2008/1 YMM İleri Düzeyde Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bir varlığın mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan risk ve yararların tamamının devredildiği kiralamalar, finansal kiralama olarak sınıflandırılır. Bir varlığın mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan risk ve yararların tamamının devredilmediği kiralamalar ise faaliyet kiralaması olarak sınıflandırılır. Bir kiralamanın finansal kiralama mı yoksa faaliyet kiralaması mı olduğu tespitinde sözleşmenin özü esas alınır. Aşağıda belirtilen kriterlerden birinin veya tamamının var olduğu durumlarda kiralama işlemleri finansal kiralama olarak kabul edilir: a) Kiralama sözleşmesinde kiralanan varlığın mülkiyetinin kiralama süresi sonunda veya daha önce kiraya geçeceğinin öngörülmesi, b) Kiracıya, kiralanan varlığı buna ilişkin opsiyonun kullanım tarihinde oluşması beklenen gerçeğe uygun değerinden çok daha düşük bir bedelle satın alma opsiyonu verilmesi nedeniyle, kiralama sözleşmesinin başlangıcı itibariyle kiracı tarafından bu opsiyonun kullanılabileceğinin beklenmesi, c) Mülkiyet kiracıya geçmeyecek dahi olsa, kira süresinin kiralanan varlığın ekonomik ömrünün büyük bir bölümünü kapsaması, d) Kiralama sözleşmesinin başlangıcı itibariye, asgari kira ödemelerinin bugünkü değerinin, en az kiralanan varlığın gerçeğe uygun değerine eşit olması, e) Kiralanan varlığın, üzerinde büyük değişikler yapılmadığı sürece, sadece kiracı tarafından kullanılabilecek özel bir yapıda olması. Aşağıdaki durumların varlığında da yine bir kiralama işlemi finansal kiralama olarak nitelendirilmesi sonucunu doğurur: a) Kiracının kiralama işlemini feshedebilmesi durumunda, kiraya verenin kiraya verenin fesih işleminden kaynaklanan zararlarının kiracı tarafından karşılanması, b) Kalıntı değerin kiralanan varlığın gerçeğe uygun değerindeki değişmelerden kaynaklanan kazanç ya da kayıpların kiracıya ait olması, Kiracının, piyasa fiyatının çok daha altında bir bedelle bir dönem daha kiralamayı sürdürme hakkının bulunması SORU 2) Bir işletmeni ticari alacakları ve 31.12.2007 tarihi itibariyle vadeleri aşağıdaki gibidir. Vade Tutar Kredi Kartlarından Alacaklar 40 gün 30.000 Senetsiz Ticari Alacaklar 3 ay 50.000 Senetli Ticari Alacaklar 5 ay 20.000 Reeskont faiz oranı % 20’dir. Vergi Mevzuatı ve Uluslararası Muhasebe Standartları hükümlerini göz önünde bulundurarak işletmenin 31.12.2007 tarihinde ayırması gerekli olan reeskont tutarını hesaplayınız ve gerekli muhasebe kaydını yapınız (Not: Yıl 360 gün kabul edilecektir).

Açıklamalar: VUK’a Göre Reeskont Uygulaması TMS’ye Göre Reeskont Uygulaması Kredi Kartlarından VUK’a göre bu alacakların her an nakde TMS’ye göre bu alacaklar nakit benzeri Alacaklar dönüştürülmesi mümkün olan varlıklardır varlıklardır. Ancak bunların önemli bir tutara ve bu nedenle bunlar için reeskont ulaşması durumunda reeskont hesaplanması, hesaplanması yapılmaz. Muhasebe gerçeğe uygun sunum açısından gerekmektedir. kuramı gereği reeskont hesaplayan Örnekte kredi kartlarından alacaklar senetli işletmeler için bu tutar kanunen kabul alacaklardan daha fazla olduğu görülmektedir. edilmeyen gider olur. VUK’a göre alacaklar dönem sonunda TMS’ye göre alacakların gerçeğe uygun değerle tasarruf değeri ile değerlenir. Ancak sunumu açısından reeskont hesaplanır. Zaten reeskont uygulamasında senede bağlanmış standartlarda senetli ve senetsiz alacak olma koşulu olduğu için bu alacaklara ayırımına gidilmediği için reeskont Senetsiz Ticari reeskont hesaplanmaz. Eğer hesaplanırsa hesaplanması için alacağın senede bağlanmış Alacaklar kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) olması gerekmez. Hesaplanan reeskont alacağın olur. vergi değeri ile muhasebe değeri arasında farka neden olacağı için ertelenen vergi varlığı ortaya çıkar. İşletmede borç senetleri varsa bunlara Senetsiz ticari alacaklarla ilgili açıklama burada reeskont hesaplamak koşuluyla alacak da geçerlidir ve reeskont hesaplanır. Ancak Senetli Ticari senetleri için iç iskonto formülüne göre vergi ile muhasebe arasında değerleme farkı Alacaklar reeskont hesaplayabilir. olmayacağından kanunen kabul edilmeyen gider ve ertelenen vergi varlığı meydana gelmeyecektir. Hesaplamalar ve muhasebe kayıtları: R= a.n.t / (36000 + n.t) veya Peşin Değer = a.36000 / (36000 + n.t) veya a/(1 + n.t) R = 20000 x 150 x 20 / (36000 + 150 x 20) = 1538,45 YTL – alacak senetleri reeskont tutarı R = 50000 x 90 x 20 / (36000 + 90 x 20) = 2380,95YTL – senetsiz alacaklar reeskont tutarı R = 30000 x 40 x 20 / (36000 + 40 x 20) = 652,17 YTL – kredi kartlarından alacakların reeskontu VUK’a göre hesaplanan reeskontun kaydı 657 Reeskont Faiz Giderleri 1538,45 122 Alacak Senetleri Reeskontu 1538,45 TMS’ye göre hesaplanan reeskontun kaydı 657 Reeskont Faiz Giderleri 4571,58 122 Alacak Senetleri Reeskontu 4571,58 950 KKEG Borçlu Hesabı 3033,12 951 KKEG Alacaklı Hesabı 3033,12 284 Ertelenen Vergi Varlıkları 606,62 691 DKVDYYK 691.20 Ertelenen Vergi Gelirleri 606,62 SORU 3) TMS 29 “Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama” standardına göre Parasal Olmayan Kalemlerin ‘genel fiyat düzeyi muhasebesi’ yöntemine göre düzeltilmesini açıklayınız.

Parasal olmayan varlıklar ve kaynaklar, para değerindeki değişmelere paralel olarak nominal değerleri değişen, fakat satın alma güçleri aynı kalan kalemlerdir. Yani fiyat değişiklerine karşı satın alam güçlerini koruyabilen; maddi duran varlıklar, stoklar, yabancı paralar ile yabancı paralı alacaklar ve borçlar ile sermaye gibi unsurlarıdır. Parasal olmayan kalemlerin çoğu maliyet değerinden ya da amortismanı düşülmüş maliyet değerinden bilançoya taşınırlar ve dolayısıyla elde etme tarihindeki değerlerinden mali tablolarda yer alırlar. Bu nedenle satın alma tarihinden itibaren düzeltilirler. Düzeltmenin yapılabilmesi için düzeltme katsayıları kullanılır. Her bir parasal olmayan varlık veya kaynak unsurunun düzeltilmesinde kullanılacak katsayı, düzeltme dönemdeki genel fiyat endeksinin, parasal olmayan kalemin muhasebe kayıtlarına alındığı tarihteki genel fiyat endeksine bölünmesi suretiyle hesaplanır. Parasal olmayan kalemin, elde edilen katsayı ile çarpılması sonucu söz konusu kalemin enflasyona göre düzeltilmiş tutarına ulaşılır. Parasal Olmayan Kalem (POK) x Düzeltme Tarihindeki Genel Fiyat Endeksi POK’in İşletmeye Alındığı Tarihteki Genel Fiyat Endeksi Birikmiş amortismanlar MDV’lerin düzeltildiği katsayı ile düzeltilir, ayrıca dönemin amortismanı MDV’nin düzeltilmiş değeri üzerinden hesaplanır. Stok çeşitleri ve işletmeye giriş tarihleri farklı olduğu için ise bunların işletmeye giriş belirleyebilmek için stok devir hızı kullanılır ve düzeltme katsayısının belirlenmesinde o tarihteki fiyat endeksi kullanılır. POK’in düzeltilmiş değeri, eğer gelecekteki kullanımından doğacak geri kazanılabilir tutarını aşıyorsa, ilgili standartlar çerçevesinde düzeltilmiş değer, geri kazanılabilir tutara indirilir. SORU 4) Aşağıdaki kavramları örnekler vererek açıklayınız. a) Netleştirme b) Nakit Benzeri Varlıklar c) Tahakkuk Esası d) Net Gerçekleşebilir Değer e) Azınlık Payları

a)Netleştirme bir borç kaleminin bir alacaktan ya da bir gider kaleminin bir gelirden mahsup edilmesi işlemidir. Muhasebe standartlarında bazı istisnai durumlar hariç kalemler arasında netleştirme yapılarak finansal tablolarda raporlanmasına izin verilmemekte, varlıklar ve borçlar ile gelir ve giderlerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekmektedir. Örneğin, bir işletmenin bir başka işletmeye mal satmış olması nedeniyle doğan alacağının aynı işletmeden hammadde satın alması nedeniyle oluşan borcundan mahsup edildikten sonra kalan tutarın ya borç ya da alacak olarak bilançoda gösterilmesi bir netleştirme işlemidir. b)Nakit Benzeri Varlıklar tutarları belirli bir nakde kolayca çevrilebilen kısa vadeli ve yüksek likiditeye sahip ve değerindeki değişim riski önemsiz olan yatırımlardır. Bunlar genelde kısa vadeli yükümlülükler için elde bulundurulan ve yatırım veya diğer amaçlarla kullanılmayan varlıklardır. Vadesi 3 ay veya daha az olan yatırımlar nakit benzeri varlık olarak kabul edilir. Kısa vadeli yatırım (spekülatif) amacıyla alınan hisse senetleri veya vadesi 3 aydan kısa olan alacak senetleri birer nakit benzeri varlık örneğidir. c)Tahakkuk Esası bu esasa göre işlemlerin ve diğer olayların etkisi, nakit veya nakit benzeri unsurlar alındığında veya ödendiğinde değil, bu olay ve işlemler gerçekleştiği (olduğu) zaman ilgili oldukları dönemin muhasebe kayıtlarına alınır ve o dönemin finansal tablolarına yansıtılır. Örneğin, vadesi gelecek yıl dolan bir banka mevduat hesabına ait faiz tutarı vade bitiminde yani gelecek dönemde tahsil edilecektir, ancak ilgili döneme ait işlemiş faiz tutarı dönemin gelirlerinin içersine tahakkuk esası ve dönemsellik kavramı gereği kaydedilmesi gerekir. d)Net Gerçekleşebilir Değer işin normal akışı içerisinde, bir stok kaleminin tahmini satış fiyatından, tahmini tamamlama maliyetinin ve satışı gerçekleştirmek için gerekli tahmini satış giderlerinin düşülmesiyle elde edilen tutardır. Örneğin, bir ticari malın tahmini satış fiyatı 50 YTL/birim ise ve bu malın ancak ambalajlanarak satılması mümkün ise ambalaj maliyetinin (örneğin 2 YTL/birim) düşülmesinden sonra kalan tutar yani 48 YTL net gerçekleşebilir değerdir. e)Azınlık Payları ‘topluluk dışı paylar’ olarak da bilinen bu kavram, bir bağlı ortaklığın, ana ortaklık tarafından doğrudan veya bağlı ortaklıkları vasıtasıyla dolaylı sahipliğinin özkaynak paylarına isabet eden kar/zararı ve net varlıkları ifade eder. Örneğin, varlıklarının gerçeğe uygun değeri 100 YTL olan bir işletmeye % 80 oranında sahip olunması durumunda, azınlık paylarına isabet eden net varlık tutarı 20 YTL’dir. 4