Müteselsil sorumluluk alacaklının alacağından dolayı, borçlu durumunda olanların her birinden ayrı ayrı bir kısmını veya hepsine birden başvurabildiği bir sorumluluk şeklidir. Borçluların her biri borcun tamamından sorumludur. Borçluların her biri borçtan ayni şekilde borçlu olmasını ifade eder. Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir Ve Yeminli Mali Müşavirlerin müteselsil sorumluluğu 2 ayrı kanun maddesinde düzenlenmiştir. Bunlar 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’nun 12. Maddesi, diğeri ise, VUK’nun mükerrer 227. maddesidir. Öte yandan bu maddeler esas alınarak SM, SMMM ve YMM’lerin müşterek ve müteselsil sorumlulukları konusunda çok sayıda tebliğ, genelge ve mecburi meslek kararı yürürlüğe konulmuştur. A. Serbest Muhasebeci Ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerin Müşterek Ve Müteselsil Sorumluluğu
- VUK’nun 227. Maddesi İle Yapılan Düzenlemeler
VUK’nun 227. Maddesinde beyannameyi imzalayan veya tasdik raporunu düzenleyen meslek mensupları, imzaladıkları beyannamelerde veya düzenledikleri tasdik raporlarında yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmamasından dolayı ortaya çıkan vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi, ceza, gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulacakları hüküm altına alınmıştır.
- Maliye Bakanlığınca Yapılan Düzenlemeler
a. 4 Sıra No.lu Vergi Beyannamelerinin Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerce İmzalanması Hakkında Genel Tebliğ İle Yapılan Düzenlemeler Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 29.06.1997 tarihli ve 23034 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 Sıra No.lu Vergi Beyannamelerinin Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerce İmzalanması Hakkında Genel Tebliğine göre, mükelleflerin beyannameleri, kendilerine 3568 sayılı Kanunun 2/A-a maddesinde belirtilen hizmetleri bir bütün olarak fiilen veren meslek mensupları tarafından imzalanacaktır. Beyanname imzalayan meslek mensuplarının imzaladıkları beyannamelerle ilgili olarak herhangi bir rapor yazmalarına gerek bulunmamaktadır. Meslek mensupları, mükellef tarafından kendilerine ibraz edilen belgelerin, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri ile genel muhasebe kurallarına uygun ve doğru olarak yasal süresi içinde, kanuni defterlere kaydedilmesinden ve mali tablolara aktarılmasından sorumludurlar. Meslek mensupları, -Bilerek kullandıkları veya harici araştırmayı gerektirmeden sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı olduğu anlaşılabilen belgelerden de sorumlu olacaklardır. -Miktar veya tutar itibariyle işletmenin faaliyet konusu veya iş hacmiyle mütenasip olmayan belgeler ile ticari örf ve teamüle uygun olmayan belgeler, meslek mensuplarının sorumluluğu kapsamındadır. Böyle bir belgenin varlığı halinde, meslek mensupları, bunun doğruluğunun tespitini mükelleften isteyebilirler. Mükellefin bir tespitte bulunmaması veya bu konuda meslek mensubunun ikna olmaması halinde, keyfiyet, meslek mensubunca beyanname verme süresi sonuna kadar ilgili vergi dairesine yazılı olarak bildirilecektir. Bu bildirimle birlikte meslek mensubunun söz konusu belgelere ait sorumluluğu ortadan kalkacaktır. Sorumluluğun tespitinde, yukarıda belirtilen sorumlulukla bağlantılı olarak ortaya çıkan vergi ziyaının varlığı yeterli olacaktır. Örneğin, sehven dahi olsa yevmiye defterinde yer alan bir toplamı yanlış aktararak veya bir yevmiye işlemini yanlış hesaba kaydederek vergi ziyaına sebebiyet veren meslek mensubu ziyaa uğratılan bu vergi, ceza ve gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olacaktır. Meslek mensupları, -Beyannamelerini imzaladıkları mükelleflerce ibraz edilen belgelerde yer alan bilgilerin kanuni defterlere ve defterlerdeki bilgilerin mali tablolara uygunluğundan, -Beyannamelere eklenen temel mali tablolarda yer alan ve Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerine göre belirlenen dönem Kâr/Zararı'nın doğruluğundan sorumludurlar. Meslek mensuplarının sorumlulukları kapsamına giren işlemlerden dolayı bir vergi ziyaı ortaya çıktığı takdirde, beyannameyi imzalayan meslek mensubu, ziyaa uğratılan vergi, ceza ve gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olacaktır. Beyanname ve eklerini YMM’lere tasdik ettiren mükelleflere ait muhasebe işlemlerin ruhsatlı meslek mensuplarınca yerine getirilmesi durumunda, sözkonusu meslek mensupları da yaptıkları işlerden yukarda belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde sorumludurlar. Bu sorumluluk, ayrıca tasdiki yapan YMM’nin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. b. Müşterek Ve Müteselsil Sorumluluğun Tesbiti VUK’nun 135. maddesinde sayılan vergi inceleme elemanlarınca yapılan incelemeler neticesinde bir matrah farkı ortaya çıktığı takdirde, denetim elemanları, beyannameyi imzalayan meslek mensuplarının sorumluluklarının tespitini yapacak ve raporlarında belirteceklerdir. Denetim elemanları, bulunan matrah farkı ile meslek mensubunun sorumluluğu arasındaki ilişkiyi ilgili meslek mensubunun bilgisine de başvurmak suretiyle inceleme raporlarında net bir şekilde ortaya koyacak ve bulunan matrah farkından meslek mensubunun sorumlu olup olmadığını açıklayacaklardır. Meslek mensubunun müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunun tespit edilmesi halinde, söz konusu inceleme raporlarının onaylı birer örneği denetim elemanlarınca, -Meslek mensubunun bağlı bulunduğu vergi dairesine ve -Disiplin cezası yönünden de gereği yapılmak üzere meslek odasına ayrıca gönderilecektir. Bulunan matrah farkı üzerinden tarh edilen vergi ve buna ilişkin cezalarda uzlaşmaya varılmış veya tahsilatın yapılmış olması, raporların birer örneğinin meslek mensubunun bağlı bulunduğu odaya gönderilmesine engel teşkil etmeyecektir. c. Vergi Dairelerince Yapılacak İşlem Müşterek ve müteselsil sorumluluğu vergi inceleme raporu ile tespit edilen meslek mensupları hakkında bağlı bulunduğu vergi dairelerince yapılacak takibat, vergi ve ceza tahakkukunun kesinleşmesinden sonra başlatılacak ve tahakkuku kesinleşen vergi ve cezanın tahsiline yönelik olacaktır.
- Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği
Başkanlığı (TÜRMOB) Tarafından Yapılan Düzenlemeler TÜRMOB tarafından hazırlanan ve 18.10.2001 tarihli ve 24557 (Asıl) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Serbest Muhasebeci ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerin Vergi Usul Kanunu'nun Mükerrer 227'nci Maddesine Göre İmzalanacak Vergi Beyannamelerinde Uyulacak Esaslara İlişkin Mecburi Meslek Kararı’nda, VUK' nun mük. 227. maddesine göre; 3568 Sayılı Kanun'a göre yetki almış serbest muhasebeciler, serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirler tarafından vergi beyan namelerinin imzalanması hizmetlerinde çalışmalarının usul ve esasları düzenlenmiştir. VUK'un mükerrer 227'nci maddesine göre meslek mensupları, imzaladıkları vergi beyannamelerinde yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını oluşturan belgelere uygun olmamasından dolayı ortaya çıkan vergi ziyanına bağlı olarak salınacak vergi, ceza ve gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulurlar. Ancak meslek mensubunun müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulması iki koşula dayandırılmıştır. Birinci koşul, vergi beyannamelerinde yer alan bilgilerin defterlere uygunluğudur. İkinci koşul, söz konusu defterlerdeki kayıtların dayanaklarını oluşturan belgelere uygun olmasından, meslek mensubunca VUK'nun mükerrer 227. maddesinde belirtilen hükümler çerçevesinde yapacağı şekli inceleme anlaşılmalıdır. Burada belgelere uygunluk dışında, defter kayıtlarının genel kabul görmüş muhasebe ilke ve kuralları ile vergi mevzuatına uygunluğunun araştırılması, meslek mensubundan talep edilen hizmetin kapsamındadır. Sorumluluğu gerektiren bu durumlar nedeniyle vergi beyannamelerinin imzalanması öncesi meslek mensuplarının sınırlı uygunluk denetimi yapmaları gerekir. Meslek mensuplarının sınırlı uygunluk denetimi faaliyeti, vergi beyannamelerinin ekindeki finansal bilgilerin veya hesap özetlerinin defterlere uygunluğu ile bu kayıtların doğru bir şekilde ve dayanakları olan belgelere uygun yapılması amacına yönelik bir ön denetimdir. B. Yeminli Mali Müşavirlerin Müşterek Ve Müteselsil Sorumluluğu
- 3568 Sayılı Kanunun 12. Maddesi İle Yapılan Düzenlemeler
3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’nun Tasdik ve Tasdikten Doğan Sorumluluk başlıklı 12. Maddesi; “Yeminli malî müşavirler yaptıkları tasdikin doğruluğundan sorumludurlar. Yaptıkları tasdikin doğru olmaması halinde, tasdikin kapsamı ile sınırlı olmak üzere, ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar. Yeminli malî müşavirler yaptıkları tasdikin kapsamını düzenleyecekleri raporda açıkça belirtirler. “Hükmünü ihtiva etmektedir. Öte yandan Yeminli Mali Müşavirlerin Tasdik Edecekleri Belgeler,Tasdik Konuları, Tasdike İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 20.maddesine göre, “Yeminli mali müşavirler inceledikleri ve sonucunda tasdik raporu düzenledikleri konu ve belgelerin gerçeği yansıtmaması ve doğru olmaması halinde, ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan VUK ve 3568 sayılı Kanun hükümleri uyarınca mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur. Bu sorumluluğun yerine getirilmesinde Borçlar Kanunu'nun "Tam Teselsül" hükümleri uygulanır.”
- VUK’nun Mükerrer 227. Maddesi İle Yapılan Düzenlemeler
VUK’nun mükerrer 227. Maddesi hükmü uyarınca gelir ve kurumlar vergisi beyannamesini imzalayan veya tasdik raporunu düzenleyen meslek mensupları, imzaladıkları beyannamelerde veya düzenledikleri tasdik raporlarında yer alan bilgilerin defter kayıtlarına ve bu kayıtların dayanağını teşkil eden belgelere uygun olmamasından dolayı ortaya çıkan vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi, ceza ve gecikme faizlerinden mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulurlar. VUK’nun 227. Maddesi kapsamında yapılan denetim uygunluk denetimi olmasına karşılık, 3568 sayılı Kanun 12. Maddesi kapsamında yapılan denetim, tasdik raporunun doğru olması ile ilgilidir. Dolayısıyla YMM’ler, defterlerin doğru tutulmasının yanı sıra defterlere dayanak teşkil eden belgelerin doğruluğundan da sorumludurlar. Kapsamı daha geniş bir denetimdir. TÜRMOB tarafından hazırlanan ve 18.10.2001 tarihli ve 24557 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mecburi Meslek Kararına ilişkin olarak yukarda yapılan açıklamalar YMM’ler için de geçerlidir. Buna göre, YMM’ler imzaladıkları beyannameler ile defter ve belgeler arasındaki uygunsuzluktan dolayı ortaya çıkan vergi ziyaına bağlı olarak salınacak vergi,ceza ve gecikme faizlerinden mükelleflerle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludurlar.
- Maliye Bakanlığı Tarafından Yapılan Düzenlemeler
Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan "Yeminli Mali Müşavirleri Tasdik Edecekleri Belgeler, Tasdik Konuları ve Tasdike İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik" 2.1.1990 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Diğer taraftan, 1 Seri No.lu SM, SMM Ve YMM Kanunu Genel Tebliğinde, YMM’lerin müteselsil sorumluluklarının usul ve esasları açıklanmıştır. Yeminli mali müşavirlerce yapılacak KDV iade incelemelerinde, iade konusu tutarların doğruluğunun araştırılması zorunlu konular ve belgeler ile bunlara ilişkin defter kayıtlarının usulüne uygun olarak düzenlenmiş, kayıt nizamı ve muhasebe ilkelerine göre kaydedilmiş olması gereklidir. Yeminli Mali Müşavirler, belgelerin geçerliliğini, diğer bir deyişle belli edilen şekil şartlarına uygun olarak düzenlenip düzenlemediğini ve gerçeği aksettirip aksettirmediğini tespit etmek zorundadır. Yeminli mali müşavirin yapmış olduğu incelemenin amacı iade edilmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır. Bu nedenle, yeminli mali müşavir, gerçek durumu tespit etmek için, her türlü belgeden yararlanmak ve her türlü inceleme tekniklerini kullanmak zorundadır. İmza ve mühür kullanmak suretiyle tasdik yapan ve tasdik raporu düzenleyen Yeminli Mali Müşavirler, tasdik kapsamı ile sınırlı olmak üzere tasdikin doğruluğundan sorumludurlar. YMM’ler yaptıkları tasdikin doğru olmaması halinde ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulurlar. 18 Seri No.lu SM, SMM Ve YMM Kanunu Genel Tebliğinde; Beyanname ve eklerini tasdik eden yeminli mali müşavirler, tasdik ettikleri beyanname ve eklerinde yer alan bütün bilgilerle bunların dayanağını teşkil eden defter kayıtları ve belgelerdeki bilgilerin doğruluğu ile beyannamesini tasdik ettikleri mükelleflerin sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge kullanmasından sorumludurlar.