2015/9 KGK Bağımsız Denetçilik Türkiye Muhasebe Standartları Soruları ve Çözümleri

TMS 19 Standardı uyarınca, tanımlanmış fayda planlarında yapılan düzeltmeler (değişiklikler) sonucu oluşan geçmiş dönem hizmet maliyeti, kâr veya zararda hemen muhasebeleştirilir. Standart, bu maliyetin çalışanların kalan hizmet sürelerine dağıtılmasını veya diğer kapsamlı gelirlerde tutulmasını yasaklar. Bu nedenle, 25.000.000 TL’lik artış doğrudan kâr/zarar hesabına yansıtılmalıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A) Geçmiş dönem hizmet maliyeti muhasebeleştirilir, yok sayılmaz. B) Kalan hizmet süresine dağıtım yöntemi TMS 19 tarafından kabul edilmez. C) Bu tutar diğer kapsamlı gelirlerde (sermaye) muhasebeleştirilmez. E) Eşit taksitlerle dağıtım yöntemi standartta yer almaz.

Bilinmesi gereken kural: TMS 19’e göre plan değişikliklerinden kaynaklanan geçmiş dönem hizmet maliyeti, herhangi bir dağıtım yapılmaksızın kâr veya zararda anında muhasebeleştirilir.

TMS 41, tarımsal faaliyetle ilgili biyolojik varlıkları ve hasat zamanındaki tarımsal ürünleri kapsar.

Doğru Şık (A): I. Taşıyıcı bitkiler dışındaki canlı varlıklar (biyolojik varlık) ve II. Hasat zamanındaki ürünler doğrudan standart kapsamındadır. III. Koşulsuz devlet teşvikleri ise TMS 41.14 paragrafına göre, teşvikin koşulları yerine getirildiğinde ve makul bir şekilde tahmin edilebildiğinde, tarımsal ürünün fair value değerine dahil edilir. Bu nedenle bu üç unsur standartla doğrudan ilişkilidir.

Yanlış Şıklar: B, C, D ve E şıkları yanlıştır çünkü IV (arsa), VI (maddi olmayan duran varlık) TMS 16 ve TMS 38 kapsamında olup TMS 41 dışındadır; V (taşıyıcı bitkiler) ise TMS 16’ya tabi duran varlıktır.

Bilinmesi gereken kural: TMS 41 sadece biyolojik varlıklar ve hasat anındaki ürünleri kapsar; taşıyıcı bitkiler, araziler ve maddi olmayan varlıklar standart dışıdır.

TMS 17 (Kiralamalar) standardına göre, bir kiralamanın faaliyet veya finansal kiralama olarak sınıflandırılmasının temel ölçütü, kiralamayla ilişkili risk ve yararların (faydaların) devredilme derecesidir. Standart, kiracının varlığın kullanımından doğan faydaların ve varlığın değer kaybı gibi risklerin büyük ölçüde kiracıya geçtiği durumları finansal kiralama olarak tanımlar. Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Süre, sınıflandırma kriterlerinden sadece biridir, tek başına belirleyici değildir. B) Ekonomik ömür, sınıflandırma için kullanılan kriterlerden biridir ancak tek başına yeterli değildir. D) %50 oranı standartta sınıflandırma için kesin bir eşik olarak belirtilmemiştir. E) Bu tanım, kiralamanın genel tanımını verir, sınıflandırma kriterini açıklamaz.

Bilinmesi gereken kural: TMS 17 uyarınca kiralama sınıflandırması, varlığa ait risk ve yararların kiracıya ne ölçüde geçtiğine göre yapılır.

Türkiye Muhasebe Standartları (TMS 11) uyarınca, müşteriyle yapılan sözleşmelerde, birbirleriyle yakından ilişkili ve bir paket olarak müzakere edilen sözleşmeler tek bir sözleşme olarak ele alınmalıdır. Sorudaki inşaat ve bakım sözleşmeleri, iki yıllık bakım süresi ve paket müzakeresi nedeniyle birbirleriyle yakından ilişkilidir. Bu nedenle, TMS 11’in ilgili hükmü gereği bu iki sözleşme ayrı ayrı değerlendirilmemeli, birleştirilerek tek bir sözleşme olarak kabul edilmelidir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı, yakından ilişkili sözleşmelerin ayrılmaması gerektiği kuralına aykırıdır. C ve D şıkları, sözleşmelerin ayrılmaması gerektiği gerçeğini göz ardı eder. E şıkkı ise hem ayrılmayı hem de farklı yöntem uygulamayı hatalı bulur.

Bilinmesi gereken kural: Müşteriyle yapılan ve birbirleriyle yakından ilişkili olan sözleşmeler, tek bir sözleşme olarak birleştirilerek muhasebeleştirilmelidir.

TMS 18 (Hasılat) standardına göre, hasılatın kaydedilebilmesi için ekonomik faydaların işletmeye akışının gerçekleşmesi ve bu akışın güvenilir bir şekilde ölçülebilmesi gerekir. Sanatsal performanslar, hizmetin sunulduğu an olan "performans gerçekleştirildiğinde" tamamlanır. Bu aşamaya kadar bilet satışı veya rezervasyon, sadece bir taahhüt veya nakit akışıdır; hizmet henüz sunulmadığı için hasılat kaydedilemez. Performans anında, hizmet tamamlanmış ve karşılığında ödeme hakkı doğmuş olur. Bu nedenle hasılat, performansın gerçekleştiği tarihte kaydedilmelidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) İnternet kaydı, sadece bir ön bilgi veya talep aşamasıdır, hizmet henüz sunulmamıştır. B) Rezervasyon, sadece yer ayırtma işlemidir ve ekonomik fayda akışını temsil etmez. C) Bilet satışından elde edilen tutar, henüz sunulmayan hizmet için peşin alınmış bir borçtur (gelir değil). D) Biletlerin satılması, hasılatın değil, nakit girişinin veya birike gelirin (borç) oluşmasını sağlar.

Bilinmesi gereken kural: Hizmet bazlı hasılatta, gelir hizmetin tamamen veya orantılı olarak sunulduğu anda, bilet satışında değil, performansın gerçekleştiği tarihte kaydedilir.

TMS 36, varlık değer düşüklüğü testinde gelecekteki nakit akışlarının tahmini için makul ve desteklenebilir varsayımlar kullanılmasını şart koşar. Standart, bu tahminlerin genellikle 5 yıllık bir dönemi kapsamasını esas alır. Bu süre, işletmelerin uzun vadeli bütçeleme ve planlama süreçlerindeki güvenilirlik sınırlarını yansıtır. 5 yılı aşan dönemler için, 5. yıldaki nakit akışlarının sabit büyüme oranı veya sıfır büyüme ile sonsuza kadar devam ettiği varsayımı (perpetuity) kullanılır. Bu yaklaşım, belirsizliğin arttığı uzun vadeli projeksiyonların yerine, daha güvenilir orta vadeli verilerin önceliklendirilmesini sağlar.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) 3 yıl, standartta öngörülen minimum kabul edilebilir tahmin periyodu değildir. C) 10 yıl, belirsizliğin çok yüksek olduğu ve güvenilir tahmin yapılamayacağı için standart dışıdır. D) 15 yıl, TMS 36 tarafından kabul edilen makul tahmin süresini aşar. E) 20 yıl, finansal planlama güvenilirliği açısından standart tarafından kabul edilmez.

Bilinmesi gereken kural: TMS 36 uyarınca nakit akışı tahminleri, makul ve desteklenebilir sınırlar içinde kalmak kaydıyla en fazla 5 yıllık dönemi esas alır.

TFRS 8, "Faaliyet Bölümleri" standardı, halka açık işletmelerin finansal tablolarında faaliyet bölümlerine ilişkin bilgi verilmesini zorunlu kılar. Standart maddelerine göre, bu yükümlülük sadece halka açık olan şirketleri değil, halka açılmak üzere yasal süreci başlatmış olanları da kapsar. Halka açılmayı planlayan ancak henüz yasal süreci resmen başlatmamış şirketler bu standarttan muaf tutulur. Dolayısıyla, I. ve III. şıklardaki işletmeler TFRS 8'i uygulamak zorundadır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) III. şıktaki işletmeler de dahil edilmelidir. B) I. şıktaki halka açık işletmeler de dahil edilmelidir. D) II. şıktaki işletmeler yasal süreci başlatmadığı için dahil edilmemelidir. E) II. şıktaki işletmeler zorunlu kapsam dışıdır.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 8, halka açık olanlar ile halka açılma sürecini resmen başlatmış olan işletmeler için zorunludur; sadece planlama aşamasındaki şirketler için değildir.

TMS 18’e göre hasılatın tanınabilmesi için, işletmenin satılan mallar üzerindeki etkili kontrolünü devretmiş olması şarttır. E şıkkı, işletmenin bu kontrolü ve yönetim hakkını sürdürdüğünü ifade ettiği için doğrudur. Eğer kontrol devredilmediyse, ekonomik fayda işletmeye geçmemiş demektir ve hasılat kaydedilemez.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Hasılat tutarının güvenilir ölçülebilmesi, TMS 18’in açıkça aradığı temel koşullardandır. B) İşleme ilişkin ekonomik faydaların işletmeye akması, hasılat tanımının özüdür. C) Önemli risk ve yararların alıcıya devredilmesi, kontrolün geçtiğinin en somut göstergesidir. D) Maliyetlerin güvenilir belirlenebilmesi, hasılatın net olarak yansıtılması için zorunludur.

Bilinmesi gereken kural: Hasılat tanımı, mülkiyetin hukuki olarak geçmesinden ziyade, satıcının mallar üzerindeki etkili kontrolü ve riskleri alıcıya devretmesine dayanır; kontrol devam ediyorsa hasılat kaydedilmez.

TMS 2’ye göre stokların ilk kaydı, satın alma maliyeti esasına dayanır. Satın alma maliyeti; peşin fiyat, ithalat vergileri, nakliye ve benzeri doğrudan maliyetleri içerir. Ancak kredi kullanımı gibi finansman giderleri stok maliyetine dahil edilmez.

Bu soruda, ticari malın peşin fiyatı 120.000 TL’dir. Vadeli alımda ödenen 142.500 TL ile peşin fiyat arasındaki 22.500 TL fark, finansman gideri niteliğindedir ve TMS 2 uyarınca stok maliyetine eklenmez. Ayrıca, 21.600 TL KDV, vergi mükellefleri için mahsup edilebilir olup maliyet unsuru değildir. Dolayısıyla, ticari mal hesabına kaydedilecek tutar sadece peşin fiyat olan 120.000 TL’dir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Finansman gideri ve KDV’nin hatalı eklenmesiyle bulunmuştur. B) Sadece vadeli fiyat dikkate alınmış, finansman gideri ayrıştırılmamıştır. C) KDV düşülmüş ancak finansman gideri eklenmiştir. D) KDV düşülmüş ancak finansman gideri eklenmiştir.

Bilinmesi gereken kural: Vadeli alımlarda oluşan finansman giderleri, stok maliyetine dahil edilmez; sadece peşin fiyat ve doğrudan maliyetler stok değerini oluşturur.

TMS 16 Maddi Duran Varlıklar standardına göre, bir duran varlığın amortismanı, varlığın kullanıma başlandığı ayın tamamı için hesaplanır. Makine 1 Mayıs'ta kullanıma başladığı için, 2015 yılı içinde 8 ay (Mayıs-Aralık) amortisman ayrılması gerekir.

Doğru cevap C şıkkıdır. Çünkü yıllık amortisman tutarı, maliyetin faydalı ömrüne bölünerek bulunur: 2.400.000 TL / 10 yıl = 240.000 TL/yıl. Bu yıllık tutar, kullanıldığı 8 aylık süre için orantılanır: 240.000 x (8/12) = 160.000 TL.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu: A) Tutar, aylık amortismanın 8 katı yerine yanlış bir oranlama ile bulunmuştur. B) Tutar, 6 aylık kullanım süresi baz alınarak hatalı hesaplanmıştır. D) Tutar, tam yıl (12 ay) üzerinden hesaplanmış, ancak varlık yılın ortasında kullanıma girdiği için abartılmıştır. E) Tutar, faydalı ömür dikkate alınmadan maliyetin %10'u gibi rastgele bir oranla bulunmuştur.

Bilinmesi gereken kural: TMS 16'ya göre amortisman, duran varlığın kullanıma başlandığı ayın tamamı için hesaplanır.

TMS 18 (Gelirler) ve TMS 18’in Türk Muhasebe Standartları’ndaki (TMS) karşılığı olan TMS 18’e göre, gelirler nakit veya alacak karşılığında elde edilen tutarın adil değeri esas alınarak ölçülür. Vadeli satışlarda, vade farkı (faiz benzeri gelir), satışın gerçekleştiği tarihte geleceğe ait faiz geliri niteliğindedir ve doğrudan "Satışlar" hesabına dahil edilmez.

Doğru cevap D'dir. Çünkü 3.000 adet peşin satılan malların net bedeli (KDV hariç tutulur, soruda peşin tahsilatın "bedeli ve KDV" denilerek toplam nakit akışı belirtilmiş ancak TMS'te gelir net esas alınır; burada sorunun mantığı peşin satışın 5.000.000 TL'lik ana gelir kısmını ve vadeli satışın vade farkını ayırmaktır. 5.000 adet x 1.000 TL = 5.000.000 TL ana satış geliridir. Vadeli 2.000 adet için birim fiyat 1.250 TL'dir. Ancak TMS'e göre vadeli satışın ana bedeli peşin bedel ile aynı kabul edilir (5.000.000 TL'nin 2.000 adedi 2.000.000 TL). Vade farkı ise vadeli tutar ile peşin tutar arasındaki farktır. 2.000 adet x (1.250 - 1.000) = 500.000 TL vade farkı geliridir. Satışlar ana bedeli yansıtır: 5.000.000 TL.

A) Yanlış: Satışlar peşin bedeli değil, toplam vadeli bedeli içerir. B) Yanlış: Vade farkı gelir olarak değil, finansal gelir olarak ayrılır. C) Yanlış: Satışlar tutarı, vade farkı dahil edilerek abartılmıştır. E) Yanlış: Vade farkı tutarı, birim fark ve adet çarpımıyla yanlış hesaplanmıştır.

Bilinmesi gereken kural: Vadeli satışlarda gelir, peşin satış fiyatı kadar "Satışlar"a, vade farkı ise "Vade Farkı Gelirleri"ne kaydedilir.

TMS 16’ya göre, maddi duran varlığın ilk kayıtlı maliyeti; satın alma bedeli, varlığı kullanıma hazır hale getirmek için doğan doğrudan maliyetler ve tahmini geri kazanım yükümlülüklerinden oluşur.

Doğru cevap B (590.000 TL)’dir. Çünkü:

• Satın Alma Bedeli: Nakit bedeli (peşin fiyat) esas alınır. Vadeli alımdaki faiz farkı finansman gideri olarak muhasebeleştirilir, varlık maliyetine eklenmez. Bu nedenle 500.000 TL alınır.
• Doğrudan Maliyetler: Varlığı kullanıma hazır hale getirmek için gerekli olan taşınma (36.000 TL), montaj (44.000 TL) ve çalışır duruma getirme (10.000 TL) giderleri eklenir.
• Hariç Tutulanlar: Genel yönetim giderleri (6.000 TL) doğrudan varlığa atfedilemediği için maliyete dahil edilmez.

Hesaplama: 500.000 + 36.000 + 44.000 + 10.000 = 590.000 TL.

Diğer Şıkların Yanlışlığı:

• A: Taşıma, montaj ve kurulum giderlerini dahil etmemiştir.
• C: Genel yönetim giderini (6.000 TL) hatalı şekilde dahil etmiştir.
• D: Peşin fiyat yerine vadeli bedeli (540.000 TL) esas almıştır.
• E: Hem vadeli bedeli hem de genel yönetim giderini dahil etmiştir.

Bilinmesi gereken kural: Vadeli alımlarda varlık maliyetine sadece nakit bedeli (peşin fiyat) dahil edilir; vadeli bedel ile peşin fiyat arasındaki fark finansman gideri olarak giderleştirilir.

Doğru cevap C) Gerçeğe Uygun Değer'dir.

TMS 13 "Gerçeğe Uygun Değer Ölçümü" standardına göre, gerçeğe uygun değer; ölçüm tarihinde piyasa katılımcıları arasında gerçekleşen, düzenli (olağan) bir işlemde satılacak varlık için alınacak veya devredilecek borç için ödenecek fiyat olarak tanımlanır. Soruda belirtilen "piyasa koşulları", "piyasa katılımcıları" ve "olağan işlem" ifadeleri, TMS 13'ün gerçeğe uygun değer tanımının temel unsurlarıdır. Bu nedenle C şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri:

• A) Kullanım Değeri: Varlığın işletme içinde kullanılmasından elde edilecek gelecekteki nakit akımlarının bugünkü değeridir; piyasa fiyatı değil, içsel değerdir.
• B) Yenileme Maliyeti: Aynı veya benzer varlığın yeniden elde edilme maliyetidir; piyasa işlem fiyatı ile doğrudan eşdeğer değildir.
• D) Geri Kazanılabilir Tutar: Varlığın kullanım değeri ile satış fiyatı net giderler düşüldükten sonraki değerin yüksek olanıdır; piyasa odaklı tek bir fiyat tanımı değildir.
• E) Net Gerçekleşebilir Değer: Tahsil edilebilecek tutarın tahmini satış maliyetleri düşüldükten sonraki değeridir; özellikle stoklar için kullanılır ve piyasa katılımcısı fiyatı kavramından farklıdır.

Bilinmesi gereken kural: Gerçeğe uygun değer, bir varlığın piyasa katılımcıları arasındaki düzenli işlemdeki fiyatıdır ve TMS 13 ile tanımlanır.

TMS 40, yatırım amaçlı gayrimenkullerin ilk muhasebeleştirilmesinde gerçeğe uygun değer modelinin uygulandığını belirtir. İşletme, binayı maliyet modelinden gerçeğe uygun değer modeline geçişte, taşınmanın tarihindeki gerçeğe uygun değeri (1.800.000 TL) esas alır. Bu nedenle I. ifade doğrudur; II. ifade yanlıştır.

TMS 40’a göre, gerçeğe uygun değer artışları kâr/zarır hesabında gelir olarak kaydedilir. Bu durum, TMS 16’daki yeniden değerleme artılarından farklıdır. Dolayısıyla III. ifade doğrudur; IV. ifade yanlıştır.

Diğer şıkların analizi:

• B Şıkkı: II. ifade yanlış olduğu için elenir.
• C Şıkkı: IV. ifade yanlış olduğu için elenir.
• D Şıkkı: Hem II hem IV ifadeleri yanlış olduğu için elenir.
• E Şıkkı: III doğru ancak IV yanlış olduğu için elenir.

Bilinmesi gereken kural: TMS 40 kapsamında yatırım amaçlı gayrimenkul transferlerinde, gerçeğe uygun değer modeli uygulanıyorsa, varlık bu değerden kaydedilir ve oluşan farklar kâr/zarır hesabına yansıtılır.

Doğru Cevap: A

TMS 17’e göre finansal kiralama, mülkiyetin getirdiği tüm risk ve getirilerin kiracıya geçtiği kiralama türüdür. Bu nedenle I. ifade doğrudur; kiracı, varlığın değerine yakın ödeme yapar ve riskler ona geçer. Finansal kiralama işleminde, kiracı varlığı kendi bilançosunda gösterdiği için amortismanı da kiracı ayırır. Bu nedenle IV. ifade de doğrudur. Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir (I ve IV).

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir:

• II. ifade: Mülkiyet ve risklerin kiraya verende olması, finansal kiralama değil, işletme kiralaması tanımına uyar.
• III. ifade: Amortismanın kiraya verende ayrılması, mülkiyetin ve risklerin kiracıya geçmediği işletme kiralaması durumudur.

Bilinmesi gereken kural: Finansal kiralama işlemlerinde, ekonomik mülkiyet ve riskler kiracıya geçtiği için amortisman gideri ve değer düşüklüğü kayıtları kiracı tarafından yapılır.

TMS 37’e göre bir karşılık tanımı ve tanım şartları vardır. Tanım gereği, karşılık; geçmiş bir olaydan kaynaklanan mevcut bir yükümlülük (I) olmalıdır. Bu yükümlülüğün ödenmesi için şirketten muhtemel (III) bir ekonomik kaynak çıkışı (nakit veya diğer kaynaklar) gerçekleşmelidir. Ayrıca, tutar güvenilir bir şekilde ölçülebilmeli (V)dir. Dolayısıyla I, III ve V şartlarının birlikte varlığı gerekir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir:

• A Şıkkı: Sadece yükümlülük ve ölçüm yeterlidir; muhtemel kaynak çıkışı şartı eksiktir.
• B Şıkkı: "Kesin" kaynak çıkışı aranmaz, "muhtemel" yeterlidir; ayrıca ölçüm şartı eksiktir.
• C Şıkkı: Karşılık bir yükümlülük (borç) ile ilgilidir, gelir (II) ile değil.
• D Şıkkı: Kaynak çıkışının "kesin" olması gerekmez, "muhtemel" olması yeterlidir.

Bilinmesi gereken kural: TMS 37 uyarınca karşılık kaydı için mevcut yükümlülük, muhtemel kaynak çıkışı ve güvenilir ölçüm şartlarının üçü de aynı anda gerçekleşmelidir.

Doğru cevap D şıkkıdır. TMS 37’e göre karşılık; geçmişte bir olaydan kaynaklanan, muhtemel çıkış gerektiren ve tutarı güvenilir şekilde ölçülebilen bir mevcut yükümlülüktür. D şıkkı, karşılığın "gerçekleşme zamanı veya tutarı belli" olduğunu iddia ederek bu belirsizliği inkâr eder. Oysa karşılıkların temel özelliği, tutar veya zamanının kesin olmaması ve bu nedenle bir tahminden (estimasyondan) ibaret olmasıdır. Bu nedenle D ifadesi yanlıştır.

Diğer şıkların analizi şöyledir: A) Karşılıklar, oluşum dönemlerinde gider olarak muhasebeleştirilir (Doğru). B) Koşullu borçlar, muhtemel çıkış ihtimali düşükse veya tutar güvenilir ölçülemiyorsa bilançoda gösterilmez, sadece dipnotlarda açıklanır (Doğru). C) Koşullu varlıklar, ekonomik fayda sağlama olasılığı gerçekleştiğinde ortaya çıktığı için gerçekleşmeden önce bilançoda yansıtılmaz (Doğru). E) Garanti karşılıkları, ürün satışıyla oluşan yasal veya varsayılan yükümlülüklerdir ve borç karşılığı olarak bilançoda yer alır (Doğru).

Bilinmesi gereken kural: Karşılık, mevcut bir borçtur ancak tutarı veya zamanı kesin değildir; kesin olan borçlar karşılık değil, diğer karşılıklar (provisyonlar) olarak sınıflandırılır.

TMS 19 standardına göre, kısa vadeli çalışan faydaları; personel hizmetini sağladığı dönemin sonunda, o dönemin bitiminden itibaren 12 ay içinde tamamen ödenmesi beklenen faydalardır. Buna göre ücret, maaş, sosyal güvenlik yardımları (D), ücretli izinler (C), sağlık ve gıda yardımı (E) ile kâr payı ve primler (A) bu kapsamdadır. Ancak jübile veya kıdeme bağlı diğer faydalar (B), uzun vadeli çalışan faydaları grubunda yer alır. Bu faydalar, çalışanın emekliliği veya istifa gibi belirli bir olay gerçekleştiğinde ve genellikle uzun bir hizmet süresinden sonra ödenir. Dolayısıyla 12 ay içinde tamamlanma beklentisi taşımadıkları için kısa vadeli sınıflandırmasına girmezler.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Kısa vadeli fayda kapsamında değerlendirilir. C) Kısa vadeli fayda kapsamında değerlendirilir. D) Kısa vadeli fayda kapsamında değerlendirilir. E) Kısa vadeli fayda kapsamında değerlendirilir.

Bilinmesi gereken kural: Kısa vadeli faydalar, hizmet dönemi sonunda 12 ay içinde ödenecek olanlar iken; jübile ve kıdeme dayalı faydalar uzun vadeli faydalar olarak sınıflandırılır.

TMS 32 ve TMS 39’a göre, finansal varlıklar işletmenin onları nasıl yönettiğine ve niyetine göre sınıflandırılır. Soruda pay senetlerinin "alım-satım amaçlı" elde bulundurulduğu belirtilmiştir. Standartlara göre, kısa vadeli kâr elde etmek amacıyla alınıp satılan finansal varlıklar, "Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Finansal Varlıklar" (FDKZ) grubunda yer alır. Bu nedenle C şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların hataları şöyledir: A şıkkı yanlıştır çünkü alım-satım amaçlı varlıklar "Satılmaya Hazır" grubunda sınıflandırılmaz. B şıkkı yanlıştır çünkü pay senetleri "Önemli Kredi ve Alacaklar" olarak tanımlanmaz. D şıkkı yanlıştır çünkü işletme amacı (örneğin uzun vadeli yatırım) doğru sınıflandırma için belirleyicidir, mutlak bir kural yoktur. E şıkkı yanlıştır çünkü uzun vadeli tutulma amacı varsa, varlık FDKZ yerine "Satılmaya Hazır" veya "Vadeye Kadar Tutulacak" olarak değerlendirilebilir.

Bilinmesi gereken kural: Kısa vadeli kâr amacı taşıyan finansal varlıklar, zorunlu olarak Gerçeğe Uygun Değer Farkı Kâr veya Zarara Yansıtılan Finansal Varlıklar olarak sınıflandırılır.

TFRS 7 ve TMS 7 (Nakit Akışları) standartlarına göre, borç senedi faizi nakit akışları tablosunda esneklik tanır. TMS 7.31 paragrafı, faiz ödemelerinin işletme faaliyetleri veya finansman faaliyetleri olarak sınıflandırılabileceğini açıkça belirtir. Bu esneklik, işletmenin nakit akışlarını daha anlamlı sunma amacına hizmet eder. Dolayısıyla E şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: A şıkkı yanlıştır çünkü faizler yatırım faaliyetlerine dahil edilmez. B şıkkı yanlıştır çünkü sınıflandırma sadece işletme faaliyetleriyle sınırlı değildir. C şıkkı yanlıştır çünkü "finansman maliyetleri" bir nakit akışı sınıflandırması değil, gelir tablosu kalemidir. D şıkkı yanlıştır çünkü faiz ödemeleri yatırım faaliyetlerinde sınıflandırılmaz.

Bilinmesi gereken kural: Borç senedi faizi ödemeleri, TMS 7 uyarınca işletme veya finansman faaliyetleri arasında tercih edilebilir.

TMS 8 Standardı’na göre, muhasebe politikası değişiklikleri karşılaştırılabilirliği sağlamak amacıyla geriye dönük uygulanır. Bu sayede geçmiş dönem finansal tabloları sanki yeni politika her zaman uygulanıyormuş gibi yeniden ifade edilir. Dolayısıyla ilk eşleşme "Geriye Dönük" olmalıdır.

Muhasebe tahminindeki değişiklikler ise geleceğe yönelik yeni bilgilerin ortaya çıkmasıyla oluşur. Bu nedenle etkisi sadece geçerli ve gelecek dönemlere yansıtılır, yani ileriye dönük uygulanır.

Hatalar ise geçmiş dönemlere ait hatalı bilgilerin düzeltilmesini gerektirir. TMS 8’e göre önemli hatalar, finansal tabloların güvenilirliği açısından geriye dönük olarak düzeltilir.

Şıklara baktığımızda; B, C ve D şıkları muhasebe politikası değişikliğini yanlış şekilde "İleriye Dönük" olarak gösterdiği için elenir. E şığı ise hataların düzeltilmesini yanlış şekilde "İleriye Dönük" olarak tanımladığı için yanlıştır. Sadece A şığı, politika değişikliğini geriye, tahmin değişikliğini ileriye ve hataları geriye dönük olarak doğru eşleştirmiştir.

Bilinmesi gereken kural: Politika değişikliği ve hatalar geriye dönük, tahmin değişiklikleri ise ileriye dönük uygulanır.

TMS 10’a göre "onaylama tarihi", finansal tabloların yayımlanması için gerekli yetkiye sahip organın (Yönetim Kurulu vb.) tabloları yayımlamaya karar verdiği tarihtir. Soruda, Yönetim Kurulu’nun 09.03.2015 tarihinde toplanıp yayımlamaya karar verdiği belirtilmiştir. Dolayısıyla onaylama tarihi bu gündür.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) 31.01.2015, raporlama dönemi sonu tarihidir, onay tarihi değil. C) 11.03.2015, kamuoyuyla paylaşım tarihi olup onay tarihinden farklıdır. D) 16.05.2015, genel kurulun ibra tarihi olup Yönetim Kurulu onayından sonra gelir. E) 17.05.2015, otoriteye gönderim tarihi olup onay tarihini belirlemez.

Bilinmesi gereken kural: Onaylama tarihi, tabloların yayımlanmasına karar veren Yönetim Kurulu’nun karar aldığı tarihtir; genel kurul onayı veya otoriteye gönderim tarihi değildir.

TFRS 6, maden kaynaklarının araştırılması ve değerlendirilmesine ilişkin muhasebe politikalarının belirlenmesinde işletmelere geniş bir esneklik tanır. Standart, bu harcamaların varlık olarak muhasebeleştirilip muhasebeleştirilmeyeceğine dair tek bir zorunlu kural koymaz. Bunun yerine, işletmenin kendi belirlediği ve tutarlı bir şekilde uyguladığı muhasebe politikasına göre hareket etmesi esastır. Dolayısıyla, doğru cevap E şıkkıdır; çünkü muhasebeleştirme kararı, işletmenin benimsediği ve tutarlı biçimde uyguladığı politikanın sonucudur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Harcamaların her zaman kâr/zararda giderleştirilmesi zorunlu değildir; politika değişebilir. B) Gelecek dönemde geri kazanılabilirlik tek başına yeterli değildir; önce politika belirlenmelidir. C) Teknik ve ticari yapılabilirlik ispatı, muhasebeleştirme için tek başına yeterli bir şart değildir. D) Kestirilememesi nedeniyle varlık olarak muhasebeleştirilememesi yanlıştır; politika ile muhasebeleştirilebilir.

Bilinmesi gereken kural: TFRS 6 uyarınca araştırma ve değerlendirme harcamalarının varlık olarak muhasebeleştirilmesi, işletmenin tutarlı bir şekilde uyguladığı muhasebe politikasına bağlıdır.

TMS 34, ara dönem finansal raporlamanın temel prensibini netleştirir. Doğru cevap C şıkkıdır. TMS 34’ün 10. paragrafı uyarınca, ara dönem finansal raporlama yapıldığında, işletmenin yıllık finansal raporlarında sunması gereken dört temel finansal tablonun tamamı (finansal durum tablosu, kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosu, öz sermaye değişim tablosu ve nakit akım tablosu) sunulmak zorundadır. Ara dönem raporları, yıllık raporun bir parçası olarak görüldüğü için eksik tablo sunumu standartlara aykırıdır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: A) Ara dönem raporlaması, ilgili yasal mevzuat veya düzenleyici kurumlar tarafından zorunlu kılınmadıkça işletmenin kendi kararına bağlıdır; standart zorunluluk getirmez. B) TMS 34, ara dönem raporlarının "özet" olarak sunulmasını emretmez; tam kapsamlı dört temel tablonun sunulmasını öngörür. D) Sadece finansal durum ve kâr/zarar tablosunun sunulması yetersizdir; dört temel tablonun tamamı zorunludur. E) Yıllık rapor konsolide ise, ara dönem raporları da aynı kapsama uygun olarak konsolide hazırlanmalıdır; istisna yoktur.

Bilinmesi gereken kural: Ara dönem finansal raporlama yapıldığında, TMS 34 gereği dört temel finansal tablonun tamamının sunulması zorunludur.

TMS 12 “Gelir Vergileri” standardına göre, bir varlık veya borcun bilançodaki defter değeri ile vergi mevzuatına göre belirlenen vergi matrahı arasındaki farklar geçici farklar olarak adlandırılır. Ancak soruda sorulan, varlık veya borcun vergisel açıdan taşıdığı tutarın kendisinin adıdır. TMS 12’ye göre bu tutar Vergiye Esas Değer olarak tanımlanır. Dolayısıyla doğru cevap D seçeneğidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir: A) Vergi gideri, gelir tablosunda muhasebeleştirilen vergi yükünü ifade eder, varlığın değerini değil. B) Vergi alacağı, kurumun vergi dairelerine olan veya daireden olan parasal hak durumudur, varlık değerini göstermez. C) Geçici farklar, defter değeri ile vergiye esas değer arasındaki farkın kendisidir, tutarın adı değildir. E) Dönem vergisi, o döneme ait hesaplanan ve ödenmesi gereken vergi tutarıdır, varlık değerini ifade etmez.

Bilinmesi gereken kural: TMS 12’de bir varlık veya borcun vergi mevzuatına göre sahip olduğu tutar mutlaka “Vergiye Esas Değer” olarak adlandırılır ve bilanço muhasebesi ile vergi muhasebesi arasındaki geçici farkların hesaplanmasında bu değer esas alınır.

TMS 38’e göre, belirsiz ömre sahip maddi olmayan duran varlıklar amortismana tabi tutulmaz. Ancak yeniden değerleme modeli uygulandığında, değer kaybı ilk olarak "Diğer Kapsamlı Gelir" (DKG) üzerinden Kâr Dağıtım Mahsupları Hesabı’nda birikmiş ise oradan karşılanır; aksi takdirde Kâr/Zarar’a yansıtılır.

2013 yılında varlık 50.000 TL’den 42.000 TL’ye düşmüştür. Bu 8.000 TL’lik değer kaybı, daha önce birikmiş DKG olmadığı için doğrudan Kâr/Zarar’a (8.000 TL) yansıtılır.

2014 yılında varlık 42.000 TL’den 57.000 TL’ye yükselmiştir. Toplam artış 15.000 TL’dir. TMS 38’e göre, önceki yıllarda Kâr/Zarar’a yansıtılan değer düşüklükleri, değer artışı gerçekleştiğinde ilk olarak bu tutar kadar Kâr/Zarar’a tersi kaydedilir (geri alınır). Dolayısıyla 8.000 TL Kâr/Zarar’a yansıtılır. Kalan 7.000 TL’lik artış ise Diğer Kapsamlı Gelir’e yansıtılır.

Diğer şıklar, değer düşüklüğü veya artışı yanlış hesaplamalarla veya yanlış hesap gruplarına (DKG/K/Z) yönlendirmeleri nedeniyle yanlıştır.

Bilinmesi gereken kural: Yeniden değerleme modelinde, önceki dönemlerde K/Z’ya yansıtılan değer düşüklükleri, sonraki dönemlerdeki değer artışında ilk olarak K/Z’ya tersi kaydedilir, kalan kısım DKG’ye yansıtılır.

TMS 39 standardında finansal varlıklar dört ana sınıfa ayrılır: (1) Vadeye kadar elde tutulacak yatırımlar, (2) Satılmaya hazır finansal varlıklar, (3) Kredi ve alacaklar ve (4) Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlıklar. Bu sınıflandırma, varlığın işletme tarafından nasıl yönetildiğine ve niyetine göre belirlenir.

Doğru cevap D şıkkıdır çünkü "Satmak için elde tutulan menkul kıymetler" TMS 39’da geçerli bir sınıflandırma terimi değildir. Bu ifade, standartta yer almayan ve kafa karışıklığı yaratmak amacıyla uydurulmuş bir şıktır.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri: A) Kredi ve alacaklar, TMS 39’daki dört sınıftan biridir. B) Satılmaya hazır finansal varlıklar, TMS 39’daki dört sınıftan biridir. C) Vadeye kadar elde tutulacak yatırımlar, TMS 39’daki dört sınıftan biridir. E) Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlıklar, TMS 39’daki dört sınıftan biridir.

Bilinmesi gereken kural: TMS 39’a göre finansal varlık sınıflandırmaları sadece vadeye kadar tutulanlar, satılmaya hazır olanlar, kredi/alacaklar ve gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılanlardır; "satmak için elde tutulan" diye bir kategori bulunmaz.

TMS 21, parasal kalemleri; sabit veya belirlenebilir miktarda para birimi alacak veya borç olarak elde etme veya ödeme yükümlülüğü taşıyan nakit, banka hesapları, alacaklar ve borçlar olarak tanımlar. Ticari borçlar, işletmenin belirli bir tarihte belirli bir tutarı ödemeyi taahhüt ettiği bir yükümlülüktür. Bu nedenle, gelecekteki nakit akışının miktarı ve zamanı parasal cinsinden sabit olduğu için TMS 21 uyarınca açıkça parasal kalem kabul edilir.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: Stoklar, gelecekteki satış fiyatındaki dalgalanmalara maruz kaldığı için parasal değildir. Şerefiye, amortismana tabi olmayan ve parasal değeri belirsiz bir duran varlıktır. Peşin ödenmiş kira, gelecekteki hizmet alım hakkı niteliğindedir ve parasal değildir. Maddi olmayan duran varlıklar ise amortismana tabi olup parasal değer taşımayan varlıklardır.

Bilinmesi gereken kural: Parasal kalem, gelecekteki nakit akışının miktarı ve zamanı para birimi cinsinden sabit veya belirlenebilir olan nakit, alacak ve borç kalemleridir.

TMS 39 (ve TMS 32) kapsamında, satışa hazır finansal varlıkların gerçeğe uygun değer değişimleri öz kaynaklardaki "Diğer Kapsamlı Gelir" kalemine yansıtılır. Bu varlıklar satıldığında veya değer düşüklüğü tespit edildiğinde, daha önce öz kaynaklarda birikmiş olan değer artışları gelir tablosuna (gerçekleşmiş kar/zarar) aktarılır.

Doğru cevap B'dir. Çünkü 5.000 TL'lik toplam düşüşün 3.000 TL'lik kısmı, daha önce öz kaynaklarda birikmiş olan değer artışını sıfırlar (iptal eder). Geriye kalan 2.000 TL'lik kısım ise mevcut dönemde oluşan zararı temsil eder ve gider olarak kaydedilir.

Diğer şıkların nedenleri: A) Yanlış, çünkü önceki dönem birikmiş değer artışları önce sıfırlanmalıdır. C) Yanlış, çünkü değer düşüklüğü gider niteliğindedir, gelir kaydı yapılmaz. D) Yanlış, çünkü değer düşüklüğü tespit edildiğinde işlem yapılması zorunludur. E) Yanlış, çünkü 2.000 TL sadece kalan kısımdır; önceki birikim de etkilenir.

Bilinmesi gereken kural: Satışa hazır finansal varlıklarda değer düşüklüğü, önce öz kaynaklardaki birikmiş değer artışını sıfırlar, kalan kısım ise gider olarak kaydedilir.

TMS 19’a göre, çalışanlara sağlanan faydelerin aktüeryal değerlemesinde kullanılan iskonto oranı, fayda ödemelerinin tahmini zamanlamasını yansıtır ve paranın zaman değerini gösterir; ancak aktüeryal riski veya işletmeye özgü kredi riskini içermez. Bu nedenle I ve IV numaralı ifadeler doğrudur.

Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şöyledir: II. şık yanlıştır çünkü iskonto oranı, işletmenin alacaklılarından kaynaklanan kredi riskini yansıtmaz. III. şık yanlıştır çünkü iskonto oranı, aktüeryal varsayımlardan farklı sonuçların gerçekleşme riskini (aktüeryal riski) yansıtmaz.

Bilinmesi gereken kural: TMS 19 kapsamında iskonto oranı, yalnızca paranın zaman değerini ve ödeme zamanlamasını yansıtır; aktüeryal veya kredi risklerini içermez.

Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve’ye göre, işletmelerin faaliyetlerini varsayılan olarak sınırsız bir süre devam ettireceği kabul edilir. Bu, İşletmenin Sürekliliği (A şıkkı) temel varsayımdır. Standartlara göre, yönetimin işletmeyi tasfiye etme veya faaliyetleri sonlandırma niyeti yoksa, finansal tablolar bu varsayım esas alınarak hazırlanır. Bu nedenle A şıkkı doğrudur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğu ise şöyledir:

• B) Parayla ölçülme: Bu, ölçüm birimidir, temel varsayımdır.
• C) Tam açıklama: Bu, niteliksel özelliklerden biri olan "anlaşılabilirlik" ve "zamanında raporlama" ile ilgili bir gerekliliktir, varsayımdır.
• D) Özün önceliği: Bu, ölçüm ve sunum ilkelerindendir, varsayımdır.
• E) Dönemsellik: Bu, muhasebe dönemlerine bölme ilkesidir, temel varsayımdır.

Bilinmesi gereken kural: Kavramsal Çerçeve’de temel varsayımlar sadece "İşletmenin Sürekliliği" ve "Birim"dir; diğerleri niteliksel özellik, ölçüm birimi veya sınırlayıcı kısıtlardır. Sınavlarda bu ayrımı mutlaka yapınız.