2025/1 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soruda E İşletmesi'nin iki farklı amaçla hisse senedi satın aldığını ve bu işlemin muhasebe kayıtlarının nasıl yapılacağını anlamamız gerekiyor. Doğru cevap C şıkkıdır çünkü soruda belirtilen tüm hisse senedi alımları ve aracı kurum komisyonu dahil olmak üzere işletmenin bankadan çıkardığı toplam nakit tutarı 27.554 ₺'dir (Hesaplama: D A.Ş. hisseleri için 2.000 adet x 6 ₺ = 12.000 ₺, K A.Ş. hisseleri için 3.000 adet x 5 ₺ = 15.000 ₺, toplam hisse bedeli 27.000 ₺; bu tutara binde 2 komisyon olan 54 ₺ eklenince toplam ödeme 27.054 ₺ olur). Muhasebe kayıtlarında, bir varlık (hisse senetleri) satın alınırken bu varlık hesabı borçlandırılırken, ödenen para nedeniyle Bankalar hesabı alacaklandırılır; bu nedenle 27.054 ₺ tutarında Bankalar hesabının alacaklandırılması doğru kayıttır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu inceleyelim: A şıkkındaki "İştirakler" hesabı, genellikle %20-%50 arası oy hakkı olan ve önemli etkisi bulunan yatırımlar için kullanılır, ancak burada K A.Ş.'nin %25'ine (3.000/12.000) sahip olunsa da soruda "ortak olma amaçlı" ifadesi geçse de, D A.Ş. için "spekülatif amaçlı" denildiği için tek bir hesapta toplanamaz ve tutarlar da yanlıştır; B şıkkındaki "Hisse Senetleri" hesabı sadece 27.000 ₺'lik ana para tutarını kapsar, komisyon dahil edilmediği için eksik kalır; D şıkkındaki "Bağlı Ortaklıklar" hesabı %50'den fazla oy hakkı gerektirir ve burada böyle bir durum yoktur; E şıkkındaki "Bağlı Menkul Kıymetler" hesabı da %50'den fazla oy hakkı gerektirdiği için bu senaryoya uymaz.

Bu soruyu çözebilmek için Menkul Kıymet Yatırımları konusundaki sınıflandırma kurallarını (spekülatif, iştirak, bağlı ortaklık) ve satın alma maliyetine komisyonların dahil edilmesi kuralını bilmek gerekmektedir.

Sonuç olarak, E İşletmesi hisse senetlerini ve komisyon bedelini bankadan ödediği için Bankalar hesabını 27.054 ₺ tutarında alacaklandırmalıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak, muhasebede "dönemsel" ilkesini anlamakla başlar.

1. Doğru Cevap Neden D?

Öncelikle olayı tarihlere göre ayıralım:

• Reklam Süresi: 01.12.2024 – 31.01.2025 (Toplam 2 ay).
• Toplam Tutar: 150.000 ₺.
• Fatura Tarihi: İlan süresi bitince (01.02.2025'te) düzenlenmiş.
• Ödeme Tarihi: 01.02.2025'te yapılmış.
• Soru: 31.12.2024 tarihli bilanço için ne yapmalıyız?

Adım 1: Giderin Dağıtılması Reklam 2 ay sürüyor. Toplam 150.000 ₺ ise, ay başına gider 75.000 ₺'dir.

• 1. Ay (Aralık 2024): 75.000 ₺ (Bu yılın gideridir).
• 2. Ay (Ocak 2025): 75.000 ₺ (Bu gelecek yılın gideridir).

Adım 2: Muhasebe İlkeleri (Dönemsel İlke) Muhasebede bir giderin, o giderin faydasının sağlandığı döneme ait olması gerekir.

• 31.12.2024 tarihinde, işletme Aralık ayı için 75.000 ₺'lik reklamdan faydalanmıştır. Bu kısım Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri hesabına gider olarak yazılmalıdır.
• Ancak, Ocak 2025 ayına ait olan 75.000 ₺'lik kısım henüz gerçekleşmemiştir. Bu para henüz ödenmemiş, fatura henüz kesilmemiştir. Sadece bu kısmın gelecekte ödenmesi ve faydasının gelecek yılda sağlanması beklenir.

Adım 3: Tahakkuk Esası Fatura henüz gelmediği ve para henüz ödenmediği için, bu 75.000 ₺'lik gelecek yılın gideri için "Gider Tahakkukları" hesabını kullanmamız gerekir.

• Gider Tahakkukları, gelecekte ödenmesi gereken ve henüz faturası kesilmemiş giderler için kullanılan bir Yükümlülük (Borç) hesabıdır.
• Bu yükümlülüğü kaydetmek için hesabı Alacaklamamız gerekir.

Sonuç: 31.12.2024 tarihinde, Ocak 2025'e ait olan 75.000 ₺'lik kısmı "Gider Tahakkukları" hesabına alacak olarak kaydetmeliyiz. Bu yüzden D şıkkı doğrudur.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Gelecek Aylara Ait Giderler (Borçlandırılır): Bu hesap, ödenmiş ama henüz tüketilmemiş giderler için kullanılır (Örn: 150.000 ₺'yi 1 Aralık'ta peşin ödedik ve fatura geldi). Oysa burada para henüz ödenmedi, fatura bile gelmedi. Ayrıca bu hesap borçlandırılmaz, alacaklanır.
• B) Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri (90.000 ₺): Hesaplamada hata var. 150.000 / 2 = 75.000 olmalı, 90.000 değil. Ayrıca bu hesap sadece Aralık ayına ait olan 75.000 ₺'lik kısmı gösterir, Ocak ayına ait kısmı göstermez. Soru bize "gelecek yılın gideri"ni sorduğu için bu şık eksik kalır.
• C) Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı (Alacaklandırılır): Bu hesap, ödenmiş olan ve gelecek aylara ait olan giderler için kullanılır. Bizim durumumuzda para henüz ödenmediği için bu hesap kullanılmaz.
• E) Gelecek Yıllara Ait Giderler (Borçlandırılır): Bu hesap da ödenmiş giderler içindir. Para henüz ödenmediği için bu hesap kullanılamaz. Ayrıca bu hesap borçlandırılmaz, alacaklanır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisiniz:

• Dönemsel İlke (Matching Principle): Giderin, faydasının sağlandığı döneme ait olması gerektiği.

Bu soru, SMMM stajı ve genel muhasebe derslerinde sıkça karşımıza çıkan "Kâr Dağıtımı" konusundaki en temel kurallardan birini ölçüyor. Soruyu adım adım, sanki bir sınıfta anlatıyormuş gibi çözelim.

1. Neden Doğru Cevap A (3.360 ₺) Şıkkıdır?

Bu sorunun mantığı şudur: Kârı dağıtmadan önce, ortaklardan birinin emeği için ayrılan payı ayırmamız gerekir. Geriye kalan kârı ise sermaye oranlarına göre böleriz.

Adım Adım Hesaplama:

• Toplam Kârı Belirle: Şirketin 2024 yılı kârı 12.000 ₺'dir.
• Emsizlik Payını Ayır: Ana sözleşmeye göre İhsan Demir, emeği karşılığı kârın %30'unu alacak.
• Hesap: 12.000 ₺ x %30 = 3.600 ₺ (Bu kısım İhsan'a gidecek).
• Kalan Kârı Bul: Şimdi elimizde emeşsizlik payı hariç ne kadar kâr kaldığını bulmamız lazım.
• Hesap: 12.000 ₺ (Toplam Kâr) - 3.600 ₺ (İhsan'ın payı) = 8.400 ₺ (Kalan Kâr).
• Sermaye Oranlarını Hesapla: Kalan 8.400 ₺'lik kâr, sermaye paylarına göre dağıtılacak. Önce ortakların sermaye oranlarını bulalım:
• Toplam Sermaye: 80.000 ₺.
• Baki Demir: 48.000 / 80.000 = %60
• Selim Demir: 32.000 / 80.000 = %40
• (İhsan'ın sermaye payı 0 olduğu için, emeşsizlik payı dışında kalan kârda sermaye oranı yoktur, o zaten emeşsizlik payını almıştır.)
• Selim'in Payını Hesapla: Kalan 8.400 ₺'lik kârın, Selim'in sermaye oranı olan %40'ı ona aittir.
• Hesap: 8.400 ₺ x %40 = 3.360 ₺.

Sonuç olarak Selim Demir'in kâr payı 3.360 ₺'dir. Bu yüzden doğru cevap A şıkkıdır.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar genellikle öğrencilerin işlem sırasını karıştırmalarından veya formülü yanlış uyguladıklarından kaynaklanır:

• B Şıkkı (3.600): Bu, İhsan Demir'in emeşsizlik payıdır. Soru Selim'i sorduğu için bu şık bir "dikkat" tuzağıdır.
• C Şıkkı (4.800): Bu, toplam kârın (12.000) Selim'in sermaye oranına (%40) doğrudan uygulanmasıyla bulunur. Yani emeşsizlik payı ayırmadan, kârı doğrudan sermaye oranına bölmek hatasıdır.
• D Şıkkı (5.040): Bu, toplam kârın Baki'nin sermaye oranına (%60) uygulanmasıdır. Yani Selim yerine Baki'nin payını hesaplamışsın.
• E Şıkkı (7.200): Bu, toplam kârın yarısıdır veya başka bir oran hatası sonucu bulunmuş olabilir. Genellikle kârın tamamını tek bir kişiye dağıtma hatasından kaynaklanır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Kollektif Şirketlerde Kâr Dağıtımı" konusunu iyi bilmelisin.

Öğrenmen Gereken Kural: Bir şirketin kârını dağıtırken, önce ana sözleşmede belirtilen özel dağıtım kurallarına (örneğin; emeşsizlik payı, maaş, faiz vb.) uymalısın. Bu özel paylar kârdan düşülür. Sadece kalan kısım, ortakların sermaye oranlarına göre dağıtılır.

Kısa Özet Formül: > Kalan Kâr = Toplam Kâr - Özel Dağıtılan Paylar > Ortakın Payı = Kalan Kâr x O Ortağın Sermaye Oranı

Başarılar dilerim! Bu mantığı oturtursan benzer soruları rahatlıkla çözersin.

Bu soruyu çözerken genel geçici mizan ve genel kesin mizan arasındaki temel farkları ve hesapların dönem sonu durumunu hatırlamanız gerekiyor. Doğru cevap B şıkkıdır, yani I ve V numaralı ifadeler yanlıştır.

Öncelikle neden I ve V şıklarının yanlış olduğunu adım adım inceleyelim:

• I. Şık Yanlış: Genel geçici mizan, genel kesin mizandan önce çıkarılır. İşletme, dönem içindeki tüm işlemleri kaydettikten sonra önce geçici mizan hazırlar, ardından düzenleyici kayıtlar (amortisman, karşılık vb.) yapar ve bu kayıtların yansıdığı genel kesin mizanı hazırlar. Yani sıralama "geçici mizan -> düzenleyici kayıtlar -> kesin mizan" şeklindedir; geçici mizan kesin mizandan hemen sonra çıkarılmaz, tam tersine ondan önce gelir.
• V. Şık Yanlış: Genel kesin mizanda gider hesapları borç kalanı vermez. Genel kesin mizan, dönem sonu bilançosu ve gelir tablosu için hazırlanır; bu aşamada gelir ve gider hesapları kapatılmış veya bilanço hesaplarına aktarılmış olmalıdır. Kesin mizanda sadece bilanço hesapları (varlık, yükümlülük, özkaynak) yer alır ve bunlar bilanço mantığına göre borç veya alacak kalanı verebilir, ancak dönem sonu itibarıyla gider hesaplarının bakiyesi sıfırlanmış olmalıdır.

Şimdi diğer şıkların neden doğru olduğunu ve bu yüzden sorunun "yanlış olanları" bulmamız gerektiği için onları elenmesi gerektiğini kısaca açıklayalım:

• II. Şık Doğru: Genel kesin mizandaki kalanlar sütunu, işletmenin dönem sonu bilançosu ve gelir tablosu verilerini oluşturmak için temel teşkil eder.
• III. Şık Doğru: Genel geçici mizanda henüz kapatma kayıtları yapılmadığı için, gelir hesapları dönem içindeki toplam gelire göre alacak kalanı verebilir (veya giderler borç kalanı verebilir).
• IV. Şık Doğru: Genel kesin mizanda düzenleyici hesaplar (örneğin birikmiş amortisman gibi) genellikle alacak kalanı verir, ancak bazı durumlarda (nadiren) borç kalanı verebilecek yapılar da olabilir; ancak sorunun mantığına göre bu ifade genel geçer bir hata olarak kabul edilmez, asıl belirleyici hata I ve V'dir.

Bu soruyu çözebilmek için Genel Geçici Mizan ile Genel Kesin Mizan arasındaki hazırlanış sırasını, düzenleyici kayıtların ne zaman yapıldığını ve dönem sonu hesapların (gelir-gider) kesin mizanda nasıl göründüğünü bilmek gerekir.

Sonuç olarak, geçici mizan kesin mizandan önce çıkarılır ve kesin mizanda gider hesapları bakiye vermez, bu yüzden I ve V numaralı ifadeler yanlıştır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim.

Öncelikle verdiğimiz kaydı inceleyelim: 405 ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER XXX (Borç hesabı azalıyor) 500 SERMAYE XXX (Özkaynak hesabı artıyor)

Neden Doğru Cevap E?

Bu kaydı okurken en önemli ipucu "Çıkarılmış Tahviller" hesabının borç tarafında azalması ve "Sermaye" hesabının alacak tarafında artmasıdır.

Bunu şöyle hayal edebiliriz:

• Şirket daha önce tahvil çıkarmış ve bu tahviller için bir borç kaydetmiş (405 hesabı).
• Şimdi, tahvil sahiplerine "Borcumuzu nakit olarak ödemek yerine, size tahvillerinizi hisse senedine çeviriyoruz" demiş.
• Bu durumda şirketin tahvil borcu (405) silinir (Borç tarafına yazılır).
• Karşılığında şirketin sermayesi artar, çünkü tahviller yerine hisse senedi verilmiştir (500 hesabı Alacak tarafına yazılır).

Yani bu işlem, tahvillerin hisse senedine dönüştürülmesidir. Bu tam olarak E şıkkında anlatılan durumdur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden elendiğini kısaca açıklayalım:

• A ve B Şıkları (Ödeme yapılması): Eğer tahvil sahiplerine ödeme yapılıyorsa, şirketin elindeki Nakit azalır. Kayıtta "Nakit" hesabının borç tarafında olması gerekirken, burada "Sermaye" artıyor. Yani bu şıklar nakit çıkışı gerektirir, oysa kaydı nakit çıkışı değil, borcun sermayeye dönüşümüdür.
• C Şıkkı (Geri satın alma): Tahvilleri piyasadan geri alırsanız, yine Nakit ödersiniz. Kayıtta "Nakit" hesabı borçta olmalıydı, ancak burada Sermaye artıyor.
• D Şıkkı (İhraç edilmesi): Tahvil çıkarmak (borçlanmak) demek, şirketin borcunu artırmak demektir. Bu durumda 405 hesabı Alacak tarafına yazılmalıydı. Sorudaki kayıttaysa 405 hesabı Borç tarafında azalıyor. Yani bu işlem borçlanma değil, borcun bitirilmesidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Tahvil İhraçları" ve "Tahvilin Hisse Senedine Dönüştürülmesi" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunu akılda tutmalısın:

• Tahvil çıkarmak = Borcu Artırmak (Alacak).
• Tahvili ödemek veya hisseye çevirmek = Borcu Azaltmak (Borç).
• Tahvili hisseye çevirince, borç hesabı silinir ve Sermaye hesabı açılır.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap D şıkkıdır çünkü kayıtta 121 Alacak Senetleri hesabı alacaklandırılarak senetli alacak azalmakta, 120 Alıcılar hesabı borçlandırılarak aynı tutarda senetsiz ticari alacak doğmaktadır. Bu, müşteriden alınmış bir senedin iptal edilip alacağın yeniden senetsiz ticari alacak olarak izlenmesi işlemidir.

A şıkkı yanlıştır çünkü senedin nakden tahsilinde 100 Kasa ya da 102 Bankalar hesabı borçlandırılır, 120 Alıcılar hesabı kullanılmaz.

B şıkkı yanlıştır çünkü senetsiz alacak yerine senet alındığında kayıt tersinedir: 121 Alacak Senetleri borçlandırılır, 120 Alıcılar alacaklandırılır.

C şıkkı yanlıştır çünkü tahsil edilemeyen senedin şüpheli hâle gelmesinde 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabı borçlandırılır.

E şıkkı yanlıştır çünkü alacak senedinin ciro edilmesinde borçlu olunan kişiye ait hesap (örneğin 320 Satıcılar) borçlandırılır, 120 Alıcılar hesabı borçlandırılmaz.

Bilinmesi gereken kural: 121 Alacak Senetleri hesabı alacaklandırıldığında senet elden çıkmıştır ve karşı hesap senedin tahsil, ciro, şüpheli hâle gelme ya da iptal gibi akıbetini gösterir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Önce neden B şıkkının doğru olduğunu net bir şekilde açıklayalım:

Neden Ticari Mallar Hesabı Alacaklanır? (Doğru Cevap) Hayal et ki A İşletmesi, Z İşletmesinden 10.000 TL'lik malları kredi ile almış. Bu mallar senin elindeydi ve "Ticari Mallar" hesabında duruyordu. Şimdi ise bu malların bir kısmını iade ediyorsun.

Muhasebede temel bir kural vardır: Bir varlık (mal) elden çıkıyorsa, o varlık hesabı ALAÇK (sağ) edilir.

• Sen malları geri verdiğin için, elindeki "Ticari Mallar" azalıyor.
• Ticari Mallar hesabı bir varlık hesabı olduğu için azalması alacak tarafına yazılır.
• Soruda belirtilen iade tutarı 10.000 TL'dir (KDV hariç, çünkü mal bedeli budur).
• Bu yüzden Ticari Mallar hesabı 10.000 TL alacaklandırılır ifadesi doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıklara bakalım ve neden hata yaptıklarını görelim:

• A) Satıştan İadeler hesabı: Bu hesap, senin başkasına sattığın ve geri aldığın mallar için kullanılır. Burada ise sen satıcı konumundasın, iade eden senin. Yani senin sattığın bir şey yok, sen geri veriyorsun. Bu hesap burada kullanılmaz.
• C) İndirilecek KDV hesabı: Bu en sık yapılan hatadır! Malları iade ettiğinde, daha önce ödediğin KDV'yi de geri alırsın. Ancak KDV'yi geri alırken, o KDV hesabını borçlarsın (artırırsın), borçlandırman alacaklarsın. Şıkta "borçlandırılır" denmiş, bu yanlış. Doğrusu "İndirilecek KDV hesabı 2.000 TL borçlandırılır" olmalıydı.

Doğru cevap: B

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi analiz edelim. Sorunun doğru cevabı D) 90.000 TL'dir.

Gelin, bu sonuca nasıl ulaştığımızı adım adım ve basit bir dille inceleyelim.

1. Neden Cevap D (90.000) Doğru?

Bu sorunun temelinde "Sermaye Harcamaları" (Aktifleştirilebilir Giderler) ile "Gider Harcamaları" (Dönem Gideri) arasındaki fark yatar. Muhasebe kurallarına göre, bir harcamanın aktifleştirilip aktarılma durumu, o harcamanın işletmenin gelecekteki ekonomik yararını artırıp artırmadığına bağlıdır.

Sorudaki toplam harcama 100.000 TL'dir (KDV'yi aktifleştirme hesabına dahil etmeyiz, çünkü KDV indirilebilir bir vergidir ve maliyetin bir parçası değildir). Bu 100.000 TL'yi parçalara ayıralım:

• Motorun Değiştirilmesi (%60): Makinenin ömrünü uzatıyor veya performansını artırıyor. Bu bir sermaye harcamasıdır.
• Hesap: 100.000 x %60 = 60.000 TL (Aktifleştirilir).
• Otomasyon Sistemi Eklenmesi (%30): Makinenin üretim hızını artırıyor. Bu da gelecekte daha fazla gelir getireceği anlamına gelir. Bu da bir sermaye harcamasıdır.
• Hesap: 100.000 x %30 = 30.000 TL (Aktifleştirilir).
• Düzenli Bakım (%10): Bu harcamanın amacı makineyi eski haline getirmektir, yeni bir özellik kazandırmaz veya ömrünü uzatmaz. Sadece mevcut durumu korur. Bu bir dönem gideridir ve doğrudan gider hesabına yazılır. Aktifleştirilmez.
• Hesap: 100.000 x %10 = 10.000 TL (Gider olarak yazılır).

Sonuç: Aktifleştirilecek tutar, motor değişimi ve otomasyon sisteminin toplamıdır. 60.000 + 30.000 = 90.000 TL.

Bu yüzden doğru cevap 90.000 TL'dir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) 10.000: Bu, sadece "düzenli bakım" kısmının tutarıdır. Bu kısım giderdir, aktifleştirilmez.
• B) 40.000: Bu şık mantıklı bir hesaplamaya dayanmıyor. Muhtemelen %40'lık bir kısmı yanlışlıkla toplamaya çalışmaktan kaynaklanıyor.
• C) 60.000: Bu sadece motor değişimi kısmını gösterir. Otomasyon sisteminin eklenmesi de aktifleştirilmesi gerektiği için bu cevap eksiktir.
• E) 100.000: Bu, tüm harcamanın (bakım dahil) aktifleştirildiği varsayımıdır. Oysa düzenli bakım giderdir ve aktifleştirilemez.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Unsurları ve Sermaye Harcamaları" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Sermaye Harcaması (Aktifleştirilebilir): Makinenin ömrünü uzatan, kapasitesini veya verimliliğini artıran, yeni bir özellik kazandıran harcamalar. (Örn: Motor değişimi, yeni sistem eklenmesi).
• Dönem Gideri (Aktifleştirilemez): Makineyi sadece çalışır durumda tutmak için yapılan, ömrünü uzatmayan veya kapasiteyi artırmayan harcamalar. (Örn: Düzenli bakım, yağlama, temizlik).

Küçük bir ipucu: Soruda "faydalı ömrü bitmemiş" ifadesi vardır. Eğer makine ömrünü tamamlamış olsaydı ve sadece çalışır durumda tutuluyorsa, o zaman tüm harcama gider sayılabilirdi. Ancak ömrü devam ettiği için yapılan iyileştirmeler aktifleştirilir.

Başarılar dilerim!

Bu soruda, bir işletmenin başka bir işletmeyi satın alırken ödediği bedel ile satın alınan işletmenin net aktif değerleri arasındaki farkın nasıl muhasebeleştirileceğini anlamamız gerekiyor. Öncelikle, satın alınan işletmenin (XYZ İşletmesi) net aktif değerini hesaplayalım; bunun için varlıklarını (Kasa 30.000 + Alacak Senetleri 50.000 + Ticari Mallar 100.000 + Demirbaşlar 120.000) toplayıp, bunlardan birikmiş amortismanlar (50.000) ve borçları (Satıcılar 50.000 + Banka Kredileri 50.000) çıkarıyoruz. Bu hesaplama sonucunda XYZ İşletmesi'nin net aktif değeri 100.000 ₺ olarak bulunur. İşletme ise bu şirketi 170.000 ₺'ye satın aldığına göre, ödediği 70.000 ₺'lik farkın 50.000 ₺'si varlıkların değerlenmesiyle ilgili değil, doğrudan bir "şerefiye" (farklı bir değerleme) olarak kabul edilir; ancak burada dikkat etmemiz gereken nokta, ödenen bedel ile net aktif arasındaki farkın tamamının şerefiye olarak kaydedilmesidir. Hesaplamayı tekrar netleştirecek olursak: Ödenen Bedel (170.000) - Net Aktif Değer (100.000) = 70.000 ₺ fark. Ancak soruda verilen şıklara ve muhasebe mantığına bakıldığında, genellikle bu tür sorularda "Şerefiye" hesabı, ödenen bedelin net aktif değerden fazla olan kısmını temsil eder. Burada bir hesap hatası veya sorunun özel bir senaryosu olabilir mi diye kontrol edelim: Varlıkların toplamı (30+50+100+120)=300, Birikmiş Amortisman (50) düşüldüğünde brüt değer 250, Borçlar (50+50)=100 çıkarıldığında Net Aktif 150 olur. Evet, net aktif 150.000 ₺ olmalı. Ödenen 170.000 ₺, net aktif 150.000 ₺'den 20.000 ₺ fazla. Bu 20.000 ₺'lik fazla ödeme, işletmenin gelecekteki kârlılık potansiyeli veya marka değeri gibi somut olmayan bir değer olduğu için Şerefiye hesabına borç yazılır. Bu nedenle E şıkkı doğrudur.

Diğer şıkları incelediğimizde; A şıkkındaki Sermaye hesabı, satın alan işletmenin kendi sermayesini artırmaz, sadece bir varlık alımıdır. B şıkkındaki Birikmiş Amortismanlar, satın alan işletme tarafından borçlanmaz, çünkü bu hesap satın alınan işletmenin kendi bilançosundaki bir kalemdir ve devralınan varlıkların değerine dahil edilirken amortismanlar netleştirilir. C şıkkındaki "Haklar" hesabı bu işlemde kullanılmaz, çünkü fark şerefiye olarak kaydedilir. D şıkkındaki Kasa hesabı ise alacaklandırılmaz, çünkü kasa varlığı satın alınırken nakit çıkışı (Banka hesabı alacaklanır) olur, kasa borçlanmaz. Bu soruyu çözmek için İşletme Birleşmeleri konusundaki Şerefiye hesabının nasıl hesaplandığını ve muhasebeleştirildiğini bilmek gerekir.

Sonuç olarak, ödenen bedelin satın alınan işletmenin net aktif değerinden fazla olan 20.000 ₺'lik kısmı, gelecekteki kârlılık beklentisini temsil ettiği için Şerefiye hesabına borç yazılır.

Bu soruda, şirketin sermaye artırımı sırasında hisse senetlerini gerçek değerinden daha yüksek bir fiyata satması durumu söz konusudur ve bu durumun muhasebeleştirilmesi için Hisse Senetleri İhraç Primleri hesabının kullanılması gerekir.

Öncelikle doğru cevabın C şıkkı olduğunu şu mantıkla açıklayabiliriz: Şirketin mevcut sermayesi 700.000 ₺ iken %40 artırma kararı almıştır, bu da yeni sermayenin 280.000 ₺ (700.000 x %40) olacağını gösterir. Ancak şirket bu 280.000 ₺lik sermayeyi temsil eden hisse senetlerini 300.000 ₺'ye satmıştır. Aradaki fark olan 20.000 ₺ (300.000 - 280.000), hisse senetlerinin nominal değerinin üzerinde satılmasından doğan ihraç primidir. Muhasebe kayıtlarında, sermaye artırımı sırasında hisse senetleri nominal değerleri kadar (280.000 ₺) "Hisse Senetleri" hesabına alacak yazılırken, bu prim tutarı (20.000 ₺) ayrı bir hesap olan "Hisse Senetleri İhraç Primleri" hesabına alacaklandırılır. Bu nedenle C şıkkı doğrudur.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu kısaca şöyle özetleyebiliriz: A şıkkı yanlıştır çünkü "Hisse Senetleri" hesabı sadece nominal değer olan 280.000 ₺ kadar alacaklandırılır, 300.000 ₺ değil; B şıkkı yanlıştır çünkü "Ödenmemiş Sermaye" hesabı bu işlemin doğrudan bir kalemi değildir ve alacaklandırılmaz; D şıkkı yanlıştır çünkü hisse senedi satışından doğan prim "Menkul Kıymet Satış Kârları" gibi bir kâr hesabına değil, doğrudan sermaye ile ilgili "İhraç Primleri" hesabına kaydedilir; E şıkkı yanlıştır çünkü "Sermaye" hesabı (genellikle Hisse Senetleri) nominal değeri yansıtır, satış fiyatının tamamı buraya yazılmaz.

Bu soruyu çözebilmek için sermaye artırımı işlemleri, hisse senedi nominal değeri ile satış fiyatı arasındaki farkın (ihraç priminin) muhasebeleştirilmesi ve TMS 32 / TMS 34 standartlarındaki sermaye araçları ile ilgili kuralların bilinmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, hisse senetlerinin nominal değerinin üzerinde satılması durumunda oluşan 20.000 ₺lik farkın "Hisse Senetleri İhraç Primleri" hesabına alacak yazılması gerektiği için doğru cevap C şıkkıdır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun mantığını kavradığında benzer soruları çözmek çok kolaylaşacak.

1. Sorunun Mantığı Nedir?

Öncelikle elimizdeki rakamlara bakalım:

• Defterteki Miktar (Kütük): 150.000 ₺ (İşletme, defterlerinde 150.000 TL'lik mal olduğunu sanıyor).
• Gerçek Miktar (Fiili Sayım): 172.000 ₺ (Gerçekten saydığımızda 172.000 TL'lik mal var).

Burada 172.000 - 150.000 = 22.000 ₺ fark oluştu. İşletme defterde daha az göstermiş, ama gerçekte daha fazla mal var. Yani elimizde fazlalık var.

Kural: "Defterde az, gerçekte çok" ise bu bir fazlalıktır.

2. Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

Doğru cevap A şıkkıdır. İşte mantığı:

• Malların Değeri Artmalı: Elimizde 22.000 TL'lik daha fazla mal var. Bu malı deftere işleyerek "Ticari Mallar" hesabını artırmamız gerekir. Hesapları artırmak için Borç tarafına yazılır.
• İşlem: 153 Ticari Mallar hesabı Borçlanır.
• Fazlalığın Kaynağı: Bu fazlalığın sebebi henüz bilinmiyor. Belki bir hata yapılmıştır, belki bir hata düzeltilecektir. Muhasebe kurallarına göre, henüz nedeni araştırılmamış olan stok fazlalıkları "Sayım ve Tesellüm Fazlalıkları" hesabına aktarılır. Bu bir geçici hesaptır ve Alacak tarafında yer alır.
• İşlem: 397 Sayım ve Tesellüm Fazlalıkları hesabı Alacaklanır.

Sonuç:

• Mallar artıyor (Borç).
• Fazlalık hesabı açılıyor (Alacak).
• Kayıt: 153 Ticari Mallar (Borç) / 397 Sayım ve Tesellüm Fazlalıkları (Alacak).

Bu yüzden A şıkkı doğrudur.

3. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B Şıkkı: Hesapları ters yazmış. Malları azaltıp (Alacak), fazlalığı borçlamış. Bu mantıksız çünkü elimizde mal arttı, azalmadı.
• C Şıkkı: "Satılan Ticari Mallar Maliyeti" hesabını kullanmış. Bu hesap, mal satıldığında kullanılır. Burada mal satılmamış, sadece sayımda fazlalık çıkmış. Bu yüzden yanlış.
• D ve E Şıkkı: Bu şıklarda "Sayım ve Tesellüm Noksanları" (197) hesabı kullanılmış. Noksan hesabı, defterde çok, gerçekte az çıkarsa kullanılır. Bizim durumumuzda ise defterde az, gerçekte çok var. Yani noksan değil, fazlalık var. Bu yüzden bu şıklar yanlıştır.

4. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Stok Sayımı ve Düzeltme Kayıtları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu iki durumu ayırt etmelisin:

• Fazlalık mı, Noksan mı?
• Defter < Gerçek = Fazlalık (397 No'lu hesap).
• Defter > Gerçek = Noksan (197 No'lu hesap).
• Hesapların Yönü:
• Varlık hesabı (Mallar) artıyorsa Borç, azalıyorsa Alacak.
• Geçici fark hesapları (Fazlalık/Noksan) daima Alacak tarafında kalır (düzeltme kaydı sırasında).

Özetle: Soruda "fazlalık" olduğu için 397 hesabını kullanmalı ve Mallar hesabını Borçlamalısın. Cevap A'dır.

Bu soruda, işletmenizin elinde vadesi henüz gelmemiş bir Alacak Senedi olduğunu ve bu senedin bugünkü değerini (tasarruf değerini) hesapladığınızda nominal değerinden düşük çıktığını görüyoruz; bu durum, senedin vadesine kadar geçen süredeki faiz farkının bir gider olarak kaydedilmesi gerektiğini gösterir. Senedin nominal değeri 50.000 ₺ iken tasarruf değeri 45.000 ₺ olduğuna göre, aradaki 5.000 ₺'lik fark, senedin vadesine kadar olan sürede işletmenin ödeyeceği veya tahsil edemeyeceği faiz farkını temsil eden bir Reeskont Faiz Gideridir. Muhasebe kayıtlarında bu giderin oluşması için ilgili gider hesabının borçlanması, buna karşılık senedin değer düşüklüğünü gösteren "Alacak Senetleri Reeskontu" hesabının ise alacaklanması gerekir. Bu mantıkla, 5.000 ₺'lik farkı gider olarak kaydetmek için Reeskont Faiz Giderleri hesabının borçlandırılması gerekir.

Diğer şıkları incelediğimizde; A şıkkındaki "Senetleri Reeskontu" hesabı yanlış bir hesap adıdır ve bu işlemde borçlanmaz, aksine alacaklanır; B şıkkındaki "Reeskont Faiz Gelirleri" hesabı senet bizim alacağımız olduğu için gelir değil gider doğurur; C şıkkındaki "Alacak Senetleri Reeskontu" hesabı bu durumda borçlanmaz, alacaklanmalıdır; E şıkkındaki "Karşılık Giderleri" ise gelecekteki belirsiz bir yükümlülük için kullanılır, bu kesinleşmiş reeskont farkı için uygun değildir. Bu soruyu çözebilmek için ticari senetlerin dönem sonu değerlemesi (reeskont) ve reel değer ile nominal değer arasındaki farkın muhasebeleştirilmesi konularını bilmek gerekir.

Doğru cevap, 5.000 ₺'lik reeskont farkının gider olarak kaydedilmesi gerektiğini belirten D) Reeskont Faiz Giderleri hesabı 5.000 ₺ borçlandırılır seçeneğidir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap B?

Öncelikle durumu hayal edelim: İşletme, gelecekte alacağı bir kira gelirini şimdiden tahsil etmiş ve bunu "Gelecek Aylara Ait Gelirler" (380) hesabında bekletmiş. Bu bir Pasif (Borçlu) hesaptır.

Ancak dönem sonu kontrollerinde, bu bekletilen 10.000 ₺'nin aslında bu döneme ait olduğu anlaşılmış. Yani, para gelecekte değil, şu an (2024 dönemi) kazanılmıştır.

Bu durumda ne yapmalıyız?

• Eski durumu düzeltmeliyiz: Daha önce "Gelecek Aylara Ait Gelirler" hesabına yüklediğimiz 10.000 ₺'yi buradan çıkarmamız (Borçlanmamız) gerekir. Çünkü bu para artık gelecekte değil, bugündür.
• Yeni durumu kaydetmeliyiz: Bu 10.000 ₺, işletmenin bu dönemdeki Gelir'idir. Gelir hesapları (649 DİĞER OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR) Borç tarafına yazılır.

Kaydın Mantığı:

• Gelecek Aylara Ait Gelirler (380): Pasif bir hesap. Bunu azaltmak için Borç tarafına yazılır.
• Diğer Olağan Gelir ve Kârlar (649): Gelir hesabı. Geliri artırmak için Borç tarafına yazılır.

Bu mantıkla kayıt şu şekilde olur:

• Borç: 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler (10.000) -> Hesaptan çıkardık.
• Alacak: 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar (10.000) -> Geliri tanıdık.

(Not: Standart defter usulünde gelir hesabı Alacak tarafına yazılır. Ancak burada soru şıklarında 649 hesabının Alacak tarafında yazılması bekleniyor. Şıklara dikkatli bakalım: Şık B'de 380 Borç, 649 Alacak yazılmış. Bu tam olarak mantığımızla örtüşüyor.)

Doğru Kayıt:

• 380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER (Borç) 10.000
• 649 DİĞER OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR (Alacak) 10.000

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı: İşlemin yönünü tersine çevirmiş. Gelir hesabını Borç, bekletilen geliri Alacak yazmış. Bu, geliri azaltıp bekletilen hesabı artırır ki bu yanlış.
• C ve D Şıkları: Burada "Gelir Tahakkukları" (181) hesabı kullanılmış. Bu hesap, henüz tahsil edilmemiş ama kazanılmış gelirler için kullanılır. Soruda ise para zaten tahsil edilmiş ve "Gelecek Aylara Ait Gelirler" hesabında duruyordu. Bu yüzden 181 hesabı kullanılmaz.
• E Şıkkı: Gelir hesabı yerine "Dönem Karı veya Zararı" (690) hesabı kullanılmış. Dönem karı hesabı, tüm gelir ve giderlerin kapatılıp net karın bulunması için kullanılır. Kira gelirini doğrudan buraya yazmak yerine önce ilgili gelir hesabına (649) yazmak gerekir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Gelir Tahakkuk Esası" ve "Dönem Sonu Düzenleme Kayıtları" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Gelecek Aylara Ait Gelirler (380): Paranın tahsil edildiği ama gelirin henüz kazanılmadığı durum.
• Gelir Tahakkukları (181): Gelirin kazanıldığı ama paranın henüz tahsil edilmediği durum.
• Dönem Sonu Düzenlemesi: Geçmişte bekletilen bir gelirin, döneme ait olduğu anlaşıldığında, bekletilen hesabın kapatılıp ilgili gelir hesabına aktarılması işlemidir.

Kısacası; "Para geldi, bekletildi, şimdi döneme ait olduğu anlaşıldı, bekletilen hesabı kapatıp geliri tanıyalım" mantığını kurduğun an doğru cevabı bulursun.

Doğru cevap B) 36.000 ₺'dir. Azalan bakiyeler yönteminde amortisman oranı, normal amortisman oranının iki katıdır; normal yönteme geçildiğinde kalan net değer, kalan faydalı ömre eşit olarak dağıtılır.

1. Amortisman oranları

• Normal oran: 1 ÷ 5 yıl = %20
• Azalan bakiyeler oranı: %20 × 2 = %40

2. Birinci yıl (azalan bakiyeler)

• Amortisman: 150.000 × %40 = 60.000 ₺
• Yıl sonu net değer: 150.000 − 60.000 = 90.000 ₺

3. İkinci yıl (azalan bakiyeler)

• Amortisman: 90.000 × %40 = 36.000 ₺
• Yıl sonu net değer: 90.000 − 36.000 = 54.000 ₺

4. Üçüncü yıl (normal yönteme geçiş)

• Kalan ömür: 5 − 2 = 3 yıl
• Yıllık amortisman: 54.000 ÷ 3 = 18.000 ₺
• Üçüncü yıl sonu net aktif değer: 54.000 − 18.000 = 36.000 ₺

Diğer şıklar neden yanlış?

• C) 54.000 ₺: İkinci yıl sonundaki net değerdir; üçüncü yılın amortismanı düşülmemiştir.
• E) 150.000 ₺: Makinenin maliyet bedelidir; net aktif değer birikmiş amortisman düşülerek bulunur.

Doğru cevap: B

Bu soruda, işletmenin sigortalı taşıtının yangın sonucu zarar görmesi ve sigorta tazminatı alması durumunda muhasebe kaydının mantığını anlamamız gerekiyor. Doğru cevap A şıkkıdır çünkü Alıcılar hesabı, işletmenin mal veya hizmet satışı karşılığında müşterilerinden tahsil edeceği paralar için kullanılır; ancak burada söz konusu olan bir sigorta şirketinden alınacak tazminat olduğu için bu hesap kullanılamaz.

İşletme, yangın nedeniyle kaybedilen taşıtın defter değerini (900.000 ₺) ve birikmiş amortismanını (540.000 ₺) kapatmak için Taşıtlar hesabını alacaklı (B şıkkı doğru), Birikmiş Amortismanlar hesabını borçlu (D şıkkı doğru) göstermelidir. Taşıtın defter değeri 360.000 ₺ (900.000 - 540.000) iken, sigorta şirketinin ödeyeceği tazminat 300.000 ₺ olduğu için, işletme 60.000 ₺'lik bir zarar etmiştir ve bu zarar Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına borç yazılır (C şıkkı doğru). Tazminatın 1 ay sonra tahsil edileceği belirtilmiş olduğundan, bu alacak Diğer Çeşitli Alacaklar hesabına borç yazılmalıdır (E şıkkı doğru).

Bu soruyu çözebilmek için Olağandışı Gider ve Zararlar ile Diğer Çeşitli Alacaklar hesaplarının kullanım alanlarını ve varlık kaybı durumlarında yapılan ters kayıt (defter değerinin silinmesi) işlemlerini bilmek gerekir.

Sonuç olarak, sigorta tazminatı alacağının kaydı için "Alıcılar" hesabının kullanılması yanlıştır, doğru hesap "Diğer Çeşitli Alacaklar"dır.

Bu soruda, işletmenin yaptığı harcamaların "sermaye niteliğinde" mi yoksa "gider niteliğinde" mi olduğunu ayırt etmemiz gerekiyor. Soruda anlatılan vitrin ve asma kat yapımı, işletmenin mevcut bir varlığını (dükkanı) daha değerli hale getiren ve ömrünü uzatan bir yatırım harcamasıdır; bu nedenle bu 250.000 ₺'lik tutar, işletmenin varlıklarını gösteren Binalar hesabına borç kaydedilir. Diğer yandan, bilgisayarın alınması (25.000 ₺) bir "Taşıt veya Makine" yatırımıdır ve elektrik arızasının giderilmesi (15.000 ₺) ise sadece mevcut durumu koruyan, ömrü uzatmayan bir onarım gideridir; bu iki kalemin toplamı 40.000 ₺ olup, bunlar doğrudan gider hesabına yazılır ve Binalar hesabını artırmaz. Bu yüzden Binalar hesabına sadece 250.000 ₺ yazılırken, diğer şıklardaki gibi toplam tutarın veya yanlış hesap isimlerinin kullanılması hatalıdır. Bu soruyu çözebilmek için Sermaye Niteliğinde Harcamalar ile Gider Niteliğinde Harcamalar arasındaki farkı ve bunların muhasebeleştirilme kurallarını bilmek gerekir. Doğru cevap A şıkkıdır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Hadi gel, önce neden E şıkkının doğru olduğunu, sonra diğerlerinin neden yanlış olduğunu ve hangi kurala dikkat etmemiz gerektiğini inceleyelim.

1. Neden Doğru Cevap E Şıkkı?

Soruda "bir özkaynak hesabı kullanılmaz" diye soruluyor. Özkaynak hesapları, şirketin kendi sermayesini ve birikmiş kârlarını gösteren hesaplardır (Örn: Sermaye, Yedekler, Dönem Net Kârı vb.).

E şıkkını inceleyelim: > "K A.Ş.'nin, Z A.Ş.'ye ait hisse senetlerinin %40'ını uzun vadeli yatırım amacıyla satın alması"

Burada K A.Ş. bir yatırım yapıyor. Yani K A.Ş. eline nakit para verip, başka bir şirketin (Z A.Ş.) hisselerini alıyor.

• Kayıt Mantığı: K A.Ş. bu işlemi yaparken, elindeki nakit veya banka hesabını azaltır (Nakit/Bankalar hesabı) ve karşılığında eline geçen bu hisse senetlerini bir Varlık hesabına kaydeder (Uzun Vadeli Yatırım Menkul Kıymetler hesabı).
• Sonuç: Bu işlemede K A.Ş.'nin kendi sermayesi değişmez, kendi yedek akçeleri değişmez. Sadece bir varlık (nakit) başka bir varlığa (yatırım menkul kıymet) dönüşür. Dolayısıyla hiçbir özkaynak hesabı kullanılmaz.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklarda işlemler K A.Ş.'nin kendi sermaye yapısını veya birikmiş kârlarını etkilediği için özkaynak hesapları kullanılır.

• A Şıkkı (Hisse İhraç Farkı): Şirket hisse senetlerini 100 ₺'lik nominal bedelden 120 ₺'ye satıyor. Aradaki 20 ₺'lik fark, şirketin Sermaye Artışı veya Hisse Senetleri İhraç Farkı hesabına gider. Bu bir özkaynak hesabıdır.
• B Şıkkı (Hisse Satışı ve Tahsilat): Ortak hisse senetlerini satarken, tahsil edilemeyen tutarlar veya satıştan elde edilen kâr, doğrudan Sermaye hesabını veya Sermaye Artışı hesabını etkiler. Bu da özkaynaktır.
• C Şıkkı (Yasal Yedek Akçe): Kâr dağıtımı sonrası yasal yedek akçe ayrılması, Yasal Yedek Akçeler hesabına kaydedilir. Bu hesap, özkaynak grubunun en temel parçasıdır.
• D Şıkkı (Makine Satışı): Eski makineyi satıp kâr elde etmek, bu kârın Dönem Net Kârı hesabına yansıması demektir. Dönem Net Kârı, özkaynak hesabıdır. (Not: Makine satışı işleminde "Makine" ve "Satış Kârı" hesapları kullanılır, ancak kârın özkaynağa eklenmesi gerekir).

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Özkaynak Hesapları" ve "Yatırım İşlemleri" konularını iyi bilmelisin.

• Özkaynak Hesapları: Sermaye, Hisse Senetleri İhraç Farkı, Yasal Yedek Akçeler, Dönem Net Kârı vb. hesapların neler olduğunu ve ne zaman kullanıldığını öğrenmelisin.
• Yatırım İşlemleri: Bir şirketin başka bir şirkete hisse alması, bir Varlık değişimidir (Nakit -> Yatırım Menkul Kıymetleri). Bu işlem şirketin kendi sermayesini (özkaynağını) değiştirmez.

Özetle: Eğer bir işlem şirketin kendi sermayesini artırıyor, yedek ayırıyor veya kendi kârını dağıtıyor/oluşturuyorsa Özkaynak kullanılır. Eğer şirket başka birine yatırım yapıyorsa (hisse alıyorsa), bu bir Varlık hesabıdır ve Özkaynak kullanılmaz.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Neden C Şıkkı Doğru?

Soruda "Gelir Tablosu hesaplarından biri değildir?" diye soruluyor. Yani, hangisi gelir tablosunda yer almaz, hangisi başka bir yerde durur?

C) Hisse Senedi İptal Kârları şıkkı, Gelir Tablosu'nda yer almaz.

Bunu şöyle düşün: Bir şirketin elindeki hisse senetlerini iptal etmesi (örneğin, bir ortaklık yapısını bozması veya hisse senetlerini geri alıp yok etmesi), bu işlemden doğan kâr veya zarar, şirketin Özkaynaklar kısmında işlenir. Bu işlem, şirketin normal ticari faaliyetlerinden (mal satmak, hizmet vermek vb.) kaynaklanan bir kâr/zarar değildir. Bu nedenle bu hesap, Gelir Tablosu'na değil, Özkaynaklar bölümüne veya Özkaynaklar Değişim Tablosu'na girer. Dolayısıyla bu şık, sorunun aradığı "Gelir Tablosu'nda olmayan" seçenektir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi Gelir Tablosu'nda yer alan kâr veya zarar kalemleridir. Gelir tablosu, şirketin bir dönem içinde ne kadar kâr veya zarar ettiğini gösteren tablodur.

• A) Konusu Kalmayan Karşılıklar: Şirketin daha önce ayırdığı bir karşılığın artık bir işe yaramadığı durumdur. Bu, bir Gelir kalemidir ve Gelir Tablosu'na yazılır.
• B) Bağlı Ortaklıklardan Temettü Gelirleri: Şirketin başka şirketlerden aldığı kâr paylarıdır. Bu da bir Gelir kalemidir ve Gelir Tablosu'nda yer alır.
• D) Kambiyo Zararları: Döviz işlemlerinden kaynaklanan kayıplar, şirketin finansal faaliyetlerinden doğar. Bu bir Gider kalemidir ve Gelir Tablosu'nda yer alır.
• E) Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri: Şirketin bankalardan veya başka yerlerden kısa vadeli borç alırken ödediği faizlerdir. Bu da bir Gider kalemidir ve Gelir Tablosu'nda yer alır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Ticari İşlemler ve Finansal İşlemler Arasındaki Ayrım ve Özkaynaklar Hesapları konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunu akılda tutmalısın:

• Gelir Tablosu: Sadece normal ticari faaliyetlerden, finansal giderlerden ve normal dışı kâr/zararlardan oluşur.
• Özkaynaklar: Sermaye, yedekler ve hisse senedi iptali gibi sermaye yapısını doğrudan değiştiren işlemler buraya girer.

Özetle: "Hisse Senedi İptal Kârları" bir ticari kâr değil, sermaye yapısındaki bir değişikliktir; bu yüzden Gelir Tablosu'na yazılmaz, Özkaynaklar kısmına yazılır. Doğru cevap C'dir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap E (5.150.000 ₺)?

TMS 40 (Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller) standardına göre, bir gayrimenkulü ilk defa bilançoya alırken "İlk Maliyet" hesabı yapılırken şunu bilmemiz gerekir:

Bir gayrimenkulün maliyeti, sadece satın alma fiyatı değildir. O gayrimenkule sahip olmak için doğrudan yapılan tüm harcamalar da maliyete eklenir.

Sorudaki rakamları inceleyelim:

• Satın Alma Fiyatı: 5.000.000 ₺ (Bu tabii ki dahil).
• Tapu Harcı: 100.000 ₺ (Gayrimenkulü devralmak için devlete ödenen zorunlu bir vergi/harcamadır. Bu dahildir).
• Hukuki Hizmet Bedelleri: 50.000 ₺ (Tapu işlemlerini yapmak için avukata ödenen ücrettir. Bu da gayrimenkule sahip olmak için doğrudan yapılan bir harcamadır. Bu da dahildir).

Hesap: 5.000.000 + 100.000 + 50.000 = 5.150.000 ₺

Bu yüzden ilk maliyet 5.150.000 ₺ olur ve doğru cevap E şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların yanlış olmasının sebebi, maliyet hesabına bazı harcamaları dahil etmemek veya yanlış toplamak:

• A, B ve C Şıkları: Bu şıklar, tapu harcı veya hukuki ücretlerden birini veya ikisini de toplamdan çıkarmışlardır. Oysa bu harcamalar maliyetin bir parçasıdır.
• D Şıkkı: Bu şık muhtemelen sadece satın alma fiyatı ile tapu harcını toplamış (5.000.000 + 100.000 = 5.100.000), ancak hukuki hizmet bedelini (50.000 ₺) unutmuştur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 40 - Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller standardının "İlk Değerleme" (İlk Maliyet) maddesini iyi bilmelisin.

Kural şudur: Bir gayrimenkulün ilk maliyeti; satın alma bedeli + doğrudan ödenen harcamalar (tapu harcı, noter ücreti, hukuki danışmanlık ücreti, komisyon vb.) şeklinde hesaplanır. Sadece "fiyat" değil, "fiyat + o işi yapmak için ödenen tüm doğrudan masraflar" maliyettir.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, TMS 7 (Nakit Akış Tablosu) standardının en temel konularından biri olan "Nakit Akışlarının Sınıflandırılması"nı sorguluyor.

Gelin adım adım inceleyelim:

1. Neden Doğru Cevap D Şıkkıdır?

TMS 7 standardına göre nakit akışları üç ana başlıkta toplanır: Faaliyet, Yatırım ve Finansman.

• Yatırım Faaliyetleri, işletmenin uzun vadeli varlıklarını (maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar ve yatırım amaçlı finansal varlıklar) edinmek veya satmakla ilgili nakit akışlarını kapsar.
• D Şıkkı: "Eski üretim makinelerini satmak", işletmenin elindeki maddi duran varlığı (yatırım amaçlı bir varlık) satmasıdır. Bu işlem, işletmenin gelecekteki üretim kapasitesini değiştiren bir varlık devridir. Dolayısıyla, bu işlemden elde edilen nakit Yatırım Faaliyetlerinden kaynaklanan bir nakit girişidir.

Özetle: Makine satmak = Varlık satmak = Yatırım Faaliyeti.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden yatırım değil de başka bir sınıfa girdiğini kısaca açıklayalım:

• A Şıkkı (Faiz Ödemeleri): Faiz ödemeleri, işletmenin borçlanma maliyetidir. TMS 7'ye göre bu, Finansman Faaliyetleri'ne girer. (Not: Bazı ülkelerde muhasebe politikası gereği faaliyet olarak da gösterilebilir, ancak Türkiye uygulamasında ve sınav mantığında genellikle finansman olarak kabul edilir ve kesinlikle yatırım değildir).
• B Şıkkı (Müşteri Ödemeleri): Müşterilerden tahsil edilen para, işletmenin ana ticari faaliyetinden (ürün satışı veya hizmet sunumu) kaynaklanır. Bu Faaliyet Faaliyetleri'ne dahildir.
• C Şıkkı (Tedarikçi Ödemeleri): Hammadde veya mal alımı için yapılan ödemeler, işletmenin ana ticari faaliyetinin bir parçasıdır. Bu da Faaliyet Faaliyetleri'ne dahildir.
• E Şıkkı (Çalışan Maaşları): Personel ödemeleri, işletmenin normal ticari faaliyetini yürütmek için yapılan giderlerdir. Bu da Faaliyet Faaliyetleri'ne dahildir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 7 Nakit Akış Tablosu standardını ve nakit akışlarının 3 ana sınıflandırmasını (Faaliyet, Yatırım, Finansman) iyi bilmen gerekir.

Özellikle şunları ayırt edebilmelisin:

• Faaliyet: Ana işin (satış, hammadde, maaş, vergi) nakit akışı.
• Yatırım: Uzun vadeli varlık alımı veya satımı (Makine, bina, arazi, hisse senedi alımı/satımı).
• Finansman: Sermaye ve borçlanma ile ilgili işlemler (Borç alımı, borç geri ödemesi, sermaye artırımı, temettü ödemeleri).

Sonuç: Soruda "makine satışı" ifadesi geçtiği için bu bir Yatırım Faaliyetidir ve doğru cevap D seçeneğidir. Başarılar dilerim!