2018/2 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soru, SMMM stajı ve Muhasebe derslerinin en temel konularından biri olan "Kredi Taksitlerinin Muhasebeleştirilmesi" konusunu ölçüyor. Soruyu bir öğrenciye anlatır gibi adım adım, basit bir dille çözelim.

🎯 Neden Doğru Cevap D Şıkkıdır?

Öncelikle olaya bir senaryo üzerinden bakalım: Şirket, bankadan kredi çekmiş ve şimdi bu kredinin ilk taksitini ödüyor.

Bir kredi taksiti ödenirken aslında iki farklı borç ödenmiş oluyor:

• Anapara Borcu: Kredinin ana parasının bir kısmını geri ödüyorsun. Bu, bankaya olan borcunu azaltır.
• Faiz ve Vergi Borcu: Kredi kullanma bedeli olan faiz ve vergileri ödüyorsun. Bu bir giderdir.

Muhasebe Mantığı (Borç ve Alacak Mantığı):

• Borç Tarafı (Sol Taraf):
• Bankaya olan borcunu azaltmak için 300 BANKA KREDİLERİ hesabını Borçluyorsun. (Soru metninde anapara kısmı 15.452 ₺).
• Faiz ve vergi bir gider olduğu için 780 FİNANSMAN GİDERLERİ hesabını Borçluyorsun. (Soru metninde faiz ve vergi kısmı 2.730 ₺).
• Kural: Borç azalır ve gider oluşurken hesaplar Borçlanır.

• Alacak Tarafı (Sağ Taraf):
• Parayı bankadan çıkardığın için 100 KASA hesabını Alacaklıyorsun.
• Ödediğin toplam tutar (Anapara + Faiz/Vergi) = 15.452 + 2.730 = 18.182 ₺'dir.
• Kural: Nakit çıkışı olduğunda Kasa hesabı Alacaklanır.

Sonuç:

• Borç: 300 Banka Kredileri (15.452) + 780 Finansman Giderleri (2.730)
• Alacak: 100 Kasa (18.182)

Bu mantığa en uygun kayıt D şıkkıdır.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı: Sadece bankaya olan borcu azaltmış, faiz ve vergi kısmını hiç dikkate almamış. Ayrıca parayı Kasa'dan çıkarmamış, sanki banka hesabından otomatik düşmüş gibi göstermiş. Yanlış.
• B Şıkkı: Bu şıktaki en büyük hata, Faiz ve Vergi kısmını yanlış yere yazması. Faiz ve vergi bir giderdir (780), bu hesabı Alacaklı yapmamalı. Ayrıca vergi kısmını "Ödenecek Vergi ve Fonlar" hesabına yazmış, ancak soruda bu tutarın ödenmiş olduğu belirtilmiş. Ödenen vergi doğrudan Kasa'dan çıkmalıdır. Yanlış.
• C Şıkkı: Bu şıktaki hata, Gider hesabının Alacaklı yazılmasıdır. Muhasebede giderler Borçlanır, Alacaklanmaz. Bu temel bir hatadır. Yanlış.
• E Şıkkı: Bu şıktaki hata, Banka Kredileri hesabının Alacaklı yazılmasıdır. Kredi borcunu ödediğimizde borç azalır, yani Borçlanır. Ayrıca Kasa hesabı Borçlanmış, bu da parayı bankaya girmiş gibi gösterir. Tam tersi bir işlem yapmış. Yanlış.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• Kredi Taksitlerinin Yapısı: Bir kredi taksitinin ne kadarının anapara, ne kadarının faiz/gider olduğunu ayırt edebilmek.
• Muhasebe Kayıtlarının Mantığı (Borç/Alacak):
• Borç: Varlıkların artışı, Borçların azalması, Giderlerin oluşması.
• Alacak: Varlıkların azalması, Borçların artması, Gelirlerin oluşması.

Özetle: Kredi taksiti ödenirken; Banka Kredileri ve Finansman Giderleri hesapları Borçlanır, Kasa hesabı ise Alacaklanır.

Başarılar dilerim!

Bu soruda, 31 Aralık 2017 tarihinde ödenen ancak faydası tamamen 2018 yılında gerçekleşecek olan kira bedelinin muhasebeleştirilmesi istenmektedir. Öncelikle, bu işlemin doğru cevabının A şıkkı olduğunu belirtmek gerekir; çünkü 31 Aralık 2017 tarihinde yapılan inceleme sonucunda, söz konusu kira bedelinin 2018 yılına ait olduğu anlaşılmıştır. Muhasebe prensiplerine göre, bir giderin faydası bir yıldan fazla sürecekse veya bir sonraki mali yılın başında gerçekleşecekse, bu gider "Gelecek Aylara Ait Giderler" hesabına kaydedilir. Soruda belirtilen durum, 2018 yılının tamamını kapsadığı için bu giderin 2017 bilançosunda bir varlık (aktif) olarak gösterilmesi ve borç tarafına Gelecek Aylara Ait Giderler hesabının yazılması gerekmektedir.

Diğer şıkları incelediğimizde, B ve C şıkları (Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri ile Genel Yönetim Giderleri) yanlış çünkü bu hesaplar sadece o yıl içinde tüketilen giderleri gösterir ve 2018'e ait bir kira bu yılın gideri olarak kaydedilemez. D şıkkı ise yanlış çünkü "Gelecek Yıllara Ait Giderler" hesabı, faydası bir yıldan uzun sürecek (örneğin 2 yıl sonra bitecek) giderler için kullanılırken, sorudaki kira bedeli sadece bir sonraki yıla (2018) ait olduğu için bu hesap yerine "Gelecek Aylara Ait Giderler" kullanılmalıdır. E şıkkı (Gider Tahakkukları) ise yanlış çünkü tahakkuk hesabı henüz ödenmemiş ama tüketilmiş giderler için kullanılır, oysa burada kira bedeli zaten ödenmiş ve henüz tüketilmemiştir.

Bu soruyu çözebilmek için maliyet ve giderlerin sınıflandırılması, özellikle dönemsel giderler ile gelecek dönemlere ait giderler arasındaki fark ve aktif pasif dengesinin korunması konularını bilmek gerekmektedir. Sonuç olarak, 2018 yılına ait olan ve henüz tüketilmemiş kira bedelinin 31 Aralık 2017 tarihinde borç tarafına Gelecek Aylara Ait Giderler hesabına kaydedilmesi gerekir.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi analiz edelim. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır. Hadi bunu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım.

Neden C Şıkkı Doğru?

Soruda devlete ait bir maden ocağının 49 yıllık işletme hakkı satın alınmıştır. Muhasebe kurallarına göre, bir işletmenin varlık olarak kabul edilebilmesi için o varlığın ömür boyu değil, belirli bir süre için elde edilmesi gerekir.

Burada satın alınan şey "maden ocağı" değil, o maden ocağını 49 yıl boyunca işletme hakkıdır. Bu tür haklar, TMS (Türkiye Muhasebe Standartları) ve YMM (Yüksek Maliye Müfettişliği) kurallarına göre "Haklar" hesabında izlenir.

• 260 HAKLAR hesabı; patent, telif hakkı, lisans, işletme hakkı ve benzeri hakların satın alınması durumunda kullanılır.
• Ödeme nakit (Kasa) ile yapıldığı için Kasa hesabı alacak, KDV ise indirilecek KDV hesabına borç yazılır.

Bu nedenle, 400.000 TL'lik işletme hakkı 260 HAKLAR hesabına kaydedilmelidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• A) 264 ÖZEL MALİYETLER: Bu hesap, genellikle bir işin yapılması için harcanan ve doğrudan bir varlık oluşturan ama amortismana tabi olmayan özel maliyetleri (örneğin bir inşaat projesi için harcanan özel harcamalar) ifade eder. İşletme hakkı bir "hak" olduğu için buraya yazılmaz.
• B) 262 KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ: Bu hesap, şirketin kuruluş aşamasında yapılan harcamalar (kurucu ücreti, tescil masrafları vb.) için kullanılır. Maden ocağı işletme hakkı bir kuruluş gideri değil, işletmenin devam eden bir varlığıdır.
• D) 261 ŞEREFİYE: Bu hesap, maden, taş ocakları veya benzeri yeraltı kaynaklarının kendi kendine oluşmuş (doğal) değerini ifade eder. Ancak soruda "işletme hakkı" satın alınmıştır. Eğer maden ocağına ait yeraltı kaynaklarının kendisi (arazi değil, maden yatağı) satın alınsaydı belki buraya yazılabilirdi. Ancak burada 49 yıllık bir hak satın alındığı için "Haklar" hesabı kullanılır.
• E) 750 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ: Bu hesap, yeni bir ürün veya teknoloji geliştirmek için yapılan harcamaları kapsar. Maden işletme hakkı bir Ar-Ge harcaması değildir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Maliyet Unsurları ve Varlık Hesapları" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle:

• 260 HAKLAR hesabının ne zaman kullanıldığını (Patent, telif, işletme hakkı, lisans vb. için).
• 261 ŞEREFİYE ile 260 HAKLAR arasındaki farkı ayırt etmeyi bilmelisin. (Şerefîye = Yeraltı kaynaklarının kendisi; Haklar = Belirli bir süre için elde edilen kullanım hakkı).
• KDV'nin işleme dahil edilerek 191 İNDİRİLECEK KDV hesabına kaydedilmesi kuralını bilmelisin.

Özetle: Maden ocağını 49 yıl kullanma hakkını satın aldın mı? Cevap: 260 HAKLAR hesabına kaydetmelisin. Doğru cevap C'dir.

Doğru cevap E şıkkıdır çünkü satılan hisse senetleri için ayrılmış karşılığın satış bedelini aşan kısmı konusu kalmayan karşılık olarak gelir yazılır. Satış bedeli 2.000 x 3 = 6.000 TL, maliyet 2.000 x 6 = 12.000 TL, ayrılmış karşılık 2.000 x 4 = 8.000 TL'dir. Hisselerin net defter değeri 12.000 - 8.000 = 4.000 TL'dir; 6.000 TL'ye satıldığından 6.000 - 4.000 = 2.000 TL'lik karşılık konusuz kalmıştır. Kayıt: 102 Bankalar 6.000 TL ve 119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı 8.000 TL borç; 110 Hisse Senetleri 12.000 TL ve 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar 2.000 TL alacak. Borç ve alacak toplamı 14.000 TL ile eşittir ve E şıkkıyla tutar.

A şıkkı yanlıştır çünkü banka girişi 8.000 değil 6.000 TL'dir ve satışta karşılık gideri yazılmaz. B şıkkı yanlıştır çünkü 2.000 TL'lik fark komisyon gideriyle ilgili değildir, karşılık iptalidir. C şıkkı yanlıştır çünkü banka girişi 12.000 TL değildir ve 119 hesabı kapatılmamıştır. D şıkkı yanlıştır çünkü karşılık gideri borçlandırılmaz ve hisse senetleri 2.000 değil 12.000 TL alacaklandırılır.

Bilinmesi gereken kural: Karşılık ayrılmış menkul kıymet satıldığında 119 hesabı kapatılır; satış bedeli net defter değerini aşıyorsa fark 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına alacak yazılır.

Bu soruda, daha önce kredi ile satılan malların müşteri isteğiyle geri alınması durumunda muhasebe kaydı nasıl yapılacağını soruyoruz. Doğru cevap olan D şıkkı, işletmenin müşteriye olan borcunu (alacak hesabını) azaltması ve iade edilen satış tutarını ile KDV'sini doğru yansıtması açısından doğrudur; çünkü malın iadesi, önceki satışın iptali anlamına gelir ve bu durumda "Satıştan İadeler" (610) hesabı borçlanarak satışın azaldığı, "İndirilecek KDV" (191) hesabı borçlanarak ödenen KDV'nin iade edildiği ve müşterinin borcunu (120 Alıcılar) kapatmak için bu hesabın alacaklandığı görülür.

Diğer şıkları incelediğimizde: A şıkkı yanlış çünkü alacak tarafında "Ticari Mallar" (153) yazılmıştır; bu hesap sadece malın maliyet bedeli üzerinden iade kaydı yapıldığında kullanılır, ancak soruda satış bedeli üzerinden iade işlemi sorulmaktadır ve alacak tarafında mutlaka müşterinin borcunu (Alıcılar) düşürmeliyiz. B şıkkı tamamen yanlıştır çünkü bu kayıt, iade edilen malın maliyetinin tekrar stoklara eklenmesi için yapılır ve KDV ile satış tutarını içeren bir iade kaydı değildir. C şıkkı da yanlıştır çünkü "Yurtiçi Satışlar" (600) hesabı borçlanarak satışın azaltılması mantıksızdır; satıştan iadeler için özel bir hesap (610) vardır. E şıkkı ise yanlış bir bakiye hesabı kullanımı ve yanlış hesap kombinasyonu içerir.

Bu soruyu çözebilmek için Satıştan İadeler işlemlerinin muhasebeleştirilmesi, KDV'nin iade edilmesi ve müşterinin borcunun (Alıcılar) nasıl kapatılacağı konusundaki Ticari Malların Satışından İade Kayıtları kurallarını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, kredi ile satılan malların iadesinde, satış tutarı ve KDV'si düşülerek müşterinin borcu azaltılmalı ve doğru hesap kombinasyonu olan D şıkkı uygulanmalıdır.

Bu soruda doğru cevap A şıkkıdır çünkü çalışan, işletme adına harcanan 15.000 ₺'lik tamir bedelini bir gider (760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri) olarak kaydetmiş, faturada belirtilen 2.700 ₺'lik KDV'yi de işletme adına indirilecek vergi (191 İndirilecek KDV) olarak almıştır; kalan 2.300 ₺'lik avans farkı ise nakit olarak kasaya geri ödenmiştir. Bu durumda, çalışan tarafından getirilen fatura tutarı (17.700 ₺) ile ödenen nakit (2.300 ₺) toplamı, daha önce ödenen 20.000 ₺'lik avans tutarını tam olarak kapatır ve muhasebe kaydında avans hesabı (195 İş Avansları) alacak, gider ve vergi hesapları ile kasa hesabı ise borç tarafında yer alır.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu şu şekilde açıklayabiliriz: B şıkkı, faturadaki KDV'yi hesaba katmadan çalışan borcunu (135 Personelden Alacaklar) göstererek hatalıdır; C şıkkı, KDV'yi ayrı bir hesapta göstermeyip doğrudan gider hesabına ekleyerek vergi hesaplamasını bozmaktadır; D şıkkı, "Alınan Sipariş Avansları" gibi yanlış bir hesap kullanmış ve avansın kaynağını yanlış tanımlamıştır; E şıkkı ise bu işlemin bir varlık (taşıt) alımı değil, gider ve avans mahsubu olduğunu unutarak tamamen yanlış hesapları kullanmıştır.

Bu soruyu çözebilmek için İş Avansları (195), İndirilecek KDV (191) ve Gider Hesaplarının (760) doğru şekilde nasıl kaydedileceği ve avans farkının nakit olarak ödenmesi durumunda Kasa (100) hesabının nasıl kullanılacağı konularını bilmek gerekir.

Sonuç olarak, çalışan tarafından getirilen fatura tutarı ile ödenen nakit farkın toplamı, başlangıçtaki avans tutarını kapatmalı ve KDV'nin ayrı bir hesapta gösterilmesi gerektiği için doğru kayıt A seçeneğinde verilmiştir.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını anlamak için önce işlemin ne olduğunu hayal edelim.

İşlem Analizi: İşletme, elindeki nakit parayı (veya başka bir yerdeki parayı) bankaya yatırmış.

• Bankadaki ticari mevduat hesabı: Bu bir Varlıktır. Para bankada durduğu için işletmenin elinde bir varlık oluşur. Bu varlık artar.
• Yatırılan para: İşletme bu parayı bankaya yatırmak için elindeki Nakit (kasa) veya başka bir Varlık hesabını kullanmıştır. Bu varlık azalır.

Neden D Şıkkı Doğru? Bu işlemin özünde "Varlık içi değişim" vardır. İşletmenin toplam varlık miktarı değişmez, sadece varlıkların yeri ve türü değişir.

• Varlık Artar: Bankadaki mevduat hesabı artar.
• Varlık Azalır: Nakit (veya başka bir varlık) hesabı azalır.

Sonuç olarak; bir varlık artarken, başka bir varlık azalmıştır. Bu tam olarak D şıkkının tarifidir. Bilanço eşitliği korunur (Varlıklar = Kaynaklar), çünkü toplam varlık miktarı değişmemiştir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı: "Bir kaynak unsuru azalmıştır" der. Oysa bu işlemden kaynak (borçlanma veya sermaye) etkilenmez. Sadece varlıklar yer değiştirmiştir.
• B Şıkkı: "Herhangi bir değişme olmamıştır" der. Bu yanlıştır çünkü banka hesabı artmış, nakit hesabı azalmıştır; yani hesap bakiyelerinde değişiklik olmuştur. Sadece toplam varlık değişmemiştir.
• C Şıkkı: "Bir kaynak unsuru artarken..." der. Kaynaklar (Sermaye, Borçlar) bu işlemden etkilenmez. Sadece varlıklar arasında bir transfer olmuştur.
• E Şıkkı: "Bir kaynak unsuru artmıştır" der. Bu, örneğin borçlanma veya sermaye artırımı gibi işlemlerde görülür. Burada ise kaynak tarafında hiçbir artış veya azalış yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir? Bu soruyu çözmek için "Varlık İçinde Değişim" (Varlık Hesapları Arası Transfer) konusunu ve Bilanço Eşitliği ilkesini iyi bilmelisin.

• Kural: İşletme bir varlığını başka bir varlığa dönüştürdüğünde (Nakit -> Banka, Alacak Senetleri -> Nakit, vb.), toplam varlık değişmez; sadece varlık kalemlerinin dağılımı değişir. Kaynaklar tarafında hiçbir değişiklik olmaz.

Özetle; para kasadan çıkıp bankaya girdiğinde, işletmenin elindeki toplam zenginlik değişmez, sadece zenginliğin "nakit" kısmı azalır, "banka mevduatı" kısmı artar. Doğru cevap D'dir.

Bu sorunun doğru cevabı C) 15.000'dir.

Öncelikle soruda verilenleri adım adım inceleyelim: Makine 2016'da 50.000 TL'ye alınmış ve 5 yıllık faydalı ömrü var. Normal amortisman yöntemi (doğrusal yöntem) kullanıldığında, yıllık amortisman tutarı 50.000 / 5 = 10.000 TL olmalıdır. Ancak soruda 2017 yılı sonu itibarıyla toplam 20.000 TL amortisman gideri kaydedildiği belirtilmiş; bu durum, makinenin ilk yıl (2016) 10.000 TL ve ikinci yıl (2017) de 10.000 TL amortisman görüldüğünü, yani makinenin 2017 sonunda 20.000 TL'lik amortisman birikmiş olduğunu ve kalan değerinin 30.000 TL (50.000 - 20.000) olduğunu gösterir.

2018 yılında makineye 15.000 TL'lik bir parça eklenerek kapasite artırılmıştır. Muhasebe kurallarına göre, bir varlığın kapasitesini veya ekonomik ömrünü artıran harcamalar (iyileştirme), varlığın defter değerine eklenir. Bu durumda makinenin 2018 başındaki yeni defter değeri, eski kalan değer (30.000 TL) ile eklenen maliyetin (15.000 TL) toplamı olan 45.000 TL olur.

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, bu iyileştirme harcamasının makinenin kalan ömrünü değiştirmemesidir; soruda yeni bir ömür belirtilmediği için, kalan ömür 5 yılın 2 yılı geçildiği için hala 3 yıldır. Ancak soruda "kapasitesi %70 oranında artırılmıştır" ifadesi, amortismanın sadece kalan değer üzerinden hesaplanıp hesaplanmayacağını değil, aslında bu tip sorularda genellikle "kalan ömür" veya "yeni değer üzerinden kalan ömür" mantığının sorulduğunu işaret eder. Fakat burada daha basit bir mantık devreye girer: Eğer makinenin ömrü değişmemişse, kalan 3 yıl için 45.000 TL üzerinden amortisman yapılması gerekir (45.000 / 3 = 15.000 TL). Bu hesaplama, 2018 yılı için hesaplanan amortisman giderinin 15.000 TL olduğunu doğrular.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu kısaca açıklayalım: A şıkkı (10.000), sadece ilk maliyet üzerinden hesaplanan eski yöntemi yansıtır ve iyileştirme maliyetini görmezden gelir. B şıkkı (13.000) ve D şıkkı (18.000) ise, kalan ömür veya yeni değerle ilgili yanlış bölme işlemleri sonucu oluşmuş hatalı hesaplamalardır. E şıkkı (25.000) ise, toplam maliyeti (50.000 + 15.000) yanlış bir ömür payı ile bölerek elde edilmiş bir sonuçtur.

Bu soruyu çözebilmek için Amortisman Hesaplamaları, özellikle varlık iyileştirme harcamalarının defter değerine eklenmesi ve kalan ömür üzerinden yeniden amortisman hesaplanması konularını bilmek gerekmektedir.

Sonuç olarak, makinenin iyileştirme sonrası yeni defter değeri 45.000 TL olup, kalan 3 yıllık ömür için yıllık amortisman gideri 15.000 TL olarak hesaplanmıştır.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

🌟 Neden Doğru Cevap E?

Öncelikle olayın ne olduğunu hayal edelim: Şirket, daha önce çıkardığı tahvilleri (borç senetlerini) geri almış ve bunun karşılığında şirketin hisse senetlerini vermiştir. Yani şirketin borcu bitmiş, yerine sermaye artmıştır.

Bu işlemin muhasebe mantığı şöyledir:

• Borçlu Hesap (Ne Azalıyor?): Şirketin elinde olan "Çıkarılmış Tahviller" (405) hesabı artık yok oluyor. Çünkü tahvil sahipleri tahvillerini iade etmiş, şirket artık bu tahviller için borçlu değildir. Borçlu hesaplar azalırken Alacak verilir.
• İşlem: 405 ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER hesabına 100.000 TL Alacak yazılır.

• Alacaklı Hesap (Ne Artıyor?): Şirket, tahvillerin karşılığında hisse senedi vermiştir. Bu, şirketin Sermayesinin artması demektir. Sermaye hesabı (500) bir sermaye hesabıdır ve artarken Alacak verilir.
• İşlem: 500 SERMAYE hesabına 100.000 TL Alacak yazılır.

Sonuç: Tahvili kapatmak için 405 hesabına Alacak, sermaye artırmak için 500 hesabına Alacak yazılır. Bu da E şıkkındaki kaydı oluşturur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı: Burada "Ödenmemiş Sermaye" (501) hesabı borçlanmıştır. Bu, sermayenin henüz ödenmediği veya iade edildiği durumlarda kullanılır. Oysa burada tahvil yerine hisse verilerek sermaye tamamlanmış ve artırılmıştır, iade edilmemiştir.
• B Şıkkı: "Yasal Yedekler" (540) hesabı buraya yazılmış. Yasal yedekler, kar dağıtılmadığında veya yasal zorunluluklarla karın bir kısmının ayrılmasıyla oluşur. Tahvilin hisseye dönüşmesiyle yedekler oluşmaz, doğrudan sermaye artar.
• C Şıkkı: Bu şıktaki hesaplar yer değiştirmiş. Sermaye artarken 500 hesabına Alacak, tahvil azalırken 111 hesabına Borç yazılması gerekirdi. Burada ise 500 hesabına Borç, 111 hesabına Alacak yazılmış; yani işlemin yönü tamamen ters çevrilmiş.
• D Şıkkı: Bu kayıt, şirketin tahvil çıkardığı ve tahvillerin bedelini Banka hesabına (102) nakit olarak aldığı durumdur. Soruda ise nakit girişi yok, tahvilin hisseye dönüştürülmesi var.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Hisse Senedi ile Değiştirilebilir Tahvillerin Dönüşümü" konusunu bilmelisin.

Kural şudur: Bir şirket, çıkardığı tahvilleri, tahvil sahiplerinin isteği üzerine hisse senetlerine dönüştürdüğünde;

• 405 Çıkarılmış Tahviller hesabı kapatılır (Alacak verilir).
• 500 Sermaye hesabı artırılır (Alacak verilir).

Bu dönüşümde nakit girişi veya çıkışı olmaz, sadece borç senedinin (tahvil) sermaye senedine (hisse) dönüşümü gerçekleşir.

Bu soruyu bir öğrenci gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce "Ne oluyor?" sorusuna cevap verelim.

1. Neden Doğru Cevap B Şıkkıdır?

Öncelikle soruda bize "Temettü tutarının ödenmesine ilişkin" kayıt soruluyor. Yani, kâr dağıtımının hesaplanma aşaması değil, parayı ortaklara ödeyip vergisini kesme aşaması soruluyor.

Gelin verileri inceleyelim:

• Toplam Brüt Temettü: 3.000 + 27.000 = 30.000 ₺. (Bu, ortaklara verilecek toplam kâr miktarıdır).
• Vergi Kesintisi: 4.500 ₺. (Devlete ödenecek vergi).
• Bankadan Ödeme: Parayı bankadan ödediği için 102 BANKALAR hesabı alacaklı (düşecek).

Muhasebe Mantığı Şöyle İşler: Bir şirket ortaklarına kâr dağıtırken, önce ortaklara borçlanır. Daha sonra bu borcu öderken, ortakların eline geçen net parayı bankadan öder ve kalan kısmını (vergisi) devlete ödemek üzere "Ödenecek Vergi" hesabına yazar.

• Alacak (Çıkış) Hesapları:
• 102 BANKALAR: Ortaklara ödenen net para. (30.000 Brüt - 4.500 Vergi = 25.500 ₺).
• 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR: Kesilen vergi tutarı (4.500 ₺).

• Borç (Giriş) Hesapları:
• 331 ORTAKLARA BORÇLAR: Şirketin ortaklara olan toplam yükümlülüğüdür. Brüt kâr dağıtımı 30.000 ₺'dir.

Doğru Kayıt Şablonu:

• Borç: 331 Ortaklara Borçlar (30.000) -> Toplam borç.
• Alacak: 102 Bankalar (25.500) -> Eline geçen para.
• Alacak: 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (4.500) -> Devlete verilecek vergi.

Bu mantık B şıkkı ile birebir örtüşmektedir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı: Bu kayıt, kâr dağıtımının dağıtma aşamasını (kararın alınması) gösterir. Ancak soru "ödenmesine ilişkin" dediği için, bankadan para çıkışı ve vergi kesintisi içermelidir. Ayrıca bu şıktaki "Geçmiş Yıllar Karları" hesabı, kâr dağıtımının dağıtma aşamasında kullanılır, ödenme aşamasında kullanılmaz.
• C ve D Şıkları: Bu şıklarda "Yasal Yedekler" hesabı geçmektedir. Yasal yedekler, kâr dağıtımından önce kârın bir kısmının yedek olarak ayrılması aşamasında kullanılır. Soruda "temettü ödenmesi" sorulduğu için yedekler burada devreye girmez. Ayrıca C şıkkında "Sermaye" hesabı geçmesi tamamen hatalıdır.
• E Şıkkı: Bu kayıt sadece vergi kesintisini gösterir, ortaklara ödenen ana para kısmını (25.500 ₺) ve ortaklara olan borcu (331) hiç dikkate almamıştır. Eksik bir kayıttır.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Kâr Dağıtımı İşlemleri" konusunu iyi bilmelisin. Özellikle şu iki aşamayı birbirinden ayırmak çok önemlidir:

• Dağıtma Aşaması: Kârın ortaklara dağıtılacağına karar verildiğinde, "Geçmiş Yıllar Karları" hesabından çıkıp "Ortaklara Borçlar" hesabına yazılır.
• Ödeme Aşaması: Para bankadan ödenirken, vergi kesintisi yapıldığında "Ortaklara Borçlar" hesabı kapatılır, "Bankalar" ve "Ödenecek Vergi" hesapları alacaklı yazılır.

Özetle: Soru "Ödeme" dediği için, 331 Ortaklara Borçlar hesabını kapatıp, 102 Bankalar (Net Ödeme) ve 360 Ödenecek Vergi (Vergi Kesintisi) hesaplarını alacaklı yazman gerekir.

Doğru cevap: B

Bu soru, SMMM stajı ve genel muhasebe mantığında çok önemli bir kavram olan "Ön Ödeme" işlemlerini inceliyor. Sorunun doğru cevabı A) Alınan Sipariş Avansları'dır.

Gelin bu durumu adım adım, sanki bir sınıfta ders anlatıyormuş gibi açıklayalım:

Neden Doğru Cevap "A" Şıkkıdır?

Öncelikle durumu hayal edelim: Bir işletme (satıcı), bir müşteriye mal veya hizmet verecek. Ancak mal henüz üretilmemiş veya teslim edilmemiş. Müşteri ise işin başında, malı almadan önce işin bir kısmını peşin olarak ödüyor.

Bu durumda muhasebe mantığı şöyledir:

• Para Girişi: İşletmenin kasasına veya bankasına para giriyor. Bu bir Alacak (Para gelmesi) değil, bir Borç durumudur. Çünkü işletme bu parayı henüz bir mal veya hizmet vererek ödememiştir. Yani işletme, müşterisine mal teslim etme borcu altına girmiştir.
• Hesap Türü: Bu borç, normal bir borçludan (ticari borç) farklıdır. Çünkü mal henüz satılmamıştır. Bu nedenle muhasebe sisteminde bu paraya "Alınan Sipariş Avansları" hesabı denir.
• "Alınan": Para müşteriden bize gelmiştir.
• "Sipariş": Mal henüz teslim edilmemiştir, sipariş aşamasındadır.
• "Avans": Ödenen peşin tutardır.

Bu hesap, bilançonun Pasif tarafında (Yükümlülükler) yer alır. Çünkü işletme, bu parayı bir mal veya hizmet karşılığında iade etmek veya malı teslim etmek zorundadır. Soruda da belirtildiği gibi, bu tutar satıcı işletme açısından bir yükümlülük doğurur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden eliyoruz, kısaca bakalım:

• B) Diğer Ticari Alacaklar: Bu hesap, işletmenin başkasından para almayı beklediği durumlarda kullanılır. Oysa bizde para girdi, yani biz borçlu durumundayız. Bu şık yönü yanlış.
• C) Verilen Depozito ve Teminatlar: Bu hesap, işletmenin başkasına para verip, o parayı geri almayı beklediği durumlarda kullanılır (Örneğin: Kira depozitosu vermek). Soruda ise para alınmıştır, verilmiştir değil.
• D) Verilen Avanslar: Bu da işletmenin başkasına peşin para vermesidir. Bizim durumumuzda para bize gelmiştir, biz vermemişiz.
• E) Alınan Depozito ve Teminatlar: Bu şık çok benzer durur ve dikkatli olunması gerekir. Ancak "Depozito ve Teminat", genellikle bir malın veya hizmetin tamamlanması veya bir sözleşmenin ihlali durumunda iade edilecek olan, genellikle tam tutar veya belirli bir oran olan ve ticari bir siparişten ziyade bir teminat niteliği taşıyan durumlardır. "Sipariş üzerine üretim" yapan işletmelerde, mal teslim edilmeden önce alınan paralar için özel olarak "Alınan Sipariş Avansları" hesabı kullanılır. "Depozito" hesabı daha çok kira, kira sözleşmesi veya garanti amaçlı ödemelerde kullanılır. Bu sorunun bağlamı (sipariş üzerine satış) en doğru hesabın "Sipariş Avansları" olduğunu gösterir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Stok ve Satış İşlemleri" ve "Ön Ödeme (Avans) Muhasebesi" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları hatırlamalısın:

• Borç ve Alacak Mantığı: Para bize gelip mal henüz verilmediyse, bu bir Yükümlülük (Pasif) hesabıdır.
• Hesap Seçimi: Ticari bir işlemden önce alınan paralar için "Alınan Sipariş Avansları" hesabının kullanılması gerektiği.
• Farkı Ayırt Etme: "Alınan Depozito" ile "Alınan Sipariş Avansları" arasındaki ince farkı (ticari sipariş mi, yoksa genel bir teminat mı olduğu) ayırt edebilmek.

Özetle; malı henüz vermediğin halde müşteriden para aldıysan, bu parayı "Alınan Sipariş Avansları" hesabına kaydetmelisin.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap "E" (Yabancı Kaynaklara İlişkin İlkeler)?

Öncelikle soruda geçen iki durumu inceleyelim:

• Gelecek dönemlere ait tahsil edilen hasılat: Paranı aldın ama henüz işini yapmadın. Bu para senin malın değil, bir süre sonra işi yaparsan senin olacak. Şu an için bu para, müşterine olan borcundur.
• Cari dönemde tahakkuk eden ama gelecek dönemde ödenecek gider: Harcama yaptın veya hizmet aldın, ama henüz parayı ödemedin. Bu da senin borcundur.

Muhasebede "Yabancı Kaynak" (Pasif), bir işletmenin başkalarına olan borçlarını ifade eder.

• Tahsil edilen ama henüz tahakkuk etmemiş gelir, "Gelecek Dönem Gelir Tahakkukları" hesabına kaydedilir ve bu bir borçtur (Yabancı Kaynak).
• Tahakkuk eden ama ödenmemiş gider, "Gelecek Dönem Gider Tahakkukları" hesabına kaydedilir ve bu da bir borçtur (Yabancı Kaynak).

Bu iki durum da işletmenin başkalarına olan yükümlülüğünü gösterir. Dolayısıyla bu kayıtların yapılması, Yabancı Kaynaklara İlişkin İlkeler gereğidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Özkaynaklara İlişkin İlkeler: Özkaynaklar, işin sahibine ait olan kısımdır (Sermaye, Kar/Zarar). Sorudaki durumlar işin sahibine ait değil, başkalarına olan borçlardır.
• B) Gelir Tablosu İlkeleri: Gelir tablosu, dönemin kazancını gösterir. Soruda ise henüz kazanca dahil edilmemiş (gelecek döneme ait) paraların ve henüz ödenmemiş borçların bilançoda nasıl gösterileceği sorulmaktadır.
• C) Varlıklara İlişkin İlkeler: Varlıklar, işletmenin sahip olduğu şeylerdir (Nakit, Alacaklar, Stoklar). Sorudaki durumlar işletmenin sahip olduğu bir şey değil, borçludur.
• D) Gelirlere İlişkin İlkeler: Bu şık biraz kafa karıştırıcı olabilir. Evet, soruda "hasılat" (gelir) kelimesi geçiyor. Ancak burada bahsedilen, henüz gelire dönüşmemiş ve bir borç niteliği taşıyan paradır. Gelir ilkesi, gelirin ne zaman kazancın sayılacağını belirler; bu soru ise o parayı bilançoda nasıl bir hesapta (borçta) göstereceğimizi sorar.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Bilanço Unsurları" ve "Borç ve Alacak Mantığı" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunları ayırt etmelisin:

• Tahakkuk Esası: Gelir ve giderin gerçekleştiği döneme kaydedilmesi.
• Bilanço Hesapları:
• Varlıklar: İşletmenin sahip olduğu şeyler.
• Yabancı Kaynaklar (Borçlar): İşletmenin başkalarına olan borçları.
• Özkaynaklar: İşletmenin sahibine ait kısmı.

Özetle: "Gelecek döneme ait tahsilat" ve "ödenmemiş gider" neyin hesabıdır? Borçtur. Borçlar ise Yabancı Kaynak grubundadır. Cevap E'dir.

SMMM staj sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi analiz etmelisin. Sorunun doğru cevabı B şıkkıdır.

Gelin, nedenini adım adım ve basit bir dille açıklayalım.

Neden Doğru Cevap B (Hisse Senedi İptal Kârları)?

Gelir Tablosu, bir işletmenin belirli bir dönem içindeki faaliyetlerini özetler. Yani, o dönemde gerçekleşen işlemleri gösterir.

• Hisse Senedi İptal Kârı: Bu kavram, bir şirketin kendi hisse senetlerini piyasadan geri alıp iptal etmesi durumunda ortaya çıkar. Bu işlem, şirketin sermayesini azaltmasıyla ilgilidir ve Özkaynaklar (Sermaye) hesabını etkiler.
• Gelir Tablosu Mantığı: Gelir tablosu, şirketin ticari faaliyetlerinden (satış, hizmet, faiz vb.) elde ettiği kâr veya zararları gösterir. Hisse senedi iptali ise bir sermaye işlemidir, ticari bir faaliyet sonucu değildir. Bu nedenle, bu işlemden doğan kâr veya zarar Gelir Tablosuna yansıtılmaz. Bu işlem doğrudan Özkaynaklar tablosunda veya Sermaye hesabında muhasebeleştirilir.

Özetle: Hisse senedi iptali bir "sermaye" işidir, "gelir" değil. Bu yüzden gelir tablosunda yer almaz.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden gelir tablosunda yer aldığını kısaca inceleyelim:

• A) İştiraklerden Temettü Gelirleri: Bir şirketin başka bir şirkete yaptığı yatırımlardan aldığı kar payıdır. Bu, işletmenin diğer gelirleri kısmında gelir tablosunda yer alır.
• C) Konusu Kalmayan Karşılıklar: Daha önce bir risk için ayırdığınız karşılıklar, o riskin ortadan kalkması durumunda (örneğin dava kazanıldıysa) tekrar kâr olarak gelir tablosuna eklenir. Bu bir diğer gelirdir.
• D) Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları: Eğer şirketin bir şubesi veya iş kolu kapatıldıysa, bu kapatılan kısmın zararları veya giderleri, normal faaliyet dışı işlemler arasında gelir tablosunda gösterilir.
• E) Diğer İndirimler: Gelir tablosunda, normal faaliyet kârından düşülmesi gereken özel durumlar (örneğin vergi dışı giderler vb.) bu başlık altında yer alır.

Gördüğünüz gibi A, C, D ve E şıkları doğrudan gelir veya gider unsurlarıdır ve gelir tablosunda yer alırlar. Sadece B şıkkı bir sermaye işlemidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Gelir Tablosu Yapısı ve Özkaynaklar ile Sermaye İşlemlerinin Ayrımı konularını iyi bilmelisin.

• Kural: Sadece ticari faaliyetlerden veya finansal işlemlerden kaynaklanan kâr/zararlar gelir tablosuna girer. Sermaye artırma, azaltma, hisse geri alımı ve iptali gibi işlemler ise Özkaynaklar tablosunda değerlendirilir, gelir tablosuna asla girmez.

Başarılar dilerim!

Doğru cevap E şıkkıdır çünkü çek düzenleyerek borç ödenmesi işleminde hem varlık grubunda (bankadaki nakit veya banka hesabı) azalma hem de yükümlülük grubunda (borçlar) azalma gerçekleşir; bilanço toplamı, varlıklar ile yükümlülüklerin toplamı olduğu için her iki tarafın da aynı anda azalması bilanço toplamının küçülmesine neden olur. Diğer şıkları incelediğimizde; A şıkkındaki kâr yedeğinin sermayeye eklenmesi sadece özkaynaklar içinde bir yer değiştirmeyi, B şıkkındaki senetlerin teminat verilmesi ise bilanço dışı bir işlemi (veya varlık grubunda bir yer değiştirmeyi) ifade eder ve toplamı etkilemez, C ve D şıklarındaki ticari mal alımı ile demirbaş alımı ise varlık grubunda bir yer değiştirmesinden ibarettir ve toplamı değiştirmez. Bu soruyu çözebilmek için bilanço eşitliği (Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar) ve işlemlerin bilanço toplamına etkisi konusundaki temel muhasebe kurallarını bilmek gerekir. Sonuç olarak, bilanço toplamını değiştiren tek işlem, varlıklar ile yükümlülüklerin aynı anda azaldığı veya arttığı E seçeneğindeki borç ödeme işlemidir.

Bu soru, muhasebe dünyasında "Kimin düzenleme yükümlülüğü var?" sorusunun temelini oluşturur. Doğru cevap C) Gider Pusulası'dır.

Gelin bunu adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım:

Neden C Şıkkı Doğru?

Bir ticari işlemin satıcısı (malı veya hizmeti veren kişi) genellikle fatura keser. Ancak bazı durumlarda, alan kişi (satın alan), satıcıdan fatura alamaz. Bu durumlar şunlardır:

• Satıcı tevkifat uygulayan bir kurum değilse ve fatura kesme yükümlülüğü yoksa (örneğin; emekli, serbest meslek erbabı, veya vergi mükellefi olmayan kişiler),
• Satıcı fatura kesmek istemiyorsa veya kesemiyorsa.

Bu durumda, malı veya hizmeti alan kişi, kendi hesabına bir belge düzenlemek zorundadır. İşte bu belgeye Gider Pusulası denir.

Kural şudur: Eğer satıcı fatura kesemiyorsa, alan kişi gider pusulasını düzenler. Bu belge, işlemin gerçekleştiğini ve giderin oluştuğunu kanıtlar. Dolayısıyla soruda "malı ya da hizmeti alan kişi tarafından düzenlenir" ifadesi tam olarak gider pusulasını tanımlar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• A) Yolcu Biletleri: Bu belgeler, taşıma hizmeti veren taşıyıcı firma (otobüs şirketi, hava yolu vb.) tarafından düzenlenir. Yolcu (alan kişi) bilet alıcıdır, düzenleyici değil.
• B) Fatura: Fatura, malı veya hizmeti veren kişi (satıcı) tarafından düzenlenir. Soruda "alan kişi" denildiği için bu şık yanlıştır.
• D) Serbest Meslek Makbuzu: Bu belgeyi, serbest meslek erbabı olan hizmeti veren kişi düzenler. Örneğin; bir avukat veya doktor, yaptığı iş için makbuz keser.
• E) Perakende Satış Belgeleri: Bu belgeler, perakende satıcı (mağaza sahibi, market vb.) tarafından düzenlenir. Alıcı bu belgeyi kullanır, düzenlemez.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Belge Düzenleme Yükümlülüğü" ve "Gider Pusulası" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şunu ezberlemelisin: > Fatura = Satıcı tarafından kesilir. > Gider Pusulası = Satıcı fatura kesemediğinde, alan kişi tarafından kesilir.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun mantığını kavramak için önce senaryoyu basitleştirelim.

🧠 Senaryoyu Anlayalım Durum şu: A İşletmesi, kendi lehine bir poliçe düzenlemiş. Yani A, B'ye borçlu. Ancak poliçeyi B İşletmesi kabul etmiş.

• B İşletmesi poliçeyi kabul eden taraf olduğu için, artık A'ya olan borcunu resmi bir senet (poliçe) ile taahhüt etmiş oluyor.
• Bizden istenen şey: B İşletmesi'nin (poliçeyi kabul edenin) yapacağı kayıttır.

✅ Neden C Şıkkı Doğru? B İşletmesi, borcunu senetle (poliçe ile) taahhüt ettiği için muhasebe kaydı şu mantıkla kurulur:

• Eski Borcun Kapatılması: B İşletmesi, A'ya olan borcunu "SATICILAR" hesabından siler. Çünkü artık bu borç senetli hale gelmiştir. Borç hesabını kapatmak için Borç tarafına yazarız.
• Hesap: 320 SATICILAR (Borç)
• Yeni Borcun Oluşturulması: B İşletmesi, bu borcu artık bir senet (poliçe) ile ödeyeceğini beyan etmiştir. Bu yeni senetli borç hesabını açarız. Senetli borçlar 321 BORÇ SENETLERİ hesabında tutulur. Borç hesabını artırmak için Borç tarafına yazarız.
• Hesap: 321 BORÇ SENETLERİ (Borç)

Doğru Kayıt:

• 320 SATICILAR hesabını Borç (5.000 ₺)
• 321 BORÇ SENETLERİ hesabını Borç (5.000 ₺)

Bu mantık C şıkkındaki kayıttır.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (121 Alacak Senetleri / 321 Borç Senetleri): Bu kayıt, bir senedin alacak senedinden borç senedine dönüştürülmesini ifade eder. Ancak burada B işletmesi borçludur, alacaklı değil. Yani B'nin elinde bir alacak senedi yok, borç senedi var. Bu kayıt A İşletmesi'nin (poliçeyi düzenleyen) kaydı olabilir ama B'nin değil.
• B Şıkkı (120 Alıcılar / 320 Satıcılar): Bu, ticari bir borcun başka bir ticari borca dönüştürülmesidir. Ancak soruda poliçe (senet) düzenlendiği belirtilmiş. Poliçe düzenlendiğinde mutlaka 321 Borç Senetleri hesabı kullanılmalıdır. Senet hesabı kullanılmamıştır.
• D Şıkkı (121 Alacak Senetleri / 120 Alıcılar): Bu kayıt, bir alıcının borcunu senetle ödemesi veya alacak senedi düzenlemesi durumudur. Burada B işletmesi borçludur, alacak senedi tutmaz. Yine B'nin kaydı değildir.
• E Şıkkı (320 Satıcılar / 120 Alıcılar): Bu, bir borcun başka bir alıcıya devredilmesi veya ticari borcun ticari borca dönüştürülmesidir. Yine 321 Borç Senetleri hesabı kullanılmamıştır. Poliçe düzenlendiği için senet hesabı kaçınılmazdır.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor? Bu soruyu çözmek için "Senetli Borçların Muhasebeleştirilmesi" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Poliçenin Kabulü: Bir işletme, kendi lehine düzenlenmiş bir poliçeyi kabul ettiğinde, o işletme borçlu olur.
• Hesap Seçimi: Borcun senetli hale gelmesi durumunda, eski borç hesabı (320 Satıcılar) kapatılır ve yerine 321 Borç Senetleri hesabı açılır.
• Yön: Borç hesabını kapatmak için Borç, borç hesabını açmak için Borç tarafına yazılır.

Özetle: Poliçe kabul edildiğinde, Satıcılar hesabı Borç, Borç Senetleri hesabı Borç tarafına yazılır. Cevap C'dir.

Doğru cevap B şıkkı: 15.000 ₺.

Aralıklı envanter yönteminde satılan ticari mallar maliyeti (STMM) şöyle bulunur: > STMM = Dönem Başı Stok + Net Alışlar − Dönem Sonu Stok (maliyet bedeliyle)

1. Adım: Net alışlar

• Dönem içi alışlar: 40.000 ₺
• Alış giderleri (maliyete eklenir): +7.000 ₺
• Alış iadeleri: −3.000 ₺
• Alış iskontoları: −4.000 ₺
• Net Alışlar = 40.000 + 7.000 − 3.000 − 4.000 = 40.000 ₺

Satıştan iadeler (5.000 ₺) satış gelirini düzelten bir kalemdir; STMM hesabına girmez.

2. Adım: Dönem sonu stok Sayımda iki grup stok vardır:

• Değer kaybına uğrayan stok: maliyet bedeli 10.000 ₺
• Bunun dışında depoda bulunan stok: 25.000 ₺
• Dönem sonu stok (maliyetle) = 10.000 + 25.000 = 35.000 ₺

Değer kaybı (10.000 × %50 = 5.000 ₺) stok maliyetinden düşülmez; 654 Karşılık Giderleri hesabına borç, 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabına alacak yazılarak ayrıca giderleştirilir. Bu nedenle STMM'yi etkilemez.

3. Adım: STMM

• STMM = 10.000 + 40.000 − 35.000 = 15.000 ₺

Diğer şıklar neden yanlış?

• C) 20.000: Değer kaybı (5.000 ₺) dönem sonu stoktan düşülüp STMM'ye yüklenirse bulunur; oysa bu tutar karşılık gideridir.
• D) 25.000: Değer kaybeden 10.000 ₺'lik stok dönem sonu stoka hiç katılmazsa (10.000 + 40.000 − 25.000) bulunur.

Doğru cevap: B

Yenileme amacıyla satılan taşıttan doğan 20.000 ₺ kâr, VUK md. 328 uyarınca 549 Özel Fonlar hesabında yenileme fonu olarak tutulur. Fon, yerine alınan yeni varlığın ayrılacak amortismanlarına mahsup edilir. Yeni taşıtın yıllık amortismanı 80.000 ₺ ÷ 5 yıl = 16.000 ₺'dir. Mahsup kaydında 549 Özel Fonlar hesabı 16.000 ₺ borçlandırılır, 257 Birikmiş Amortismanlar hesabı alacaklandırılır; bu yıl için ayrıca gider yazılmaz. Fonun kalan 4.000 ₺'si sonraki yılın amortismanına mahsup edilir.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanan bir öğrenci olarak bu soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Gelin bu konuyu basit bir mantıkla ve örneklerle açıklayalım.

Neden Doğru Cevap E Şıkkı?

TMS 1 (Finansal Tabloların Sunuluşu) standardının en temel kurallarından biri "Netleştirme Yasağı"dır. Bu kuralın özeti şudur:

Bir işletme, bilançosunda Varlıkları ile Borçlarını, ya da gelir tablosunda Gelirleri ile Giderlerinı birbirine mahsup edip tek bir satırda gösteremez.

• Örnek: Bir şirketin 100 TL alacağı ve 100 TL borcu olsa bile, bunları "0 TL" olarak gösteremez. Alacağı 100 TL, borcu 100 TL olarak ayrı ayrı göstermek zorundadır.
• İstisna: Bu kuralın tek bir istisnası vardır. Eğer bir TFRS (Türkiye Finansal Raporlama Standartları) standardı açıkça "bunu netleştirin" diyorsa veya izin veriyorsa o zaman netleştirme yapılabilir.

E şıkkı tam olarak bu durumu ifade eder: "Bir TFRS zorunlu kılmadıkça veya izin vermedikçe, varlıkları ve borçları ya da gelirleri ve giderleri netleştiremez." Yani, standartlar izin vermediği sürece netleştirme yasaktır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• A ve D Şıkları: Bu şıklar "Varlıkları ve borçları netleştirebilir" veya "Gelirleri ve giderleri netleştirebilir" diyerek kısmi bir izin veriyor. Oysa TMS 1'e göre, standartlar izin vermediği sürece hiçbir şekilde netleştirme yapılamaz. Sadece bir kısmına izin verip diğerine yasak koymaz.
• B Şıkkı: "Hiçbir zaman netleştiremez" der. Bu ifade çok katıdır çünkü TMS 1'in kendisi de bazı durumlarda (örneğin finansal araçların netleştirilmesi gibi özel durumlarda) netleştirmeye izin verebilir. Dolayısıyla "hiçbir zaman" ifadesi yanlıştır.
• C Şıkkı: "İşletme uygun gördüğü zaman netleştirebilir" der. Bu en büyük hatadır. Netleştirme işletmenin keyfine veya uygun görmesine bağlı değildir; tamamen TFRS standartlarının izin verip vermediğine bağlıdır. İşletme kendi isteğiyle netleştirme yapamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu standardının "Netleştirme" başlıklı bölümünü bilmelisin.

Özet Kural: > Varlıklar ve borçlar, gelirler ve giderler ayrı ayrı gösterilir. Sadece bir TFRS standardı netleştirmeyi zorunlu kılıyorsa veya izin veriyorsa netleştirme yapılabilir. Aksi halde yasaktır.

Başarılar dilerim!

TMS 36 standardına göre değer düşüklüğü, bir varlığın veya nakit yaratan birimin geri kazanılabilir tutarının, defter değerinden düşük olması durumunda ortaya çıkan bu farktır; yani defter değeri geri kazanılabilir tutarı aştığında, aradaki bu fark değer düşüklüğü zararı olarak tanımlanır. Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

Diğer şıkları incelediğimizde: A şıkkı varlığın "defter değerini", C şıkkı "gerçeğe uygun değerinin satış maliyetleri düşülmüş hâlini" (yani satış fiyatını), D şıkkı "elden çıkarma maliyetlerini" ve E şıkkı ise "geri kazanılabilir tutarın kendisini" tanımlamaktadır; bu tanımlar değer düşüklüğü zararının kendisini ifade etmediği için yanlıştır. Bu soruyu çözebilmek için TMS 36 standardındaki "değer düşüklüğü", "geri kazanılabilir tutar" ve "defter değeri" kavramlarının birbirleriyle olan matematiksel ve kavramsal ilişkisini bilmek gerekir.

Sonuç olarak, değer düşüklüğü zararının tanımı, bir varlığın defter değerinin geri kazanılabilir tutarını ne kadar aştığını gösteren farktır.