2019/1 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap "E" (Konusu Kalmayan Karşılıklar)?

Öncelikle muhasebede "Dönem Kârı veya Zararı" hesabının mantığını hatırlayalım. Bu hesap, bir yıl boyunca yaptığımız işlerin sonucunu (kâr mı yoksa zarar mı) gösterir. Hesapların kapanışında, tüm gelir ve gider hesaplarının bakiyeleri buraya aktarılır.

Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabı, daha önce bir risk veya gider için ayırdığımız bir parayı ifade eder. Ancak bu risk gerçekleşmemiş veya giderin yapılmasına gerek kalmamıştır. Yani, daha önce "Gider" olarak düşündüğümüz bu para artık gider olmamıştır.

• Mantık: Eğer bir karşılık (gider) oluşturduysak ve bu karşılığın konusu kalmadıysa, o parayı geri almamız gerekir.
• İşlem: Karşılıklar hesabı normalde Alacak tarafında durur. Konusu kalmadığında bu hesabı kapatmak için Debit (Borç) tarafına alırız.
• Sonuç: Karşılığın borç tarafına alınması, bu parayı bir Gelir olarak kabul etmemiz demektir. Muhasebe kurallarına göre, bir yılın kârını veya zararını belirlemek için tüm gelirler Dönem Kârı veya Zararı hesabının Alacak tarafına aktarılır.

Özetle: Karşılığın konusu kalmadığında, o para artık bir gider değil, bir kâr (gelir) haline gelir ve Dönem Kârı veya Zararı hesabının Alacak tarafına yazılır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların neden bu işe yaramadığını kısaca inceleyelim:

• A) Özel Maliyetler: Bu hesaplar genellikle gider niteliğindedir. Kapanışta Dönem Kârı veya Zararı hesabının Borç tarafına aktarılır (çünkü giderler kârı azaltır).
• B) Gelir Tahakkukları: Bu, henüz tahsil edilmemiş ama kazanılmış bir gelirdir. Kapanışta Dönem Kârı veya Zararı hesabının Borç tarafına aktarılır (gelir tahakkukları hesabının normal bakiyesi borçtadır ve kapatılırken alacak tarafına yazılır, ancak bu hesabın bakiyesi Dönem Kârı hesabına Borç olarak aktarılır). Not: Burada dikkat; Gelir Tahakkukları hesabının bakiyesi borçtadır. Kapanışta bu borç bakiyesi Dönem Kârı hesabının Borç tarafına aktarılır.
• C) Maliyet Gideri Karşılığı: Bu da bir gider karşılığıdır. Konusu kalmamış olsa bile, normal gider karşılıkları kapatılırken Dönem Kârı veya Zararı hesabının Borç tarafına aktarılır.
• D) Gelecek Aylara Ait Gelirler: Bu, daha önce tahsil edilmiş ama henüz kazanılmamış bir gelirdir. Kapanışta Dönem Kârı veya Zararı hesabının Borç tarafına aktarılır.

Kısa Özet: A, B, C ve D şıklarındaki hesaplar, kapanışta Dönem Kârı veya Zararı hesabının Borç tarafına aktarılır. Sadece E şıkkı, bir gelire dönüşen bir durum olduğu için Alacak tarafına aktarılır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Dönem Sonu İşlemleri" ve "Karşılık Hesaplarının Kapanışı" konusunu iyi bilmelisin.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Karşılık Hesapları: Bir karşılığın konusu kalmadığında (örneğin dava kazanıldıysa veya risk ortadan kalktıysa) bu hesabın nasıl kapatıldığını bilmelisin.
• Kapanış Esasları: Gelir ve gider hesaplarının Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılma yönlerini (Borç mu Alacak mı?) ezberlemelisin.

Unutma: Karşılığın konusu kalmadığında, o para artık bir gider değil, bir kârdır ve kâr hesabının Alacak tarafına yazılır.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca sana anlatıyormuş gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Öncelikle sorunun anahtar kelimesine bakalım: "Sadece pasif karakterli hesaplarda değişime neden olur."

Pasif hesaplar, işletmenin borçlarını ve sermayesini gösteren hesaplardır (Örn: Satıcılar, Bankalar, Ortaklar). Soru şunu soruyor: "Hangi işlemede sadece borç veya sermaye hesapları etkilenir, hiç bir varlık (aktif) hesabı etkilenmez?"

Neden Doğru Cevap A?

A) Satıcıya olan senetsiz borca karşılık, senet keşide edilmesi

Bu işlemde senetli borçlar hesabı (pasif) artar, senetsiz borçlar hesabı (pasif) azalır.

• İşlem Mantığı: Daha önce aldığın bir mal için satıcıya "senetsiz borç" yazmıştın. Şimdi bu borcu resmiyet kazandırmak için satıcıya bir senet verdin.
• Hesap Etkisi:
• Satıcılar Hesabı (Pasif): Azalır (Borçtan kurtulduk).
• Senetli Borçlar Hesabı (Pasif): Artar (Yeni bir senetli borç oluştu).
• Sonuç: Bu işlemede sadece pasif hesaplar (borç hesapları) değişir. Hiçbir varlık hesabı (mal, nakit, banka vb.) etkilenmez. Sadece borcun türü değişmiştir. Bu yüzden doğru cevap budur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıklarda mutlaka bir aktif (varlık) hesabı da değişime uğrar. Sadece pasif hesaplar değişmez.

• B) Menkul kıymetlerin satılması:
• Burada Menkul Kıymetler (Varlık/Aktif) azalır, Banka veya Ticari Müşavir (Varlık/Aktif) artar. Hem aktif hem pasif değil, sadece aktif hesaplar değişir.
• C) Kira bedelinin tahsil edilmesi:
• Banka (Varlık/Aktif) artar. Kira Gelirleri (Gelir Hesabı) artar. Burada aktif ve gelir hesabı değişir, pasif hesaplar etkilenmez.
• D) Ortakların sermaye yatırımı:
• Banka (Varlık/Aktif) artar. Sermaye (Özkaynak/Pasif) artar. Hem aktif hem pasif hesap değişir.
• E) Senet karşılığı mal satın alınması:
• Stoklar (Varlık/Aktif) artar. Senetli Borçlar (Pasif) artar. Hem aktif hem pasif hesap değişir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Hesap Türleri" ve "Borç ve Alacak Mantığı" konusunu iyi bilmelisin.

• Pasif Hesaplar: Borçlar ve Sermaye hesaplarıdır.
• Aktif Hesaplar: Varlık hesaplarıdır.
• İşlem Analizi: Bir işlemin sadece pasif hesapları etkileyebilmesi için, işlemin bir borcun başka bir borca dönüşmesi (örneğin senetsiz borcun senetli borca dönüşmesi) veya bir borcun silinip başka bir borcun doğması gerekir. Varlık hesabı (mal, para, banka) hiç devreye girmemelidir.

Özetle: Sadece borç hesabının ismini değiştiren işlemler, sorunun aradığı durumdur. Cevap A'dır.

Bu sorunun doğru cevabı E şıkkıdır çünkü hazine bonosu vadesinde tahsil edildiğinde, işletme nominal değer olan 500.000 TL'yi (10.000 adet x 50 TL) banka hesabına alacak, ancak bu tutarın üzerinden %10 oranında kesilen vergiyi (8.000 TL) "Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar" hesabında takip edecek ve eline geçen net nakit 492.000 TL olacaktır; aynı zamanda bononun defter değeri olan 420.000 TL'yi (42 TL x 10.000 adet) borçlu göstererek kapatmalı ve elde edilen 80.000 TL'lik (500.000 - 420.000) faiz gelirini de "Faiz Gelirleri" hesabına kaydetmelidir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu şu şekilde açıklayabiliriz: A şıkkı faiz gelirini ve vergiyi hesaba katmadan sadece nominal değer üzerinden yanlış bir kayıt yapmıştır; B şıkkı bankaya giren net tutarı (492.000 TL) değil, nominal tutarı (500.000 TL) borçlu göstererek tutar dengesini bozmuştur; C şıkkı ise bankaya giren tutarı yanlış yazmış ve vergi ile gelir hesaplarının yerlerini karıştırmıştır; D şıkkı ise peşin ödenen vergiyi hiç dikkate almadan tüm faiz gelirini tek başına kaydetmiştir.

Bu soruyu çözebilmek için hazine bonosu tahsilatı, faiz geliri hesabı, vergi kesintisi (peşin ödenen vergi) ve defter değerine göre bono iptali konularını ve bu işlemlerin muhasebe kayıtlarını iyi bilmek gerekir.

Sonuç olarak, doğru muhasebe kaydı bankaya giren net tutarı, peşin ödenen vergiyi, bononun defter değerini ve brüt faiz gelirini doğru hesaplama ve yerleştirme mantığına dayanmaktadır.

Doğru cevap D. TMS 2 ve VUK uygulamasında stokların değer düşüklüğü, stok hesabı doğrudan azaltılmadan 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (düzenleyici, pasif karakterli) hesabıyla gösterilir; karşılık tutarı ise 654 Karşılık Giderleri hesabına gider yazılır. Değer düşüklüğü = 40.000 × %40 = 16.000 ₺ Kayıt: Borç: 654 KARŞILIK GİDERLERİ 16.000 Alacak: 158 STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI 16.000 Kumaşın hurda ambarına alınması, stok maliyetini silmeyi gerektirmez; malın bilançodaki net değeri 40.000 − 16.000 = 24.000 ₺ olur. A şıkkı karşılığın iptalidir (değer düşüklüğü ortadan kalktığında yapılır). B ve E stok hesabını kapatır ve tutarları karıştırır; C'de düzenleyici hesap borçlandırılarak karşılık kapatılmaktadır. Bu nedenle değer düşüklüğünü yansıtan kayıt D'dir.

Doğru cevap B. Yapımı süren maddi duran varlıklara ait harcamalar tamamlanıncaya kadar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında toplanır. Yatırım bitip kabul ve teslim gerçekleştiğinde bu hesapta biriken maliyet, varlığın ait olduğu asıl maddi duran varlık hesabına aktarılır. Su kanalı; kuyu, yol, kanal, set, köprü gibi arazi üzerindeki yapılar arasında yer aldığından 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri hesabında izlenir. Kayıt: Borç: 251 YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ 130.000 Alacak: 258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR 130.000 KDV, harcamalar yapılırken faturalar üzerinden zaten 191 hesabına alınmıştır; aktarma kaydında tekrar KDV doğmaz (A yanlış). C ve D aktarma değil harcama/ amortisman kaydıdır; E ise kanalı bina hesabına ve bankadan ödeme olarak kaydettiğinden yanlıştır.

Doğru cevap C. Bono 30.000 ₺ nominal değerli olup 24.000 ₺'ye satıldığından 6.000 ₺ ihraç farkı (iskonto) oluşur. İhraçta: Borç: 102 BANKALAR 24.000 Borç: 308 MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) 6.000 Alacak: 305 ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER 30.000 Vade 6 aydır (01.12.2018-01.06.2019). 31.12.2018'de 1 aylık pay 6.000 / 6 = 1.000 ₺ finansman gideri yapılarak ihraç farkı hesabı alacaklandırılır. Vade sonunda kalan 5 aylık pay (5.000 ₺) gider yazılır ve bono ödenir: Borç: 780 FİNANSMAN GİDERLERİ 5.000 Alacak: 308 MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI 5.000 Borç: 305 ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER 30.000 Alacak: 102 BANKALAR 30.000 Bu nedenle ihraç farkı hesabı 5.000 ₺ alacaklandırılır. Bonolar hesabı 30.000 ₺ borçlandırılır (A ve D yanlış); finansman gideri 5.000 ₺'dir (B yanlış); gider tahakkuku kullanılmaz (E).

Doğru cevap B. Satışla ilgili taşıma gideri alıcı işletmeye aittir; ABC yalnızca alıcı adına ödeme yapmıştır. Bu nedenle tutar ABC'nin gideri değildir, alıcıdan geri alınacak bir alacaktır ve ABC'nin indirim konusu KDV'si de olmaz. Ödenen tutarın tamamı (5.000 + %18 KDV 900 = 5.900 ₺) alıcının borcuna eklenir. Kayıt: Borç: 120 ALICILAR 5.900 Alacak: 100 KASA 5.900 A ve C taşıma giderini ABC'nin pazarlama gideri gibi gösterir; oysa gider alıcıya aittir. D'de KDV ABC'nin indirilecek KDV'si gibi ayrılmıştır; fatura alıcı adına düzenlendiğinden ABC indirim yapamaz. E'de ödeme nakit yapıldığı hâlde borç hesabı alacaklandırılmıştır. Doğru kayıt B'dir.

Doğru cevap A. Azalan bakiyeler yönteminde oran, normal amortisman oranının iki katıdır: (1 / 5) × 2 = %40. 2016 amortismanı: 80.000 × %40 = 32.000 ₺ (kalan 48.000) 2017 amortismanı: 48.000 × %40 = 19.200 ₺ (kalan 28.800) Birikmiş amortisman = 32.000 + 19.200 = 51.200 ₺ VUK uygulamasına göre satışın yapıldığı yıl (2018) için amortisman ayrılmaz. Satış anındaki net defter değeri 80.000 − 51.200 = 28.800 ₺'dir. Satış kârı = 30.000 − 28.800 = 1.200 ₺ kâr Kayıt: Borç: 101 ALINAN ÇEKLER 30.000 Borç: 257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 51.200 Alacak: 253 TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR 80.000 Alacak: 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR 1.200 Normal yöntemle (%20) hesaplansaydı net değer 48.000 olur ve 18.000 zarar çıkardı; şıklardaki diğer tutarlar yöntemle uyuşmaz.

Bu soruda, işletmenin satın aldığı posta pullarının sadece kullanılan kısmının gider olarak kaydedilmesi gerektiğini bilmek gerekir; çünkü kullanılmayan kısım hala işletmenin bir varlığıdır ve bilançoda "Diğer Hazır Değerler" hesabında kalmalıdır.

İşletme toplam 10.000 ₺ değerinde pul almış, ancak dönem sonunda 8.500 ₺'lik kısmı kullanılmadığı için elinde duruyor; bu durumda sadece 1.500 ₺ (10.000 - 8.500) tutarındaki kısım harcanmış ve giderleşmiştir. Posta pulları genellikle genel yönetim faaliyetlerinde kullanıldığı için bu gider 770 Genel Yönetim Giderleri hesabına borç verilirken, azalan varlık olan 108 Diğer Hazır Değerler hesabına alacak verilir. Bu mantığa göre doğru kayıt, 1.500 ₺ tutarında 770 hesabına borç ve 108 hesabına alacak yazılmasını gerektirdiği için D şıkkı doğrudur.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu şöyle açıklayabiliriz: A ve E şıkları yanlış çünkü para bankadan çekilmemiş veya iade edilmemiş, sadece pul kullanılmıştır; B ve C şıkları ise yanlış çünkü kullanılmayan 8.500 ₺'lik kısmı gider yazıp varlıktan düşürmek, varlığın kaybolmuş gibi gösterilmesi anlamına gelir ve bu muhasebe prensiplerine aykırıdır. Bu soruyu çözebilmek için giderin ne zaman ve ne kadar kaydedileceği ile varlık sayımı sonucu ortaya çıkan farkların nasıl işleneceği konularını iyi bilmek gerekir.

Özetle, kullanılmayan pulun varlıkta kalması ve sadece harcanan kısmın gider yazılması kuralına uygun olarak, 1.500 ₺ tutarında Genel Yönetim Giderleri'ne borç, Diğer Hazır Değerler'e alacak yazılmalıdır.

Doğru cevap B. 15.12.2018'de protesto edilen senet, alacak senetlerinden çıkarılarak noter masrafıyla birlikte senetsiz alacağa dönüştürülür: Borç: 127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR 40.500 Alacak: 121 ALACAK SENETLERİ 40.000 Alacak: 100 KASA 500 30.12.2018'de borçlu 45.000 ₺'lik yeni senet vererek eski borcunu kapatmıştır. Aradaki 45.000 − 40.500 = 4.500 ₺ vade farkı (faiz) gelir yazılır: Borç: 121 ALACAK SENETLERİ 45.000 Alacak: 127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR 40.500 Alacak: 642 FAİZ GELİRLERİ 4.500 Buna göre Diğer Ticari Alacaklar hesabı 40.500 ₺ alacaklandırılır. Alacak senetleri 45.000 ₺ borçlandırılır (A ve C yanlış), Diğer Ticari Alacaklar borçlandırılmaz (D), faiz geliri 5.500 değil 4.500 ₺'dir (E).

Doğru cevap E. Nazım (bilgi) hesaplar, işletmenin varlık ve kaynaklarında henüz bir değişiklik yaratmayan, sonuç hesaplarını da etkilemeyen; ancak ileride hak veya yükümlülük doğurabilecek işlemlerin izlenmesi için kullanılan hesaplardır. Tek Düzen Hesap Planında 9 numaralı hesap sınıfında yer alırlar (ör. verilen teminat mektupları, kefaletler, emanet mallar, konsinye mallar). Karşılıklı çalışan hesaplar olarak bir hesabın borcuna yazılan tutar karşılık hesabın alacağına yazılır; bilanço ve gelir tablosu toplamlarını etkilemez. Yardımcı hesaplar asıl hesapların alt ayrıntısını tutar; geçici hesaplar (ör. 191, 391, yansıtma hesapları) dönem sonunda kapatılır; düzenleyici hesaplar (ör. 257, 129) bir varlık veya kaynağın değerini düzeltir; asli hesaplar ise doğrudan varlık, kaynak ve sonuç kalemlerini gösterir. Bunların tümü varlık/kaynak ya da sonuç üzerinde etkili olduğundan tanım yalnızca nazım hesaplara uyar.

Doğru cevap B. Sayım sırasında kayıtlara göre fazla çıkan mal, nedeni araştırılırken 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabına alınmıştır: Borç: 153 TİCARİ MALLAR 5.000 Alacak: 397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI 5.000 Araştırma sonucunda fazlalığın, kredili olarak alındığı hâlde kaydedilmeyen mallardan kaynaklandığı anlaşılmıştır. Mal zaten stok hesabına girmiş olduğundan 153 tekrar borçlandırılmaz; 397 hesabı kapatılır, KDV ve satıcıya olan borç kayda alınır: Borç: 397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI 5.000 Borç: 191 İNDİRİLECEK KDV 900 Alacak: 320 SATICILAR 5.900 A şıkkı malı ikinci kez stoka ekler. C bir satış kaydıdır. D ve E KDV'yi ayırmadan 5.900 ₺'yi mal veya fazlalık gibi gösterir; KDV mal maliyetine eklenmez. Doğru kayıt B'dir.

Doğru cevap A. Hisse senetlerinin defter değeri: 25.000 − 5.000 (karşılık) = 20.000 ₺. Satış bedeli (brüt): 20.000 + 500 komisyon = 20.500 ₺. Satış bedeli net defter değerinin 500 ₺ üzerinde olduğundan satıştan zarar doğmaz. Senetlerin maliyeti kapatılır, ayrılan karşılık iptal edilir; değer düşüklüğünün geri dönen kısmı (500 ₺) Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına gelir yazılır: Borç: 102 BANKALAR 20.000 Borç: 653 KOMİSYON GİDERLERİ 500 Borç: 119 MENKUL KIYMET DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI 5.000 Alacak: 110 HİSSE SENETLERİ 25.000 Alacak: 644 KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR 500 Bu kayıtta Hisse Senetleri, Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı, Komisyon Giderleri ve Konusu Kalmayan Karşılıklar hesapları kullanılır. Satış net değerin üzerinde gerçekleştiğinden 655 Menkul Kıymet Satış Zararları hesabı kullanılmaz.

Bu soruyu bir SMMM stajı sınavı sorusu gibi analiz edelim. Doğru cevap B şıkkıdır. Hadi bunu adım adım, sanki bir sınıfta ders anlatıyormuşuz gibi açıklayalım.

Neden Doğru Cevap B?

Öncelikle sorudaki durumu basitleştirelim: ABC İşletmesi, elindeki hisse senetlerinden 6.000 ₺ tutarında temettü (kar payı) elde etmiş. Ancak bu parayı hemen cebine koymamış; parayı tahsil etmek için XYZ Bankasına göndermiş.

Burada iki önemli nokta var:

• Hesap Türü: İşletme "geçici yatırım" amacıyla hisse senetlerini elinde tutuyor. Muhasebe kurallarına göre, iştiraklerden (hisseli ortaklıklardan) elde edilen kar payları, "İştiraklerden Alacaklar" hesabında takip edilir. Bu, parayı henüz banka hesabına yatırmamış olsanız bile, parayı hak ettiğiniz an "alacak" olarak kaydetmeniz gerektiği anlamına gelir.
• Borçlama Mantığı: Temettü kuponları bankaya gönderildiğinde, işletme bu parayı bankadan tahsil etme hakkını kazanmıştır. Yani işletmenin bankadaki alacağı artmıştır. Muhasebede bir alacağın artması Borç kaydı ile yapılır.

Bu nedenle, 6.000 ₺'lik tutar "İştiraklerden Alacaklar" hesabına Borç yazılmalıdır. Bu da B şıkkını doğru yapar.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden hatalı olduğunu kısaca inceleyelim:

• A) Gelir Tahakkukları: Bu hesap genellikle faiz veya kira gibi belirli bir döneme ait olan ancak henüz tahsil edilmemiş gelirler için kullanılır. Hisse senetlerinden gelen kar payları için özel bir hesap olan "İştiraklerden Alacaklar" kullanılır.
• C) Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar: Temettü geliri, bir ticaret işletmesinin normal faaliyetlerinden kaynaklanan bir gelirdir. Olağandışı gelirler (örneğin; bina satışı kârı gibi) farklıdır. Ayrıca bu şıkta hesap "alacaklandırılmış", oysa gelir artışı alacak tarafında değil, borç tarafında (alacak hesabı) değil, gelir hesabı alacak tarafında olur. Ancak en büyük hata, bu hesabın temettü için kullanılmamasıdır.
• D) İştiraklerden Temettü Gelirleri: Bu hesap doğru bir hesap adıdır ancak işlem yönü yanlıştır. Gelir hesapları, gelirin oluştuğu an Alacak tarafında yazılır. Soruda "borçlandırılır" denmiş. Oysa gelir hesabı alacaklandırılmalıydı. Doğru kayıtta bu hesap Alacak tarafında yer alırdı, ancak soru şıkkı "Borçlandırılır" dediği için yanlıştır.
• E) Diğer Hazır Değerler: Bu hesap, henüz tahsil edilmemiş paralar için kullanılır. Ancak soruda parayı tahsil etmek için bankaya gönderildiği belirtilmiş. Para henüz banka hesabına girmemiş, sadece tahsil süreci başlamıştır. Bu durumda "İştiraklerden Alacaklar" hesabı kullanılır. Para banka hesabına girdiğinde "Bankalar" hesabı borçlanır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için Ticari İşletmelerde Muhasebe dersinin "Yatırımlar" ve "Gelir Tahakkukları" konusunu iyi bilmek gerekir.

Özellikle şunlara dikkat etmelisin:

• Hisse Senetlerinden Elde Edilen Kar Payları (Temettü) hangi hesaplarda takip edilir? (Cevap: İştiraklerden Alacaklar ve İştiraklerden Temettü Gelirleri).
• Borç ve Alacak mantığı: Bir alacağın artması borç, bir gelirin oluşması alaktır.
• Kuponların Bankaya Gönderilmesi: Kuponlar bankaya gönderildiğinde para henüz hesabınıza girmemiştir, bu bir "alacak" durumudur. Para hesabınıza girdiğinde ise "Bankalar" hesabı borçlanır.

Özetle: Temettü tahsil edilmek üzere bankaya gönderildiğinde, işletmenin bankadan alacağı artar. Bu yüzden İtiraklerden Alacaklar hesabı Borçlanır.

Doğru Cevap: B

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A şıkkıdır.

Neden Doğru Cevap A (Özkaynak toplamı değişmez)?

Öncelikle durumu hayal edelim: İşletme geçmişte 40.000 TL zarar etmiş. Bu zararı kapatmak için genel kurul, elindeki yedeklerden (kâr yedekleri veya sermaye yedekleri) 40.000 TL'yi ayırmış.

Bu işlemin mantığı şudur:

• Zarar: İşletmenin özkaynaklarında eksi (-) bir durum yaratır.
• Yedek Kullanımı: Zararı kapatmak için yedeklerden para çekilir. Yedekler de özkaynakların bir parçasıdır. Yani yedekler azalır.

Matematiksel olarak ne oluyor?

• Zararın kapatılması, özkaynaklardaki eksi (-) zararı yok eder. Bu, özkaynakları 40.000 TL artırır.
• Ancak aynı anda yedeklerden 40.000 TL çekildiği için, özkaynaklardaki yedekler 40.000 TL azalır.

Sonuç olarak: +40.000 (Zararın kapanması) ile -40.000 (Yedeklerin azalması) birbirini götürür. Net değişim 0'dır. Yani özkaynakların toplam tutarı değişmez. Sadece özkaynakların içindeki kalemler (yedekler ve dağıtılmamış kâr/zarar) yer değiştirir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• B) Kâr yedekleri artar: Yanlış. Zarar kapatılırken yedekler azaltılır, artırılmaz.
• C) Özkaynak toplamı azalır: Yanlış. Zarar kapatıldığı için özkaynaklar artar gibi görünse de, yedeklerden para çekildiği için toplamda bir azalma olmaz.
• D) Özkaynak toplamı artar: Yanlış. Sadece zararı kapatmak özkaynakları artırır, ama yedeklerden para çekmek bu artışı sıfırlar. Toplam değişmez.
• E) Sermaye yedekleri azalır: Bu şık yanlış değil, eksik bir ifadedir. Soruda "yedeklerden" denmiş, hangisi olduğu belirtilmemiş. Eğer yedekler "Kâr Yedekleri" ise bu şık yanlış olurdu. Ancak en kesin ve genel doğru ifade, özkaynak toplamının değişmemesidir. Sınav mantığında "Özkaynak toplamı değişmez" en kapsayıcı ve hatasız cevaptır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Özkaynaklar" ve "Zararların Karşılanması" konusunu iyi bilmelisin.

Kural şudur: Bir işletme geçmiş yılların zararını, kendi içindeki yedeklerden (kâr yedekleri veya sermaye yedekleri) karşıladığında, bu işlem özkaynaklar toplamını etkilemez. Sadece özkaynakların içindeki kalemler birbirine transfer edilir.

• Zarar (Eksi) -> Yedek (Eksi) şeklinde bir transfer olur.
• Net sonuç: Sıfır değişim.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım çözelim. Sorunun mantığını kavramak için önce arsanın gerçek maliyetini bulmamız gerekiyor. Çünkü arsayı sattığımızda, kâr veya zarar hesabını yaparken arsayı neye mal ettik? Bu sorunun anahtarı budur.

1. Adım: Arsanın Gerçek Maliyetini Hesaplayalım

Bir arsa satın alıp üzerine fabrika yapmayı planlıyorsak, o arsanın maliyeti sadece satın alma bedeli değildir. Maliyet hesabına şunlar da dahildir:

• Satın Alma Bedeli: 80.000 ₺
• Eski Binayı Yıkma Maliyeti: 5.000 ₺ (Fabrika yapabilmek için bu harcamayı yapmak zorundaydık, bu bir maliyettir).
• Enkaz Satış Geliri: 3.000 ₺ (Bu bir gelir değil, yıkma maliyetinden düşülecek bir indirimdir).

Formül: Satın Alma Bedeli (80.000) + Yıkma Maliyeti (5.000) - Enkaz Satış Geliri (3.000) = Arsa Maliyeti: 82.000 ₺

Yani, işletme defterlerinde arsanın değeri 82.000 ₺ olarak görünür.

2. Adım: Satış İşlemini Analiz Edelim

İşletme arsayı 90.000 ₺'ye satmıştır.

• Satış Bedeli: 90.000 ₺ (Bunu tahsil ettik, yani Nakit hesabı borçlandı).
• Maliyet: 82.000 ₺ (Bu arsayı defterden çıkarmamız gerekir, yani "Arazi ve Arsalar" hesabı alacaklandırılmalıdır).

Kâr Hesabı: Satış Bedeli (90.000) - Maliyet (82.000) = 8.000 ₺ Kâr

Bu kâr, işletmenin normal ticari faaliyetlerinden (ürün satmak gibi) kaynaklanmadığı için "Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar" hesabına yazılır.

3. Adım: Doğru Cevabı (D Şıkkını) Neden Seçiyoruz?

Aşağıdaki muhasebe kaydı oluşur:

• Nakit hesabı 90.000 ₺ Borçlanır (Para elimize girdi).
• Arazi ve Arsalar hesabı 82.000 ₺ Alacaklandırılır (Maliyetini defterden sileriz).
• Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar hesabı 8.000 ₺ Alacaklandırılır (Elde edilen 8.000 ₺'lik kâr buraya yazılır).

D Şıkkı: "Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar hesabı 8.000 ₺ alacaklandırılır." ifadesi tam olarak bu kârı ifade ettiği için doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı (90.000 ₺ alacak): Yanlış. Arsayı 90.000'e sattık ama defterdeki değeri 82.000'di. Arsa hesabını satış bedeline göre değil, maliyetine göre silmemiz gerekir.
• B Şıkkı (10.000 ₺ alacak): Yanlış. Burada muhtemelen 90.000 satış bedeli ile 80.000 satın alma bedeli farkı (10.000) hesaplanmış. Ancak yıkma maliyeti ve enkaz geliri gözden kaçırılmış. Doğru kâr 10.000 değil, 8.000'dir.
• C Şıkkı (80.000 ₺ alacak): Yanlış. Sadece satın alma bedeli dikkate alınmış. Yıkma maliyeti ve enkaz geliri maliyet hesabına dahil edilmemiş. Arsanın defter değeri 80.000 değil, 82.000'dir.
• E Şıkkı (88.000 ₺ alacak): Yanlış. Bu rakam mantıklı bir hesaplamaya dayanmıyor. Muhtemelen 80.000 + 5.000 + 3.000 gibi yanlış bir toplama yapılmış.

Öğrenilmesi Gereken Konu ve Kural

Bu soruyu çözmek için "Arsa ve Arazi Hesapları" ve "Maliyet Unsurları" konusunu iyi bilmelisin.

Özet Kural: Bir arsa satın alıp üzerine bina yapmayı planlıyorsan;

• Arsanın satın alma bedeli,

2.

Bu soru, Muhasebe Bilimlerinde "Haklar" hesabının ne işe yaradığını ve hangi durumlarda kullanıldığını anlamana dayanıyor. Soruyu bir öğrenci gibi adım adım inceleyelim.

Neden Doğru Cevap "E) Haklar"?

Soru kökünde geçen ifadelere dikkatli bakalım:

• "Bir bedel ödemek suretiyle elde edilen hukuki tasarruflar": Yani işletme para vererek bir şeyin üzerinde hak sahibi oluyor.
• "Kamu otoritelerinin tanıdığı kullanma, yararlanma yetkileri": Devletten izin alarak bir iş yapma hakkı kazanmak.

Muhasebe kurallarına göre, işletmelerin para ödeyerek veya devletten izin alarak elde ettikleri hukuki yetkiler, izinler ve haklar (örneğin; patent, telif hakkı, marka tescili, işletme ruhsatı vb.) "Haklar" hesabında izlenir. Bu hesap, işletmenin gelecekte ekonomik fayda sağlayacak olan bu soyut haklarını gösterir.

Özetle: Para verip bir "hak" aldın, bu hak senin varlığındır ve "Haklar" hesabında kaydedilir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden uymadığını kısaca bakalım:

• A) Gelecek Yıllara Ait Giderler: Bu hesap, ödenen ancak faydası birden fazla yıl boyunca süren hizmet veya mal harcamalarını (örneğin; 3 yıllık sigorta primi) gösterir. Soruda "hukuki tasarruf" ve "yetki"den bahsediliyor, hizmetten değil.
• B) Şerefiye: Bu hesap, bir işletmeyi satın alırken ödenen bedelin, işletmenin gerçek değerinden fazla olan kısmını ifade eder. Yani "marka değeri" veya "müşteri kitlesi" gibi soyut bir değeri satın alırken ortaya çıkar. Soruda genel bir "hak"tan bahsediliyor, özel bir işletme devralma durumu yok.
• C) Özel Maliyetler: Bu, işletmenin kendi bünyesindeki özel durumlar (örneğin; işçiye ödenen tazminatlar, ceza ve para cezaları gibi) için kullanılan bir hesaptır. Sorudaki "kamu otoritesi yetkisi" ile ilgisi yoktur.
• D) Özel Fonlar: Bu hesap, işletmenin belirli amaçlar için ayırdığı kaynakları (para birikimi) gösterir. Soruda bir "harcama" ve "hak kazanma" durumu var, birikim fonu değil.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Varlıklar" hesabı grubu içindeki "Haklar" hesabının tanımını ve kullanım alanını bilmelisin.

Kural: İşletme, para ödeyerek veya devletten izin alarak elde ettiği; patent, telif, marka, işletme ruhsatı gibi soyut hakları "Haklar" hesabında izler.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Hadi gel, mantığını birlikte kuralım:

1. Neden D Şıkkı Doğru? (Adım Adım Çözüm)

Bu sorunun kalbi TMS 12 (Gelir Vergileri) standardıdır. Bu standart bize şunu söyler: "Muhasebe defterindeki değer ile vergi dairesinin kabul ettiği değer farklıysa, aradaki farka 'Geçici Fark' deriz ve buna göre 'Ertelenmiş Vergi' hesapları açarız."

Gelin verileri masaya koyalım:

• Muhasebe Defter Değeri: 100.000 ₺ (İşletmenin defterinde makine ne kadar?)
• Vergiye Esas Değer (Vergi Matrahı): 100.000 ₺ (Defter değeri) - 120.000 ₺ (Vergiye ayrılmış amortisman) = 80.000 ₺.
• Not: Vergi dairesi, makineyi daha hızlı amortismana tabi tuttuğu için vergi matrahını daha düşük göstermiştir.

Adım 1: Geçici Farkı Bulalım Geçici fark = Muhasebe Defter Değeri - Vergiye Esas Değer Geçici fark = 100.000 - 80.000 = 20.000 ₺. Bu bir Geçici Fark'tır.

Adım 2: Bu Farkın Türüne Bakalım (Borç mu Alacak mı?) Burada en kritik nokta şudur:

• Muhasebe defterinde makine daha değerli (100.000 ₺).
• Vergi dairesi makineyi daha düşük değerliyor (80.000 ₺).

Bu ne anlama gelir? Bugün vergi dairesi daha az vergi ödedi (çünkü amortismanı fazla gösterdi). Ancak gelecekte bu makine satıldığında veya tamamen amortismana tabi tutulduğunda, muhasebe defterindeki yüksek değer nedeniyle daha fazla vergi ödemek zorunda kalacağız.

Gelecekte vergi ödemek zorunda kalacağımız için bu bir Ertelenmiş Vergi Borcu'dur.

Adım 3: Ertelenmiş Vergi Miktarını Hesaplayalım Ertelenmiş Vergi Borcu = Geçici Fark x Vergi Oranı Ertelenmiş Vergi Borcu = 20.000 ₺ x %25 = 5.000 ₺.

Sonuç: 20.000 ₺ geçici fark vardır ve bu durum 5.000 ₺ Ertelenmiş Vergi Borcu doğurur. Bu da D şıkkını doğrular.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı: "Fark dikkate alınamaz" der. Bu yanlıştır. Muhasebe ile vergi arasında fark varsa, TMS 12'ye göre mutlaka dikkate alınır.
• B Şıkkı: "Ertelenmiş vergi alacağı" der. Bu yanlıştır. Eğer gelecekte vergi ödemek zorunda kalacaksak (ki burada öyleyiz), bu bir borçtur, alacak değil. Alacak, gelecekte vergi iadesi veya düşüşü bekleniyorsa oluşur.
• C Şıkkı: "Vergiye esas değer 100.000 ₺" der. Bu yanlıştır. Vergiye esas değer, defter değerinden ayrılmış olan vergi amortismanı düşüldükten sonra kalan 80.000 ₺'dir. Ayrıca 25.000 ₺lik borç hesabı da bu yanlış değerle yapıldığı için yanlıştır.
• E Şıkkı: "Vergiye esas değer 80.000 ₺" kısmı doğrudur, ancak "Ertelenmiş vergi alacağı" kısmı yanlıştır. Yine aynı hatayı yapar: Gelecekte vergi ödeyeceğimiz için borç oluşur, alacak değil.

3. Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisin:

• Geçici Farkın Türü: Bir varlığın defter değeri, vergiye esas değerinden fazla ise, bu Ertelenmiş Vergi Borcu doğurur. (Kural: Defter > Vergi Matrahı -> Borç).
• Ertelenmiş Vergi Hesaplaması: Geçici farkın vergi oranı ile çarpılması gerektiğini bilmek.

Özet Kural:

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek, sanki bir hoca karşında oturuyormuşsun gibi adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı A) Sözleşme varlığı'dır.

Neden Doğru Cevap "Sözleşme Varlığı"?

TFRS 15 standardı, bir işletmenin mal veya hizmet satarken ne zaman ve ne kadar hasılat kaydetmesi gerektiğini anlatır. Soruda geçen durum şudur: İşletme malı veya hizmeti vermiştir, ancak parayı hemen alamamıştır. Parayı alabilmesi için sadece zamanın geçmesini beklemek yerine, gelecekte başka bir iş yapması (örneğin bir garanti vermesi, başka bir ürün satması vb.) gibi bir şartın yerine getirilmesi beklenmektedir.

Bu durumda işletmenin, müşteriden ödemeyi tahsil etme hakkı vardır. Ancak bu hak, henüz tüm yükümlülüğü yerine getirmemiş olmasından dolayı "şartlı"dır. Muhasebe terminolojisinde, işletmenin sözleşme gereği müşteriden tahsil edebileceği bu tahsil hakkına "Sözleşme Varlığı" (Contract Asset) denir.

Kısacası: Malı verdin, para henüz gelmedi ve gelmesi için senin başka bir iş yapman gerekiyor. O zaman senin elinde "gelecekte para kazanma hakkı" olarak bir varlık oluşur. İşte bu varlığın adı Sözleşme Varlığı'dır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere bakalım ve neden onları seçmememiz gerektiğini görelim:

• B) İşlem Bedeli: Bu, sözleşmede belirlenen toplam para miktarıdır. Soruda sorulan şey "tahsil hakkının kendisi" değil, bu hakkın muhasebedeki karşılığıdır. İşlem bedeli, parayı ne kadar alacağımızı gösteren bir rakamdır, varlık hesabı değildir.
• C) Edim Yükümlülüğü: Bu, işletmenin müşteriye mal veya hizmet vermeye olan borcudur. Soruda ise işletmenin hak sahibi olduğu (parayı tahsil etme hakkı) belirtilmiştir. Yükümlülük borç, Sözleşme Varlığı ise alacak hakkıdır. İkisi zıt kavramlardır.
• D) Hasılat: Hasılat, işletmenin faaliyetlerinden elde ettiği gelirdir. Soruda bahsedilen durum, henüz hasılatın tam olarak kaydedilemediği veya tahsil edilemediği bir aşamadır. Tahsil hakkı, hasılatın kendisi değil, hasılatın tahsil edilebilmesi için oluşan bir varlıktır.
• E) Satış Fiyatı: Bu, malın veya hizmetin etiket fiyatıdır. Soruda sorulan, bu fiyatın tahsil edilme hakkının muhasebedeki karşılığıdır. Satış fiyatı bir rakam, Sözleşme Varlığı ise bir muhasebe kalemidir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat standardını iyi bilmelisin. Özellikle şu iki kavram arasındaki farkı ayırt etmelisin:

• Sözleşme Varlığı (Contract Asset): Mal/hizmet verildi, para tahsil edilebilir ama henüz sadece zaman geçmesi beklenmiyor; başka bir şartın yerine getirilmesi gerekiyor.
• Ticari Alacak (Trade Receivable): Mal/hizmet verildi ve para tahsil edilebilir, ancak tahsilat için sadece zamanın geçmesi bekleniyor (başka bir şart yok).

Özetle; eğer parayı alabilmek için senin başka bir iş yapman gerekiyorsa, bu bir Sözleşme Varlığı'dır. Eğer sadece vade bekleniyorsa, bu bir Ticari Alacak'tır. Soruda "başka bir şarta bağlanmış" ifadesi geçtiği için cevap A şıkkıdır.