2018/1 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi adım adım inceleyelim. Sorunun mantığını kavramak için önce durumu hayal edelim.

🎯 Neden Doğru Cevap D?

Soruda "Genel Kurul kararıyla ayrılması gereken yedek tutarı" ifadesi geçiyor. Bu ifade, şirketin yasal zorunluluk dışında, kendi kararlarıyla (örneğin gelecekteki bir yatırıma hazırlık yapmak veya riskleri azaltmak için) karından bir miktar ayırması gerektiğini belirtir.

Muhasebe sisteminde yedekler ikiye ayrılır:

• Yasal Yedekler: Kanunla zorunlu olanlardır (Şirketin 5. yılından sonra dağıtılmayan kârın %5'ini ayırması gibi). Bunlar 540 hesabına kaydedilir.
• Olağanüstü Yedekler: Kanunla zorunlu değil, şirketin Genel Kurul kararıyla kendi isteğiyle ayırdığı yedeklerdir. Bunlar 542 hesabına kaydedilir.

İşlem Mantığı:

• Şirket, dağıtılmamış kârından (Geçmiş Yıllar Karları) bir miktar ayırıp bunu yedek olarak kenara koymak istiyor.
• Geçmiş Yıllar Karları (570) hesabı azalır (Borçlanır). Çünkü buradan para çıkıp yedek hesabına gidiyor.
• Olağanüstü Yedekler (542) hesabı artar (Alacaklanır). Çünkü şirketin kendi kararıyla oluşturduğu bu yedek artmış oluyor.

Bu yüzden kayıt şu şekilde olmalıdır:

• 570 Geçmiş Yıllar Karları (Borç) 20.000
• 542 Olağanüstü Yedekler (Alacak) 20.000

Bu mantık D şıkkını doğru yapar.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (520 Hisse Senetleri İhraç Prim): Bu hesap, şirketin hisse senetlerini nominal değerinin üzerinde sattığı zaman oluşur. Kar dağıtımı veya yedek ayırma ile hiçbir ilgisi yoktur.
• B Şıkkı (540 Yasal Yedekler): Bu en sık yapılan hatadır. Eğer soruda "Kanunen ayrılmak zorunda olduğu yedek" denseydi bu doğru olurdu. Ancak soruda "Genel Kurul kararıyla" denmiştir. Yasal yedekler kanunla otomatik oluşur, Genel Kurul kararıyla oluşmaz.
• C Şıkkı (331 Ortaklara Borçlar): Bu hesap, kâr dağıtımı yapıldığında ve henüz ödenmediğinde kullanılır. Yani kârın dağıtılacağına dair bir borç doğar. Burada ise kârın dağıtılmayıp yedeklenmesi (kenara konulması) isteniyor, dağıtılmıyor.
• E Şıkkı (549 Özel Fonlar): Özel fonlar, şirketin belirli bir amaç için (örneğin çalışanlar için) ayırdığı ve genellikle vergi avantajı sağlayan fonlardır. Genel Kurul kararıyla oluşturulan standart "yedek" hesabı değildir.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Ticari İşletme Muhasebesi dersinin "Öz Sermaye" ve "Yedekler" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Yasal Yedek ile Olağanüstü Yedek arasındaki fark nedir? (Yasalı kanun belirler, Olağanüstüyü Genel Kurul belirler.)
• 570 Geçmiş Yıllar Karları hesabının ne zaman borçlanacağını ve yedek hesaplarının ne zaman alacaklanacağını bilmelisin.

Özetle: Soruda "Genel Kurul Kararı" ibaresi gördüğün an, aklına hemen "Olağanüstü Yedek (542)" gelmeli. Bu kuralı ezberlersen bu tip soruları kolayca çözersin.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap "E" (Konusu Kalmayan Karşılıklar)?

Dönem Kârı veya Zararı hesabını kapatmak demek, o hesapta bir kâr varsa bunu çıkarmak, bir zarar varsa bunu eklemek demektir. Yani, hesabın alacağına (sağ tarafına) yazılması, o hesabın bir kâr (gelir) özelliği taşıdığını gösterir.

"Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabına bakalım:

• Daha önce bir risk oluştuğu için para ayırmıştık (Karşılık hesabı).
• Ancak o risk gerçekleşmedi veya ortadan kalktı.
• Bu durumda, daha önce ayırdığımız o para artık işe yaramıyor ve şirketin kârına dahil edilmesi gerekir.
• Muhasebe kaydı şu şekilde olur:
• Karşılıklar hesabı borçlanır (azalır).
• Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabı alacağına yazılır (gelirleşir).
• Dönem sonunda bu gelir hesabını kapatmak için, Dönem Kârı veya Zararı hesabının alacağına aktarırız.

Özetle: Bu hesap bir gelir hesabıdır ve dönem sonu kâr hesabına aktarılır. Bu yüzden doğru cevap E'dir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu işe yaramadığını kısaca inceleyelim:

• A) Özel Fonlar: Bu bir özkaynak hesabıdır. Gelir veya gider hesabı değildir. Dönem kârı hesabına aktarılmaz, bakiyesi dönem sonuna taşınır.
• B) Satış İskontoları: Bu bir gider hesabıdır. Dönem sonu kâr hesabına aktarılırken, kâr hesabının borcuna yazılır (kârı düşürür). Soruda "alacağına" denildiği için bu şık yanlıştır.
• C) Diğer İndirimler: Bu da bir gider hesabıdır. Satış iskontoları gibi, kâr hesabının borcuna yazılarak kapatılır.
• D) Gelecek Aylara Ait Gelirler: Bu bir geçici bir gelir hesabıdır. Dönem sonu kâr hesabına aktarılırken, kâr hesabının borcuna yazılır (çünkü bu para henüz o döneme ait değildir, gelecek döneme aittir ve kârı düşürürüz).

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Gelir ve Gider Hesaplarının Dönem Sonu Kapatılması" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Gelir Hesapları: Dönem sonu alacağına aktarılır (Kârı artırır).
• Gider Hesapları: Dönem sonu borcuna aktarılır (Kârı azaltır).
• Özel Durumlar: "Konusu Kalmayan Karşılıklar" gibi bazı hesaplar, normalde bir karşılık (gider) gibi görünse de, konusu kalmadığında gelir haline gelir ve alacağına aktarılır.

Başarılar dilerim!

Öncelikle, B şıkkının (255.000 ₺) doğru olmasının temel nedeni, ticari malların alım, satış ve iade işlemlerinin stok hesabına doğrudan yansımasıdır. Sürekli envanter yönteminde, dönem başı stok (300.000 ₺) ile dönem içinde yapılan alımlar (120.000 ₺) toplanır; buradan satılan malların maliyeti (satış tutarı olan 180.000 ₺'nin %20 kâr marjı üzerinden maliyetinin bulunması gerekir: 180.000 / 1,20 = 150.000 ₺) ve iade edilen mallar (10.000 ₺) düşülür. Ayrıca, erken ödeme sebebiyle alınan iskonto (5.000 ₺), malın maliyetini düşürdüğü için stok hesabından da düşülür. Ancak burada dikkat etmemiz gereken en önemli nokta, nakliye giderinin (10.000 ₺) stok maliyetine eklenip eklenmeyeceğidir; ticari malların alıcıya taşınması için yapılan bu ödeme, işletmenin kendi maliyetini artıran bir "satış gideri"dir, malın maliyetini artıran bir "alım maliyeti" değildir, bu yüzden stok hesabını etkilemez. Hesaplamayı yaparsak: 300.000 (Başlangıç) + 120.000 (Alım) - 150.000 (Satılan Mal Maliyeti) - 10.000 (İade) - 5.000 (İskonto) = 255.000 ₺ bulunur.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: A şıkkı (245.000), muhtemelen nakliye giderinin (10.000 ₺) yanlışlıkla stoktan düşülmesi veya iskonto ile iade işlemlerinin karıştırılması sonucu oluşmuş bir hatadır. C, D ve E şıkları (260.000, 265.000, 270.000) ise genellikle satılan malların maliyetinin yanlış hesaplanması (örneğin satış tutarının doğrudan düşülmesi) veya iskonto/iade işlemlerinin gözden kaçırılmasıyla ortaya çıkan hatalı sonuçlardır.

Bu soruyu çözebilmek için Sürekli Envanter Yöntemi altında "Ticari Mallar" hesabının yapısını, satılan malların maliyetinin (Maliyet Satış) nasıl bulunacağını ve iskonto ile iade işlemlerinin stok hesabına nasıl yansıdığını bilmek gerekmektedir.

Sonuç olarak, doğru cevap 255.000 ₺ olan B şıkkıdır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

🎯 Neden Doğru Cevap A?

Öncelikle kâr dağıtımı işleminin mantığını düşünelim. Şirket kârını dağıtırken önce vergisini öder, yedeklerini ayırır ve kalanı ortaklara borç olarak yazar.

Sorudaki kayıttaki 570 GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI hesabı ALACAK tarafına yazılmış. Bu doğrudur çünkü geçmiş yılların kârı azalır (borçlanır).

Ancak sorun 370 DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI hesabında.

• Kural: Kâr dağıtımı yaparken, henüz ödenmemiş olan vergi ve yasal yükümlülükler için "Ödenecek Vergi ve Fonlar" (360) hesabını kullanırız.
• Hata: 370 hesabı, "Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları" hesabıdır. Bu hesap, karşılık oluşturmak için kullanılır (örneğin; gelecekte çıkabilecek bir dava için para ayırmak gibi). Kâr dağıtımı sırasında vergi borcu doğar ve bu borç 360 hesabına yazılır, 370 hesabına değil.

Yani, kâr dağıtımında vergi borcunu göstermek için 370 hesabını kullanmak bir hatadır. Doğrusu 360 hesabını kullanmaktı. Bu yüzden A şıkkı yanlış kullanılan hesaptır ve doğru cevap budur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B) 540 Yasal Yedekler: Bu hesap doğru kullanılmış. Kâr dağıtımında yasal yedekler ayırmak için bu hesap Borçlanır. Kayıtta "540 YASAL YEDEKLER XX" satırı alacak tarafında (girintili) yazılmış. Bu işlem doğrudur.
• C) 331 Ortaklara Borçlar: Bu hesap doğru kullanılmış. Dağıtılacak kâr ortaklara borç olarak yazılır ve Borçlanır. Kayıtta doğru yerleştirilmiştir.
• D) 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar: Bu hesap doğru kullanılmış. Kâr dağıtımında ödenmesi gereken vergi Borçlanır. Kayıtta "360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR XX" satırı alacak tarafında (girintili) yazılmış. Bu işlem doğrudur.
• E) 570 Geçmiş Yıllar Kârları: Bu hesap doğru kullanılmış. Kâr dağıtımı için geçmiş yılların kârı Borçlanır. Kayıtta doğru yerleştirilmiştir.

(Not: Sorudaki kayıttaki diğer hesaplar 360 ve 540'ın borç tarafında yazılması doğrudur. Sadece 370 hesabının borç tarafında yazılması mantıksızdır çünkü vergi borcu 370 hesabına değil, 360 hesabına yazılır.)

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Kâr Dağıtımı" ve "Vergi Hesapları" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar: Vergi borcu doğduğunda ve kâr dağıtılırken kullanılır.
• 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları: Sadece gelecekte oluşabilecek belirsizlikler için karşılık oluştururken kullanılır. Kâr dağıtımında kullanılmaz.

Özetle: Kâr dağıtımı yaparken vergi borcunu göstermek için 360 hesabını kullanmalısın, 370 hesabını kullanmamalısın.

Bu soruda, işletmenin uzun vadeli bir borcunun (tahvil) vadesi yaklaşarak bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek hale gelmesi durumunu ele alıyoruz; bu durumda ilgili borç tutarı, bilançoda "Uzun Vadeli Borçlar" grubundan çıkarılıp "Kısa Vadeli Borçlar" grubuna aktarılmalıdır. Doğru cevap D şıkkıdır çünkü 405 numaralı "Çıkarılmış Tahviller" hesabı uzun vadeli bir borç hesabıdır ve vadesi bir yıl dolmadan ödenecek kısım, 304 numaralı "Tahvil Anapara Borç, Taksit ve Faizleri" hesabına (kısa vadeli borçlar grubu) devredilmelidir. Bu işlemde borç hesabı olan 405 azalacağı için borç, alacak hesabı olan 304 artacağı için alacak kaydedilir.

Diğer şıkları incelediğimizde; A şıkkı gider tahakkuku ile ilgili olduğu için borç yapısını bozar, B şıkkı finansman gideri kaydı yapmış ve borç/alacak yerleri yanlış konumlandırılmıştır, C şıkkı ise borç alacak yerleri ters çevrilmiş ve "İştiraklere Borçlar" gibi yanlış bir hesap kullanmıştır, E şıkkı ise borcun banka kredisi hesabına aktarılmasını öngörerek hata yapmıştır. Bu soruyu çözebilmek için Uzun Vadeli Borçların Kısa Vadeli Borçlara Sınıflandırılması ve Tahvil Borçlarının Muhasebeleştirilmesi konularını bilmek gerekir. Sonuç olarak, vadesi bir yıl içinde dolacak olan tahvil anaparaları, bilançoda kısa vadeli borçlar grubuna aktarılmalıdır.

Bu soru, Muhasebe'de "Gelir Tablosu Dönemi" ve "Gelir Tahakkük İlkesi" konularının en temel ve sık sorulan örneklerinden biridir. Soruyu bir öğrenci gibi düşünerek adım adım çözelim.

1. Sorunun Mantığı Nedir?

Öncelikle durumu hayal edelim:

• 2017 Yılında: Şirket 24.000 TL kira tahsil etmiş. Ancak bu paranın tamamı 2017'ye ait değil.
• 12.000 TL'si 2018'e ait.
• 4.000 TL'si 2019'a ait.
• Geriye kalan 8.000 TL (24.000 - 12.000 - 4.000) 2017'ye aittir.
• 2017 Yılında Yapılan Kayıt: Paranın tamamı tahsil edildiği için 2017'de "Kira Gelirleri" hesabına 24.000 TL yazılmıştır. Ancak 12.000 TL ve 4.000 TL'lik kısımlar henüz geliri elde edilmemiş (gelecek döneme ait) olduğu için bunlar "Gelecek Yıllara/Aylara Ait Gelirler" hesabına (Borçlu) alınmış olmalıydı.

Şimdi Soru Ne Diyor? Bize "31 Aralık 2018" tarihindeki durumu soruyor. Bu tarihte ne yapmamız gerekiyor?

• 2017'ye ait olan kısım: Artık 2017 bitti, bu gelir 2017'ye aitti. O yılın defterlerinde zaten gider/gelir hesabına yazılmış olmalıydı.
• 2018'e ait olan kısım (12.000 TL): Bu para 2018 yılına aittir. 2018 yılı bittiği için bu gelir artık 2018'in geliri olmalıdır. Yani "Gelecek Yıl" hesabından çıkıp "Gelir" hesabına geçmelidir.
• 2019'a ait olan kısım (4.000 TL): Bu para 2019 yılına aittir. 2018 henüz bitmediği için bu para hala 2019'a ait demektir. Yani bu kısım "Gelecek Yıl" hesabında kalmalıdır.

Kritik NokTA: Soruda 2017'de peşin tahsil edilen 24.000 TL'nin 12.000 TL'si 2018'e, 4.000 TL'si 2019'a ait denmiş.

• 2018 yılı bittiğinde, 2018'e ait olan 12.000 TL artık gelirdir.
• 2019'a ait olan 4.000 TL ise hala "Gelecek Yıl" hesabında durmalıdır.

Ancak soruda bir detay var: "2017 yılında peşin tahsil edilen..." ifadesi. Eğer 2017'de 24.000 TL tahsil edilmişse ve 12.000 TL'si 2018'e, 4.000 TL'si 2019'a aitse;

• 2017'de 8.000 TL gelir, 12.000 TL gelecek yıl, 4.000 TL gelecek yıl (aylık) olarak kaydedilmiş olmalı.
• 2018 Yılı Sonu (31 Aralık 2018):
• 2018'e ait olan 12.000 TL artık 2018'in geliri olmuştur. Bu para "Gelecek Yıl" hesabından çıkıp "Gelir" hesabına geçmelidir.
• 2019'a ait olan 4.000 TL ise hala 2019'a aittir. Bu para "Gelecek Yıl" hesabında kalmalıdır.

Doğru cevap: A

SMMM stajı hazırlık sürecinde bu soruyu çözerken en önemli kavram "Tahakkuk Esası" ve "Gider Tahakkukları" hesabının ne işe yaradığını anlamaktır. Gel, bu hesabı bir senaryo üzerinden açıklayalım.

Neden C Şıkkı Doğru?

Gider Tahakkukları hesabı, muhasebede "Tahakkuk Esası"nın en temel uygulamasıdır. Mantık şudur: Bir giderin işletmenin bütçesinden düşülmesi için, o giderin o döneme ait olması yeterlidir; paranın gerçekten ödenip ödenmediği veya faturanın henüz gelip gelmediği önemli değildir.

• Örnek: İşletmen 31 Aralık'ta elektrik faturasını henüz almadı. Ancak 1 Aralık'tan 31 Aralık'a kadar elektrik kullandın. Bu elektrik gideri, 31 Aralık'ta gerçekleşmiş bir giderdir. Fatura henüz gelmediği veya henüz ödenmediği için, bu gideri "Elektrik Gideri" hesabına değil, "Gider Tahakkukları" hesabına borç kaydederek muhasebeleştiririz.
• C Şıkkı tam olarak bunu anlatıyor: "Dönem sonu itibarıyla gerçekleşen (yani o döneme ait olan) ancak henüz işletmeden istenebilir duruma gelmeyen (faturası gelmemiş veya ödenmemiş) giderler." Bu tanım, Gider Tahakkukları hesabının tam karşılığıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar genellikle "Peşin Ödenen Giderler" veya "Tahakkuk Esası" ile karıştırılan kavramlardır.

• A ve B Şıkları Yanlış: Bu şıklar "Peşin Ödenen Giderler" hesabını tanımlar. Eğer sen 12 ay için kira ödediysen ve bu paranın bir kısmı henüz kullanılmamışsa, bu peşin ödenen giderdir. Gider Tahakkukları ise "henüz ödenmemiş" olanları ifade eder. Yani A ve B şıkları, parayı önceden ödeyen durumu anlatırken, doğru cevap parayı sonradan ödeyecek olan durumu anlatır.
• D Şıkkı Yanlış: Bu şık "Satın Alınan Mal ve Hizmetler" veya "Alacaklılar" hesabını hatırlatır. Sadece mal alımı ile ilgili değil, genel gider tahakkuklarını kapsar. Ayrıca "henüz ödenmemiş mal alımı" ifadesi, borçluluk durumunu anlatır; Gider Tahakkukları ise giderin döneme ait olduğunu vurgular.
• E Şıkkı Yanlış: Bu şık "Karşılık Hesapları" (örneğin: Dönem Karları Karşılığı) ile karıştırılır. Tahakkuklar kesinleşmiş bir gider iken, karşılıklar gelecekte oluşabilecek belirsizlikler veya tahmini durumlar içindir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Tahakkuk Esası" ve "Dönem Sonu Düzenlemeleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Gider Tahakkukları: Gider döneme aittir, fatura gelmemiştir veya ödenmemiştir. (Borçlu durumdayız, gideri muhasebeleştiriyoruz).
• Peşin Ödenen Giderler: Gider henüz döneme ait değildir, para önceden ödenmiştir. (Varlık durumundayız, gideri henüz muhasebeleştirmiyoruz).

Özetle: Faturası gelmemiş ama o döneme ait olan giderler için "Gider Tahakkukları" hesabını kullanırsın. Doğru cevap C'dir.

Bu soruda, bir işletmenin başka bir işletmeyi satın alırken ödediği bedelin, satın alınan işletmenin net varlıklarından (aktiften pasife) fazla olan kısmının nasıl muhasebeleştirileceğini bilmek gerekir. Öncelikle A işletmesinin net varlıklarını hesaplayalım: Varlıklar toplamı (Kasa 2.000 + Alacak Senetleri 23.000 + Ticari Mallar 40.000 + Demirbaşlar 10.000) 75.000 ₺, Buradan Birikmiş Amortismanlar (5.000 ₺) düşüldüğünde brüt varlık değeri 70.000 ₺ olur; ancak net varlık hesabında borç tarafı olan varlıklar toplamından, alacak tarafı olan yükümlülükler (Banka Kredileri 20.000 ₺) çıkarılmalıdır. Dolayısıyla A işletmesinin net varlık değeri 70.000 - 20.000 = 50.000 ₺'dir. İşletme bu varlıkları satın almak için 65.000 ₺ ödemiştir; ödenen bu 65.000 ₺'lik bedel ile satın alınan net varlıkların değeri olan 50.000 ₺ arasındaki 15.000 ₺'lik fark, işletmenin gelecekte elde edeceği beklenen karlılık, müşteri kitlesi veya marka değeri gibi somut olmayan değerleri ifade eden "Şerefiye" (Goodwill) olarak kaydedilir ve şerefiye bir varlık olduğu için borç tarafına yazılır. Bu nedenle doğru cevap D şıkkıdır.

Diğer şıkları incelediğimizde; A şıkkındaki Banka Kredileri, satın alma işlemiyle doğrudan ilgili değildir ve bu hesap pasif bir hesap olduğu için borç tarafına yazılması mantıksızdır, B şıkkındaki "Haklar" hesabı bu işlemde kullanılmaz ve tutar da yanlıştır, C şıkkındaki Sermaye hesabı satın alma işlemiyle azalmaz veya borçlanmaz, E şıkkındaki Kasa hesabı ise satılan işletmenin kasasıdır ve alacak tarafına yazılması gerekmez, ayrıca tutar da hatalıdır. Bu soruyu çözebilmek için "Şerefiye" kavramının ne olduğunu, net varlık hesabının nasıl yapılacağını ve bir işletme satın alımında ortaya çıkan farkın muhasebeleştirilmesini bilmek gerekir. Sonuç olarak, ödenen bedelin net varlık değerinden fazla olması durumunda ortaya çıkan 15.000 ₺'lik farkın Şerefiye hesabının borç tarafına kaydedilmesi gerektiği için doğru cevap D seçeneğidir.

Bu soruda, hisse senetlerinin satışından doğan kârın nasıl hesaplanıp muhasebeleştirileceğini anlamamız gerekiyor. Öncelikle elimizdeki verileri inceleyelim: Toplam 10.000 adet hisse senedini 60.000 ₺'ye aldığımız için, hisse başına maliyetimiz 6 ₺ olmuştur (60.000 / 10.000). Soruda bu hisse senetlerinin yarısının, yani 5.000 adetinin satıldığını görüyoruz. Bu 5.000 adet hissenin toplam maliyeti 30.000 ₺ eder (5.000 adet x 6 ₺). Satış fiyatı ise birim başına 6,50 ₺ olduğuna göre, toplam satış geliri 32.500 ₺ olur (5.000 adet x 6,50 ₺). Aradaki fark olan 2.500 ₺ (32.500 - 30.000), şirketin bu işlemde elde ettiği kârdır. Muhasebe kayıtlarında bir varlığın (hisse senedi) satışı sonucu oluşan kâr, "Menkul Kıymet Satış Kârları" hesabının alacak tarafına yazılır; çünkü kâr hesapları alacak artışıyla büyür. Bu nedenle A şıkkı doğrudur.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: B şıkkındaki "Yurtiçi Satışlar" hesabı genellikle mal veya hizmet satışları için kullanılır, menkul kıymet satış kârı için değil; C şıkkındaki komisyon geliri burada söz konusu değildir; D şıkkında "Kasa" hesabı satıştan gelen parayı gösterir ancak bu hesap borç tarafına kaydedilir, alacak değil; E şıkkında ise hisse senetleri satıldığı için bu hesap alacak tarafına azalmalı, borç tarafına yazılması yanlıştır. Bu soruyu çözebilmek için menkul kıymetlerin alış ve satış işlemlerinde maliyet hesabı ile satış kârının hesaplanması ve ilgili muhasebe hesaplarının borç/alacak mantığını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, hisse senedi satışından elde edilen 2.500 ₺'lik kârın doğru muhasebeleştirilmesi, Menkul Kıymet Satış Kârları hesabının alacak tarafına bu tutarın kaydedilmesiyle sağlanır.

Soruda bize "Dönem Kârı veya Zararı" hesabının alacak tarafında 70.000 ₺ kaldığı söyleniyor, bu da işletmenin muhasebe kârının 70.000 ₺ olduğunu gösterir. Ancak vergi matrahını bulurken bu kâra "kanunen kabul edilmeyen giderleri" (10.000 ₺) eklememiz, "vergi istisnalarını" (30.000 ₺) ise düşmemiz gerekir; çünkü vergi kanunları bu kalemleri farklı değerlendirir. Hesaplamayı yaparsak: 70.000 (Muhasebe Kârı) + 10.000 (Kabul Edilmeyen Gider) - 30.000 (İstisna) = 50.000 ₺ vergi matrahı bulunur. Bu matrah üzerinden %20 oranında kurumlar vergisi hesaplanırsa, 50.000 x %20 = 10.000 ₺ vergi tutarı çıkar. Şimdi bu vergiyi muhasebeleştirirken, kârın tamamını (70.000 ₺) "Dönem Kârı veya Zararı" hesabından (alacak) kapatacağız, bunun 10.000 ₺'si vergi yükümlülüğü olarak "Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları" hesabına (borç) geçecek ve geriye kalan net kâr olan 60.000 ₺ de "Dönem Net Kârı veya Zararı" hesabına (alacak) aktarılacaktır. Bu mantığa en uygun kayıt, kârı kapatıp vergi karşılığını ve net kârı gösteren B seçeneğidir. Diğer şıkları incelersek; A şıkkı vergi hesaplanmamış, C şıkkı vergi düşülmeden net kârın tamamı aktarılmış, D şıkkı vergi hesabı yanlış (Peşin Ödenen Vergi kullanılmış), E şıkkı ise borç ve alacak tarafı ters çevrilmiş ve mantık hatası içerdiği için yanlıştır. Bu soruyu çözmek için "Kurumlar Vergisi Matrahının Hesaplanması" ve "Dönem Sonu Kâr/Zarar Dağıtım Kayıtları" konularını iyi bilmek gerekir. Sonuç olarak, doğru kayıt vergi matrahının doğru bulunup vergi karşılığının ayrılmasıyla kârın net kısmının hesaplanmasıdır ve bu işlem B şıkkında doğru şekilde yapılmıştır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce senaryoyu basitleştirelim.

1. Neden Doğru Cevap E Şıkkıdır?

Öncelikle olayın akışını takip edelim:

• Başlangıç: İşletme, kaplar için 30.000 ₺ depozito vermiştir. Bu para işletmenin kasasından çıkmıştır ve bir alacak hakkı (126 Hesap) doğmuştur.
• Bitiş: Kaplar iade edilmiştir. Ancak kaplarda hasar olduğu için satıcı firma, işletmeye 24.000 ₺ iade etmiştir.
• Fark: İşletme 30.000 ₺ vermiş, geriye sadece 24.000 ₺ almıştır. Aradaki 6.000 ₺ fark, işletmenin kaybettiği bir tutardır.

Kayıt Mantığı (Muhasebe Mantığı):

• Kasa (100): İşletmenin kasasına 24.000 ₺ girdi. Bu bir Alacak (Sağ taraf) değil, Borç (Sol taraf) hesabıdır. Para kasaya girdiği için Kasa hesabı Borçlanır.
• Verilen Depozito (126): Daha önce 30.000 ₺'lik bir alacağımız vardı. Bu alacak artık tamamen kapandı. Bu hesabı kapatmak için Alacak (Sağ taraf) tarafına yazmalıyız.
• Hasar Kaybı (689): İşletme 30.000 ₺ verip 24.000 ₺ geri aldı. Aradaki 6.000 ₺'lik fark, işletmenin "Olağan Dışı Gider ve Zararlar" hesabına yazılmalıdır. Zararlar hesabı Borçlanır.

Sonuç:

• Borç: Kasa (24.000) + Olağan Dışı Gider (6.000) = 30.000
• Alacak: Verilen Depozito (30.000)

Bu denklem E şıkkındaki kayıttaki gibi görünür:

• 100 KASA (Borç) 24.000
• 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (Borç) 6.000
• 126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR (Alacak) 30.000

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı: Sadece 24.000 ₺'yi kaydetmiş, 6.000 ₺'lik kaybı (hasar) hiç dikkate almamış. Muhasebe denklemi tutmuyor (Borç 24.000, Alacak 24.000). Ancak aslında 30.000'lik bir alacak kapatılmış olmalıydı.
• B Şıkkı: Burada 6.000 ₺'lik fark "Gelir" (679) olarak kaydedilmiş. Oysa işletme para kaybetmiştir, bu bir Gider/Zarar olmalıdır. Ayrıca 126 hesabı yanlış tarafta (Borç) yazılmış.
• C Şıkkı: Burada "Verilen Sipariş Avansları" (159) hesabı kullanılmış. Olay bir depozito işidir, sipariş avansı değildir. Ayrıca 126 hesabı Alacak tarafında yazılmamış, yanlış bir denklem kurulmuş.
• D Şıkkı: Bu şıkta 6.000 ₺'lik hasar tamamen görmezden gelinmiş. Sadece 24.000 ₺'lik para girişi ve 24.000 ₺'lik depozito kapatılmış gibi yapılmış. Oysa 30.000'lik depozito hesabının tamamının kapatılması gerekir.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• 126 Hesabı (Verilen Depozito ve Teminatlar): Bir işletmenin başka birine para verip, o parayı geri alacağına dair bir alacak hakkı doğurması durumunda bu hesabın nasıl açılıp nasıl kapatılacağını bilmek.
• Olağan Dışı Gider ve Zararlar (689) Hesabı: İşletmenin normal ticari faaliyetlerinden kaynaklanmayan kayıpların (örneğin; depozito iade edilirken kapların kırılması nedeniyle kaybedilen para) bu hesaba Borç olarak kaydedilmesi gerektiğini bilmek.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Öncelikle "Nazım Hesaplar" ne işe yarar? Bunu şöyle düşün: Nazım hesaplar, işletmenin kendi mal varlığına ait olmayan ama işletmenin sorumluluğunda olan veya gelecekte bir yükümlülük doğurabilecek durumları takip etmek için kullanılan "yedek defterlerdir". Yani, bu işlemler muhasebe kayıtlarında (Borç/Alacak) yer almaz, sadece bilgi amaçlı tutulur.

Neden Doğru Cevap A Şıkkıdır?

A Şıkkı: "25.000 ₺ maliyetli mal, bedeli üç ay sonra alınmak üzere 18.000 ₺'ye satılmıştır."

Bu işlemin nazım hesapta izlenmemesinin en temel nedeni şudur: Malın mülkiyeti (sahipliği) işletmeden çıkmıştır.

• İşletme malı sattı.
• Mal artık işletmenin elinde değil, alıcının elinde.
• İşletmenin bu mal üzerinde hiçbir sorumluluğu veya kontrolü yok.
• Bu bir "satış" işlemidir ve muhasebe kayıtlarında (Satışlar ve Giderler hesabı) normal yollarla kaydedilir.

Nazım hesaplar, malın hala işletmenin elinde olduğu ama başka bir sebeple (emanet, rehin, teminat vb.) işletmenin sorumluluğunda olduğu durumlarda kullanılır. Burada mal satıldığı için nazım hesap tutmaya gerek kalmaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Doğru Değil)?

Diğer şıklarda malın mülkiyeti işletmede kalmıştır, sadece işletmenin elinde bulunma şekli veya sorumluluğu değişmiştir. Bu yüzden bunlar nazım hesapta izlenir:

• B Şıkkı (Emanet): Bilgisayar işletmenin elinde ama mülkiyeti başkasına ait. İşletme bunu emanet olarak tutuyor. -> Nazım hesap gerekir.
• C Şıkkı (Rehin): Televizyon işletmenin elinde, mülkiyeti işletmede. Ancak kredi için başkasına rehin bırakılmış. İşletme bu malı satamaz veya kullanamaz. -> Nazım hesap gerekir.
• D Şıkkı (Teminat Mektubu): Teminat mektubu D işletmesinde duruyor. Bu bir yükümlülüktür ve işletmenin elinde olmayan bir belgedir. -> Nazım hesap gerekir.
• E Şıkkı (Ciro edilen senet): Senet müşteriden alındı ama ciro edilerek başkasına devredildi. Senet artık işletmenin elinde değil. Ancak senet ciro edildiği için işletmenin bu senetle ilgili bir sorumluluğu (garanti) devam edebilir. Bu tür senet devirleri de nazım hesapta takip edilir. -> Nazım hesap gerekir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Nazım Hesapların Kapsamı" ve "Mülkiyetin Devri" konusunu iyi bilmelisin.

Kural şudur: Eğer bir mal veya senet işletmenin mülkiyetinde kalmışsa ve sadece emanet, rehin, teminat veya ciro gibi bir durum varsa -> Nazım Hesap kullanılır. Eğer mal satılmışsa ve mülkiyet tamamen başka birine geçmişse -> Nazım Hesap kullanılmaz, normal satış kaydı açılır.

Özetle: A şıkkında mal satıldığı için mülkiyet gitmiştir, bu yüzden nazım hesap tutulmaz.

Bu soruda işletmenin eski bir borcunu yeni bir senetle karşılarken aradaki farkı (faiz veya ceza) nasıl kaydedeceğini öğrenmen gerekiyor. Doğru cevap B şıkkıdır çünkü işletme, vadesinde ödeyemediği 40.000 ₺'lik eski borcunu (321 Hesabı) kapatmak için bu hesabı borçlamalı, vade farkı olan 5.000 ₺'yi ise finansman gideri (780 Hesabı) olarak kaydetmeli ve toplam yeni borç tutarı olan 45.000 ₺'yi de yeni senet hesabı (321 Hesabı) üzerinden alacaklamalıdır.

Diğer şıkları neden yanlış yaptığını kısaca inceleyelim: A şıkkı sadece farkı kaydedip eski borcu kapatmadığı için eksiktir; C şıkkı "Reeskont" hesabını kullanmıştır ki bu, senet vadeye gelmeden önceki değer düşüşü içindir, vade gecikmesi için değil; D şıkkı tamamen yanlış hesap kodları (Satıcılar ve Alacak Senetleri) ve mantık hatası içerir; E şıkkı ise yeni senedin alacak senetleri (121) hesabına kaydedilmesini öngörerek, işletmenin kendi borcunu kendi alacağı gibi gösterdiği için mantıksızdır.

Bu soruyu çözebilmek için borç senetlerinin vadesinde ödenememesi durumunda eski borcun kapatılması, vade farkının finansman gideri olarak kaydedilmesi ve yeni senedin aynı borç senetleri hesabı üzerinden alacaklanması konusundaki muhasebe kaydı kurallarını bilmek gerekir.

Özetle, vadesinde ödenemeyen senetli borç için eski borcun kapatılması, vade farkının gider yazılması ve yeni senedin aynı hesap üzerinden alacaklanması gerektiğini unutma.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D) Tahsilat makbuzu'dur.

Neden D Şıkkı Doğru?

Sorunun anahtarı "fatura yerine geçen" ifadesindedir. Vergi mevzuatına göre, bazı durumlarda normal bir fatura kesmek yerine, kanun tarafından belirlenmiş özel belgeler kullanılır. Bu belgeler, fatura gibi vergi matrahını ve KDV'yi gösteren belgelerdir.

Tahsilat makbuzu ise tamamen farklı bir işlev görür. Bu belge, bir işlemin paranın tahsil edildiğini (yani para alındığını) kanıtlar.

• Önemli Kural: Tahsilat makbuzu, fatura yerine geçmez. Sadece "para aldım" demektir. Eğer bir fatura kesilmemişse ve tahsilat makbuzu kesilmişse, bu durum vergi kaçırma şüphesi yaratır veya sadece nakit tahsilatı belgeler. Kanun, fatura yerine geçen belgeler arasında tahsilat makbuzunu saymamıştır. Bu yüzden D şıkkı, "fatura yerine geçen belgelerden biri değildir" sorusunun doğru cevabıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Neden Doğru Cevap Değiller)?

Diğer şıklar (A, B, C ve E), kanunla açıkça "fatura yerine geçen belgeler" olarak tanımlanmıştır. Yani bu belgeler kesildiğinde, normal fatura kesmek zorunda kalmazsınız, bu belgeler fatura görevi görür:

• A) Yolcu biletleri: Otobüs, uçak, tren gibi yolcu taşıma işlemlerinde fatura yerine bilet kullanılır.
• B) Müstahsil makbuzu: Çiftçilerin kendi ürettikleri ürünleri doğrudan tüketiciye sattığı durumlarda fatura yerine bu makbuz kullanılır.
• C) Gider pusulası: Hizmet alımlarında (örneğin bir serbest meslek erkinden hizmet alımı) fatura yerine bu belge kullanılır.
• E) Perakende satış belgeleri: Bazı küçük esnaf ve perakende satışlarda fatura yerine bu belgeler kullanılır.

Bu belgeler, fatura yerine geçtiği için doğru cevap olamazlar.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Fatura Yerine Geçen Belgeler" konusunu iyi bilmelisin.

• Öğrenmen Gereken Kural: Hangi işlemlerde fatura yerine Yolcu biletleri, Müstahsil makbuzu, Gider pusulası veya Perakende satış belgeleri kullanılabileceğini ve bunların Tahsilat makbuzu ile karıştırılmaması gerektiğini bilmelidir. Tahsilat makbuzu sadece para tahsilatını belgeler, fatura yerine geçmez.

Özetle: Soru sana "Hangisi fatura yerine geçmez?" diye soruyor. Tahsilat makbuzu fatura yerine geçmez, sadece para alındığını gösterir. Bu yüzden doğru cevap D'dir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Öncelikle sorunun mantığını anlamamız gerekiyor. Dönem sonunda "kapanış kaydı" yaparken, Gelir ve Gider Hesaplarını kapatıp kar/zarar hesabına aktarırız. Ancak bazı hesaplar Bilanço Hesaplarıdır ve bunlar kapanışta kapatılmaz, bakiyeleri bir sonraki döneme devreder.

Soruda "alacaklandırılarak kapatılan" ifadesi var. Bu, o hesabın normalde Borç tarafında bakiyesi olan ve kapanışta Alacak tarafına geçerek sıfırlandığı anlamına gelir. Yani, soru bize şunu soruyor: "Aşağıdaki hesaplardan hangisi, normalde borç bakiyesi olan ve kapanışta alacak tarafına geçip kapatılan bir hesap DEĞİLDİR?"

Neden C Şıkkı Doğru Cevap?

C) Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabına bakalım:

• Bu bir Bilanço Hesabıdır (Pasif bir hesap).
• Normalde bu hesabın bakiyesi Alacak tarafındadır. (Çek verdiğimizde Alacak, ödenince Borç yazar).
• Dönem sonunda kapanış kaydı yapılırken, bilanço hesapları kapatılmaz. Bakiyeleri olduğu gibi bir sonraki döneme devreder.
• Soruda "alacaklandırılarak kapatılan" deniyor. Bu hesap zaten alacak bakiyeli ve kapatılmıyor. Dolayısıyla bu, "alacaklandırılarak kapatılan hesaplardan biri değildir".

Diğer şıkların çoğu, normalde Borç tarafında bakiye olan ve kapanışta Alacak tarafına geçip sıfırlanan hesaplardır. C şıkkı ise bunların arasında en belirgin farka sahip olan, yani kapatılmayan tek hesaptır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış (Neden Kapanır)?

Diğer şıkların hepsi, normalde Borç tarafında bakiye olan ve kapanışta Alacak tarafına geçerek kapatılan hesaplardır:

• A) Borç Senetleri Reeskontu: Borç tarafında bakiye verir, kapanışta Alacak tarafına geçip kapatılır.
• B) Menkul Kıymet İhraç Farkları: Borç tarafında bakiye verir, kapanışta Alacak tarafına geçip kapatılır.
• D) Dönem Net Zararı: Zarar oluştuğunda Borç tarafında bakiye verir, kapanışta Alacak tarafına geçip Kâr/Zarar Hesabına aktarılır (kapatılır).
• E) Gelecek Aylara Ait Giderler: Borç tarafında bakiye verir, kapanışta Alacak tarafına geçip kapatılır.

Gördüğün gibi A, B, D ve E şıkları "Borç bakiyeli olup Alacak tarafına geçerek kapatılan" hesaplardır. Sadece C şıkkı (Verilen Çekler) bir Pasif hesap olduğu için kapatılmaz ve normalde Alacak bakiyeli olduğu için sorunun mantığına uymaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Dönem Sonu Kapanış Kayıtları ve Hesapların Sınıflandırılması konularını iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Gelir ve Gider Hesapları: Dönem sonunda kapatılır (Borç bakiyeli olanlar Alacak, Alacak bakiyeli olanlar Borç tarafına geçerek sıfırlanır).
• Bilanço Hesapları (Varlık ve Yükümlülükler): Dönem sonunda kapatılmaz, bakiyeleri bir sonraki döneme devreder.
• Reeskont ve İhraç Farkları gibi hesapların normal bakiye yönünü (Borç mu Alacak mı?) bilmek gerekir.

Özetle: Soru, "Hangi hesap kapatılmaz?" veya "Hangi hesabın normal bakiyesi Alacak'tır ve kapatma mantığına uymaz?" diye sormaktadır. Cevap Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri'dir.

Doğru cevap B şıkkıdır çünkü kaza sonucu kullanılamaz hâle gelen taşıtın net defter değeri olağandışı zarar olarak Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına borç kaydedilir. KDV indirilecek KDV'ye alındığından taşıtın maliyeti 100.000 TL'dir. Yıllık amortisman 100.000 / 10 = 10.000 TL'dir. Taşıt 3. yıl içinde kullanılamaz hâle geldiğinden daha önce iki tam yıl amortisman ayrılmıştır: 2 x 10.000 = 20.000 TL. Net defter değeri 100.000 - 20.000 = 80.000 TL olur. Kayıt: Birikmiş Amortismanlar 20.000 TL borç, Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 80.000 TL borç, Taşıtlar 100.000 TL alacak. Zarar tutarı B şıkkındaki 80.000 TL ile tutar.

A şıkkı yanlıştır çünkü Taşıtlar hesabı net değerle değil, maliyet bedeli olan 100.000 TL ile alacaklandırılır. C şıkkı yanlıştır çünkü kazadan doğan kayıp olağan faaliyet gideri değil, olağandışı zarardır. D şıkkı yanlıştır çünkü varlık elden çıktığı için Taşıtlar hesabı borçlandırılmaz, alacaklandırılarak kapatılır. E şıkkı yanlıştır çünkü Birikmiş Amortismanlar hesabı kapatılırken 20.000 TL alacaklandırılmaz, borçlandırılır.

Bilinmesi gereken kural: Kaza gibi olağandışı nedenlerle kullanılamaz hâle gelen duran varlığın net defter değeri Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına borç yazılır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Neden C Şıkkı Doğru?

Sorunun anahtarı "Gelir Tablosu Hesabı" ifadesindedir. Gelir tablosu, bir işletmenin bir dönem içinde ne kadar kâr veya zarar ettiğini gösterir. Bu tabloyu etkileyen kalemler genellikle Gelirler (satışlar, faiz geliri vb.) ve Giderler (kira, maaş, reklam, amortisman vb.) hesabıdır.

C şıkkına bakalım: "Satın alınan malların nakliyesi için ödeme yapılması."

Burada bir Gider hesabı açılmıyor. Muhasebe kurallarına göre, bir ticari malın alım bedeline eklenen nakliye (taşıma) ücreti, o malın gerçek maliyetine eklenir. Yani bu ödeme, gider hesabına (Örn: Nakliye Gideri) değil, Stoklar hesabına (Örn: Ticari Mallar Hesabı) eklenir.

• Muhasebe Kaydı:
• Borç: Ticari Mallar Hesabı (Stok artar, maliyet artar)
• Alacak: Kasa/Bankalar Hesabı (Nakit gider)

Bu işlem, malın maliyetini artırır. Mal satılmadığı sürece bu maliyet gider tablosuna yansımaz. Mal satıldığında ise "Satılan Ticari Mallar Maliyeti" hesabına aktarılır. Dolayısıyla, doğrudan bir gelir tablosu hesabı (Gider veya Gelir) kullanılmaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi, doğrudan bir Gelir veya Gider hesabını etkiler ve gelir tablosunda yer alır:

• A) Cari döneme ait kira ödemesi: Bu bir Kira Gideri'dir. Gider tablosunda yer alır.
• B) Kredili mal satışı: Bu bir Satış Geliri'dir. Gelir tablosunda yer alır.
• D) Kredi için tahakkuk kaydı: Bu, borçlanma maliyeti olan Faiz Gideri'dir. Gider tablosunda yer alır.
• E) Satış sonrası indirim: Bu, satıştan düşülen bir İndirim (Satış İndirimleri) hesabıdır. Gelir tablosunda satışlardan düşülür.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Stokların Değerlenmesi" ve "Maliyet Unsurları" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunu akılda tutmalısın: "Bir malın alım bedeline eklenen taşıma, sigorta ve benzeri giderler, o malın maliyetine dahil edilir ve stok hesabına kaydedilir. Bu giderler, mal satılmadan önce doğrudan gider tablosuna yazılmaz."

Bu kuralı bildiğinde, C şıkkının neden diğerlerinden farklı olduğunu hemen fark edersin. Başarılar!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hocan sana anlatıyor gibi sade bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı Doğru?

Sorunun anahtarı "Tam bir finansal tablo seti" ifadesindedir. TMS 1 (Finansal Tabloların Sunuluşu) standardına göre, bir şirketin finansal tablo seti şu 5 temel bileşenden oluşur:

• Finansal Durum Tablosu (Bilanço)
• Kapsamlı Gelir Tablosu (veya Gelir Tablosu)
• Özkaynak Değişim Tablosu
• Nakit Akış Tablosu
• Önemli Muhasebe Politikaları ve Diğer Açıklayıcı Bilgiler (Dipnotlar)

D şıkkındaki "Kurumlar Vergisi Beyannamesi" ise bir finansal tablo değildir. Bu belge, şirketin vergi dairesine sunduğu, vergi kanunlarına göre hazırlanan yasal bir beyannamedir. Finansal tablolar, şirketin mali durumunu ve performansını yatırımcılara ve kamuoyuna sunmak için hazırlanırken; vergi beyannamesi ise devlete olan vergi yükümlülüğünü bildirmek içindir. Bu yüzden vergi beyannamesi, finansal tablo setinin bir parçası olamaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklar (A, B, C ve E), yukarıda saydığımız 5 temel bileşenden bireridir ve TMS 1 standardına göre finansal tablo setinin zorunlu parçalarıdır:

• A Şıkkı (Dipnotlar): Finansal tabloların anlaşılması için şarttır, setin bir parçasıdır.
• B Şıkkı (Özkaynak Değişim Tablosu): Şirketin özkaynağındaki değişiklikleri gösterir, setin bir parçasıdır.
• C Şıkkı (Finansal Durum Tablosu): Bilanço olarak bilinir, setin en temel parçasıdır.
• E Şıkkı (Nakit Akış Tablosu): Şirketin nakit giriş ve çıkışlarını gösterir, setin bir parçasıdır.

Bu şıkların hepsi "içerir" kısmına girer, soru ise "içermez" kısmını sorduğu için bunlar cevap olamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu standardını ve Finansal Tablo Seti Bileşenlerini ezberlemeniz gerekir.

Özetle; bir öğrenci olarak şunu bilmelisiniz: "Finansal Tablo Seti = Bilanço + Gelir Tablosu + Nakit Akış + Özkaynak Değişim + Dipnotlar." Bu 5 madde dışındaki belgeler (örneğin vergi beyannamesi, yönetim kurulu raporu vb.) finansal tablo setine dahil edilmez.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır. Gel, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım.

Neden Doğru Cevap E?

TMS 40 (Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller) standardının en temel mantığı şudur: "Bu gayrimenkul, işletmenin kendi işini yapmak için mi kullanılıyor, yoksa kira geliri veya değer artışı için mi tutuluyor?"

E şıkkında geçen durum şudur: İşletmenin, başka bir işletmeye kiraladığı gayrimenkuller. Buradaki kritik nokta şudur: Eğer bir işletme, elindeki bir gayrimenkulu finansal kiralama (leasing) yoluyla başkasına kiralıyorsa, bu gayrimenkul artık o işletmenin "Yatırım Amaçlı Gayrimenkul" hesabında yer almaz.

Neden mi? Çünkü finansal kiralama işleminde, gayrimenkulun üzerindeki riskler ve getiriler (kiralama süresi boyunca) aslında kiralayan (işletme) tarafından değil, kiralayan (kiralayan taraf) tarafından taşınır. Yani, o gayrimenkul artık kiralayanın (işletmenin) bilançosunda bir "Yatırım Amaçlı Gayrimenkul" değil, bir "Finansal Kira Alacakları" hesabında yer alır. Dolayısıyla, başkasına finansal kiralama ile kiralanan gayrimenkuller TMS 40'ın kapsamı dışındadır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden "Yatırım Amaçlı Gayrimenkul" olduğunu kısaca özetleyelim:

• A Şıkkı: İşletmenin kendi binalarını faaliyet kiralama (operasyonel kiralama) ile kiraya vermesi, TMS 40'ın en klasik örneğidir. Gayrimenkul işletmenin elindedir ve amaç kira geliri elde etmektir. Bu doğrudur.
• B Şıkkı: Boş bir binayı, gelecekte kiraya vermek amacıyla tutmak da yatırım amaçlı gayrimenkuldür. Amaç henüz gerçekleşmemiş olsa da niyet ve niyetin gerçekleşmesi beklenen kira geliri vardır. Bu doğrudur.
• C Şıkkı: Araziyi kısa vadede satıp kar etmek yerine, uzun vadede değer artışı (sermaye kazancı) bekleyerek tutmak da yatırım amaçlı gayrimenkuldür. Bu doğrudur.
• D Şıkkı: İnşaat halinde olan veya geliştirilmekte olan gayrimenkuller, eğer amaçları bitince kiraya vermek veya değer artışı sağlamak ise, henüz inşaat bitmemiş olsa bile yatırım amaçlı gayrimenkul kabul edilir. Bu doğrudur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 40 Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller standardını iyi bilmelisin. Özellikle şu iki ayrımı netleştirmelisin:

• Faaliyet Kiralaması vs. Finansal Kiralama: İşletmenin elindeki gayrimenkulü başkasına faaliyet kiralama ile veriyorsa bu TMS 40'tır. Ancak finansal kiralama ile veriyorsa bu TMS 40 dışındadır ve muhasebeleştirme farklıdır.
• Kendi Kullanım vs. Yatırım Amaçlı: Gayrimenkul işletmenin kendi faaliyetlerini yürütmek için kullanılıyorsa bu "Maddi Varlık"tır, yatırım amaçlı değildir.

Özetle: Bir gayrimenkul, başka bir işletmeye finansal kiralama ile kiralandığında, o gayrimenkul artık "Yatırım Amaçlı Gayrimenkul" statüsünü kaybeder ve kiralayanın bilançosunda farklı bir hesapta yer alır. Bu yüzden E şıkkı doğru cevaptır.