlaşma, iki veya daha fazla tarafın bir işi ortaklaşa yönettiği durumdur. Yani tek başına birisi karar veremez, herkesin onayı gerekir. Bu durumda, o iş üzerinde ortak kontrol vardır. Dolayısıyla kontrol ilişkisinden söz edilir.
• İş Ortaklığı (IV): İş Ortaklığı da benzer şekilde, tarafların bir işi ortaklaşa yönettiği ve ortak kontrol kurduğu durumdur. Burada da kontrol vardır.

Sonuç olarak; Bağlı Ortaklık (tek taraflı kontrol), Müşterek Anlaşma ve İş Ortaklığı (ortak kontrol) durumlarında kontrol ilişkisinden bahsedebiliriz. Bu yüzden I, III ve IV doğru kombinasyondur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıklardaki hatayı görelim:

• II. İştirak (Yanlış): İştirak, bir şirketin başka bir şirketteki payının %20 ile %50 arasında olduğu durumdur. Burada kontrol yoktur, sadece önemli etki vardır. Yani o şirketi yönetemezsiniz, sadece sesinizi duyurabilirsiniz. Bu yüzden "kontrol" arayan soruda "İştirak" yer almaz.
• Hata: Eğer şıklarda "İştirak" varsa, o şık yanlıştır.

• A, B ve E Şıkları: Bu şıkların hepsi "İştirak" (II) seçeneğini içeriyor. İştirak kontrol değildir, bu yüzden bu şıkların tamamı elenir.

• C Şıkkı: Sadece III ve IV'ü içerir. Ancak Bağlı Ortaklık (I) en belirgin kontrol örneğidir. Bu yüzden I'ı dışarıda bırakmak hatadır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "İştirakler ve İş Ortaklıkları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu üç kavram arasındaki farkı ezberlemen gerekir:

• Bağlı Ortaklık: Kontrol vardır. (Genelde %50 üzeri oy hakkı).
• İştirak: Kontrol yoktur, sadece önemli etki vardır. (%20-%50 arası).
• İş Ortaklığı / Müşterek Anlaşma: Ortak kontrol vardır. (Taraflar birlikte yönetir).

Özetle: Soru "kontrol" dediği için, kontrolün olmadığı İştirak'ı listeden çıkarman yeterlidir. Geriye kalanlar doğru cevaptır.

Başarılar dilerim!

Bu sorunun doğru cevabı B şıkkıdır çünkü TFRS 16 standardına göre, bir varlığın değeri düşük olsa bile, o varlığın alt kiralama yoluyla kiraya verilmesi durumunda bu işlem bir "kiralamadır" ve kiralayan açısından bir kiralama işlemi olarak değerlendirilir; standartta "değerin düşük olması" nedeniyle kiralamanın dikkate alınmayacağına dair bir istisna bulunmamaktadır. Diğer şıklara bakıldığında, A şıkkı kısa süreli kiralamalar için muafiyet olduğunu, C şıkkı kira bedelinin sabit olması zorunluluğunu (ki bu aslında yanlıştır, değişken kira bedelleri de olabilir), D şıkkı ek ödemelerin seçmeli olarak dahil edilebileceğini ve E şıkkı cayma opsiyonunun ağırlık kazanması durumunda sözleşmenin kiralama sayılmayacağını doğru ifade etmektedir; ancak soruda "hangisi yanlıştır" diye sorulduğu için, B şıkkındaki "değer düşükse kiralama sayılmaz" ifadesi TFRS 16 kurallarına aykırıdır. Bu soruyu çözebilmek için TFRS 16 Kiralamalar Standardı'nın tanım kriterleri, kısa süreli ve düşük değerli varlıklarla ilgili muafiyetler ile kiralama sözleşmesinin niteliğini belirleyen unsurlar hakkında bilgi sahibi olmak gerekir.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır. Gel, bunu neden böyle olduğunu adım adım, sanki bir hocanın tahtaya yazdığı gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap E (İştiraklerden Temettü Gelirleri)?

Bu sorunun temelinde "Vergi ile Muhasebe Farkı" yatar. Ertelenmiş vergi varlığı veya yükümlülüğü oluşabilmesi için, bir işlemin muhasebe kayıtlarında (Bilanço/Kar-Zarar) bir değeri olması, ancak vergi kanunlarında (Vergi Beyannamesi) o an için vergilendirilmemesi veya farklı bir şekilde değerlendirilmesi gerekir. Yani, "Muhasebe ile Vergi arasında geçici bir fark" olmalı.

E şıkkı olan "İştiraklerden Temettü Gelirleri" (Kâr Payları) durumu şöyledir:

• Muhasebe: Şirketiniz, iştirak ettiğiniz başka bir şirketten kâr payı aldığında, bunu gelir olarak kaydeder ve bilançoda bir alacak (veya nakit) oluşur.
• Vergi: Türk Vergi Kanunları'na göre, iştiraklerden elde edilen kâr payları %100 oranında vergiden muaftır. Yani, bu gelir hem muhasebede kaydedilir hem de vergi beyannamesinde gelir gösterilir, ancak vergi oranı sıfırdır.
• Sonuç: Muhasebe ile vergi arasında bir "geçici fark" oluşmaz. Çünkü vergi kanunu bu geliri zaten muhasebe kaydıyla aynı anda ve tamamen dikkate alır (maaliyet). Arada bir zaman farkı veya değer farkı olmadığı için ertelenmiş vergi varlığı veya yükümlülüğü oluşmaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklarda ise "Muhasebe ile Vergi arasında geçici fark" vardır ve bu farklar ertelenmiş vergi yaratır:

• A) Hisse Senedi Değer Azalış Zararı: Muhasebede hisse senedinin değer düştüğünü görüp zararı kaydederiz. Ancak vergi kanunu, bu zararı henüz gerçekleşmiş bir "gerçekleşmemiş zarar" olarak kabul edip vergi matrahından düşmemize izin vermez. Bu fark, gelecekte gerçekleştiğinde vergi etkisi yaratacağı için ertelenmiş vergi varlığı oluşturur.
• B) Maddi Duran Varlık Yeniden Değerleme Artışı: Varlığın değeri artar ve muhasebede bu artış kaydedilir. Ancak vergi kanunu, yeniden değerleme artışlarını vergi matrahına dahil etmez (veya farklı bir tarihlerde vergilendirir). Bu fark, varlık satıldığında veya amortisman hesaplandığında vergi etkisi yaratacağı için ertelenmiş vergi yükümlülüğü oluşturur.
• C) Şüpheli Ticari Alacak Karşılığı: Muhasebede alacağın tahsil edilemeyeceğini düşünüp karşılık ayırırız (Gider yazarız). Vergi kanunu ise bu karşılığı henüz tahsil edilemezlik gerçekleşmeden vergi matrahından düşmemize izin vermez. Bu fark, tahsil edilemezlik gerçekleştiğinde vergi etkisi yaratacağı için ertelenmiş vergi varlığı oluşturur.
• D) Kıdem Tazminatı Karşılığı: Muhasebede çalışanların kıdem hakkını tahmin edip karşılık ayırırız. Vergi kanunu ise bu karşılığı, ödeme gerçekleşmeden veya belirli şartlar oluşmadan vergi matrahından düşmemize izin vermez. Bu fark, ödeme yapıldığında vergi etkisi yaratacağı için ertelenmiş vergi varlığı oluşturur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Ertelenmiş Vergi Varlığı ve Yükümlülüğü" konusunu ve "Geçici Farklar" kavramını iyi bilmelisin.

Özellikle şunu ezberlemelisin: Ertelenmiş vergi oluşması için, muhasebe ile vergi arasında "geçici bir zaman farkı" veya "değer farkı" olmalıdır. Eğer vergi kanunu bir geliri veya gideri tamamen muhasebe ile aynı anda ve aynı şekilde kabul ediyorsa (örneğin iştirak kâr payları gibi), ertelenmiş vergi oluşmaz.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır. Şimdi gel, nedenini adım adım açıklayalım.

Neden Doğru Cevap E (ISSB)?

Soruda geçen anahtar kelimeler şunlar: "IFRS Foundation tarafından kurulmuş", "sürdürülebilirlik açıklamaları" ve "küresel temel".

Burada akılda tutulması gereken en önemli kural şudur: IFRS Foundation, finansal muhasebe standartlarını hazırlayan IASB'ın (Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu) yanına, sürdürülebilirlik konusunu da yönetmek için yeni bir kurul kurmuştur. Bu kurulun adı ISSB (International Sustainability Standards Board) yani Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu'dur.

ISSB'nin temel görevi tam olarak soruda tarif edilmiştir: Şirketlerin küresel sermaye piyasalarına sunacağı sürdürülebilirlik bilgilerini tek bir standart altında toplayarak, yatırımcıların şirketlerin iklim ve çevre risklerini daha iyi değerlendirmesini sağlamaktır. Yani, IFRS çatısı altında "sürdürülebilirlik" işini yapan tek ve resmi kuruldur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• A) FSB (Financial Stability Board): Bu kurul, küresel finansal istikrardan sorumludur. Sürdürülebilirlik standartları hazırlamaz; finansal krizleri önlemeye çalışır.
• B) IOSCO (Uluslararası Menkul Kıymetler Kurumları Örgütü): Bu, menkul kıymetler düzenleyici kurumlarının birliğidir. ISSB'nin standartlarını benimseyip kullanması için destek verirler, ancak standartları yapan kuruluş onlar değildir.
• C) CDSB (Climate Disclosure Standards Board): Bu, iklim açıklaması standartları hazırlayan eski bir kuruluştur. Ancak ISSB kurulduktan sonra CDSB, ISSB bünyesine dahil edilmiş ve işlevi sona ermiştir. Artık tek yetkili ISSB'dir.
• D) TCFD (Task Force for Climate-related Financial Disclosures): Bu bir "Görev Gücü"dür (Task Force), yani geçici bir çalışma grubudur. Sürdürülebilirlik standartlarını yapmaz, sadece iklimle ilgili finansal açıklamalar için öneriler sunar. Bu öneriler ISSB standartlarına dönüştürülmüştür.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Sürdürülebilirlik Muhasebesi ve Uluslararası Standartlar" konusunu bilmelisin. Özellikle:

• IFRS Foundation'ın yapısını (IASB ve ISSB ayrımı),
• ISSB'nin kuruluş amacını ve yetkisini,
• Eski yapıların (CDSB, TCFD) ISSB ile olan ilişkisini bilmek gerekir.

Özetle; IFRS çatısı altında "sürdürülebilirlik" denince akla gelen tek ve en yetkili kurum ISSB'dir. Cevap E'dir.

Bu sorunun doğru cevabı C şıkkıdır çünkü bir sistemin temel tanımı, birbirine bağlı öğelerin bir araya gelerek yeni bir bütünlük oluşturmasıdır; ancak "alt sistemlerden oluşur" ifadesi, sistemin iç yapısını veya bileşenlerini tanımlayan bir özellik değil, sistemin daha büyük bir sistemin parçası olabileceğini gösteren bir durumdur ve sistemin kendisini tanımlayan zorunlu bir özellik olarak kabul edilmez. Diğer şıklara bakıldığında; A şıkkındaki "öğelerin bütünü oluşturması", D şıkkındaki "işbirliği" ve E şıkkındaki "sınırların olması" sistemlerin evrensel ve tanımlayıcı özellikleridir, B şıkkındaki "amaç fonksiyonu" ise sistemin neden var olduğunu belirleyen temel bir unsurdur. Bu soruyu çözebilmek için sistemin tanımı, özellikleri ve parça-bütün ilişkisi konusunu iyi bilmek gerekir.