e-BEAS Katılım Esaslı Genel Konular Soruları ve Çözümleri — 3. bölüm

İlgili hükümde sözleşmeler ivazlı (karşılıklı) ve ivazsız (karşılıksız) olarak sınıflandırılmıştır. Hibe sözleşmesi, metinde açıkça ivazsız sözleşmelere örnek olarak verilmiştir. Mudarebe, kira ve muşareke ise ivazlı sözleşmelere örnek olarak gösterilmiştir.

İvazsız sözleşmelere örnek: Hibe, kefalet, vekalet, rehin, havale, karz (borç) sözleşmeleri

İlgili hükümde sözleşmeler, iki tarafa da borç yükleyen ivazlı ve tek tarafa borç yükleyen ivazsız olarak sınıflandırılmıştır. Alım-satım sözleşmelerinin bu sınıflandırmada ivazlı sözleşmelere örnek olarak verildiği açıkça belirtilmiştir.

İvazlı sözleşmelere örnek: Alım-satım (alış-veriş), kira, ortaklık sözleşmeleri

İlgili hükümde alışveriş temelli sözleşmeler olarak murabaha, teverruk, istisna ve selem sayılırken, mudarebe bu listede yer almamaktadır.

Alışveriş temelli sözleşmelerin en çok bilinen ve İslami finans alanında yaygın olarak kullanılanlarına; murabaha, teverruk, istisna’ ve selemi; Kira temelli sözleşmelere ücret ve

İlgili hükümde muşarekenin sermaye ortaklığına dayalı bir ortaklık temelli sözleşme olduğu açıkça belirtilmiştir. Diğer seçeneklerden icare kira, hibe ise yardımlaşma temelli sözleşmeler olarak sınıflandırılmıştır.

Genel kira sözleşmelerini; Ortaklık temelli sözleşmelere mudarebe (emek-sermaye ortaklığı), muşareke (sermaye ortaklığı-şirket) sözleşmelerini; Yardımlaşma temelli sözleşmelere de hibe, kefalet ve karz yani borç sözleşmelerini örnek olarak verebiliriz.

Soruda tanımlanan işlem, maliyetin bilindiği bir malın üzerine kar eklenerek satılmasıdır. Metinde bu tanım doğrudan Murabaha sözleşmesine ait olarak verilmiştir. Diğer seçenekler ise ortaklık, borç veya bağış gibi farklı finansal sözleşme türlerini ifade etmektedir.

Maliyeti müşteri tarafından bilinen bir malın üzerine kâr eklenerek müşteriye peşin veya vadeli satılmasını konu alan sözleşmedir.

İlgili hükümde Mudarebe sözleşmesinin tanımı, bir tarafın sermayeyi diğeri emeği ortaya koyduğu ortaklık şeklinde yapılmıştır. Soruda belirtilen 'sermaye ve emek' unsurlarının birleşimi bu tanım ile birebir örtüşmektedir.

Bir tarafın sermayesini, diğer tarafın da emeğini (iş gücü) ortaya koyduğu ortaklık sözleşmesidir.

Mudarebe sözleşmesinde kar dağıtımı, tarafların sözleşme öncesi veya başında belirledikleri oranlara göre yapılır. Bu oranlar eşit olmak zorunda değildir ve tarafların sermaye ile emek katkılarının değerine göre serbestçe belirlenir.

Bu ortaklıktan kar doğacak olursa söz konusu kar başta anlaşılan orana göre bölüşülür.

Soruda tanımlanan, iki veya daha fazla kişinin sermaye koyduğu ortaklık türü metinde açıkça Muşareke olarak belirtilmiştir. Diğer seçenekler ise emek-sermaye ortaklığı (Mudarebe) veya alım-satım (Murabaha) gibi farklı finansal sözleşmeleri ifade etmektedir.

Muşareke İki veya daha fazla kişinin sermayesini ortaya koyduğu ortaklık sözleşmesidir.