2019/2 SGS Finansal Muhasebe Soruları ve Çözümleri

Bu soru, SMMM stajında en sık karşılaşılan ve öğrencilerin en çok karıştırdığı "Gider mi, yoksa Varlık mı?" ayrımıdır. Soruyu senin için adım adım, sanki bir ders çalışıyormuşuz gibi açıklayalım.

🌟 Doğru Cevap Neden E Şıkkı?

Öncelikle işletmenin yaptığı iki farklı harcamayı ayırmamız gerekiyor. Soruda iki ayrı işlemden bahsediliyor:

• Aylık Bakım Harcaması (1.000 ₺):
• Bu para, makinenin mevcut durumunu korumak ve çalışmaya devam etmesini sağlamak için harcanmıştır.
• Muhasebe kuralına göre; bir varlığın bakım ve onarım giderleri, o varlığın değerini artırmaz, sadece onu eski haline getirir. Bu nedenle bu tutar GİDER olarak kaydedilir.
• Hangi hesap? Makineyi kullanan birim Pazarlama olduğu için gider hesabı 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri hesabına gider.

• Yeni Fonksiyon Ekleme Harcaması (10.000 ₺):
• Bu para, makineye yeni bir özellik kazandırmak için harcanmıştır.
• Muhasebe kuralına göre; bir varlığın değerini artıran, ömrünü uzatan veya yeni bir işlev kazandıran harcamalar Varlık hesabına kaydedilir. Bu bir gider değil, makinenin değerine eklenmiş bir yatırımdır.
• Hangi hesap? Bu tutar 253 Tesis, Makine ve Cihazlar hesabına eklenir.

KDV Durumu: Her iki fatura da KDV'li olduğu için, ödenen KDV'yi 191 İndirilecek KDV hesabına borçlu yazıyoruz.

Sonuç:

• 1.000 ₺'lik bakım -> Gider (760)
• 10.000 ₺'lik iyileştirme -> Varlık (253)
• Ödenen KDV -> 191
• Ödeme -> 102 Bankalar

Bu mantıkla, E şıkkı doğru kaydı oluşturur.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A Şıkkı: Tüm tutarı (11.000 ₺) tek bir Varlık (253) hesabına yazmış. Oysa 1.000 ₺'lik bakım bir giderdir, varlık hesabına yazılmaz. Bu, giderin varlığa dönüştürülmesi hatasıdır.
• B Şıkkı: Tüm tutarı tek bir Gider (760) hesabına yazmış. Oysa 10.000 ₺'lik harcama makineye yeni bir fonksiyon kazandırdığı için bir varlıktır, gider olarak kaydedilemez. Bu, varlığın gider olarak kaydedilmesi hatasıdır.
• C Şıkkı: Burada 10.000 ₺'yi Gelecek Aylara Ait Giderler (180) hesabına yazmış. Bu da yanlıştır. "Gelecek aylara ait giderler", harcanan paranın henüz tüketilmemiş olması (örneğin 1 yıllık sigorta primi) durumundadır. Burada ise makineye kalıcı bir değer eklenmiştir, bu bir varlık artışıdır, geçici bir gider değil.
• D Şıkkı: Bu şıkkta hem gider hem de varlık yer değiştirmiş ve en kötüsü 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabı kullanılmış. Bu hesap, envanter sayımında çıkan fazlalıklar için kullanılır. Burada hiçbir fazlalık yok, sadece makine bakımı ve iyileştirmesi var. Bu hesap tamamen alakasız.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Sermaye ve Gider Ayrımı" ve "Varlık Değer Artışı" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şu kuralı ezberlemelisin:

• Bakım ve Onarım: Varlığın değerini artırmaz, sadece eski haline getirir -> GİDER (760, 770 vb.)
• Yeni Fonksiyon, Ömür Uzatma, Değer Artışı: Varlığın değerini artırır -> VARLIK (253, 254 vb.)

Başarılar dilerim! Bu ayrımı yaptığında benzer soruları rahatlıkla çözebilirsin.

Bu soruyu bir SMMM stajı öğrencisi gibi düşünerek adım adım açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D) Sosyal sorumluluk olmasına rağmen, sorunun mantığını ve neden diğer şıkların işe yaramadığını anlamak çok önemli.

Neden Doğru Cevap "D" (Sosyal Sorumluluk)?

Öncelikle sorunun senaryosuna bakalım: İşletme çalışanı, eline geçen prim miktarını artırmak için kârı olduğundan yüksek gösteriyor. Yani, gerçek durumu gizleyip kârı şişiriyorlar.

Burada "Sosyal Sorumluluk" ilkesi devreye giriyor. Bu ilke, bir işletmenin sadece kendi kârını değil, topluma, çalışanlara, yatırımcılara ve devlete karşı da sorumlulukları olduğunu söyler.

• Gerçeklik: Muhasebe, işletmenin gerçek durumunu dürüstçe yansıtmalıdır.
• Çelişki: Kârı yapay olarak yüksek göstermek, vergi dairesini (devleti) kandırmak, yatırımcıları yanıltmak ve çalışanların emeğini (primi) hileli yollarla artırmak demektir. Bu davranış, işletmenin topluma ve paydaşlarına karşı olan dürüstlük ve sorumluluk yükümlülüğüne aykırıdır.

Dolayısıyla, kârı şişirerek gerçek dışı bir tablo çizmek, Sosyal Sorumluluk ilkesiyle doğrudan çelişir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden bu senaryoda doğru cevap olamayacağını kısaca inceleyelim:

• A) Özün önceliği: Bu ilke, işlemlerin hukuki şekillerinden ziyade ekonomik gerçekliğinin esas alınmasıdır. Kârı şişirmek "şekil" ile ilgili bir sorun gibi dursa da, asıl sorun burada "dürüstlük ve toplumsal etki"dir. Özün önceliği daha çok "borç senedi olan bir finansman işleminin aslında bir borçlanma olduğu" gibi durumlar için kullanılır.
• B) Para ile ölçülme: Bu ilke, tüm işlemlerin para birimiyle ifade edilmesi gerektiğini söyler. Soruda para birimi kullanımı tartışılmıyor, kârın yüksek gösterilmesi tartışılıyor.
• C) Dönemsellik: Bu ilke, kâr ve zararın ait olduğu döneme yansıtılmasıdır. Soruda kârın "dönemsel" dağılımı değil, "gerçeklikten sapma" durumu ele alınıyor.
• E) İhtiyatlılık: Bu ilke, belirsizlikler durumunda kârın düşük, giderin yüksek gösterilmesini ve beklenmedik zararların dikkate alınmasını gerektirir. Soruda ise kâr yüksek gösteriliyor. İhtiyatlılık ilkesi, kârı düşük göstermeyi emreder. Yani bu senaryo ihtiyatlılık ilkesine de aykırıdır, ancak soru "sosyal sorumluluk" ile çelişmeyi sorduğu için, en kapsayıcı ve etik boyutu en iyi yansıtan cevap D şıkkıdır. (Not: Eğer soru "ihtiyatlılık ilkesine aykırıdır" dese de doğru olurdu, ancak soru "sosyal sorumluluk" ile çelişiyor diyerek en üst düzey etik ihlali işaret etmiştir).

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Muhasebe Kavramları ve İlkeleri" konusunu, özellikle "Sosyal Sorumluluk" ilkesinin tanımını ve işlevini iyi bilmelisin.

Özetle: Muhasebe sadece rakamlar değil, aynı zamanda dürüstlük ve toplumsal güven üzerine kuruludur. Kârı şişirmek, bu güveni sarsar ve işletmenin toplumsal sorumluluğunu yerine getirmemesi demektir.

Bu soruyu çözerken en önemli kural, şirketin sermaye artırımı sırasında elde ettiği toplam nakit tutarının, sermaye hesabına yazılan nominal değer ile hisse senedi priminin toplamına eşit olması gerektiğidir.

Doğru cevap B şıkkıdır çünkü şirket eline geçen toplam para 900.000 ₺'dir ve bu para bankaya girdiği için 102 BANKALAR hesabı borçlandırılır. Bu paranın içinde şirketin sermayesini oluşturan 750.000 ₺'lik nominal değer, 501 ÖDENMEMİŞ SERMAYE hesabına alacak yazılarak kaydedilirken; kalan 150.000 ₺'lik prim tutarı (900.000 - 750.000), 520 HİSSE SENETLERİ İHRAÇ PRİMLERİ hesabına alacak yazılır. Bu sayede hem bankadaki nakit artışı hem de sermaye ve prim hesapları doğru tutarlarla dengelenmiş olur.

Diğer şıkları neden yanlış olduğunu kısaca inceleyelim: A şıkkı yanlış çünkü "Hisse Senetleri" (110) hesabı borçlanmaz, aksine sermaye artırımı durumunda bu hesap alacaklanmaz veya hiç kullanılmaz; ayrıca 500 SERMAYE hesabı yerine 501 ÖDENMEMİŞ SERMAYE kullanılmalıdır. C şıkkı hatalıdır çünkü 110 HİSSE SENETLERİ hesabı alacaklanamaz ve bu hesap prim tutarını karşılamaz. D şıkkı tamamen yanlıştır çünkü 242 İŞTİRAKLER hesabı, şirketin başka şirketlere yaptığı yatırımları gösterir, sermaye artırımıyla ilgisi yoktur. E şıkkı ise prim tutarını yanlış bir yere, yani "Dönem Net Kârı"na yazdığı için hatalıdır; primler kâr değil, sermaye artışı kalemidir.

Bu soruyu çözebilmek için Anonim Şirketlerde Sermaye Artırımı işlemlerinin muhasebeleştirilmesi, 501 Ödenmemiş Sermaye ve 520 Hisse Senetleri İhraç Primleri hesaplarının yapısı ile TMS 32 / TMS 33 standartlarındaki sermaye ve prim ayrımının ne olduğunu bilmek gerekir.

Özetle, şirketin eline geçen nakit, nominal sermaye ve hisse senedi priminin toplamına eşit olmalı ve bu tutarlar ilgili hesap gruplarına doğru şekilde yansıtılmalıdır.

Bu soru, muhasebenin en temel ve en önemli kurallarından birini sorguluyor. Sorunun doğru cevabı D) Tahakkuk esası'dır.

Gelin bu kavramı senin için basit bir örnekle açıklayalım:

Neden D Şıkkı Doğru? (Tahakkuk Esası)

Soru, "Gelir ve giderin, bunları doğuran olayın gerçekleştiği dönemde muhasebeleştirilmesi" ilkesini soruyor. İşte bu tam olarak Tahakkuk Esası'nın tanımıdır.

Bunu şöyle hayal edebiliriz:

• Durum: Sen bir iş yaptın (örneğin bir hizmet verdin) ve faturayı bu ay kestin. Ancak müşterin parayı 3 ay sonra ödeyecek.
• Tahakkuk Esabına Göre: Para henüz cebine girmese bile, işi bu ay yaptığın için geliri bu ay kaydetmelisin.
• Durum: Sen bu ay elektrik faturasını ödedin, ama fatura 2 ay sonraki döneme ait.
• Tahakkuk Esabına Göre: Fatura bu ay için kesildiği için gideri bu ay kaydetmelisin, parayı ne zaman ödesen de önemli değil.

Özetle; Tahakkuk Esası, paraların el değiştirmesine (nakit akışına) değil, işin veya işlemin gerçekleştiği tarihe bakar. Bu yüzden D şıkkı doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Doğrulanabilirlik esası: Bu, muhasebe kayıtlarının belgelerle (fatura, makbuz vb.) kanıtlanabilir olmasını gerektirir. Soruda "ne zaman kaydedileceği" sorulurken, bu şık "nasıl kanıtlanacağı"nı anlatır.
• B) Nakit esası: Bu, tam tersidir. Sadece para el değiştirdiği (alındığı veya ödendiği) tarihte gelir ve gideri kaydetmeyi öngörür. Soruda bahsedilen "işin gerçekleştiği dönem" ilkesiyle çelişir.
• C) Zamanında sunum esası: Bu, finansal tabloların belirlenen süreler içinde (örneğin yılda bir kez) hazırlanıp kullanıcılara sunulması kuralıdır. İşlemin ne zaman kaydedileceğiyle değil, raporun ne zaman verileceğiyle ilgilidir.
• E) Tam açıklama esası: Bu, finansal tabloların kullanıcıların karar verebilmesi için yeterli ve doğru bilgileri içermesini gerektirir. Yine "ne zaman kaydedileceği" sorusuna cevap vermez.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Muhasebe Esasları" konusunu, özellikle Tahakkuk Esası ile Nakit Esası arasındaki farkı iyi bilmen gerekir.

• Tahakkuk Esası: İşin yapıldığı an kaydedilir (Para gelip gitmezse de kaydedilir).
• Nakit Esası: Para el değiştirdiği an kaydedilir.

SMMM stajında ve genel muhasebe uygulamalarında, şirketlerin finansal tablolarını hazırlarken Tahakkuk Esası esas alınır. Bu kuralı ezberlemek yerine, "işin yapıldığı an" ile "paranın el değiştirdiği an" arasındaki farkı zihninde canlandırman yeterli olacaktır.

Bu soruda, bir işletmenin ana faaliyet konusu mal alım-satımı olsa bile, sahip olduğu gayrimenkulü kiraya vermesi durumunda bu işlemin "diğer olağan gelirler" grubunda kaydedilmesi gerektiğini bilmek esastır. Doğru cevap A şıkkıdır çünkü işletme nakit olarak 5.900 TL (5.000 TL kira + 900 TL KDV) tahsil ettiği için 100 KASA hesabı borçlandırılır; kira geliri ana faaliyet dışı olduğu için 649 DİĞER OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR hesabı alacaklandırılır ve devlete ödenecek olan 391 HESAPLANAN KDV de alacak tarafında gösterilir. Diğer şıkların yanlış olma nedenleri şunlardır: B şıkkı gelirin gelecekte tahsil edileceğini varsaydığı için hatalıdır, C şıkkı geliri ana faaliyet olan satışlarla karıştırdığı için yanlıştır, D şıkkı işlemi mal satışı ve gider olarak gösterdiği için tamamen yanlıştır ve E şıkkı geliri gider olarak kaydetmeye çalıştığı için hatalıdır. Bu soruyu çözebilmek için "Diğer Olağan Gelir ve Kârlar" hesabının ne zaman kullanıldığını ve kira gelirlerinin KDV'li muhasebe kayıtlarının nasıl tutulduğunu bilmek gerekir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı E şıkkıdır.

🎯 Neden Doğru Cevap E?

Muhasebe kayıtlarında bir akış vardır. Tıpkı bir fabrikada ham maddenin işlenip ürüne dönüşmesi gibi, bir işlemin de önce belgelenmesi, sonra kayda geçirilmesi ve en sonunda sınıflandırılması gerekir. Bu akış şu şekilde işler:

• İşlem Belgeleri (Başlangıç): Her şey bir olayla başlar. Örneğin, bir mal satın alırsanız, elinizde bir fatura veya makbuz olur. Bu belgeler, işlemin kanıtıdır ve muhasebe sürecinin ilk adımıdır.
• Muhasebe Fişleri (Dönüştürme): Muhasebeci, elindeki faturayı (işlem belgesini) alır ve bunu muhasebe diline çevirir. Yani "X malı aldık, Y kasadan ödedik" şeklinde bir Muhasebe Fişi (veya kaydedici belgesi) hazırlar. Bu, işlemin muhasebe sisteme girmeye hazır hale geldiği aşamadır.
• Günlük Defter (Günlük Kayıt): Hazırlanan muhasebe fişleri, tarih sırasına göre Günlük Defter'e (Genel Müdürlük Günlük Defteri) yazılır. Burası işlemlerin kronolojik (tarihsel) olarak kaydedildiği yerdir.
• Büyük Defter (Sınıflandırma): Günlük deftere yazılan işlemler, sonunda Büyük Defter'e aktarılır. Burada işlemler tek tek tarih sırasına göre değil, hesap gruplarına göre (örneğin tüm "Satın Alışlar" bir arada, tüm "Satışlar" bir arada) toplanır ve sınıflandırılır.

Özetle akış şudur: Olay -> İşlem Belgesi -> Muhasebe Fişi -> Günlük Defter -> Büyük Defter

E şıkkı tam olarak bu sıralamayı doğru veriyor.

❌ Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi bu mantıksal akışı bozuyor:

• A ve D Şıkları: Günlük defteri veya Büyük defteri en başa koyuyor. Bu imkansızdır; henüz bir belge veya fiş yokken deftere nasıl kayıt yaparsınız? Defterler, belgelerden sonra gelir.
• B Şıkkı: İşlem belgelerini en sona koyuyor. Oysa belgeler işlemin başlangıcıdır. Fiş hazırlamak için önce belgenin olması gerekir.
• C Şıkkı: Muhasebe fişlerini en sona koyuyor. Bu da mantıksızdır; fiş hazırlanmadan deftere kayıt yapılamaz. Fiş, belge ile defter arasındaki köprüdür.

📚 Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Muhasebe Kayıt Süreci" veya "Muhasebe İşlem Akışı" konusunu bilmek gerekir.

Özellikle şu kavramların birbirine olan sıralı bağımlılığını öğrenmelisin:

• İşlem Belgesi (Olayın kanıtı)
• Muhasebe Fişi (Muhasebeleştirme aracı)
• Günlük Defter (Kronolojik kayıt)
• Büyük Defter (Hesap bazlı sınıflandırma)

Bu sıralamayı ezberlemek yerine, "Önce belge gelir, sonra fiş hazırlanır, sonra deftere yazılır, en son sınıflandırılır" mantığını kavramak yeterlidir.

Bu soruda, daha önce değer düşüklüğü nedeniyle karşılık ayrılmış bir hisse senedinin, bu karşılıkların etkisiyle birlikte satışa tabi tutulması durumunda nasıl kayıt yapılacağını anlamamız gerekir. Doğru cevap olan A şıkkı doğrudur çünkü muhasebe kayıtlarında, bir varlık satıldığında hem o varlığın maliyeti (110 Hesabı) hem de daha önce ayrılan değer düşüklüğü karşılığı (119 Hesabı) kapatılmalı, satıştan elde edilen nakit (100 Hesabı) borç kaydedilmeli ve aradaki fark ise "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesabına (644) aktarılmalıdır. Hesaplamayı yaparsak: Satış fiyatı 35.000 TL'dir, varlığın defter değeri ise maliyetten (44.000) karşılığı (12.000) düşüldüğünde 32.000 TL olur; bu durumda 3.000 TL'lik bir kar oluşur ve bu kar, daha önce gider olarak gösterilen karşılığın iptal edilmesi anlamına gelen 644 hesabına yazılır. Diğer şıklar ise ya varlığın maliyetini yanlış göstermiş (B ve E), ya da satış işlemi yerine ters yönlü kayıtlar yapmış (C), ya da sadece karşılığın iptalini gösterip nakit girişini ve varlık çıkışını atlamıştır (D). Bu soruyu çözebilmek için "Menkul Kıymetlerin Değer Düşüklüğü Karşılığı" ve "Konusu Kalmayan Karşılıklar" hesaplarının kullanım kurallarını, özellikle varlık satıldığında bu karşılıkların nasıl kapatılacağını bilmek gerekir. Sonuç olarak, doğru muhasebe kaydı nakit girişini, varlık ve karşılık hesaplarının kapatılmasını ve oluşan karın doğru hesaba yansıtılmasını içeren A seçeneğidir.

Bu soruyu bir öğrenci gibi düşünerek adım adım çözelim. Muhasebede en önemli kural, "Ne oluyor?" sorusuna cevap vermektir.

Önce kaydı inceleyelim:

• 121 Alacak Senetleri hesabı Borçlanıyor (Sol tarafa yazılmış).
• 120 Alıcılar hesabı Alacaklanıyor (Sağ tarafa yazılmış).

Şimdi bu hareketin ne anlama geldiğini analiz edelim:

Neden Doğru Cevap B?

Bu kaydı okurken şu mantığı kurarız:

• 120 Alıcılar hesabı azalıyor (Alacak). Bu, müşterinin borcunu kapatması demektir. Ancak bu borç artık nakit para ile değil, başka bir senetle kapatılıyor.
• 121 Alacak Senetleri hesabı artıyor (Borç). Bu, elimize yeni bir senet (bono) geçtiği anlamına gelir.

Senaryo: Müşteri, elindeki nakit veya senetsiz borcunu kapatmak için sana bir bono (senet) veriyor.

• Müşterinin senetsiz borcu (120 Alıcılar) silindi.
• Karşılığında senetli bir alacağın (121 Alacak Senetleri) oluştu.

Bu işlem, "Senetsiz alacağın, bono alınmak suretiyle senetli hale getirilmesi" işlemidir. Bu yüzden B şıkkı doğrudur.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkları neden elendiğini kısaca açıklayalım ki karışıklık olmasın:

• A) Senetli alacağın tahsil edilmesi: Eğer senet tahsil edilseydi (parayı alsaydın), 121 Alacak Senetleri Alacaklanırdı (azalır), 102 Bankalar Borçlanırdı (artar). Bizim kaydımızda tam tersi bir durum var.
• C) Senetli borcun ödenmesi: Bu işlem bir borç işlevidir. Bizim kaydımızda ise alacak hesabı (120 ve 121) yer alıyor. Yani bu bir borç ödeme kaydı olamaz.
• D) Senetli alacağın bankaya teminata verilmesi: Teminata verilen senetler genellikle "121 Alacak Senetleri" hesabından çıkıp "121 Alacak Senetleri - Teminat" gibi özel bir hesaba veya "121 Alacak Senetleri" hesabının alt hesabına gider. Ancak en belirgin fark, bu işlemin genellikle "Alıcılar" hesabını etkilememesidir. Müşteriyle olan ilişki bitmez, sadece senet bankada teminatta kalır.
• E) Tahsil edilemeyen senetli alacağın vadesinin uzatılması: Bu durumda senetli alacağın vadesi uzatılırken genellikle 121 Alacak Senetleri hesabı Alacaklanır (eski senet iptal edilir) ve 121 Alacak Senetleri hesabı Borçlanır (yeni vade ile senet kaydedilir). Ancak bu işlemde "Alıcılar" hesabı (120) yer almaz. Bizim kaydımızda 120 hesabının Alacaklanması, müşterinin borcunun senetle kapatıldığını gösterir.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekiyor?

Bu soruyu çözmek için "Alacak Senetleri" ve "Alıcılar" hesaplarının işleyişini bilmelisin.

Özellikle şunu ezberlemelisin: > Müşteri borcunu senetle ödediğinde: > * Alıcılar hesabı Alacaklanır (Borç biter). > * Alacak Senetleri hesabı Borçlanır (Senet elimize geçer).

Bu temel kayıt mantığını bildiğinde, benzer soruları kolayca çözebilirsin. Başarılar!

Doğru cevap B. Satılan ticari malların maliyeti (SMM) şu formülle bulunur: SMM = Dönem başı stok + Net alışlar − Dönem sonu stok Net alışlar = Alışlar + Alış giderleri − Alış iskontoları Net alışlar = 185.000 + 40.000 − 50.000 = 175.000 ₺ SMM = 25.000 + 175.000 − 75.000 = 125.000 ₺ Satış giderleri (30.000 ₺) dönemin faaliyet gideridir (760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri); malın maliyetine girmez. Satış iskontoları (35.000 ₺) ise brüt satışlardan indirilerek net satışlara ulaşmada kullanılır (611 Satış İskontoları); SMM hesabını etkilemez. Bu iki kalem hesaba katılırsa 100.000, 150.000 gibi şıklardaki tutarlara ulaşılır; ancak bunlar maliyet unsuru olmadığından doğru sonuç 125.000 ₺'dir.

Bu sorunun doğru cevabı C şıkkıdır çünkü kiralanan bir bina için yapılan harcamalar, işletmenin mülkiyetine geçmediği için "Binalar" (252) hesabı yerine "Özel Maliyetler" (264) hesabında izlenir; bu nedenle bina boşaltıldığında, bu özel maliyetin kayıttan kaldırılması için 264 hesabı alacak, üç yıl boyunca ayrılan amortisman tutarı ise 268 "Birikmiş Amortismanlar" hesabı borç vererek kapatılmalıdır. İşletme, beş yıllık kira süresinin üç yılında amortisman ayırdığı için toplam 400.000 TL'lik özel maliyetin 240.000 TL'si (400.000 / 5 yıl x 3 yıl) amortisman olarak düşülmüş, geriye kalan 160.000 TL'lik (400.000 - 240.000) kısım ise işletme için bir zarara dönüşmüş ve bu zarar "Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar" (689) hesabına kaydedilmiştir.

Diğer şıkların neden yanlış olduğunu şu şekilde açıklayabiliriz: A şıkkı hatalıdır çünkü kiralanan bina için "Binalar" (252) hesabı kullanılmaz, bu hesap sadece işletmenin mülkiyetindeki binalar içindir. B şıkkı da aynı hatayı yaparak "Binalar" hesabını kullanmış ve gider türünü yanlış sınıflandırmıştır. D şıkkı ise işlemi tersine çevirerek özel maliyetleri borç vermiş ve kalan zararı "Gelir" hesabına kaydetmiştir ki bu mantıksızdır çünkü boşaltılan bir yatırım zarara yol açar. E şıkkı ise "Binalar" hesabını kullanmanın yanı sıra, nakit girişi (Kasa) olduğunu ima eden yanlış bir borç kalemi eklemiştir.

Bu soruyu çözebilmek için "Özel Maliyetler" (264) hesabının ne zaman kullanıldığını, kiralanan varlıklar için amortismanın "Birikmiş Amortismanlar" (268) hesabında izlenmesi gerektiğini ve varlıktan vazgeçildiğinde oluşan zararın "Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar" (689) hesabına kaydedilmesi gerektiği konularını bilmek gerekmektedir.

Sonuç olarak, kiralanan bina için yapılan özel maliyetin süresi dolmadan boşaltılması durumunda, amortisman düşülen kısım ve kalan zararın doğru hesap gruplarına aktarılması gerektiği için cevap C şıkkıdır.

Kiralanan binaya yapılan harcama 264 ÖZEL MALİYETLER'de izlenir, amortismanı 268'de birikir. 5 yıllık kira için 400.000 ₺ / 5 = 80.000 ₺ yıllık, 3 yılda 240.000 ₺ birikmiştir. Bina 3. yıl sonunda boşaltıldığında 264 hesabı (400.000 ₺) alacaklandırılarak kapatılır, 268 Birikmiş Amortismanlar (240.000 ₺) borçlandırılarak kapatılır, itfa edilemeyen 160.000 ₺ ise 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR'a borç yazılır. Bina işletmenin mülkü olmadığı için 252 BİNALAR ve 257 hesapları kullanılamaz — 252/257 içeren şıklar bu nedenle elenir.

Bu soruyu çözmek için önce makinenin defter değerini bulmamız ve satış işleminin muhasebe mantığını adım adım kurmamız gerekir.

Öncelikle, makinenin maliyet bedeli 160.000 ₺ ve birikmiş amortismanı 130.000 ₺ olduğuna göre, makinenin o anki defter değeri 30.000 ₺'dir (160.000 - 130.000). Makineyi 50.000 ₺'ye sattığımızda, 30.000 ₺'lik defter değerini 50.000 ₺'ye satmış oluyoruz; yani 20.000 ₺'lik bir değer artışı (kâr) oluşmuştur. Muhasebe kaydı yaparken, satılan varlığın maliyetini (253 Hesabı) alacak tarafına, birikmiş amortismanı (257 Hesabı) borç tarafına alarak varlığı defterden silmeliyiz. Karşılığında aldığımız senet (121 Hesabı) borç, elde edilen değer artışı ise özel fonlar hesabına (549 Hesabı) yazılır. Bu mantığa göre; 50.000 ₺ senet borç, 130.000 ₺ amortisman borç, 160.000 ₺ makine alacak ve 20.000 ₺ özel fonlar alacak şeklinde bir kayıt oluşur ki bu da A şıkkındaki kayıttır.

Diğer şıkları neden yanlış yaptığımızı kısaca inceleyelim: B şıkkı makinenin maliyetini yanlışlıkla 140.000 ₺ olarak gösterdiği için hata yapmıştır; C şıkkı amortismanı borç yerine alacak, makineyi ise borç tarafına yazarak mantığı tamamen tersine çevirmiştir; D şıkkı hem makine maliyetini yanlış göstermiş hem de kârı "Diğer Olağan Gelirler" yerine "Özel Fonlar" hesabına yazılması gerektiği için hatalıdır; E şıkkı ise amortisman hesabını hiç kullanmamış ve makine maliyetini yanlış hesaplamıştır.

Bu soruyu çözebilmek için maddi duran varlıkların satışı, birikmiş amortismanın silinmesi ve satıştan doğan değer artışının özel fonlara aktarılması konularını iyi bilmek gerekir.

Doğru cevap, tüm bu kurallara uygun olarak hazırlanan A seçeneğidir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille çözelim. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Önce sorunun mantığını kuralım, sonra diğer şıkların neden yanlış olduğunu görelim.

1. Neden D Şıkkı Doğru? (Adım Adım Çözüm)

Öncelikle eldeki sayıları ve kuralları birleştirelim:

• Ticari Kâr: 80.000 ₺ (Mali kâr da aynı, yani vergi matrahı 80.000 ₺).
• Vergi Oranı: %20.
• Peşin Ödenen Vergi: 6.000 ₺.

Adım 1: Tahakkuk Eden Vergiyi Hesapla Şirketin 2018 yılı için ödemesi gereken toplam vergi ne kadar? Formül: Kâr x Oran Hesap: 80.000 ₺ x %20 = 16.000 ₺ Yani, şirketin bu yıl için 16.000 ₺ vergi borcu doğmuştur. Muhasebede bu borç "tahakkuk" edilir.

Adım 2: Muhasebe Kaydını Oluştur Bir şirket yıl sonunda vergi borcunu tahakkuk ettirdiğinde (yani borcunu tanıdığında), bu borç 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları hesabına Borç yazılır.

• Neden Borç? Çünkü 691 hesabı bir "Gider" hesabıdır. Giderler arttığında (borç doğduğunda) bu hesap borçlanır.
• Tutar: Yukarıda hesapladığımız 16.000 ₺.

Doğru Kayıt:

• 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları hesabı 16.000 ₺ Borçlu yazılır.

Bu tam olarak D şıkkında yazan şeydir.

2. Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Doğru cevap: D

Bu soru, muhasebe derslerinin en temel ve önemli konularından biri olan "Dönem Sonu İşlemleri" ile ilgilidir. Bir işletmenin kâr edip etmediğini ve bunu defterlere nasıl yansıttığımızı anlamak için bu konuyu çok iyi bilmemiz gerekir.

Gelin soruyu adım adım çözelim:

Neden Doğru Cevap D?

Bir işletme bir dönemi kâr ile kapatıyorsa, bu durumun defterlerdeki yansıması şöyledir:

• Dönem Kârı veya Zararı Hesabı: Bu hesap, tüm gelir ve gider hesaplarının kapanmasıyla oluşur. Eğer işletme kâr etmişse, bu hesabın alacak tarafında bir bakiye oluşur.
• Kapatma İşlemi: Dönem sonu işlemlerinde, bu kârın "Dönem Net Kârı veya Zararı" hesabına devredilmesi gerekir. Bu işlemde, kârın olduğu alacak bakiyesi, borç tarafına yazılarak kapatılır.
• Sonuç: Hesap borçlandırılarak kapatıldığında, bu hesabın bakiyesi sıfır olur ve kâr, "Dönem Net Kârı veya Zararı" hesabına aktarılmış olur. Bu da işletmenin kâr ettiğini gösteren resmi muhasebe işlemidir.

Dolayısıyla, "Dönem Net Kârı veya Zararı hesabının borçlandırılarak kapatılması" ifadesi, kârın hesaplandığını ve defterlere işlendiğini gösteren doğru işlemdir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer seçeneklere neden bakamayacağımızı kısaca inceleyelim:

• A) Dönem Net Kârı hesabının borç kalanı vermesi: Bu ifade yanlıştır. Eğer bir hesabın borç kalanı varsa, bu genellikle zarar anlamına gelir. Kâr durumunda bu hesabın alacak tarafında bakiye oluşur.
• B) Dönem Kârı veya Zararı hesabının borç kalanı vermesi: Bu da zarar durumunu gösterir. Kâr varsa bu hesabın alacak bakiyesi olur, borç bakiyesi çıkarsa işletme zarardadır.
• C) Dönem Net Kârı veya Zararı hesabının borcunun alacağından büyük olması: Borç tarafı alacak tarafından büyükse, bu matematiksel olarak zarar demektir. Kâr için alacak tarafının borçtan büyük olması gerekir.
• E) Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlükleri hesabının alacak kalanı vermesi: Bu hesap, ödenen vergilerin takibi içindir. Alacak bakiyesi vermesi, ödenen verginin fazla olduğunu veya iade edileceğini gösterir; doğrudan dönemin kâr/zarar durumunu tanımlamaz.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için "Dönem Sonu İşlemleri" ve "Kâr ve Zarar Hesaplarının Kapatılması" konusunu iyi bilmelisin.

Özetle şunu ezberlemelisin:

• Kâr varsa -> Dönem Kârı veya Zararı hesabı Alacak kalır, borçlandırılarak kapatılır.
• Zarar varsa -> Dönem Kârı veya Zararı hesabı Borç kalır, alacaklandırılarak kapatılır.

Doğru cevap D seçeneğidir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Neden D Şıkkı (Varlıklara İlişkin İlkeler) Doğru?

Öncelikle soruda geçen iki durumu inceleyelim:

• Gelecek dönemlere ait olarak önceden ödenen giderler: Örneğin, bu yılın başında bir yıl boyunca geçerli olacak kira bedelini peşin ödediniz. Bu para şu an harcanmadı, gelecekte kullanılacak bir hak kazandınız. Muhasebede buna "Gelecek Aylar Gideri" denir ve bu bir Varlıktır.
• Cari dönemde tahakkuk eden ancak gelecek dönemlerde tahsil edilecek olan gelirler: Örneğin, bu yıl bir iş yaptınız ve faturasını kestiniz, ama müşteriniz parayı gelecek yıl ödeyecek. Siz bu işi yaptığınız için gelecekte parayı alacak bir hak kazandınız. Muhasebede buna "Gelecek Dönem Gelirleri" (veya tahsil edilmemiş alacak) denir ve bu da bir Varlıktır.

Sonuç: Soruda bahsedilen her iki durum da, şirketin gelecekte para kazanma veya hizmet alma hakkını temsil eder. Muhasebe dilinde "hak" sahibi olmak, bir Varlık demektir. Bu yüzden bu kayıtların yapılması, Varlıklara İlişkin İlkeler gereğidir.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

• A) Gelirlere ilişkin ilkeler: Bu ilke, gelirin ne zaman gelir tablosuna yazılacağını (tahakkuk ilkesi) belirler. Soruda ise gelirin tahsil edilmemiş kısmının bilançoda nasıl gösterileceği soruluyor. Yani konu "gelirin tanımı" değil, "gelecekte tahsil edilecek paranın varlık olarak görülmesi"dir.
• B) Özkaynaklara ilişkin ilkeler: Özkaynaklar, şirketin kendi sermayesidir (ortakların koyduğu para, birikmiş karlar vb.). Sorudaki durumlar şirketin dışarıdan bir hakkı veya gelecekteki bir alacağıdır, sermaye değildir.
• C) Gelir tablosu ilkeleri: Gelir tablosu, sadece o dönemin kazancını gösterir. Soruda bahsedilen kalemler, henüz o dönemin kazancına yazılmamış, geleceğe sarkmış kalemlerdir ve bunlar Bilanço'da yer alır.
• E) Yabancı kaynaklara ilişkin ilkeler: Yabancı kaynaklar, şirketin başkalarına olan borçlarıdır. Sorudaki durumlar şirketin başkalarından alacağı olan durumdur, borç değil.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için şu iki temel konuyu iyi bilmelisiniz:

• Bilanço Unsurları: Bir kalemin "Varlık", "Yükümlülük" (Borç) veya "Özkaynak" olup olmadığını ayırt edebilmek. (Burada "Gelecek Aylar Gideri" ve "Gelecek Dönem Gelirleri"nin birer Varlık olduğunu bilmek şarttır).
• Tahakkuk Esası: Gelir ve giderlerin para elden geçse bile, işin yapıldığı veya hizmetin sağlandığı döneme ait olması gerektiği kuralı.

Özetle: Gelecekte para kazanma hakkı varsa, bu bir Varlıktır ve Varlıklara İlişkin İlkeler uygulanır. Cevap D'dir.

Bu soruda doğru cevap C şıkkıdır çünkü pasifi düzenleyici hesaplar, ana pasif hesabın değerini azaltmak için kullanılır ve bu tür hesaplar doğası gereği borç kalanı verir; yani pasifi düzenleyici bir hesap alacak kalanı vermez, borç kalanı verir. Diğer şıkları incelediğimizde; A şıkkı doğrudur çünkü gelirler arttığında alacak kaydedilir, B şıkkı doğrudur çünkü aktif azaldığında alacak kaydedilir, D şıkkı doğrudur çünkü aktifi düzenleyici hesaplar (örneğin amortisman) azaldığında borç kaydedilir ve E şıkkı doğrudur çünkü pasif hesaplar kapatılırken borçlandırılır. Bu soruyu çözebilmek için hesap türlerinin (aktif, pasif, gelir, gider) ve düzenleyici hesapların işleyiş kurallarını bilmek gerekir.

Bu soruda, işletmenin ilk dönemde kullanılmayan kırtasiye malzemesini "Gelecek Aylara Ait Gider" hesabına aktardığını ve izleyen dönemde bu malzemeyi kullandığında bu hesabı kapatıp gideri tanımlaması gerektiğini anlamamız gerekir. İlk dönemde toplam 2.000 ₺'nin %60'ı kullanıldığı için 1.200 ₺ gider yazılmış, kalan %40'lık (yani 800 ₺) kısmı ise henüz kullanılmadığı için "180 Gelecek Aylara Ait Giderler" hesabına borçlu kaydedilmiştir; izleyen dönemde bu 800 ₺'lik malzeme kullanıldığında, artık bir varlık değil gider haline geldiği için "180 Gelecek Aylara Ait Giderler" hesabı 800 ₺ alacaklı, "770 Genel Yönetim Giderleri" hesabı ise 800 ₺ borçlu olarak kaydedilir. Bu mantığa göre doğru cevap E şıkkıdır çünkü izleyen dönemde kullanılan kısmın (800 ₺) varlık hesabından (180) çıkarılarak gider hesabına aktarılması gerekir ve bu işlemde varlık hesabı alacaklı olur.

Diğer şıkları incelediğimizde: A şıkkındaki "Diğer Hazır Değerler" hesabı nakit veya banka gibi likit varlıklar için kullanılır, kırtasiye malzemesi için değil; B şıkkı 1.200 ₺ tutarını vererek ilk dönemde kullanılan kısmı tekrar gösterdiği için yanlıştır; C şıkkı gider hesabının alacaklı olmasını istediği için mantık dışıdır çünkü giderler borçlu kaydedilir; D şıkkındaki "Gelecek Yıllara Ait Giderler" hesabı ise 1 yıldan uzun süreli giderler için kullanılır, kırtasiye gibi kısa vadeli malzemeler için "Gelecek Aylara Ait Giderler" kullanılır. Bu soruyu çözebilmek için geçici hesapların kapanışı, dönem sonu ayarlamaları ve gelecek aylara ait giderler hesabının kullanım alanı konularını bilmek gerekir.

Doğru cevap, izleyen dönemde kullanılan 800 ₺'lik kırtasiye malzemesinin varlık hesabından (180) çıkarılıp gider hesabına aktarıldığını gösteren E seçeneğidir.

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı C) Raporlama sıklığı'dır.

Neden C Şıkkı Doğru?

Öncelikle sorunun senaryosuna bakalım: İşletme, normalde her yıl (12 ay) rapor verirken, bu sefer raporlama dönemini değiştiriyor. Bir yılın daha uzununu veya daha kısa birini seçiyor.

Burada asıl vurgulanan konu "Ne sıklıkla rapor veriyoruz?" sorusudur. Standart bir finansal raporlama dönemi bir yıldır. Ancak işletme bu süreyi değiştirerek raporlama sıklığını (sıklık ve periyodunu) değiştirmiş oluyor.

TMS 1 (Finansal Tabloların Sunuluşu) standardına göre, eğer bir işletme raporlama dönemini bir yıldan farklı bir süre (daha uzun veya daha kısa) olarak belirlerse, bu durum Raporlama Sıklığı ile ilgilidir. Standart, işletmenin neden bu değişikliği yaptığını ve bu değişikliğin karşılaştırılabilirliği nasıl etkilediğini açıkça belirtmesini ister. Yani işletme, "Ben raporu her yıl değil, şu anki döneme göre hazırlıyorum" diyerek raporlama sıklığını değiştirmiş olur. Bu yüzden doğru cevap C şıkkıdır.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Şimdi diğer şıkların neden bu senaryoya uymadığına bakalım:

• A) Gerçeğe uygun sunum ve TFRS'lerle uyum: Bu, finansal tabloların genel bir kalite ilkesidir. Soruda bahsedilen durum, tabloların "gerçek" olup olmadığından ziyade, raporlama zaman aralığının değişmesidir. Bu şık çok genel bir kavramdır ve sorunun özel durumunu (dönem değişikliği) açıklamaz.
• B) Karşılaştırmalı bilgi: Soruda "karşılaştırılabilir olmadığı" ifadesi geçse de, bu bir sonuçtur, sorunun sorduğu kavram değildir. İşletme raporlama sıklığını değiştirdiği için karşılaştırma zorlaşır; ancak soru bize "bu durum hangi özelliğe işaret eder?" diye soruyor. İşletme karşılaştırmalı bilgiyi bozmak için değil, raporlama sıklığını değiştirmek için dönemi ayarlamıştır.
• D) Sunumda tutarlılık: Tutarlılık, bir işletmenin bir dönemden diğerine aynı muhasebe politikalarını kullanmasıdır. Burada ise muhasebe politikası değil, zaman aralığı (dönem) değişmiştir. Dolayısıyla bu şık da yanlıştır.
• E) Önemlilik ve birleştirme: Bu ilke, küçük detayların dikkate alınmaması veya benzer kalemlerin birleştirilmesi ile ilgilidir. Sorudaki durumla hiçbir ilgisi yoktur.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu standardını iyi bilmelisin. Özellikle standardın "Raporlama Sıklığı" başlığı altındaki maddeleri (madde 36 ve devamı) ezberlemiş olman gerekir.

Özetle kural şudur: Bir işletme, finansal tablolarını bir yıldan daha uzun veya daha kısa bir dönem için hazırlıyorsa, bu bir Raporlama Sıklığı değişikliğidir. Bu durumda işletmenin:

• Neden bu değişikliği yaptığını,
• Bu durumun karşılaştırılabilirliği nasıl etkilediğini

açıklaması zorunludur.

Başarılar dilerim!

Bu soruyu bir öğrenci arkadaşına anlatır gibi, adım adım ve çok basit bir dille açıklayalım. Sorunun doğru cevabı D şıkkıdır.

Öncelikle TMS 19 (Çalışanlara Sağlanan Faydalar) standardının temel mantığını anlamamız gerekiyor. Bu standart, şirketin gelecekte çalışanlarına ödeyeceği (örneğin emeklilik veya kıdem) borçlarını bugünkü değerine indirerek hesaplar. Hesaplama yaparken kullanılan bazı varsayımlar vardır. Eğer bu varsayımlar gerçekleştiğinde beklenenden farklı bir sonuç çıkarsa, buna "aktüeryal kazanç veya zarar" denir.

Neden D Şıkkı Doğru?

D) Çalışana performansından dolayı verilen ek primler şıkkı, aktüeryal kazanç veya zarar oluşturmaz.

Bunun nedeni çok basittir: Aktüeryal kazanç/zarar, geçmişte yapılan tahminlerin (varsayımların) gerçek hayatta ne kadar farklı gerçekleştiğine bakar. Ancak "performans primi", bir tahmin veya varsayım değil, geçmişte gerçekleşmiş somut bir işlemdir.

Şirket, çalışanı performansından dolayı prim verdiğinde, bu bir "borç tahmini"nin tutmaması değil, şirketin o anki borcunu ödemektir. Bu ödeme, gelecekteki kıdem borcunu hesaplamak için kullanılan "aktüeryal varsayımlar" (örneğin enflasyon, ölüm oranı vb.) ile ilgili değildir. Bu bir gerçekleşen maliyettir, aktüeryal bir sapma değildir. Dolayısıyla bu madde aktüeryal kazanç/zarar hesabına girmez.

Diğer Şıklar Neden Yanlış?

Diğer şıkların hepsi, gelecekteki borç hesaplamasında kullanılan varsayımların gerçekleşmemesinden kaynaklanan farklardır:

• A) İskonto oranındaki değişiklik: Gelecekteki borçları bugüne indirirken kullandığımız faiz oranı (iskonto oranı) değişirse, borcun bugünkü değeri değişir. Bu bir aktüeryal farktır.
• B) Zam oranlarındaki farklılık: Gelecekteki maaş artışlarını tahmin ederken kullandığımız oran ile gerçek maaş artış oranı farklı çıkarsa, bu bir aktüeryal farktır.
• C) Kıdem tazminatı almadan ayrılan çalışan oranı: Şirket, çalışanların ne kadarının emekli olacağını veya işten ayrılacağını tahmin eder. Eğer tahmin ettiğimizden daha fazla veya daha az kişi işten ayrılırsa, bu bir aktüeryal farktır.
• E) Asgari ücrette öngörülen zam oranından farklı olan değişiklik: Bu da B şıkkı gibidir. Beklenen enflasyon veya asgari ücret artış oranı gerçekleşmezse, bu bir aktüeryal farktır.

Hangi Konuyu Bilmek Gerekir?

Bu soruyu çözmek için TMS 19 Standardı'nın "Aktüeryal Kazanç ve Zarar" kavramını iyi bilmelisin.

• Kural: Aktüeryal kazanç/zarar; geçmişte yapılan tahminlerin (varsayımların) gerçek hayatta farklı gerçekleşmesinden doğar.
• İstisna: Gelecekteki tahminler değil, geçmişte gerçekleşen ve ödenen somut işlemler (örneğin performans primi ödemek) aktüeryal fark yaratmaz.

Özetle; "Tahminim tutmadı" diyenler aktüeryal farktır, "Borcumu ödedim" diyenler ise aktüeryal fark değildir. Performans primi ödemek borcu ödemektir, tahmin hatası değil.