2018/3 SGS Vergi Hukuku Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı A) İkmalen tarh'tır.

Gelin bu kavramı basit bir örnekle ve mantığıyla birlikte inceleyelim.

Neden Doğru Cevap "A" (İkmalen Tarh)?

Soruda geçen cümleyi parçalara ayıralım:

• "Her ne şekilde olursa olsun bir vergi tarh edildikten sonra...": Burada kastedilen, daha önce bir vergi hesaplanmış ve bir tarhiyat (vergi belirleme işlemi) yapılmış olmasıdır. Yani ilk defa değil, daha önce bir işlemin yapıldığı bir durumdan bahsediyoruz.
• "...defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak belirlenen matrah veya matrah farkı üzerinden...": Bu kısım çok önemli. Vergi dairesi, daha önceki beyanda eksiklik olduğunu, defterlerin yanlış tutulduğunu veya kanuna aykırı bir durum olduğunu tespit etmiş. Bu tespit sonucunda, eksik kalan vergi miktarını veya eksik matrah farkını hesaplayıp vergiye ekliyor.

Özetle: Daha önce bir vergi belirlenmiş, ancak sonradan yapılan incelemede bu verginin eksik olduğu veya matrahın yanlış hesaplandığı anlaşılmışsa, eksik olan kısım için yapılan yeni tarhiyata İkmalen Tarh denir. Kelime anlamı olarak "eksik olanı tamamlamak" demektir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden elendiğini kısaca açıklayalım:

• B) Götürü matrahlar üzerinden tarh: Bu, vergi dairesinin işin detaylarını incelemek yerine, işin büyüklüğüne veya türüne göre önceden belirlenmiş sabit bir oranla vergi tahsil etmesidir. Sorudaki "defter ve kayıtlara dayanma" ifadesiyle uyuşmaz.
• C) Re'sen tarh: Bu, mükellef hiç beyanname vermemişse veya hiç beyanname vermediği halde vergi dairesi tarafından ilk defa vergi hesaplanmasıdır. Soruda "daha önce bir tarhiyat yapıldıktan sonra" denildiği için bu şık yanlıştır.
• D) İdarece tarh: Bu, mükellefin beyanname vermediği durumlarda vergi dairesinin kendi inisiyatifiyle vergi belirlemesidir. Genellikle "Re'sen tarh" ile benzer bir mantıkta kullanılır ve sorudaki "eksiklik tamamlama" mantığına uymaz.
• E) Beyana dayanan tarh: Bu, en yaygın yöntemdir. Mükellefin kendi beyanname vermesi ve beyan edilen tutar üzerinden verginin hesaplanmasıdır. Soruda ise beyanname verildikten sonra eksiklik çıkması ve farkın hesaplanması anlatıldığı için bu şık da yanlıştır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için Gelir Vergisi Kanunu ve Vergi Usul Kanunu'ndaki "Tarhiyat Türleri" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şu iki kavram arasındaki farkı ezberlemelisin:

• Re'sen Tarh: Mükellef hiç beyan vermediğinde veya hiç beyan vermediği halde vergi dairesinin ilk defa vergi belirlemesi.
• İkmalen Tarh: Daha önce bir vergi belirlenmiş, ancak sonradan yapılan incelemede bu verginin eksik olduğu anlaşılarak eksik kısmın tahsil edilmesi.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi ele alalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır. Gelir Vergisi Kanunu'nda (GVK) emsal kira bedelinin nasıl bulunacağına dair kuralı senin için adım adım açıklayayım.

Neden C Şıkkı Doğru?

Soruda, emsal kira bedeli ne özel mercilerce ne de mahkemelerce belirlenmişse ne yapılacağı soruluyor. Gelir Vergisi Kanunu'nun 193. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine göre, emsal kira bedeli tespit edilememişse (yani bir kira bedeli yoksa), emsal kira bedeli Vergi Usul Kanunu'na (VUK) göre belirlenen vergi değerinin %5'ine eşit kabul edilir.

Buradaki mantık şudur:

• Önce emsal kira var mı diye bakılır.
• Eğer emsal kira yoksa, bina veya arazinin Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen vergi değerine (genellikle maliyet bedeli veya emsal bedel üzerinden hesaplanan vergi değeri) bakılır.
• Bu vergi değerinin %5'i alınarak emsal kira bedeli olarak kabul edilir.

Bu nedenle, doğru cevap Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen vergi değerinin %5'idir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden elendiğini kısaca inceleyelim:

• A ve B Şıkları (Maliyet Bedelinin %10'u ve %5'i): Bu şıklar yanlıştır çünkü emsal kira hesabında temel alınan değer "maliyet bedeli" değil, "Vergi Usul Kanunu'na göre belirlenen vergi değeridir". Maliyet bedeli ile vergi değeri her zaman aynı olmayabilir ve kanun açıkça "vergi değeri"ni esas alır. Ayrıca oran %5 olmalıdır, %10 değil.
• D ve E Şıkları (Vergi Değerinin %15'i ve %10'u): Bu şıklar da yanlıştır çünkü oran %5'tir. %10 veya %15 oranları Gelir Vergisi Kanunu'nda emsal kira hesabı için geçerli değildir. Bu oranlar genellikle başka vergi türlerinde veya farklı hesaplamalarda kullanılabilir, ancak emsal kira için kanun %5'i emreder.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Gelir Vergisi Kanunu (GVK) Madde 193'ü ve özellikle "Emsal Kira Bedelinin Tespiti" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunu ezberlemelisin: > "Emsal kira yoksa -> VUK vergi değerinin %5'i."

Bu kural, Gayrimenkul Gelirleri bölümünde sıkça karşına çıkacak temel bir hesaplama yöntemidir. Sınavlarda "maliyet bedeli" ile "vergi değeri" arasındaki farka ve oranın %5'e sabit olduğunu hatırlaman yeterli olacaktır.

SMMM staja giriş sınavına hazırlanırken en önemli kural, kanun maddelerini ezberlemek yerine mantığını kavramaktır. Soru senin için bir "tuzak" içeriyor çünkü doğru cevabı bulmak yerine, yanlış olan ifadeyi bulman isteniyor.

Hadi gel, soruyu adım adım çözelim ve neden A şıkkının doğru cevap (yani yanlış ifade) olduğunu açıklayalım.

1. Neden A Şıkkı Doğru Cevap (Yanlış İfade)?

A Şıkkı: "Bir nüshadan fazla olarak düzenlenen kâğıtlardan, maktu vergiye tabi olanların sadece bir nüshası damga vergisine tabidir."

Bu ifade YANLIŞTIR, bu yüzden sorunun doğru cevabıdır.

• Mantık: Damga Vergisi Kanunu'na göre, bir belge birden fazla nüsha halinde düzenlenmişse (örneğin bir sözleşmenin 2 nüsha yapılması), durum vergi türüne göre değişir:
• Maktu Vergi (Sabit Tutar): Eğer belge maktu vergiye tabi ise, her bir nüsha ayrı ayrı damga vergisine tabi tutulur. Yani 2 nüsha yaptıysan, 2 kere vergi ödersin.
• Nispi Vergi (Yüzde Oran): Eğer belge nispi vergiye tabi ise, sadece ilk nüsha vergiye tabi olur, diğer nüshalardan vergi alınmaz.

A şıkkı, "maktu vergiye tabi olanların sadece bir nüshası vergiye tabidir" diyerek kanuna aykırı bir bilgi veriyor. Oysa maktu vergi olanlarda her nüsha vergiye tabidir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.

2. Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Cevap Değil)?

Diğer şıklar kanuna uygundur, bu yüzden onları "yanlış" olarak işaretleyemeyiz:

• B Şıkkı (Doğru İfade): Damga vergisinin mükellefi (vergisi ödeyen kişi), kâğıdı imzalayanlardır. Bu temel bir kuraldır.
• C Şıkkı (Doğru İfade): Bir belgenin hangi vergiye tabi olduğunu belirlerken o belgenin mahiyetine (ne işe yaradığına) bakılır. Örneğin, bir kira sözleşmesi mi yoksa bir senet mi olduğu belirlenir ve tablodaki karşılığı uygulanır.
• D Şıkkı (Doğru İfade): Bu şık, yukarıda anlattığımız mantığın diğer kısmını anlatır. Nispi vergiye tabi belgelerde, birden fazla nüsha olsa bile sadece bir nüsha vergiye tabi tutulur. Bu ifade kanuna uygundur.
• E Şıkkı (Doğru İfade): Resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlerde, damga vergisini kişi öder. (Örneğin, noterle yapılan bir işlemden doğan vergiyi noter değil, işlemin taraflarından biri öder).

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 488 Sayılı Damga Vergisi Kanunu'nun "Bir Nüshadan Fazla Düzenlenen Kâğıtlar" konusunu iyi bilmelisin.

Özet Kural:

• Maktu Vergi (Sabit Tutar): Her nüsha ayrı vergiye tabidir. (2 nüsha = 2 kere vergi).
• Nispi Vergi (Yüzde Oran): Sadece ilk nüsha vergiye tabidir. (2 nüsha = 1 kere vergi).

Öğrenci Notu: Sınavda "Hangisi yanlıştır?" sorusu geldiğinde, en çok karıştırılan nokta maktu ve nispi vergi arasındaki nüsha farkıdır. Maktu vergide her nüsha vergiye tabi iken, nispi vergide sadece ilki tabidir. Bu farkı hatırlarsan bu soruyu kolayca çözersin.

Başarılar dilerim!

Soruda "yanlış olan" şıkkı bulmamız isteniyor ve doğru cevap E şıkkı.

Gelin bu durumu adım adım inceleyelim:

Neden E Şıkkı Doğru Cevap (Yani Neden Yanlış Bir İfade)?

Kanunumuz (7338 sayılı Kanun), beyanname verme süresini belirlerken ölümün nerede gerçekleştiğine ve mükellefin (veresiye yükümlüsü olanın) nerede ikamet ettiğine göre farklı süreler öngörmüştür.

E şıkkında; "Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mükellef Türkiye'de ise süre 3 ay" deniliyor. Bu ifade yanlıştır.

Kanunun 10. maddesine göre, ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse ve mükellef de Türkiye'de ikamet ediyorsa, beyanname verme süresi ölüm tarihini izleyen 4 ay içinde olmalıdır. Şıkkta "3 ay" denilerek süre yanlış verilmiştir. Bu yüzden E şıkkı, sorunun aradığı "yanlış olan" ifadedir ve doğru cevaptır.

Diğer Şıklar Neden Doğru (Yani Neden Cevap Değil)?

Diğer şıklar kanundaki süreleri doğru yansıttığı için "yanlış" ifadelere sahip değillerdir, dolayısıyla cevap olamazlar:

• A Şıkkı (Doğru İfade): Ölüm Türkiye'de, mükellef yurtdışında ise süre 6 aydır. Kanun bu süreyi 6 ay olarak belirlemiştir.
• B Şıkkı (Doğru İfade): Ölüm yurtdışında, mükellef de aynı yurtdışı ülkesinde ise süre 4 aydır. Bu da kanuna uygundur.
• C Şıkkı (Doğru İfade): Ölüm yurtdışında, mükellef Türkiye'de ise süre 6 aydır. Bu durum da kanunda belirtilen süredir.
• D Şıkkı (Doğru İfade): Ölüm yurtdışında, mükellef ise ölenin olduğu ülkeden başka bir yurtdışı ülkesinde ise süre 8 aydır. Bu en uzun süredir ve kanuna uygundur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu Madde 10'u ezberlemeniz veya iyi bilmeniz gerekir.

Özetle hatırlaman gereken kural şudur:

• Ölüm Türkiye'de: Mükellef Türkiye'de ise 4 ay, mükellef yurtdışında ise 6 ay.
• Ölüm Yurtdışında: Mükellef aynı ülkede ise 4 ay, mükellef Türkiye'de ise 6 ay, mükellef başka bir yurtdışı ülkesinde ise 8 ay.

Unutma, sınavlarda en sık yapılan hata, "Türkiye'de ölüm ve Türkiye'de mükellef" durumundaki süreyi 4 ay yerine 3 ay veya 6 ay sanmaktır. Dikkat etmen gereken nokta burasıdır. Başarılar!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C şıkkıdır.

Neden C Şıkkı Doğru? (Doğru Cevap Analizi)

Soruda "yer alan vergi istisnalarından biri değildir" diye soruluyor. Yani, KDV Kanunu'nda (3065 sayılı Kanun) açıkça belirtilen ve vergiye tabi olmayan durumları arıyoruz.

C) Emisyon primi istisnası şıkkı, KDV sisteminde yer alan bir istisna değildir.

• Neden? Emisyon primi, şirketlerin hisse senedi ihraç ederken hisse senedi fiyatı ile nominal değeri arasındaki farktan elde ettikleri karı ifade eder. Bu bir "hizmet" veya "mal teslimi" değil, sermaye artırımıyla ilgili bir finansal işlemdir. KDV Kanunu'nda emisyon priminden dolayı KDV ödenmesi gerekmez, ancak bu durum "istisna" (vergiden muaf tutulan bir mal/hizmet) olarak tanımlanmaz. Bu işlem KDV'nin kapsamı dışındadır (yani vergiye tabi bir işlem olmadığı için istisna da aranmaz).
• Özetle: Emisyon primi, KDV'nin konusuna girmeyen bir işlemdir. Soru ise "KDV sisteminde yer alan istisnalar"dan hangisi değildir diye sorduğu için, bu şık doğru cevap olur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış? (Diğer Seçeneklerin Analizi)

Diğer şıkların hepsi KDV Kanunu'nda (Madde 11 ve devamı) açıkça "İstisnalar" başlığı altında yer alan ve vergiye tabi olmayan işlemlerdir. Bu yüzden bunları "yanlış cevap" olarak işaretleyemeyiz, çünkü soru "hangisi istisna değildir" diye sordu.

• A) Teşvik belgeli yatırım istisnası: Devlet teşvik belgesi ile yapılan yatırımlarda teslim edilen mallar ve yapılan hizmetler KDV'den istisnadır. (Kanun Madde 11/1-b)
• B) İthalat istisnası: Belirli koşullar altında ithal edilen mallar KDV'den istisna edilebilir. (Kanun Madde 11/1-a)
• D) Taşımacılık istisnası: Uluslararası taşımacılık ve bazı iç taşıma işlemleri KDV'den istisnadır. (Kanun Madde 11/1-c)
• E) İhracat istisnası: Yurt dışına teslim edilen mallar ve yapılan hizmetler KDV'den istisnadır. (Kanun Madde 11/1-a)

Gördüğün gibi A, B, D ve E şıkları KDV Kanunu'nda "İstisnalar" bölümünde açıkça listelenmiştir. Sadece C şıkkı bu listede yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun "İstisnalar" bölümünü (Madde 11) iyi bilmelisin.

• Kritik Ayrım: Sınavlarda sıkça karıştırılan iki kavram vardır:
• İstisna: Vergiye tabi olan bir işlemin, kanunla özel olarak vergiden muaf tutulmasıdır (Örn: İhracat).
• Kapsam Dışı: İşlemin KDV'nin konusuna hiç girmemesidir (Örn: Emisyon primi, kira gelirleri, banka faizleri vb.).

Öğrenci Notu: Soru "istisna olmayan"ı sorduğu için, KDV Kanunu'ndaki istisnalar listesini ezberlemek yerine, hangilerinin istisna olduğunu ve hangilerinin işlemin KDV kapsamı dışında kaldığını ayırt etmen gerekir. Emisyon primi, KDV'nin kapsamı dışındadır, bu yüzden "istisna" değildir.

Başarılar dilerim!

Bu soruda doğru cevap D şıkkıdır çünkü 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'na göre, tek bir fiil nedeniyle farklı neviden (örneğin KDV ve Kurumlar Vergisi gibi) birden fazla vergi ziyaı doğmuşsa, bu durumlarda sadece en ağır ceza kesilmez; aksine her bir vergi ziyaı için ayrı ayrı ceza kesilmesi ve bu cezaların toplanması gerekir. Şık D'de "sadece en ağırı kesilir" ifadesi kullanıldığı için bu kurala aykırı düşmekte ve dolayısıyla yanlıştır.

Diğer şıkları incelediğimizde ise:

• A şıkkı doğrudur: Tekrar ceza kesilmesi durumunda cezanın %50 artırılması kuralı kanunda açıkça yer almaktadır.
• B şıkkı doğrudur: Aynı fiil hem vergi ziyaı hem de usulsüzlük oluşturuyorsa, kanun gereği sadece en ağır olan ceza kesilir.
• C şıkkı doğrudur: Usulsüzlük fiili re'sen takdiri gerektiriyorsa, cezanın iki katı kesilmesi kuralı doğrudur.
• E şıkkı doğrudur: Süresinde verilmeyen beyannameler için %50 oranında vergi ziyaı cezası uygulanır (belirli istisnalar hariç).

Bu soruyu çözebilmek için Vergi Usul Kanunu'nun ceza hükümlerini, özellikle "tekrar ceza", "fiil birliği" ve "farklı neviden vergi ziyaı" durumlarında cezanın nasıl hesaplanacağına dair VUK Madde 355, 356 ve 357 maddelerini bilmek gerekmektedir.

Özetle, tek bir fiille farklı vergi türlerinde ziya oluştuğunda ceza birleştirilip en ağır olanı değil, her biri için ayrı ayrı kesilip toplanır; bu nedenle D şıkkı yanlıştır.