2016/2 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soruda, işletmenin dağıtılacak kârından önce yasal ve ana sözleşme gereği ayrılması gereken yedek akçelerin nasıl kaydedileceği sorulmaktadır. Doğru cevap olan A şıkkı, çünkü kâr dağıtımında öncelikle yasal ve sözleşmeye bağlı yedek akçeler ayrılmak zorundadır ve bu ayrılma işlemi yapılırken "Statü Yedekleri" (ana sözleşme gereği ayrılanlar) hesabı alacaklandırılır; bu örnekte 60.000 TL'lik ana sözleşme payı bu hesaba yazılır. Diğer şıkları incelediğimizde, B şıkkı yanlıştır çünkü ortaklara borçlar henüz dağıtım yapılmadan hesaplanmaz ve alacaklandırılmaz, C şıkkı yanlıştır çünkü yasal yedekler (yasal yedek akçesi) hesapları borçlandırılmaz, aksine kâr dağıtımından önce ayrılmaları için bu hesaplar alacaklandırılır, D şıkkı yanlıştır çünkü dönem net kârı hesabı kâr dağıtımına geçişte borçlandırılır ancak burada 200.000 TL'nin tamamı değil, sadece dağıtılabilir kâr kısmı veya yedekler ayrıldıktan sonraki kalan kısım dikkate alınır ve soru doğrudan yedek ayrımını sorduğu için en net cevap A'dır, E şıkkı ise yanlıştır çünkü geçmiş yıllar kârları hesabı kâr dağıtımında alacaklandırılmaz, aksine dağıtım öncesi bakiye olarak durur ve dağıtım sırasında borçlandırılabilir. Bu soruyu çözebilmek için Ticari İşletme Muhasebesi dersindeki Kâr Dağıtımı ve Yedek Akçeler konusundaki yasal ve sözleşmeye bağlı ayrım kurallarını bilmek gerekir. Sonuç olarak, kâr dağıtımında ana sözleşme gereği ayrılan yedek akçe tutarı "Statü Yedekleri" hesabına alacak yazılarak kaydedilir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Hadi gel, mantığını birlikte kuralım:

1. Neden C Şıkkı Doğru? (Hikaye ve Mantık)

Öncelikle durumu hayal edelim:

• Olay: 10.000 TL'ye bir bina kiralandı ve bu bina için 5 yıl boyunca kullanma hakkı alındı.
• Kural: Bu tür işlemlerde, harcanan para (10.000 TL) doğrudan gider yazılmaz. Bunun yerine "Özel Maliyetler" hesabına borç yazılır ve bu para, kiralama süresi boyunca (5 yıl) eşit olarak dağıtılır. Buna amortisman (yıpranma payı) denir.
• Hesaplama:
• Toplam Özel Maliyet: 10.000 TL
• Süre: 5 Yıl
• Yıllık Amortisman: 10.000 / 5 = 2.000 TL (Her yıl 2.000 TL gider yazılır).
• Ne Oldu? Bina 3. yılın içinde boşaltıldı. Demek ki 3 yıl boyunca amortisman yapıldı.
• 3 Yıl x 2.000 TL = 6.000 TL (Birikmiş Amortisman).

Kaydı Nasıl Yapacağız? Bina boşaltıldığı için artık kullanılmıyor. Demek ki:

• O binanın üzerinde biriken yıpranma payını (Birikmiş Amortisman) sıfırlamamız gerekiyor. Birikmiş Amortisman hesabı bir "karşı hesap"tır ve normalde alacak tarafında durur. Sıfırlamak için borç yazmamız gerekir.
• Bu 6.000 TL'lik birikmiş amortismanı borçlayarak, hesabı kapatıyoruz.

Doğru Kayıt:

• Birikmiş Amortismanlar hesabına 6.000 TL Borç yazılır.
• Özel Maliyetler hesabına 6.000 TL Alacak yazılır.

Doğru cevap: C

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle olayı hayal edelim: İşletmede daha önce değer düşüklüğü tespit edilen 25.000 TL'lik mallar vardı. Bu malların değerinin düştüğünü gördükleri için, 10.000 TL'lik bir "karşılık" ayırmışlardı. Şimdi bu malları satıyoruz.

Neden Doğru Cevap B?

Sürekli envanter yönteminde, bir mal satıldığında o malın maliyetini "Satılan Ticari Mallar" hesabına aktarırız. Ancak burada özel bir durum var: Mallar daha önce değer düşüklüğüne uğramıştı ve bu durum için bir karşılık oluşturulmuştu.

Maliyet Muhasebesi kurallarına göre, değer düşüklüğüne uğrayan bir mal satıldığında, daha önce ayırdığımız o "Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı" hesabını kapatmamız gerekir. Çünkü mal artık satıldı, artık o karşılığa ihtiyacımız yok.

• Maliyet: 25.000 TL
• Daha önce ayırdığımız karşılık: 10.000 TL
• Gerçek Maliyet (Net Değer): 15.000 TL (25.000 - 10.000)

Satış kaydında şunlar olur:

• Alıcıdan para (veya çek) gelir.
• Satılan malın gerçek maliyeti olan 15.000 TL'yi "Satılan Ticari Mallar" hesabına borçlandırırız.
• En Önemli Kısım: Daha önce ayırdığımız 10.000 TL'lik "Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı" hesabını borçlandırarak kapatırız.

Bu yüzden B şıkkı doğrudur: Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı 10.000 TL borçlandırılır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (Konusu Kalmayan Karşılıklar): Bu hesap, genellikle uzun vadeli alacaklar veya diğer durumlarda kullanılır. Ticari mallar için ayırdığımız değer düşüklüğü karşılığını kapatırken doğrudan "Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı" hesabını kullanırız. Bu şık, hesabın adını yanlış veriyor.
• C ve D Şıkları (Ticari Mallar / Diğer Stoklar): Bu şıklar "alacaklandırılır" diyor. Oysa mal satıldığında, malın gerçek maliyeti olan 15.000 TL'yi "Satılan Ticari Mallar" hesabına borçlandırırız (gider olarak). "Ticari Mallar" hesabını alacaklandırmak, malın stoktan çıkmasını ifade eder ama burada 25.000 TL'lik malın tamamını değil, net 15.000 TL'lik kısmını satılmış olarak gösteririz. Ayrıca soru "satış kaydı"nı sorduğu için, stok hesabının alacaklanması tek başına eksik bir işlemdir; karşılığın kapatılması da gerekir.
• E Şıkkı (Alınan Çekler): Alınan Çekler hesabı borçlandırılır (para elimize geçtiği için), alacaklandırılmaz. Ayrıca çekin tutarı 23.600 TL değil, 20.000 TL mal + 3.600 TL KDV = 23.600 TL'dir. Ancak hesabın yönü (borç/alacak) yanlış verilmiş.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Sürekli Envanter Yöntemi" ve "Stok Değer Düşüklüğü Karşılıklarının İşlem Görmesi" konusunu iyi bilmelisin.

Altın Kural: Değer düşüklüğüne uğrayan bir stok satıldığında, daha önce ayırdığınız karşılık hesabını borçlandırarak kapatmanız ve satılan malın net maliyetini (Maliyet - Karşılık) "Satılan Ticari Mallar" hesabına borçlandırmanız gerekir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır. Gelin, nedenini ve diğer şıkların neden uymadığını basit bir dille açıklayalım.

1. Neden D Şıkkı Doğru? (Olayın Mantığı)

Öncelikle olayı senaryolaştıralım:

• A İşletmesi (Satıcı), B İşletmesi'ne mal satarken 1.500 TL depozito almış. Bu para, B İşletmesi'ne ait olan ve geri iade edilecek olan bir teminattır.
• İlk Durum (Depozito Alınırken): A İşletmesi, bu 1.500 TL'yi "Alınan Depozito ve Teminatlar" hesabına Alacak yazmıştı. Çünkü bu para henüz iade edilmemiş, A İşletmesi'nin bir borcu (iade yükümlülüğü) var.
• İkinci Durum (İade ve Kayıp): 20/04/2016 tarihinde B İşletmesi, ambalajların 1.200 TL'lik kısmını iade etti. Ancak kalan kısmın kullanılamaz olduğunu söyledi.
• Önemli Nokta: B İşletmesi, iade etmediği kısmı (1.500 - 1.200 = 300 TL) kaybediyor. Bu durumda A İşletmesi, iade etmek zorunda olduğu tüm 1.500 TL'lik yükümlülüğü artık ortadan kaldırıyor. Çünkü B İşletmesi, iade etmediği kısmı kaybederek bu parayı A İşletmesi'ne bağışlamış oluyor.

A İşletmesinin Yapacağı Kayıt: A İşletmesi, iade etmek zorunda olduğu borcu (1.500 TL'lik tüm depozito yükümlülüğünü) kapatıyor. Muhasebede bir borç hesabını kapatmak için o hesabı Borç yazarız.

• Hesap: Alınan Depozito ve Teminatlar (Borçlu hesap)
• Tutar: 1.500 TL (Tüm yükümlülük bittiği için tüm tutar borçlanır).
• Karşılık: Banka (1.200 TL iade edildi) ve Satışlar/Giderler (300 TL kayıp/bedel).

Bu yüzden, Alınan Deposito ve Teminatlar hesabının 1.500 TL borçlandırılması gerekir. Bu da D şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (1.200 TL Alacak): Yanlış çünkü 1.200 TL iade edilen kısmı ifade eder. Ancak iade edilen para için "Alacak" yazmak, borcu artırmak demektir. Oysa iade yapıldığında borç azalır (Borçlanır). Ayrıca tüm yükümlülük 1.500 TL olduğu için sadece 1.200 TL ile işlem bitmez.
• B ve E Şıkkı (Verilen Depozito...): Yanlış çünkü bu hesaplar A İşletmesi için değil, B İşletmesi için kullanılır. Soru A İşletmesinin kaydını soruyor. A İşletmesi depozito almış, yani "Alınan" hesabını kullanmalıdır.
• C Şıkkı (1.500 TL Alacak): Yanlış çünkü "Alınan Depozito" hesabına 1.500 TL Alacak yazmak, A İşletmesinin iade yükümlülüğünü oluşturduğunu (artırdığını) gösterir. Oysa bu tarihte yükümlülük kapanıyor (sona eriyor). Yükümlülük kapanırken hesap Borçlanır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabının İşleyişi:
• Depozito alındığında (borç oluştuğunda) -> Alacak yazılır.
• Depozito iade edildiğinde veya kaybedildiğinde (borç bittiğinde) -> Borç yazılır.
• Muhasebe Mantığı (Borç ve Alacak Dengesi): Bir yükümlülüğün (borcun) tamamen sona ermesi durumunda, o yükümlülüğün kaydedildiği hesabın tam tutarı ile Borçlanması gerektiğini bilmelidir.

Özetle: A İşletmesi, 1.500 TL'lik tüm iade borcunu artık ödemek zorunda olmadığı için bu hesabı 1.500 TL Borç yazarak kapatır. Doğru cevap D

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturmuşsun da sana anlatıyormuş gibi açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap "B" Dönem Net Kârı veya Zararı?

Özkaynaklar hesabı, bir şirketin kendi kaynaklarını (sermaye, yedekler, geçmiş yıllar karları vb.) gösterir. Ancak "Dönem Net Kârı veya Zararı" hesabı, Gelir Tablosu hesabıdır.

Bunu şöyle hatırla:

• Bir yılın sonunda şirketin ne kadar kazandığını veya kaybettiğini hesaplamak için Gelir Tablosu hazırlanır. Bu hesap, o yılın faaliyet sonucunu gösterir ve henüz bilançoya (Özkaynaklar kısmına) aktarılmamıştır.
• Sadece yıl kapandığında, bu "Net Kâr veya Zarar" hesabının bakiyesi kapatılarak Özkaynaklar hesabına (genellikle "Geçmiş Yıllar Karları" veya "Yedekler" hesabına) aktarılır.
• Yani, hesap dönemi devam ederken bu hesap Özkaynaklar sınıfında değil, Gelir Tablosu sınıfındadır. Bu yüzden soruda "Özkaynaklar sınıfı içerisinde yer almaz" dediği için en doğru cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi doğrudan Özkaynaklar hesabıdır ve bilançoda yer alırlar:

• A) Geçmiş Yıllar Zararları: Şirketin geçmişte kaybettiği parayı gösterir ve bilançoda özkaynaklar kısmında yer alır.
• C) İştirakler Yeniden Değerleme Artışları: Şirketin başka bir şirketteki payının değerlenmesi sonucu oluşan karı gösterir ve bu da özkaynaklar hesabıdır.
• D) Hisse Senedi İhraç Primleri: Sermayenin üzerinde bir fiyatla satılmasıyla oluşan karı gösterir ve özkaynaklar hesabına dahildir.
• E) Özel Fonlar: Yasal veya özel amaçlarla ayrılan ve özkaynaklar içinde değerlendirilen fonlardır.

Gördüğün gibi A, C, D ve E şıkları doğrudan bilançoda "Özkaynaklar" başlığı altında durur. Sadece B şıkkı, henüz bilanca aktarılmamış geçici bir Gelir Tablosu hesabıdır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Genel Muhasebe dersindeki "Bilanço Hesapları" ve "Gelir Tablosu Hesapları" ayrımını iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Özkaynaklar Hesapları: Sermaye, Yedekler, Geçmiş Yıllar Karları/Zararları, Yeniden Değerleme Artışları gibi hesaplar.
• Gelir Tablosu Hesapları: Dönem Net Kârı veya Zararı, Faaliyet Gelirleri, Faaliyet Giderleri gibi hesaplar.

Özetle: Dönem Net Kârı veya Zararı hesabı, yıl sonu kapanış işlemleri yapılmadan önce Gelir Tablosu hesabıdır; kapanış yapıldıktan sonra Özkaynaklar hesabına devredilir. Bu ayrımı bilmek soruyu çözmek için yeterlidir.

Bu soruda, daha önce şüpheli alacak olarak ayrılmış ve karşılığı oluşturulmuş bir senedin tahsilinin tamamen imkansız olduğu belirtilmiştir; bu durumda işletme, bu alacağın defterlerden tamamen silinmesi (karşılığın düşülmesi) için Şüpheli Ticari Alacaklar hesabını alacaklandırır. Doğru cevap A şıkkıdır çünkü alacağın tahsilinin imkansız olduğu kesinleştiğinde, daha önce "Şüpheli Ticari Alacaklar" hesabına aktarılan bu tutar, artık bir varlık olarak kalmayacağı için bu hesabın bakiyesini sıfırlamak adına alacak tarafına yazılır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu şu şekilde açıklayabiliriz: B şıkkındaki "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabı, karşılığın düşülmesi sırasında borçlandırılır, alacaklandırılmaz; C şıkkındaki "Alacak Senetleri" hesabı, senedin tahsilinin imkansız olduğu anlaşıldığında zaten daha önce "Şüpheli Ticari Alacaklar" hesabına devredildiği için bu aşamada alacaklandırılmaz; D şıkkındaki "Şüpheli Ticari Alacak Karşılığı" hesabı, karşılığın düşülmesi sırasında borçlandırılır, alacaklandırılmaz; E şıkkındaki "Diğer Çeşitli Alacaklar" hesabı ise bu işlemin doğrudan bir parçası değildir. Bu soruyu çözebilmek için şüpheli alacakların tahsilinin imkansız olduğu durumlarda yapılan muhasebe kayıtlarını ve ilgili hesapların borç/alacak mantığını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, tahsili imkansızlaşan şüpheli alacağın defterlerden silinmesi işlemi, ilgili şüpheli alacak hesabının alacaklandırılmasıyla gerçekleşir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru?

Bu sorunun temel mantığı şudur: "Bu harcama hangi birim tarafından yapıldı ve ne amaçla yapıldı?"

• Kim Harcama Yaptı? Soruda açıkça "Pazarlama departmanı" yazıyor. Muhasebede bir giderin hangi hesaba yazılacağına karar verirken en önemli kriter, o giderin hangi işlevi (satış, yönetim, üretim vb.) desteklediğidir.
• Ne İçin Yapıldı? Taşıt, işletmenin pazarlama işlerini yürütmek için kullanılıyor. Yani bu araç, ürünleri satmak veya müşterilere ulaşmak için kullanılıyor.
• Kural: Eğer bir gider (buradaki periyodik bakım), doğrudan Satış ve Pazarlama faaliyetlerini destekliyorsa, bu gider 760 No'lu "Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri" hesabına kaydedilir.

Özetle: Araç pazarda çalıştığı için, onun bakımı da "Pazarlama Giderleri"ne yazılır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden bakmadığımızı kısaca görelim:

• A) 254 Taşıtlar: Bu hesap, taşıtın satın alınma maliyetini veya yapılan büyük onarımları (sermaye harcamalarını) gösterir. Soruda "periyodik bakım" denmiş. Periyodik bakımlar, taşıtın ömrünü uzatan büyük bir yatırım değil, düzenli bir giderdir. Bu yüzden bu hesaba yazılmaz.
• B) 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar: Bu hesap, işletmenin ana faaliyetleri (satış, yönetim, üretim) dışındaki, rastgele veya özel durumlar için kullanılan giderler içindir. Pazarlama biriminin taşıt bakımı "diğer" bir iş değil, doğrudan ana işlevidir.
• C) 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar: Bu hesap, işletmenin normal işleyişinden tamamen kopuk, beklenmedik ve olağanüstü durumlar (örneğin yangın, hırsızlık, ceza) için kullanılır. Periyodik bakım olağan bir iştir, olağanüstü değildir.
• E) 770 Genel Yönetim Giderleri: Bu hesap, Genel Müdürlük veya İdari birimlerin harcamaları için kullanılır. Eğer bu taşıt Genel Müdürlük tarafından kullanılıyorsa cevap bu olurdu. Ancak soruda taşıtın Pazarlama departmanında olduğu belirtilmiştir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Gider Sınıflandırması" ve "İşlevsel Gider Dağılımı" konusunu iyi bilmelisin.

• Kural: Bir giderin hangi hesaba yazılacağına karar verirken, o giderin hangi işlevi (Satış, Yönetim, Üretim) desteklediğine bakılır.
• Satış/Pazarlama birimi kullandıysa -> 760
• Genel Müdürlük kullandıysa -> 770
• Fabrika/Üretim kullandıysa -> 771

Özetle: Soruda "Pazarlama departmanı" ibaresi, cevabın 760 olacağının en büyük ipucudur.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Öncelikle en temel kuralı hatırlayalım: Hesapların borç tarafına ne yazılır?

• Varlık ve Gider hesaplarında artış Borç tarafına yazılır.
• Pasif ve Gelir hesaplarında artış Alacak tarafına yazılır.

Şimdi bu kuralı verdiğimiz hesaplara uygulayalım:

1. Neden D Şıkkı Doğru? (Hangi Hesaplar Borç Tarafına Yazılır?)

Soruda "artışların borç tarafına kaydedilmesi" isteniyor. Yani Varlık veya Gider hesabı olanları bulmamız gerekiyor.

• I. 110 Hisse Senetleri: Bu bir Varlık hesabıdır. Varlık artışı Borç tarafına yazılır. (Doğru)
• III. 322 Borç Senetleri Reeskontu (-): Bu hesap, borç senetlerinin değerini düşürmek için kullanılan bir Varlık hesabıdır (Parantez içindeki eksi işareti, bu hesabın normal bakiyesinin alacak tarafında olduğunu, yani bir "Varlık Azaltıcı" hesap olduğunu gösterir. Ancak soru "artış"tan bahsediyor. Varlık azaltıcı bir hesabın artışı, o hesabın normal bakiyesine ters yönde, yani Borç tarafına yazılır. Basitçe: "Borç Senetleri Reeskontu" hesabı artarsa, bu borç senetlerinin değerini daha fazla düşürürüz ve bu işlem Borç tarafına kaydedilir). (Doğru)
• IV. 770 Genel Yönetim Giderleri: Bu bir Gider hesabıdır. Gider artışı Borç tarafına yazılır. (Doğru)

Gördüğün gibi I, III ve IV numaralı hesapların artışları Borç tarafına yazılır. Bu da D şıkkını doğru yapar.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer hesapları inceleyelim, neden Borç tarafına yazılmadıklarını görelim:

• II. 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-): Bu bir Pasif (Borç) hesabıdır. Pasif hesapların artışı Alacak tarafına yazılır. Bu yüzden II şıkkında yer almamalı.
• V. 671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları: Bu bir Gelir hesabıdır. Gelir hesaplarının artışı Alacak tarafına yazılır. Bu yüzden V şıkkında yer almamalı.

Bu nedenle; II ve V içeren A, B, C ve E şıkları otomatik olarak elenir.

Özet ve Dikkat Edilmesi Gereken Kural

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• Hesap Türleri: Hangi hesabın Varlık, Hangisinin Pasif, Hangisinin Gelir veya Gider olduğunu bilmelisin.
• Varlık ve Gider artışı -> Borç
• Pasif ve Gelir artışı -> Alacak
• Negatif (Eksi) Hesaplar: Soruda parantez içinde (-) işareti olan hesaplar (Örn: 322 Reeskontu, 129 Karşılık) genellikle Varlık Azaltıcı veya Borç Azaltıcı hesaplar olabilir.
• Eğer bir Varlık Azaltıcı hesap (322 gibi) artarsa, bu artış Borç tarafına yazılır.
• Eğer bir Borç Azaltıcı hesap (129 gibi) artarsa, bu artış Alacak tarafına yazılır.

Kısa Cevap: Soruda istenen "Borç tarafına yazılan artış"tır. Hisse Senetleri (Varlık), Borç Senetleri Reeskontu (Varlık Azaltıcı hesabın artışı) ve Genel Yönetim Giderleri (Gider) bunlardır. Doğru cevap D'dir.

Bu soruda görülen kayıtlar, şirketin sermayesini artırırken ortakların bu artışı nakit olarak değil, kendi kâr paylarını sermayeye ekleyerek (kârın sermayeye intikali) karşıladıklarını gösterir; çünkü ilk kayıtta "Sermaye" hesabı alacaklanarak sermayenin artışı, ikinci kayıtta ise "Ortaklara Borçlar" hesabı borçlanarak ortaklara ödenmesi gereken kâr paylarının sermayeye tahsis edilmesi (yani bu borcun sermaye ile kapatılması) kaydedilmiştir. Bu mantığa göre doğru cevap A şıkkıdır.

Diğer şıklar neden yanlıştır?

• B şıkkı yanlıştır çünkü ortaklar nakit ödeme yapmış olsaydı, ikinci kayıttaki alacak tarafında "Bankalar" veya "Kasa" gibi nakit hesapları yer alırdı, "Ödenmemiş Sermaye" değil.
• C ve D şıkları yanlıştır çünkü bu kayıtlarda sermaye hesabı alacaklanarak artırılmıştır, oysa sermaye azaltımında sermaye hesabı borçlanarak azaltılır.
• E şıkkı yanlıştır çünkü kâr payları ortaklara nakit olarak ödenmiş olsaydı, "Ortaklara Borçlar" hesabı alacaklanarak borç doğar ve "Bankalar" hesabı borçlanarak nakit çıkışı olurdu; burada ise borç sermayeye dönüştürülmüştür.

Bu soruyu çözebilmek için sermaye artırımı yöntemleri, özellikle kârın sermayeye intikali (kâr paylarının sermayeye eklenmesi) ile ilgili muhasebe kayıtlarının nasıl yapıldığını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, sorudaki kayıtların doğru yorumu, şirketin sermaye artırımına gidip ortakların kâr paylarını sermaye paylarına ekledikleri yönündedir.

Doğru cevap A şıkkıdır çünkü posta pullarının alış kaydı unutulduğunda kasadan para çıkmış ama deftere yazılmamıştır; sayımda kasa defter kaydına göre 4.000 TL eksik çıkar. 15.03.2016'da bu eksiklik 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabı borçlu, 100 Kasa hesabı alacaklı yazılarak kayda alınır. 17.03.2016'da nedenin posta pulu alımı olduğu anlaşılınca pullar 108 Diğer Hazır Değerler hesabına borç, geçici hesap olan 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabına alacak kaydedilir ve 197 kapanır.

B şıkkı yanlıştır çünkü kasa hesabı 15.03'teki kayıtla zaten azaltılmıştır, yeniden alacaklandırılırsa eksiklik iki kez düşülür. C şıkkı yanlıştır çünkü noksanlar hesabını kapatmak yerine artırır ve pulları varlıklardan çıkarır. D şıkkı yanlıştır çünkü sayımda fark kasa eksikliğidir; fazlalar hesabı hiç kullanılmamıştır. E şıkkı yanlıştır çünkü hem fazlalar hesabı kullanılmamıştır hem de kayıt yönü terstir.

Bilinmesi gereken kural: Nedeni bilinmeyen kasa eksikliği 197 hesaba alınır, neden anlaşılınca ilgili hesaba borç, 197 hesaba alacak yazılarak kapatılır.

Doğru cevap B. İhtiyatlılık kavramı gereği, işletme olası gelir ve kârlar için muhasebe kaydı yapmaz; olası gider ve zararlar için ise karşılık ayırır. 2014 sonu: Maliyet 45.000 TL, borsa değeri 47.000 TL. Değer artışı (2.000 TL) henüz gerçekleşmemiş bir kazançtır; ihtiyatlılık gereği kayda alınmaz. 2015 sonu: Maliyet 45.000 TL, borsa değeri 40.000 TL. Değer düşüşü 45.000 - 40.000 = 5.000 TL'dir. Olası zarar olduğundan karşılık ayrılır: Borç: 654 Karşılık Giderleri 5.000 Alacak: 119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı 5.000 Değer düşüşü maliyete göre hesaplanır; 2014'te artış kaydı yapılmadığı için 7.000 TL'lik düşme kaydı söz konusu olmaz (E yanlış). Değer artış kaydı içeren C ve D ihtiyatlılığa aykırıdır; 2015'te zarar göz ardı edilemez (A yanlış).

Doğru cevap D. Dönemsellik kavramı gereği gelirler, tahsil edildikleri dönemde değil, ait oldukları dönemde kaydedilir. İçinde bulunulan döneme ait olduğu halde tahsili veya karşı tarafa borç kaydı sonraki döneme kalan gelirler için tahakkuk kaydı yapılır. Bu gelirler, vadesi bir yıldan kısa ise 181 Gelir Tahakkukları, uzun ise 281 Gelir Tahakkukları hesabında izlenir. Örnek kayıt: Borç: 181 Gelir Tahakkukları Alacak: 642 Faiz Gelirleri (veya ilgili gelir hesabı) Gelecek Aylara/Yıllara Ait Gelirler hesapları (380/480) peşin tahsil edilen ancak gelecek dönemlere ait gelirler içindir (A ve E yanlış). Gider Tahakkukları döneme ait olup ödenmemiş giderler içindir (C yanlış). Faiz Gelirleri bir gelir hesabıdır, tahakkuk izleme hesabı değildir (B yanlış).

Doğru cevap E. Özkaynak kalemleri Tek Düzen Hesap Planına göre ayrılmalıdır: Sermaye: 100.000 Ödenmemiş Sermaye (-): 35.000 Hisse Senedi İhraç Primleri: 3.000 Yasal Yedekler: 14.000 Özel Fonlar: 2.500 Geçmiş Yıl Zararları (-): 6.500 Dönem Net Kârı: 10.000 Toplam: 100.000 - 35.000 + 3.000 + 14.000 + 2.500 - 6.500 + 10.000 = 88.000 TL Özkaynağa dahil edilmeyenler: Önceki Dönem Gelir ve Kârları (671) bir gelir tablosu hesabıdır, bilanço kalemi değildir. Menkul Kıymet İhraç Farkları (308/408) çıkarılmış tahvil/bonoların ihraç iskontosunu gösteren, yabancı kaynaklarla ilgili düzenleyici hesaptır. Bu kalemler toplama katılırsa 90.500 TL gibi seçeneklerde bulunmayan sonuçlar çıkar.

Doğru cevap C. Muhasebenin temel fonksiyonları sırasıyla kaydetme, sınıflandırma, özetleme, raporlama ve analiz-yorumdur. Kaydetme: Belgeye dayanan işlemlerin tarih sırasıyla yevmiye defterine (günlük defter) yazılmasıdır. Sınıflandırma: Yevmiye defterindeki kayıtların hesaplar itibarıyla büyük deftere (defter-i kebir) aktarılması, yani aynı nitelikteki işlemlerin aynı hesapta toplanmasıdır. Özetleme: Büyük defter hesaplarından mizan ve finansal tabloların çıkarılmasıdır. Raporlama: Finansal tabloların ilgililere sunulmasıdır. Buna göre günlük deftere kayıt kaydetme, büyük deftere kayıt sınıflandırma fonksiyonudur. Diğer şıklar sırayı ya da fonksiyonları yanlış eşleştirmektedir; D şıkkı sırayı ters vermektedir.

Doğru cevap B. Poliçede keşideci K A.Ş., muhatap (ödeyecek) M A.Ş., lehdar (alacaklı) L A.Ş.'dir. K, müşterisi M'den olan alacağına karşılık, tedarikçisi L'ye olan borcunu kapatmak için poliçe düzenlemiştir. M poliçeyi kabul ederek borcunu doğrudan L'ye ödemeyi üstlenmiştir. K A.Ş. açısından sonuç: L'ye olan borcu ve M'den olan alacağı aynı anda kapanır. Senet K'nin portföyüne girmediği için alacak/borç senedi hesapları kullanılmaz. Kayıt: Borç: 320 Satıcılar (L A.Ş.) 50.000 Alacak: 120 Alıcılar (M A.Ş.) 50.000 Alıcılar hesabı borçlanmaz, alacaklanır (E yanlış). Alacak Senetleri ve Borç Senetleri hesapları bu işlemde yer almaz (A, C, D yanlış).

Doğru cevap A. Demirbaş gibi maddi duran varlık alımı için yapılan ön ödemeler 159 Verilen Sipariş Avansları'nda değil, 259 Verilen Avanslar hesabında izlenir. Ayrıca kayıt 18.000 TL yerine 81.000 TL yapılmıştır; yani hem hesap hem tutar hatalıdır. Hatalı kayıt (ödeme bankadan varsayılırsa): Borç: 159 Verilen Sipariş Avansları 81.000 Alacak: 102 Bankalar 81.000 Düzeltme kaydı: Borç: 259 Verilen Avanslar 18.000 Borç: 102 Bankalar 63.000 Alacak: 159 Verilen Sipariş Avansları 81.000 159 hesabı 81.000 TL alacaklanarak tamamen kapatılır (B yanlış, C yanlış). Demirbaş henüz teslim alınmadığından 255 Demirbaşlar kullanılmaz (D yanlış). Verilen Avanslar alacaklanmaz, borçlanır (E yanlış).

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Öncelikle sorudaki en kritik detayı yakalayalım: İşletme, 500.000 TL sermayeli bir şirkete ortak oluyor ve 200.000 TL'lik bir hisse senedi alıyor.

Burada dikkat etmemiz gereken en önemli kural şudur: Hisse senedinin "itibari değeri" (nominal değeri) 200.000 TL ise, bu şirketin sermayesinin en az 200.000 TL'si bu hisseye karşılık gelir. Ancak soruda işletmenin 300.000 TL'ye satın alma taahhüdünde bulunduğu belirtilmiş.

Peki, bu durumda hangi hesap kullanılır?

Neden Doğru Cevap B?

Doğru cevap B) Bağlı Ortaklıklar hesabı 300.000 TL borçlandırılır şıkkıdır.

Bunu şöyle mantık kurarak anlayabiliriz:

• Bağlı Ortaklık Nedir? Bir işletme, başka bir işletmenin sermayesinin %20'sinden fazlasını veya %20'si ile birlikte yönetim yetkisini eline alırsa, o şirkete "Bağlı Ortaklık" deriz.
• Hesaplanan Oran: Alınan hisse senedi 200.000 TL, toplam sermaye 500.000 TL'dir.
• Hesap: (200.000 / 500.000) x 100 = %40.
• İşletme, karşı şirketin sermayesinin %40'ını almış. Bu oran %20'nin üzerindedir. Dolayısıyla bu bir "Bağlı Ortaklık" durumudur.
• Kayıt Mantığı: Sermaye taahhüdü (hisse senedi) alındığında, ödenen veya taahhüt edilen gerçek değer (fiyat) üzerinden kayıt yapılır. Bizim ödediğimiz veya taahhüt ettiğimiz tutar 300.000 TL'dir.
• Hesap Türü: "Bağlı Ortaklıklar" bir Varlık hesabıdır. Varlık hesabı artarken Borç tarafına yazılır.

Bu yüzden; Bağlı Ortaklıklar hesabını 300.000 TL'ye Borçlandırırız. (Karşılığında da "Bağlı Ortaklıklara Sermaye Taahhütleri" hesabını Alacaklandırırız, ancak soru sadece borç tarafını soruyor).

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A ve C Şıkları (İştiraklere Sermaye Taahhütleri): Bu hesaplar, %20'den az hisse alımlarında (İştirak) kullanılır. Bizim durumumuzda %40 hisse var, yani bu bir "Bağlı Ortaklık"tır. Bu yüzden "İştirak" hesabı kullanmak yanlıştır. Ayrıca C şıkkında 200.000 TL (sadece nominal değer) kullanılmış, oysa kayıt 300.000 TL (gerçek değer) olmalıdır.
• D Şıkkı (İştirakler): Yine aynı sebeple, bu bir iştirak değil, bağlı ortaklıktır. Ayrıca burada da nominal değer olan 200.000 TL kullanılmış, oysa 300.000 TL ödenmiştir.
• E Şıkkı (Bağlı Ortaklıklara Sermaye Taahhütleri): Bu hesap bir Yükümlülük hesabıdır. Bir yükümlülük hesabı artarken Alacak tarafına yazılır. Bu şıkta ise "Borçlandırılır" denmiş. Bu yüzden mantık hatası vardır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Yatırımlar konusundaki şu iki temel kuralı iyi bilmelisin:

• Bağlı Ortaklık vs. İştirak Ayrımı: Sermayenin %20'sinden fazlasını veya %20'si ile birlikte yönetim yetkisini eline alanlar Bağlı Ortaklık, %20'den azını alanlar İştirak olarak kaydedilir.
• Kayıt Tutarı: Hisse senetleri alınırken, itibari değeri (nominal) değil, gerçek değeri (satın alma bedeli) üzerinden kayıt yapılır.

Özetle: %40 hisse aldın -> Bağlı Ortaklık -> Gerçek değer 300.000 TL -> Varlık hesabı (Bağlı Ortaklıklar) Borçlanır.

Öncelikle bu soruyu çözmek için işletmenin sermaye artırımı sırasında oluşan "ihraç primini" nasıl hesaplayacağımızı ve muhasebe kayıtlarının mantığını adım adım inceleyelim.

İşletmenin mevcut sermayesi 200.000 TL'dir ve %20 artırılacağına göre, yeni sermaye miktarı 40.000 TL (200.000 x %20) olacaktır. Soruda hisse senetlerinin "itibari değerinin %5 üzerinde" satıldığı belirtilmiştir; bu durumda ihraç primi, sadece artırılan sermaye tutarı üzerinden hesaplanır. Yani 40.000 TL'lik sermayenin %5'i 2.000 TL (40.000 x %5) eder. Muhasebede hisse senetleri nominal değerinin üzerinde satıldığında, bu fark "Hisse Senetleri İhraç Primleri" hesabına kaydedilir ve bu hesap bir kaynak (alacak) hesabı olduğu için alacaklandırılır. Bu nedenle C şıkkı doğrudur.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: A ve D şıklarındaki "Ödenmemiş Sermaye" hesabı, sermayenin henüz ödenmediği durumlarda kullanılır; ancak soruda hisse senetlerinin tamamı satıldığı (yani nakit veya alacak karşılığı alındığı) ima edildiği için bu hesap devreye girmez. B şıkkındaki "Sermaye" hesabı sadece nominal değer olan 40.000 TL'yi gösterir, 42.000 TL değil. E şıkkındaki "Menkul Kıymet Satış Kârları" ise hisse senedi ihraç primleri için kullanılan özel bir hesap değildir ve bu tür işlemlerde kullanılmaz.

Bu soruyu çözebilmek için Sermaye Artırımı işlemlerinde nominal değer ile satış fiyatı arasındaki farkın "İhraç Primleri" hesabına nasıl kaydedildiğini bilmek gerekir.

Doğru cevap, sermaye artırımı sırasında oluşan 2.000 TL'lik farkın "Hisse Senetleri İhraç Primleri" hesabına alacak kaydedilmesi gerektiğini belirten C seçeneğidir.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Soru, Muhasebe Standartları (özellikle TAS 36 - Varlıklarda Değer Düşüklüğü) konusundaki temel tanımları ölçüyor.

Hadi gel, doğru cevabı ve neden diğerlerinin yanlış olduğunu adım adım inceleyelim.

✅ Doğru Cevap: Neden A Şıkkı?

Doğru Cevap: A

Bu şık, "Geri Kazanılabilir Tutar" kavramının tam ve doğru tanımını veriyor.

• Neden Doğru? Muhasebe standartlarına göre, bir varlığın değer düşüklüğüne uğrayıp uğramadığını anlamak için onun "Geri Kazanılabilir Tutarı"nı hesaplamamız gerekir. Bu tutar, iki farklı senaryodan hangisi daha yüksekse o seçilir:
• Gerçeğe Uygun Değer Eksi Satış Giderleri: Varlığı bugün satarsak elimize ne kalır? (Satış fiyatından satış masraflarını çıkarırız).
• Kullanım Değeri: Varlığı kullanmaya devam edersek, gelecekte bize ne kadar nakit akışı sağlar? (Bu nakit akışlarının bugünkü değeri).

Standartlar der ki: "Geri kazanılabilir tutar, bu iki değerden (satıştan elde edilen net tutar ile kullanım değeri) büyük olanıdır." Çünkü işletme, varlıktan en fazla faydayı elde edebileceği yolu seçer. A şıkkı tam olarak bu mantığı ("büyük olanıdır" ifadesiyle) anlatıyor.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların yanlış olmasının sebebi, bunların farklı kavramların tanımları olmasıdır. Sınavda bu kavramları birbirine karıştırmamak gerekir:

• B Şıkkı (Yanlış): Bu tanım "Kalan Değer" (Salvage Value) tanımını veriyor. Varlığın ömrü bitince elden çıkarıldığında elde edilecek tutarın, çıkarma maliyetleri düşüldükten sonraki halidir. Geri kazanılabilir tutar değil, varlığın ömrü bittiğindeki tahmini değeridir.
• C Şıkkı (Yanlış): Bu tanım "Gerçeğe Uygun Değer" (Fair Value) tanımını veriyor. Piyasa katılımcıları arasında gerçekleşecek bir işlemden elde edilecek fiyattır. Satış giderleri düşülmemiş haliyle buraya yazılmıştır.
• D Şıkkı (Yanlış): Bu tanım "Amortisman" (veya İtfa) hesabının formülüdür. Maliyetten kalan değeri düşerek, varlığın ömrü boyunca dağıtılacak tutarı buluruz. Geri kazanılabilir tutar ile bir ilgisi yoktur.
• E Şıkkı (Yanlış): Bu tanım "Kullanım Değeri" (Value in Use) tanımını veriyor. Gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değeridir. Ancak geri kazanılabilir tutar, sadece kullanım değeri değil, aynı zamanda satıştan elde edilen net tutar da olabilir. E şıkkı sadece bir parçasını tanımlıyor, tamamını değil.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TAS 36 - Varlıklarda Değer Düşüklüğü konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şu üç kavramın farkını ezberlemelisin:

• Geri Kazanılabilir Tutar: (Hangi senaryo daha yüksekse o).
• Kullanım Değeri: (Gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değeri).
• Gerçeğe Uygun Değer Eksi Satış Giderleri: (Varlığın bugünkü satışından kalan net para).

Özetle: Sınavda "Geri Kazanılabilir Tutar" sorulduğunda aklına hemen "Satıştan elde edilen net tutar ile Kullanım Değeri'nin hangisi büyükse o" gelmelidir.

Başarılar dilerim!

SMMM staja giriş sınavına hazırlanırken TMS 17 (Kiralama İşlemleri) standardını iyi kavramak çok önemlidir. Soruda "yanlış" olan ifadeyi bulmamız isteniyor ve doğru cevap B şıkkı.

Gelin bu durumu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım inceleyelim:

Neden B Şıkkı Doğru Cevap (Yani Neden İfade Yanlış)?

B şıkkında şöyle deniyor: "Kiralama sözleşmesinin başlangıcı, kiralama sözleşmesinin ilk kez muhasebeleştirildiği tarihi ifade eder."

Bu ifade yanlıştır çünkü TMS 17'ye göre "Kiralama Başlangıç Tarihi" ile "Muhasebeleştirme Tarihi" farklı şeylerdir.

• Kural: Kiralama başlangıç tarihi, kiracı ve kiraya verenin kiralama sözleşmesini imzaladığı ve kiralama sözleşmesinin yürürlüğe girdiği tarihtir. Yani sözleşmenin imza tarihi veya sözleşmenin başlangıç tarihi, kiralama işleminin başladığı andır.
• Muhasebeleştirme Tarihi: Bu ise, kiracının veya kiraya verenin kiralama işlemini kendi defterlerine kaydetmeye başladığı tarihtir. Bu tarih, başlangıç tarihi ile aynı olabilir ama tanım gereği aynı şey değildir. Soruda bu iki kavram birbirine karıştırılmıştır. Bu yüzden B şıkkı yanlıştır ve doğru cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Neden Cevap Değiller)?

Diğer şıklar TMS 17 kurallarına uygundur, bu yüzden "yanlış olan" sorusu için elenirler:

• A Şıkkı (Doğru İfade): Finansal kiralama işleminde kiraya veren, varlığı satıp almaz. Bunun yerine, gelecekte alacağı paraların bugünkü değerini (Net Kiralama Yatırımı) bir alacak olarak bilançosunda gösterir. Bu ifade doğrudur.
• C Şıkkı (Doğru İfade): Faaliyet kiralamasında kiraya veren, varlığın mülkiyet risk ve yararlarını devretmez. Bu yüzden varlık, kiraya verenin bilançosunda varlık olarak (amortisman tablosu ile) gösterilmeye devam eder. Bu ifade doğrudur.
• D Şıkkı (Doğru İfade): Finansal kiralamanın en temel tanımı budur. Varlığın mülkiyetine ait risk ve yararların tamamı kiracıya devredilmiştir. Bu ifade doğrudur.
• E Şıkkı (Doğru İfade): Bu bir tanımdır. Eğer bir kiralama finansal kiralama kriterlerini karşılamıyorsa, o otomatik olarak faaliyet kiralama kabul edilir. Bu ifade doğrudur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için TMS 17 Kiralama İşlemleri standardının temel tanımlarını, özellikle "Kiralama Başlangıç Tarihi" ile "Muhasebeleştirme Tarihi" arasındaki farkı ve Finansal Kiralama ile Faaliyet Kiralaması arasındaki muhasebe farklarını iyi bilmelisin.

Özetle: Sınavda "başlangıç tarihi" dendiğinde akla ilk gelen, sözleşmenin imza/yürürlük tarihi olmalıdır; muhasebe kaydı açma tarihi değil. Bu ayrımı bilmek soruyu çözmek için yeterlidir.

Başarılar dilerim!